Φυσιολογία της βιταμίνης D

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φυσιολογία της βιταμίνης D"

Transcript

1 Ωτορινολαρυγγολογική Φαρμακολογία & Συμπληρωματική Ιατρική ι σύγχρονες θεραπευτικές εφαρμογές της βιταμίνης D βάσει της αναπροσαρμογής των επιπέδων της στον ορό Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Κόρινθος και Θωμάς Χρηστίδης, Ωτορινολαρυγγολόγοι με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη συμπληρωματική και εναλλακτική ιατρική Φυσιολογία της βιταμίνης D Παναγιωτουνάκος Παναγιώτης Παναγιωτουνάκος Παναγιώτης Η λιποδιαλυτή βιταμίνη D υπάρχει ως βιταμίνη D2 (εργοκαλσιφερόλη) και D3 (χοληκαλσιφερόλη) και είναι μια προορμόνη που παράγεται στην επιδερμίδα του δέρματος, όταν εκτίθεται στην ηλιακή ακτινοβολία ή τη Β υπεριώδη ακτινοβολία. Η βιταμίνη D προσλαμβάνεται επίσης από τα τρόφιμα (λιπαρά ψάρια, γάλα, ήπαρ κ.λπ.) και τα συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν βιταμίνη D3. Αφού η βιταμίνη D υδροξυλιωθεί στο ή- παρ προς 25-υδροξυβιταμίνη D [25(OH)D] και στο νεφρό προς 1,25-διυδροξυβιταμίνη D [1,25(OH)2D], ο ενεργός μεταβολίτης της εισέρχεται στο κύτταρο, συνδέεται με το μοναδικό πυρηνικό υποδοχέα της και στη συνέχεια με κάποιο ανταποκρινόμενο γονίδιο, όπως αυτό της πρωτεΐνης που συνδέεται με ασβέστιο. Μετά τη μεταγραφή και τη μετάφραση σχηματίζεται μια πρωτεΐνη, π.χ. η οστεοκαλσίνη ή πρωτεΐνη που συνδέει ασβέστιο. Η πρωτεΐνη που συνδέει ασβέστιο μεσολαβεί στην απορρόφηση του ασβεστίου από το έντερο. Η παραγωγή της 1,25(OH)2D διεγείρεται από την ορμόνη του παραθυρεοειδούς [parathyroid hormone (PTH)] και περιορίζεται από το α- σβέστιο. ι ενεργοί μεταβολίτες της βιταμίνης D παίζουν σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση του α- σβεστίου και του φωσφόρου. Παράγοντες κινδύνου για την ανεπάρκεια της βιταμίνης D είναι ο πρόωρος τοκετός, η μελάγχρωση του δέρματος, η περιορισμένη έκθεση στην ηλιακή α- κτινοβολία, η παχυσαρκία, η δυσαπορρόφηση και το προχωρημένο της ηλικίας. μάδες κινδύνου εμφάνισης ανεπάρκειας βιταμίνης D είναι οι μετανάστες και οι ηλικιωμένοι. Η κατάσταση του οργανισμού, όσον αφορά τα επίπεδα της βιταμίνης D, εξαρτάται από τη διάρκεια έκθεσης στο ηλιακό φως. Τα επίπεδα της 25(OH) D στον ορό των κατοίκων της Ευρώπης είναι υψηλότερα στις Βόρειες σε σύγκριση προς τις Νότιες χώρες. Η σοβαρή ανεπάρκεια της βιταμίνης D προκαλεί ραχίτιδα στα παιδιά, ενώ στους ενηλίκους προκαλεί οστεομαλακία, κατά την οποία το α- δρό οστούν, το λεγόμενο οστεοειδές, δεν επιμεταλλώνεται. Μια λιγότερο σοβαρή ανεπάρκεια βιταμίνης D προκαλεί αύξηση της ορμόνης του παραθυρεοειδούς (ΡΤΗ), που οδηγεί σε απορρόφηση του οστού, οστεοπόρωση και κατάγματα. Υπάρχει μια αρνητική σχέση μεταξύ των ε- πιπέδων της 25(OH)D και της PTH στον ορό. Το επίπεδο της 25(OH)D στον ορό που αρχίζει να ανεβάζει τα επίπεδα της PTH του ορού είναι τα 75nmol/l, σύμφωνα με τους περισσότερους ερευνητές. Η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D στα ηλικιωμένα άτομα με ανεπάρκεια βιταμίνης D καταστέλλει την PTH του ορού, αυξάνει την οστική πυκνότητα και μπορεί να περιορίσει τη συχνότητα των καταγμάτων ιδίως των τροφίμων των γηροκομείων (Lips P, 2006). Η βιταμίνη D λειτουργεί στο σώμα μέσω ενός ενδοκρινούς μηχανισμού (ρύθμιση της απορρόφησης ασβεστίου) και μέσω ενός αυτοκρινούς μηχανισμού (διευκόλυνση της γονιδιακής έκφρασης). πρώτος μηχανισμός δρα μέσω της καλσιτριόλης [1,25-dihydroxycholecalciferol ή 1,25-(OH)2D3] της κυκλοφορίας, ενώ ο δεύτερος, που ευθύνεται για περισσότερο από το 80% της μεταβολικής χρήσης της βιταμίνης κάθε μέρα, παράγει, χρησιμοποιεί και διασπά την καλσιτριόλη αποκλειστικά ενδοκυτταρίως (Heaney RP, 2008). Η καλσιτριόλη είναι μια πολυδύναμη πλειοτροπική σεκοστεροειδής ορμόνη που ρυθμίζει περισσότερα από 1000 γονίδια που αποκρίνονται στη βιταμίνη D (Cannell JJ et al, 2009). Συνοπτικά, οι φυσιολογικές λειτουργίες της βιταμίνης D εκτείνονται πέρα από την αποτελεσματική απορρόφηση του ασβεστίου και του φωσφόρου και επακόλουθη επιμετάλλωση των οστών, στην τροποποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος, την τελική διαφοροποίηση διαφόρων ιστών, την καταστολή κακοήθων κυττάρων και την αναβολική δραστηριότητα στο σκελετό και στο νεφρο-καρδιοκυκλοφορικό σύστημα. Η ανεπάρκεια της βιταμίνης D οδηγεί σε χρόνιο δευτεροπαθή υπερθυρεοειδισμό και οστεοπόρωση. Η αυξημένη συχνότητα της οστεοπόρωσης έχει παραλληλιστεί με την πανδημία της ανεπάρκειας της βιταμίνης D (Geller JL, Adams JS, 2008). Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει σχέση της αύξησης του ορθοκολικού καρκίνου και του καρκίνου του μαστού, καθώς και αυξημένο κίνδυνο πρόκλησης αυτοάνοσων νόσων, όπως η πολλαπλή σκλήρυνση, ο διαβήτης τύπου 1 και καρδιοκυκλοφορικά συμβάματα, όταν τα επίπεδα της βιταμίνης D στον οργανισμό είναι ανεπαρκή. Γι αυτό, η βιταμίνη D δεν είναι απαραίτητη μόνο για τον υγιή σκελετό, αλλά και για πολλά οργανικά συστήματα (DeLuca HF, 2009). ι αποδείξεις για το ρόλο που παίζει η βιταμίνη D στη ρύθμιση των Τ και Β λεμφοκυττάρων, των μακροφάγων, των δενδριτικών κυττάρων, σύμφωνα με τις υπάρχουσες αποδείξεις, αυξάνουν διαρκώς και επί πλέον υπάρχει σύνδεση μεταξύ της βιταμίνης D και πολλών αυτοανόσων νόσων, στις οποίες περιλαμβάνεται η νόσος του Crohn, o νεανικός σακχαρώδης διαβήτης, η πολλαπλή σκλήρυνση, το άσθμα και η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Λαμβάνοντας υπόψη την επίδραση της βιταμίνης D στο ανοσοποιητικό σύστημα, έχουν αρχίσει οι θεραπευτικές εφαρμογές της βιταμίνης D στις νόσους του ανοσοποιητικού συστήματος. Γίνονται ε- πίσης εντατικές έρευνες για τον ευνοϊκότερο καθορισμό της απαραίτητης δοσολογίας που απαιτείται για την πρόληψη και θεραπεία των αυτοανόσων νόσων. Όμως, το εμπόδιο στην κλινική χρήση της βιταμίνης D είναι το πιθανό υπερασβεστιαιμικό αποτέλεσμά της. Τα επίπεδα του ασβεστίου του ατόμου μπορεί να επηρεάσουν το αποτέλεσμα της βιταμίνης D στο α- νοσοποιητικό σύστημα (Maruotti N, Cantatore FP, 2010). 6

2 Αποδεκτές τιμές επιπέδων βιταμίνης D (25-υδρόξυ-D) Χριστίδης Θωμάς Χριστίδης Θωμάς Oι ιατρικές συστάσεις της αποφυγής της έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία για την πρόληψη του καρκίνου του δέρματος έρχονται σε σύγκρουση με τις συστάσεις της ανάγκης έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία με στόχο την αύξηση των επιπέδων της 25-υδρόξυ-D, που είναι που είναι απαραίτητη για την υγεία των οστών. ι Rhodes et al (2010) βρήκαν ότι μετά από έκθεση βραχείας διαρκείας στο μέσο μιας θερινής η- μέρας του 35% της επιφάνειας του σώματος για 13 λεπτά, επιτυγχάνονται ανεπαρκή επίπεδα 25(OH)D [ 20 ng/ml(-1)] και πρότειναν ότι τα ευνοϊκά (optimal) για την υγεία του ατόμου επίπεδα της 25(OH) D πρέπει να είναι 32 ng/ml(-1) ή 80 nmol/l. ι Bischoff-Ferrari HA et al (2009), κάνοντας διπλές τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες σε 2426 περιπτώσεις καταγμάτων από πτώση και καταγμάτων (εκτός από σπονδυλικά κατάγματα), βρήκαν ότι υπάρχει σημαντική σχέση μεταξύ των αποτελεσμάτων στην επούλωση των καταγμάτων των ατόμων που πήραν υψηλότερες και χαμηλότερες δόσεις βιταμίνης D. Παρατήρησαν επίσης ότι όσο υψηλότερες ήταν οι τιμές της 25(OH)D στον ορό των ασθενών, υπήρχε μεγαλύτερος περιορισμός των πτώσεων και των καταγμάτων. Τα ευνοϊκότερα αποτελέσματα παρατηρήθηκαν στα άτομα που είχαν πάρει τις υψηλότερες δόσεις της βιταμίνης D, 700 έως 1000IU ημερησίως ή μέσα ε- πίπεδα της 25(OH)D στον ορό μεταξύ των 75 και 110nmol/l (30-44ng/ml). Η έρευνα προοπτικών μαζικών ερευνών που αφορούσαν την καρδιοκυκλοφορική υγεία και την πρόληψη του ορθοκολικού καρκίνου έδειξε τη δημιουργία αυξημένου οφέλους όταν υπήρχαν υψηλότερα επίπεδα της 25(OH)D (μέσες τιμές μεταξύ 75 και 110nmol/l). Σε 25 διπλές τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες, τα μέσα επίπεδα ασβεστίου του ορού δεν είχαν σχέση με τη λήψη από το στόμα βιταμίνης D μέχρι ΙU ημερησίως ή επίπεδα 25(OH)D μέχρι τα 643nmol/l. Μέσα επίπεδα 25(OH)D από 75 έως 110nmol/l επιτεύχθηκαν στις πλείστες διπλές τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες με δόση 1,800 έως 4,000IU βιταμίνης D ημερησίως χωρίς κανένα κίνδυνο. Πίνακας 1. Επίπεδα βιταμίνης D (25-Yδρόξυ-D) (Bischoff-Ferrari HA et al 2009, Rhodes LE et al 2010) Ανεπαρκή Ευνοϊκά Καρκινο-προστατευτικά Υπερβολικά <50ng/ml 50-65ng/ml 65-90ng/ml >100ng/ml Σχέση βιταμίνης D και καρκίνου του προστάτη Σαμσάκης Ιωάννης καρκίνος του προστάτη αποτελεί τη δεύτερη κατά σειρά αιτία θανάτου ανδρών που πάσχουν από καρκίνο., τουλάχιστον στις ΗΠΑ. Τα επιδημιολογικά τεκμήρια δείχνουν ότι οι υψηλές στάθμες βιταμίνης D στον οργανισμό δρουν προστατευτικά Σαμσάκης Ιωάννης κατά του καρκίνου του προστάτη και ότι η ενεργός μορφή της βιταμίνης D, η 1άλφα, 25 διυδρόξυβιταμίνη D3 [1,25(OH)2D3] ασκεί αντικαρκινική δράση σε καλλιέργειες προστατικών κυττάρων. Η ορμονική μορφή της βιταμίνης D ασκεί προδιαφοροποιητική, αντιπολλαπλασιαστική, αντιδιηθητική και αντιμεταστατική δράση στα προστατικά κύτταρα. Επιπλέον, τα φυσιολογικά προστατικά κύτταρα συνθέτουν 1,25(OH)(2)D από τα επίπεδα της προορμόνης 25-hydroxyvitamin D, που υπάρχουν στον ορό του πλάσματος. Η αυτοκρινής σύνθεση της 1,25(OH)(2)D από τα προστατικά κύτταρα παρέχει ένα βιοχημικό μηχανισμό δια του οποίου η βιταμίνη D μπορεί να προλάβει τον καρκίνο του προστάτη. Πολλά κύτταρα του προστάτη έχουν χάσει την ικανότητα να συνθέτουν 1,25(OH)(2)D, αλλά εξακολουθούν να διαθέτουν υποδοχείς για την 1,25(OH)(2)D. Αυτό σημαίνει ότι ενώ η βιταμίνη D (π.χ. η χοληκαλσιφερόλη) θα μπορούσε να προλάβει τον καρκίνο του προστάτη, οι υπάρχοντες καρκίνοι του προστάτη πιθανόν να χρειάζονται θεραπεία με 1,25(OH)(2)D και/ή με τα ανάλογά της (Schwartz GG, 2009). Προς το παρόν παραμένουν άγνωστοι οι μοριακοί μηχανισμοί και τα γονίδια στόχοι της αντικαρκινικής πρόληψης που ασκείται από τη βιταμίνη D. Φαίνεται ότι η βιταμίνη D ενορχηστρώνει μια μορφή αλλαγών μέσα στα επιθηλιακά κύτταρα του προστάτη που περιορίζει ή καθυστερεί την καρκινογένεση (Kovalenko PL et al, 2010). Σχέση βιταμίνης D και καρκίνου του μαστού Έχει επιδειχτεί ότι η καλσιποτριόλη (παράγωγο της βιταμίνης D3) α- σκεί αντιογκωτική δράση κατά του καρκινώματος επιθηλιακού τύπου. Αυτό το ανασταλτικό αποτέλεσμα α- ποδίδεται στη δράση της καλσιτριόλης στα επίπεδα της PGE2 (Feily A, 2009). 8

3 Σχέση βιταμίνης D & καταγμάτων από πτώση Σχέση βιταμίνης D και ορθοκολικού καρκίνου Γκούντας Κωνσταντίνος Ωτορινολαρυγγολόγος, Άρτα Γκόλας Ευάγγελος Ωτορινολαρυγ γολόγος, Ιωάννινα Γκόλας Ευάγγελος Από έρευνες σε διπλές τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες, βρέθηκε ότι η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D σε δόσεις IU ημερησίως περιόρισε τον κίνδυνο πτώσεως μεταξύ ατόμων προχωρημένης ηλικίας σε ποσοστό 19% και σε όμοιο ποσοστό μετά από χορήγηση ενεργών μορφών βιταμίνης D. Δόσεις συμπληρωματικής βιταμίνης D μικρότερες των 700IU ή επίπεδα του ορού σε 25(OH) D μικρότερα των 60nmol/l μπορεί να μην περιορίσουν τον κίνδυνο της πτώσεως μεταξύ των ηλικιωμένων ατόμων (Bischoff-Ferrari HA et al, 2009). H βιταμίνη D τροποποιεί τον κίνδυνο πρόκλησης καταγμάτων σε ηλικιωμένους με δύο τρόπους: 1...ελαττώνοντας τη συχνότητα των πτώσεων και 2. αυξάνοντας την οστική πυκνότητα. Η χορήγηση βιταμίνης D σε δόση μεταξύ 700 και 800IU/d φαίνεται να περιορίζει τον κίνδυνο των καταγμάτων του ισχίου και οιουδήποτε μη σπονδυλικού κατάγματος στα ηλικιωμένα άτομα. Η δόση της βιταμίνης D των 400IU/d δεν είναι επαρκής για την πρόληψη κατάγματος (Bischoff-Ferrari HA et al, 2005). Γκούντας Κωνσταντίνος σποραδικός ορθοκολικός καρκίνος είναι μια νόσος της προχωρημένης ηλικίας και το ποσοστό των ανδρών που φθάνει σε προχωρημένο γήρας συνεχώς αυξάνει. Πολλαπλοί παράγοντες ευθύνονται για την αιτιολογία του καρκίνου, επειδή ο ορθοκολικός βλεννογόνος επηρεάζεται άμεσα από τις ουσίες των τροφών, οι οποίες φθάνοντας στον εντερικό αυλό επηρεάζουν τα κύτταρα του εντερικού βλεννογόνου. Το σύστημα της βιταμίνης D φαίνεται ότι παρεμβαίνει σε διάφορες μοριακές οδούς πρόληψης. Η ανεπάρκεια της 25-hydroxyvitamin D3 στον ορό έχει συνδεθεί επιδημιολογικά με αύξηση της συχνότητας των όγκων του παχέος ε- ντέρου, πιθανότατα διότι τα κύτταρα του βλεννογόνου του παχέος εντέρου είναι ο μεγαλύτερος καθοριστικός παράγοντας σύνθεσης της 1,25-dihydroxyvitamin D3. Η σύνδεση της βιταμίνης D στον υποδοχέα της ρυθμίζει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων του κολονικού βλεννογόνου, τη διαφοροποίηση και την απόπτωση με αυτοκρινικό/παρακρινικό τρόπο. Κατά τη διάρκεια της έναρξης της κακοήθειας ενισχύεται η σύνθεση της βιταμίνης D για να αντιμετωπιστεί ο υπερπολλαπλασιασμός των κυττάρων, ενώ στους όγκους υψηλού μεταβολισμού ξεπερνιέται αυτή η υπερσύνθεση. Το κολονικό σύστημα της βιταμίνης D ρυθμίζεται από αρκετούς γνωστούς φυσικούς παράγοντες. Ένας από τους πιο σημαντικούς είναι το διατροφικό ασβέστιο, του οποίου αν η πρόσληψη είναι χαμηλή, προκαλείται αυξημένος καταβολισμός της κολονικής 1,25-dihydroxyvitamin D3. υσίες με οιστρογονική δράση μπορούν να αυξήσουν την έκφραση και τη δραστηριότητα της συνθέτουσας 25-υδροξυβιταμίνη D- 1άλφα-υδροξυλάσης. Λόγω της ενισχυμένης σύνθεσης του ενεργού μεταβολίτη, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε προστασία κατά του ορθοκολικού όγκου στις γυναίκες. Κατά την εξέλιξη του όγκου η έκφραση της 25-υδροξυβιταμίνη D-1άλφα-υδροξυλάσης και της 25-υδροξυβιταμίνης D-24-υδροξυλάσης που προκαλεί καταβολισμό φαίνεται να είναι κάτω από επιγενετικό έλεγχο, όπως επιδείχτηκε με μελέτες που χρησιμοποίησαν φυτοοιστρογόνα και φολικό. Είναι κοινά αποδεκτό ότι η παθογένεση σποραδικού ορθοκολικού καρκίνου είναι πολυπαραγοντική και αυτά είναι μόλις λίγα παραδείγματα της ρυθμιστικής ικανότητας των φυσικών ουσιών (της διατροφής) βελτίωσης του κολονικού συστήματος της βιταμίνης D. Παρά τούτο, η προστασία από τη βιταμίνη D θα μπορούσε να έχει κεντρική σημασία, με τις διατροφικές ουσίες να αυξάνουν την αποτελεσματικότητα του συστήματος της βιταμίνης D με τρόπο στοχευτικό. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στην πρόληψη του υπερπολλαπλασιασμού ή την καθυστέρηση της εξέλιξης και της κλινικής εκδήλωσης των πρωτοπαθών όγκων του παχέος εντέρου (Cross HS et al 2009). Bιταμίνη D και ΑΙDS Κότσης Γεώργιος Ωτορινολαρυγγολόγος, Αθήνα Κότσης Γεώργιος H βιταμίνη D έχει ένα δυνητικό ρόλο στην επιβράδυνση της εξέλιξης του AIDS και στην πρόληψη της θνησιμότητας, βάσει της εκτεταμένης συμμετοχής της στο ανοσοποιητικό σύστημα. Η παρουσία χαμηλών επιπέδων βιταμίνης D (επίπεδα ορού 25-hydroxyvitamin D <32ng/mL) σχετίζεται σημαντικά με την εξέλιξη της νόσου στο στάδιο HIV III. ι γυναίκες με χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D είχαν κατά 46% μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν σοβαρή αναιμία κατά την εν συνεχεία παρακολούθησή τους, σε σύγκριση με γυναίκες που είχαν ε- παρκή επίπεδα. ι γυναίκες στο πεμπτημόριο με τα υψηλότερα επίπεδα βιταμίνης D στον ορό είχαν κατά 42% μικρότερο κίνδυνο από κάθε μορφής θνησιμότητα, σε σύγκριση με το πεμπτημόριο που είχε τα χαμηλότερα επίπεδα της βιταμίνης D. Αν τα ευρήματα αυτά τεκμηριωθούν με διπλές τυχαιοποιημένες μελέτες, η συμπληρωματική χορήγηση της βιταμίνης D θα μπορούσε να είναι μια απλή, φθηνή μέθοδος αντιμετώπισης της λοίμωξης HIV μαζί με τη χορήγηση αντιρετροϊκών φαρμάκων (Mehta S et al, 2010). 9

4 Σχέση βιταμίνης D και του μελανώματος Έχει παρατηρηθεί ότι όσο υψηλότερα ευρίσκονται τα επίπεδα της 1,25-(OH)2D3 κατά τη διάγνωση ενός μελανώματος, τόσο πιο λεπτός είναι ο όγκος, ανεξάρτητα από την πάχυνση του Breslow, ενώ υπάρχει καλύτερη πρόβλεψη επιβίωσης του πάσχοντος. Γι αυτό, οι ασθενείς με μελάνωμα και οι ασθενείς που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο να πάθουν μελάνωμα θα πρέπει να επιβεβαιώνουν την επάρκειά τους σε βιταμίνη D (Newton-Bishop JA et al, 2009). Σχέση βιταμίνης D και ανάπτυξης και λειτουργίας του εγκεφάλου Σε επιδημιολογικές μελέτες έχει περιγραφεί ότι η εποχή της γέννησης ε- πηρεάζει την εκδήλωση της πολλαπλής σκλήρυνσης και της σχιζοφρένειας. Επακόλουθο αυτής της παρατήρησης έχουν προταθεί τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D ως παράγοντας κινδύνου εκδήλωσης των ανωτέρω νόσων. Σύμφωνα με τις έρευνες των Abreu DA et al (2010) σε ποντίκια, επιβεβαιώθηκε ότι η παροδική προγεννητική α- Καραπάντζος Ηλίας Αγγελάτος Γεράσιμος Αγγελάτος Γεράσιμος νεπάρκεια των εμβρύων σε βιταμίνη D τροποποιεί την ανάπτυξη και λειτουργία του εγκεφάλου τους, προκαλώντας γνωσιακές διαταραχές στους ενήλικους απογόνους τους. ι έρευνες έδειξαν ότι η συμπληρωματική λήψη βιταμίνης D μπορεί να ελαττώσει τα καταθλιπτικά συμπτώματα κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών (Shipowick CD et al, 2009). Βιταμίνη D και το μη Hodgkin λέμφωμα Σύμφωνα με τις υπάρχουσες επιδημιολογικές μελέτες, ο κίνδυνος πρόκλησης λεμφώματος μη Hodgkin περιορίζεται με την έκθεση στο φως του ήλιου. Καθώς το ηλιακό φώς είναι η κυριότερη πηγή παραγωγής στο δέρμα βιταμίνης D, υποστηρίζεται ότι ο πιο πάνω περιορισμός οφείλεται στα επαρκή επίπεδα βιταμίνης D. Μελέτες σε ανθρώπους και ζώα υ- ποστηρίζουν ότι το προστατευτικό α- ποτέλεσμα της βιταμίνης D κατά των κακοηθειών οφείλεται στη στέρηση της προστασίας των παρακρινικών και αυτοκρινικών αποτελεσμάτων της εξωνεφρικής ενεργοποίησης, περιλαμβανομένης της ρύθμισης του κύκλου πολλαπλασιασμού των κυττάρων, της πρόκλησης απόπτωσης και τη σηματοδότηση αυξημένης διαφοροποίησης (Kelly JL et al, 2009). Η Σύγχρονη ΩΡΛ Ενημέρωση συγχαίρει το συνάδελφο Ηλία Καραπάντζο, Α.Ε. Καθηγητή Ωτορινολαρυγγολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπι.στημίου Θράκης για την εκλογή του στη θέση του Καθηγητή Ανατομικής των Σχολών Επαγγελμάτων Υγείας του Ανωτάτου Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Θεσσαλονίκης. Κουκούτσης Δημήτριος Βιταμίνη D και ανοσοποιητικό σύστημα Κουκούτσης Δημήτριος Ωτορινολαρυγγολόγος, Πειραιάς H βιταμίνη D έχει ένα ανασταλτικό αποτέλεσμα στην υπερβολική και ακατάλληλη συμπεριφορά των α- νοσοκυττάρων και βοηθά στον περιορισμό της φλεγμονής που παράγεται από τα ανοσοκύτταρα. Στην πραγματικότητα, μια ανεπάρκεια στη βιταμίνη D μπορεί να είναι το υπόβαθρο και η πιθανή αιτία σχεδόν κάθε αυτοάνοσου προβλήματος και θα μπορούσε να διατυπωθεί μια θεωρία ότι η επάρκεια της βιταμίνης D χρειάζεται για να προλάβει το ανοσοποιητικό σύστημα πριν μεταπέσει σε μια ακατάλληλη υπερδραστήρια και έντονα φλεγμονώδη κατάσταση, που είναι πρόβλημα, εν μέρει τουλάχιστον, όλων των νόσων της γήρανσης. ι μελέτες δείχνουν την ικανότητα της βιταμίνης D να βοηθά στην πρόληψη, καθώς και στη βελτίωση καταστάσεων, όπως η αρθρίτιδα, ο αυτοάνοσος διαβήτης τύπου Ι και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου. Κάθε άτομο με αυτοάνοσο νόσημα θα πρέπει να μετράει τα επίπεδα της βιταμίνης D στον ορό του αίματός του και να τα διορθώνει, κάνοντας έτσι το πρώτο βήμα βελτίωσης του προβλήματός του. Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι η βιταμίνη D αποκαθιστά την ομαλή λειτουργία του υποδραστήριου και του υπερδραστήριου ανοσοποιητικού συστήματος. Σύμφωνα με μια πρόσφατη θεωρία των Waterhouse JC et al (2009), τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D που παρατηρούνται στις αυτοάνοσες νόσους, δεν είναι σημείο ανεπάρκειας της βιταμίνης. Αντ αυτού έχει προταθεί η άποψη ότι τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D είναι επακόλουθο μιας χρόνιας λοίμωξης με ενδοκυττάρια βακτηρίδια που προκαλούν δυσλειτουργία του μεταβολισμού της βιταμίνης, προκαλώντας μέσα στα φαγοκύτταρα δυσλειτουργία του υποδοχέα της βιταμίνης D. Η δυσλειτουργία του υποδοχέα αυτού προκαλεί έκπτωση της λειτουργίας της εγγενούς ανοσίας, που προκαλεί προδιάθεση για την πρόκληση επιπρόσθετων λοιμώξεων, οι οποίες συμβάλλουν στην εξέλιξη της νόσου. ι υπάρχουσες ενδείξεις που έχουν συγκεντρωθεί δείχνουν ότι ένας αριθμός αυτοάνοσων νόσων μπορεί να αναστραφεί, αποκαθιστώντας βαθμιαία τη λειτουργία του υποδοχέα της βιταμίνης D με τον α- γωνιστή του υποδοχέα της βιταμίνης D και υποανασταλτικές δόσεις ορισμένων βακτηριοστατικών αντιβιοτικών. Στις νόσους που επιδεικνύουν ευνοϊκή απόκριση στη θεραπεία περιλαμβάνονται ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η σκληροδερμία, η σαρκοείδωση, το σύνδρομο Sjogren s, η αυτοάνοση νόσος του θυρεοειδούς, η ψωρίαση, η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, το σύνδρομο Reiter, ο διαβήτης τύπου Ι και τύπου ΙΙ και η ραγοειδίτιδα. Η αναστροφή της νόσου χρησιμοποιώντας αυτή την προσέγγιση απαιτεί περιορισμό της βιταμίνης D για να μη συμβάλλει στη δυσλειτουργία των πυρηνικών υποδοχέων και στις επακόλουθες αρνητικές συνέπειες της λειτουργίας του ενδοκρινικού και του ανοσοποιητικού συστήματος. ι ανοσοπαθολογοανατομικές αντιδράσεις που συνοδεύουν το βακτηριδιακό θάνατο χρειάζονται μια βαθμιαία αφαίρεση των παθογόνων για αρκετά έτη (Waterhouse JC et al, 2009). 10

5 Βιταμίνη D και σκλήρυνση κατά πλάκας ή πολλαπλή σκλήρυνση Βερβελίδης Δημήτριος Ωτορινολαρυγγολόγος, Ξάνθη Βερβελίδης Δημήτριος Είναι σημαντικό να δοθεί έμφαση στο γεγονός ότι η υπεριώδης ακτινοβολία (UVR) αυξάνει τη σύνθεση της βιταμίνης D3, η οποία ασκεί ανοσοκατασταλτική δράση μέσω του γονιδίου υποδοχέως της βιταμίνης D [vitamin D receptor gene (VDRG)]. Oι κλινικές μελέτες επισημαίνουν ότι η ανεπάρκεια σε βιταμίνη D χειροτερεύει την εξέλιξη της πολλαπλής σκλήρυνσης. Επειδή η βιταμίνη D3 είναι ένας αναστολέας πολλαπλής σκλήρυνσης, ίσως είναι επιτακτική ανάγκη να χορηγείται βιταμίνη D3 στα άτομα που βρίσκονται σε κίνδυνο να αναπτύξουν πολλαπλή σκλήρυνση. μηχανισμός μέσω του οποίου η πρόσληψη βιταμίνης D πιστεύεται ότι επηρεάζει τη σκλήρυνση κατά πλάκας περιλαμβάνει τον παρακρινή ή αυτοκρινή μεταβολισμό της 25OHD, μέσω κυττάρων που εκφράζουν το ένζυμο 1 άλφα- Ηάση στους περιφερικούς ιστούς, περιλαμβανομένων των ιστών του ανοσοποιητικού και νευρικού συστήματος (VanAmerongen BM et al, 2004). Υπάρχει ομόφωνη συμφωνία ότι η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και η λήψη συμπληρωματικά της βιταμίνης D3 μπορεί να περιορίσει τη συχνότητα της βιταμίνης πολλαπλής σκλήρυνσης D3 (Edlich R et al, 2009). Βιταμίνη D και ψωρίαση ι αλλαγές των επιπέδων της 1,25 (OH)2D3 και των πολυμορφισμών του υποδοχέως της βιταμίνης D [vitamin D receptor (VDR)] έχει δειχτεί ότι σχετίζονται με διάφορες κακοήθειες και αυτοάνοσες νόσους, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η κοινή ψωρίαση. Τα αποτελέσματα των πολυμορφισμών του γονιδίου VDR περιλαμβάνουν την ανοσοτροποποίηση, τη διέγερση της κυτταρικής διαφοροποίησης και την αναστολή του πολλαπλασιασμού των κυττάρων τα οποία αποτελούν πιθανούς υποψήφιους για τη θεραπεία της ψωρίασης (Rucević I et al 2009). Γκανέλης Παναγιώτης Βιταμίνη D και διαβήτης Γκανέλης Παναγιώτης Ωτορινολαρυγγολόγος, Πειραιάς διαβήτης Τύπου 2 αποτελεί μείζον πρόβλημα της Δημόσιας Υγείας, που ευθύνεται σε σημαντικό βαθμό για πρόωρη νοσηρότητα και θνησιμότητα. Η αύξηση της επίπτωσης του διαβήτη Τύπου 2 είναι στενά συνδεδεμένη με την παχυσαρκία. Τα τελευταία 5 έτη ένας σοβαρός αριθμός μελετών αναφέρουν τη σχέση μεταξύ της έναρξης του διαβήτη Τύπου2 και της ανεπάρκειας της βιταμίνης D. Η βιταμίνη D ασκεί ένα σημαντικό αποτέλεσμα επί της δράσεως της ινσουλίνης και μπορεί να επηρεάσει έναν αριθμό οδών, που μπορεί να είναι σημαντικές για την ανάπτυξη του διαβήτη Τύπου 2 (Ozfirat Z, Chowdhury TA, 2010). Βελτιώνοντας τα επίπεδα της βιταμίνης D στον οργανισμό σε γυναίκες με αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη, βελτιώθηκε η αντίσταση και η ευαισθησία τους στην ινσουλίνη, αλλά δεν επηρεάστηκε η έκκριση ινσουλίνης. ι ευνοϊκές συγκεντρώσεις 25(OH)D στον ορό για τον περιορισμό της αντίστασης στην ινσουλίνη ανέρχονται στα nmol/l, παρέχοντας περαιτέρω τεκμήρια για την αύξηση των συνιστώμενων επαρκών επιπέδων της (von Hurst PR et al, 2009). Τα χαμηλά επίπεδα της 25(OH)D δε σχετίζονται ειδικά με την εκδήλωση του διαβήτη Τύπου 1 (Bierschenk L, 2009). Σχέση βιταμίνης D και υγείας καρδιοκυκλοφορικού συστήματος Ντουμάζιος Σταύρος Ντουμάζιος Σταύρος Ωτορινολαρυγγολόγος, Ιωάννινα Η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D στους ε- νηλίκους μπορεί να θεωρηθεί ένα απλό μέσο με λίγες πιθανές παρενέργειες για την πρόληψη της αθηρωματογένεσης ή την αναστολή της εξέλιξής της και για την αντιμετώπιση της υπέρτασης. Στους ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο χρειάζεται προσαρμογή της δοσολογίας (Mertens PR, Müller R, 2009). Τα χαμηλά επίπεδα της 25(OH)D σχετίζονται με αυξημένη καρδιοκυκλοφορική θνησιμότητα σε ένα εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγμα ασθενών στις ΗΠΑ. Ι διαφορές αυτών των ε- πιπέδων μεταξύ των λευκών και των μαύρων πληθυσμών μπορεί να συμμετέχουν στην αυξημένη καρδιοκυκλοφορική θνησιμότητα μεταξύ των μαύρων (Fiscella K, Franks P, 2010). Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι η μια κατάσταση ανεπάρκειας βιταμίνης D μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο τόσο για την πρόκληση ισχαιμικής όσο και μη ισχαιμικής καρδιοκυκλοφορικής νόσου, ανεξάρτητα από την ύπαρξη παραγόντων κινδύνου πρόκλησης καρδιοκυκλοφορικής νόσου. ρόλος της βιταμίνης D είναι δυνητικά ρυθμιστικός πολλών λειτουργιών του καρδιοκυκλοφορικού συστήματος και τώρα μόλις αρχίζει να γίνεται κατανοητός. Μεταξύ των πιθανών σχετικών μηχανισμών πρόκλησης καρδιοκυκλοφορικής νόσου η βιταμίνη D μπορεί να επηρεάσει την αρτηριακή πίεση μέσω του συστήματος ρενίνης-αγγειοτενσίνης, τα επίπεδα της ορμόνης του παραθυρεοειδούς, τη λειτουργία του μυοκαρδίου, τη φλεγμονή, και την εναπόθεση ασβεστίου στα αγγειακά τοιχώματα. καρδιοκυκλοφορικός κίνδυνος φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ανεβασμένος όταν τα επίπεδα της 25-υδροξυβιταμίνης D είναι χαμηλότερα των 10-15ng/ml. Μεταξύ των ατόμων που δεν εκτίθενται ουσιαστικά στην ηλιακή ακτινοβολία, οι λήψεις 1000 έως 2000IU μπορεί να απαιτηθούν για να επιτευχθούν ευνοϊκά επίπεδα για την υγεία της τάξεως των 30ng/ml (Giovannucci E, 2009). 11

6 Διάγνωση της έλλειψης και της ανεπάρκειας της βιταμίνης D Γκέλης Δημήτριος Ωτορινολαρυγγολόγος, Κόρινθος Γκέλης Δημήτριος Τα αποτελέσματα της έλλειψης βιταμίνης D μπορεί να εκδηλωθούν στα άτομα όλων των ηλικιών. ι συνηθισμένες εκδηλώσεις ανεπάρκειας βιταμίνης D είναι ο συστηματικός χαμηλός οσφυϊκός πόνος, συμμετρική αδυναμία των μεγάλων μυών του κορμού, μυαλγίες και διαξιφιστικοί πόνοι των οστών μετά από πίεση του στέρνου και της κνήμης. Στα άτομα που τίθεται η υποψία ανεπάρκειας της βιταμίνης D ελέγχονται τα επίπεδα της 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D]. H δοκιμασία της [25(OH)D] είναι σήμερα πολύ αξιόπιστη μέθοδος εκτίμησης των αποθηκευμένων ποσοτήτων βιταμίνης D στον οργανισμό (Audran M, Briot K, 2010). Παρ όλα αυτά, τα φυσιολογικά ή τα επιθυμητά επίπεδα της 25(OH)D r για τους ασθενείς που αντιμετωπίζονται στην καθ ημέρα πράξη πρέπει να καθοριστούν ακριβέστερα. Διατηρώντας ένα επίπεδο της 25(OH) D πάνω απ ό τα 75nmol/L, εξασφαλίζονται τα απαραίτητα επίπεδα που διατηρούν την καλύτερη δυνατή οστική υγεία. Παρά τούτο, μπορεί να χρειάζονται υψηλότερα επίπεδα για να εξασφαλιστούν μερικά από τα εξωσκελετικά οφέλη που παρέχει η βιταμίνη D (Audran M, Briot K, 2010). Θεωρείται ότι υπάρχει έλλειψη βιταμίνης D όταν τα επίπεδα της 25-hydroxyvitamin D του ορού είναι μικρότερα από 20ng/mL (50nmol/L). Θεωρείται ότι υπάρχει ανεπάρκεια όταν τα ε- πίπεδα της 25-hydroxyvitamin D είναι 20 έως 30ng/mL (50-75nmol/L). Η δοκιμασία ανίχνευσης της 25-υδρόξυβιταμινης D [25(OH)D] είναι σήμερα υψηλής αξιοπιστίας για την αξιολόγηση των αποθηκευμένων ποσοτήτων στον κάθε ασθενή. Το επιθυμητό ή το κανονικό επίπεδο 25(OH)D των ασθενών που αντιμετωπίζονται στην καθ ημέρα πράξη θα πρέπει να καθορίζεται ακριβέστερα. Διατηρώντας τα επίπεδα της 25(OH)D στον ορό πάνω από 75nmol/L συνιστάται σήμερα για την εξασφάλιση της ο- στικής υγείας. Όμως ίσως χρειάζονται υψηλότερα επίπεδα για την επίτευξη μερικών από τα εξωσκελετικά της οφέλη. Στόχος της θεραπείας είναι να δημιουργηθούν φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης ώστε να ανακουφιστούν τα συμπτώματα και να ελαττωθεί ο κίνδυνος των καταγμάτων από πτώσεις και άλλων διαταραχών της υγείας. Η Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά για τα βρέφη και τα παιδιά τουλάχιστον 400IU από τη διατροφή ή από συμπληρώματα διατροφής. Η λήψη 700 έως 1000IU βιταμίνης D3 ημερησίως περιορίζει τις συχνότητες των καταγμάτων από πτώσεις στους ενηλίκους σε ποσοστό 19%. (Bordelon P et al, 2009). Προκειμένου να επιτευχθούν επίπεδα 25(OH) D 75nmol/L, υπολογίστηκε ότι τα άτομα λευκής φυλής με υψηλή έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία το χειμώνα χρειάζονται 1300IU ημερησίως, ενώ τα άτομα αφρικάνικης προέλευσης με χαμηλή έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία χρειάζονται IU ημερησίως, καθ όλη τη διάρκεια του έτους(hall LM et al 2010). Η συμπληρωματική χορήγηση μεγάλων δόσεων βιταμίνης D επί ένα έτος δε φαίνεται να έχει αρνητική επίδραση στην πυκνότητα των μετάλλων των οστών στα υγιή άτομα (Jorde R et al, 2010). Στα άτομα με ανεπάρκεια βιταμίνης D, η θεραπεία περιλαμβάνει τη χορήγηση εργοκαλσιφερόλης (βιταμίνη D2 ) σε δόσεις IU κάθε εβδομάδα. Αφού εξομαλυνθούν τα επίπεδα της βιταμίνης D, οι ειδικοί συνιστούν θεραπεία συντηρήσεως με χοληκαλσιφερόλη (βιταμίνη D3) σε δόση 800 έως 1.000IU ημερησίως από τη διατροφή ή από συμπληρώματα διατροφής. Δόσεις βιταμίνης D3 μικρότερες των 700IU ή επίπεδα συγκεντρώσεων 25-hydroxyvitamin D μικρότερα των 60nmol/l μπορεί να μην περιορίσουν τον κίνδυνο των πτώσεων σε ηλικιωμένα άτομα (Bischoff-Ferrari HA et al, 2009). Στα ηλικιωμένα άτομα με επίπεδα 25(OH)D <25nmol/l η χορήγηση μιας μόνο δόσης από το στόμα IU βιταμίνης D3 ανεβάζει τις μέσες συγκεντρώσεις της 25(OH)D πάνω από 75nmol/l μέσα σε 3 μήνες και το μέσο επίπεδο στα 69nmol/l στους 6 μήνες. Καθώς ευνοείται η απορρόφηση του ασβεστίου με τα υψηλότερα επίπεδα της 25(OH)D στον ορό, χρειάζεται η συμπληρωματική χορήγηση ασβεστίου προκειμένου να αποφευχθεί η υπερασβεστιαιμία (von Restorff C et al, 2009). λειτουργικός δείκτης τόσο για την ασφάλεια, όσο και για την αποτελεσματικότητα της βιταμίνης D είναι οι συγκεντρώσεις της 25-hydroxyvitamin D στον ορό. Για την επίτευξη διαφόρων αποτελεσμάτων υγείας απαιτούνται επίπεδα της τάξεως των 80nmol/L ή υψηλοτέρων. Η τοξικότητα της βιταμίνης D συμβαίνει με επίπεδα 25-hydroxyvitamin D 500nmol/L ή υψηλότερα. Η ποσότητα βιταμίνης D3 που προκαλεί αποτελεσματικότητα ε- πιπρόσθετα με τη λήψη της βιταμίνης D3 από τις τροφές και τη βιοσύνθεσή της στο δέρμα συνήθως είναι IU ημερησίως χοληκαλσιφερόλης. Με τοξικότητα σχετίζεται η λήψη συνήθως άνω των IU ημερησίως (Heaney RP, 2008). Τα άριστα επίπεδα της 25(OH)D του ορού είναι μεγαλύτερα των 32ng/mL (80nmol/L). Τα επακόλουθα των χαμηλών επιπέδων της 25(OH)D περιλαμβάνουν έναν αυξημένο κίνδυνο διαφόρων χρονίων νόσων, που κυμαίνονται από την υπέρταση μέχρι το διαβήτη και τον καρκίνο. ασφαλέστερος και οικονομικότερος τρόπος εξασφάλισης επαρκών επιπέδων βιταμίνης D είναι η από του στόματος λήψη (ημερησίως ή κατά εναλλακτικά χρονικά διαστήματα). Αναμένεται η αύξηση των επιπέδων της 25(OH)D στον ορό κατά 1ng/mL (2.5nmol/L) για κάθε 100 μονάδες επιπρόσθετης βιταμίνης D κάθε μέρα. Τα πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι η χοληκαλσιφερόλη (βιταμίνη D3) είναι ουσιαστικά πιο ισχυρή από την εργοκαλσιφερόλη (βιταμίνη D2) και ότι το ανώτερο ασφαλές επίπεδο λήψης βιταμίνης D3 είναι οι IU ημερησίως (Heaney RP, 2009). Η χορήγηση βιταμίνης D3 θα πρέπει να γίνεται σε επαρκείς δόσεις για να διατηρούνται επίπεδα που απαντώνται σε ανθρώπους εκτεθειμένους σε φυσικά περιβάλλοντα ηλιοφάνειας και που είναι >40ng/ml, όλες τις εποχές του έτους. Η βιταμίνη D3 μπορεί να προσληφθεί από τον οργανισμό μετά από έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, μετά από λουτρό με υπεριώδεις ακτίνες Β ή μετά από συμπληρωματική χορήγηση. Και οι τρεις τρόποι έχουν τα υπέρ και τα κατά τους. Τα οφέλη που προκύπτουν και με τους τρεις τρόπους πρόσληψης βιταμίνης D υπερτερούν των πιθανών κινδύνων και υπερτερούν σαφώς μπροστά στον κίνδυνο του να μην πάρει καθόλου βιταμίνη κάποιο άτομο. Σε ένα παρατεταμένο χειμώνα, όπως αυτός των χωρών που γειτνιάζουν προς τους πόλους, οι ημερήσιες α- νάγκες σε βιταμίνη D στα παχύσαρκα, στα ηλικιωμένα και στα άτομα με σκούρο δέρμα φτάνει τις 5000IU (125microg), η οποία είναι μια δόση που κάνει μερικούς γιατρούς να μη νιώθουν άνετα (Cannell JJ et al, 2008). Προκειμένου να αντικατασταθούν οι υποχρεωτικές απώλειες του ασβεστίου και να προστατευτεί ο ανθρώπινος σκελετός, το καθαρό ασβέστιο που πρέπει να προσλάβει ο οργανισμός απαιτεί την ημερήσια λήψη 200mg α- σβεστίου ημερησίως. Η άριστη ικανότητα του σώματος να ρυθμίζει την απορρόφηση του α- σβεστίου από το έντερο απαιτεί την παρουσία επιπέδου συγκέντρωσης 25-hydroxyvitamin D(3) >80nM. Η δόση της βιταμίνης D3 που α- παιτείται για να εξασφαλίζεται και διατηρείται αυτό το επίπεδο είναι οι IU ημερη- 12

7 σίως. Γι αυτό το λόγο, η ημερήσια λήψη ακόμη και 10,000IU βιταμίνης D3 είναι ασφαλής (Heaney RP, 2007). Σε μια βεβαιωμένη ανεπάρκεια βιταμίνης D, δόση π.χ. 100,000 έως 200,000IU κάθε δύο μήνες επί 6 μήνες μπορεί να διορθώσει αυτή την ανεπάρκεια και στη συνέχεια να γίνει προσαρμογή της δοσολογίας ανάλογα με τα επίπεδα της βιταμίνης D στον ορό. (Audran M, Briot K, 2010). Υπάρχουν αυξανόμενα τεκμήρια για τη χρησιμότητα της συμπληρωματικής χορήγησης βιταμίνης D σε ασθενείς που κάνουν αιμοκάθαρση, οι οποίοι τις περισσότερες φορές έχουν ανεπάρκεια βιταμίνης D. Λόγω του μακρού χρόνου ζωής της βιταμίνης D, η βιταμίνη D μπορεί να χορηγηθεί με διαλείποντα τρόπο για τη μακρόχρονη παραμονή της στον οργανισμό. Η μακράς διαρκείας χορήγηση από το στόμα ανά μήνα ( IU) βρέθηκε ότι είναι ασφαλής, αποτελεσματική, φθηνή και απλή μέθοδος διόρθωσης μιας ανεπάρκειας στη βιταμίνη D, σχεδόν στο 90% των υπό αιμοκάθαρση ασθενών που έκανε ο Jean G et al (2009), επιτυγχάνοντας τη μεγίστη συμμόρφωση των ασθενών στη λήψη της βιταμίνης D. Τα πιο εμφανή αποτελέσματα αυτού του τρόπου χορήγησης της βιταμίνης D ήταν μια ελαφρά αύξηση της PTH και των οστικών σηματοδοτών και μια αύξηση του επίπεδου της καλσιτριόλης [1,25(OH)(2)D] του ορού. Βιβλιογραφία 1. Abreu DA, Nivet E, Baril N, Khrestchatisky M, Roman F, Féron F. Developmental vitamin D deficiency alters learning in C57BL/6J mice. Behav Brain Res Jan Audran M, Briot K. Critical reappraisal of vitamin D deficiency. Joint Bone Spine Jan Bierschenk L, Alexander J, Wasserfall C, Haller M, Schatz D, Atkinson M. Vitamin D levels in subjects with and without type 1 diabetes residing in a solar rich environment. Diabetes Care Nov; 32(11): Epub 2009 Aug Bischoff-Ferrari HA, Willett WC, Wong JB, Giovannucci E, Dietrich T, Dawson-Hughes B. Fracture prevention with vitamin D supplementation: a meta-analysis of randomized controlled trials. JAMA May 11; 293(18): Bischoff-Ferrari HA, Dawson-Hughes B, Staehelin HB, Orav JE, Stuck AE, Theiler R, Wong JB, Egli A, Kiel DP, Henschkowski J. Fall prevention with supplemental and active forms of vitamin D: a meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ Oct 1; 339:b Bordelon P, Ghetu MV, Langan RC. Recognition and management of vitamin D deficiency. Am Fam Physician Oct 15; 80(8): Brookes GB.Vitamin D deficiency and otosclerosis. Otolaryngol Head Neck Surg Jun; 93(3): Brookes GB.Vitamin D deficiency and deafness: 1984 update. Am J Otol Jan; 6(1): Cannell JJ, Hollis BW, Zasloff M, Heaney RP. Diagnosis and treatment of vitamin D deficiency. Expert Opin Pharmacother Jan; 9(1): Cannell JJ, Hollis BW, Sorenson MB, Taft TN, Anderson JJ. Athletic performance and vitamin D. Med Sci Sports Exerc May; 41(5): Cross HS, Nittke T, Peterlik M. Modulation of vitamin D synthesis and catabolism in colorectal mucosa: a new target for cancer prevention. Anticancer Res Sep; 29(9): DeLuca HF. Vitamin D and the parenteral nutrition patient. Gastroenterology Nov; 137(5 Suppl):S Edlich R, Mason SS, Chase ME, Fisher AL, Gubler K, Long WB 3rd, Newkirk AT. Revolutionary advances in the prevention of demyelinating diseases. J Environ Pathol Toxicol Oncol. 2009; 28(2): Feily A. The Preventive Effect of Calcitriol on Skin Squamous Cell Carcinoma May be Due to Its Effect on Prostaglandin E2 Metabolism and Biologic Activity. Acta Dermatovenerol Croat. 2009; 17(4): Fiscella K, Franks P. Vitamin D, race, and cardiovascular mortality: findings from a national US sample. Ann Fam Med Jan-Feb; 8(1): Geller JL, Adams JS. Vitamin D therapy. Curr Osteoporos Rep Mar; 6(1):5-11. Hall LM, Kimlin MG, Aronov PA, Hammock BD, Slusser JR, Woodhouse LR, Stephensen CB. Vitamin D Intake Needed to Maintain Target Serum 25-Hydroxyvitamin D Concentrations in Participants with Low Sun Exposure and Dark Skin Pigmentation Is Substantially Higher Than Current Recommendations. J Nutr Jan Giovannucci E. Vitamin D and cardiovascular disease. Curr Atheroscler Rep Nov; 11(6): Heaney RP. Vitamin D endocrine physiology. J Bone Miner Res Dec; 22 Suppl 2:V Heaney RP. Vitamin D in health and disease. Clin J Am Soc Nephrol Sep; 3(5): Heaney RP. Vitamin D: criteria for safety and efficacy. Nutr Rev Oct; 66(10 Suppl 2):S Jean G, Souberbielle JC, Chazot C. Monthly cholecalciferol administration in haemodialysis patients: a simple and efficient strategy for vitamin D supplementation. Nephrol Dial Transplant Dec; 24(12): Epub 2009 Jul Jorde R, Sneve M, Torjesen PA, Figenschau Y, Hansen JB, Grimnes G. No significant effect on bone mineral density by high doses of vitamin D3 given to overweight subjects for one year. Nutr J Jan 7; 9(1): Kovalenko PL, Zhang Z, Cui M, Clinton SK, Fleet JC. 1,25 dihydroxyvitamin D-mediated orchestration of anticancer, transcriptlevel effects in the immortalized, non-transformed prostate epithelial cell line, RWPE1. BMC Genomics Jan 13; 11(1): Lips P. Vitamin D physiology. Prog Biophys Mol Biol Sep; 92(1):4-8. Epub 2006 Feb Maruotti N, Cantatore FP. Vitamin D and the Immune System. J Rheumatol Jan Mehta S, Giovannucci E, Mugusi FM, Spiegelman D, Aboud S, Hertzmark E, Msamanga GI, Hunter D, Fawzi WW. Vitamin D Status of HIV-Infected Women and Its Association with HIV Disease Progression, Anemia, and Mortality. PLoS One Jan 19; 5(1):e Mertens PR, Müller R. Vitamin D and cardiovascular risk. Int Urol Nephrol Dec Newton-Bishop JA, Beswick S, Randerson-Moor J, Chang YM, Affleck P, Elliott F, Chan M, Leake S, Karpavicius B, Haynes S, Kukalizch K, Whitaker L, Jackson S, Gerry E, Nolan C, Bertram C, Marsden J, Elder DE, Barrett JH, Bishop DT. Serum 25-hydroxyvitamin D3 levels are associated with breslow thickness at presentation and survival from melanoma. J Clin Oncol Nov 10; 27(32): Ozfirat Z, Chowdhury TA. Vitamin D deficiency and type 2 diabetes. Postgrad Med J Jan; 86(1011):18-25; quiz Peterlik M, Grant WB, Cross HS. Calcium, vitamin D and cancer. Anticancer Res Sep; 29(9): Rhodes LE, Webb AR, Fraser HI, Kift R, Durkin MT, Allan D, O Brien SJ, Vail A, Berry JL. Recommended Summer Sunlight Exposure Levels Can Produce Sufficient (>/=20ng ml(-1)) but Not the Proposed Optimal (>/=32ng ml(-1)) 25(OH)D Levels at UK Latitudes. J Invest Dermatol Jan Rucević I, Barisić-Drusko V, Glavas-Obrovac L, Stefanić M. Vitamin D endocrine system and psoriasis vulgaris-review of the literature. Acta Dermatovenerol Croat. 2009; 17(3): Shipowick CD, Moore CB, Corbett C, Bindler R. Vitamin D and depressive symptoms in women during the winter: a pilot study. Appl Nurs Res Aug; 22(3): Schwartz GG. Vitamin D and intervention trials in prostate cancer: from theory to therapy. Ann Epidemiol Feb; 19(2): Sutherland ER, Goleva E, Jackson LP, Stevens AD, Leung DY. Vitamin D Levels, Lung Function and Steroid Response in Adult Asthma. Am J Respir Crit Care Med Jan VanAmerongen BM, Dijkstra CD, Lips P, Polman CH. Multiple sclerosis and vitamin D: an update. Eur J Clin Nutr Aug; 58(8): von Restorff C, Bischoff-Ferrari HA, Theiler R. High-dose oral vitamin D3 supplementation in rheumatology patients with severe vitamin D3 deficiency. Bone Oct; 45(4): Epub 2009 Jun von Hurst PR, Stonehouse W, Coad J. Vitamin D supplementation reduces insulin resistance in South Asian women living in New Zealand who are insulin resistant and vitamin D deficient - a randomised, placebo-controlled trial. Br J Nutr Sep 28: Waterhouse JC, Perez TH, Albert PJ. Reversing bacteria-induced vitamin D receptor dysfunction is key to autoimmune disease. Ann N Y Acad Sci Sep; 1173: Βιταμίνη D και ωτοσκλήρυνση Πάγκαλος Άρης Ωτορινολαρυγγολόγος, Αγ. Νικόλαος, Κρήτη Πάγκαλος Άρης Brookes (1985) ανακοίνωσε 27 περιπτώσεις ασθενών με αμφοτερόπλευρη κώφωση μέσα σε μια περίοδο 3 ετών, που είχαν ανεπάρκεια βιταμίνης D. Η ανεπάρκεια της βιταμίνης D θα πρέπει να περιλαμβάνεται στη διαφορική διάγνωση στις περιπτώσεις ανεξήγητης αμφοτερόπλευρης κοχλιακής κώφωσης, μερικών περιπτώσεων ωτοσκλήρυνσης, πρεσβυακοΐας και της κώφωσης που σχετίζεται με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. Η θεραπεία με βιταμίνη D θα μπορούσε να προλάβει την προοδευτική βαρηκοΐα, που θα μπορούσε να ήταν μερικώς αναστρέψιμη, και να προλάβει την κλινική οστεομαλακία με πλέον γενικευμένα σκελετικά συμπτώματα. Μετρώντας τα επίπεδα της 25 υδροξυβιταμίνης D3 (25-OHD), που είναι ο κύριος μεταβολίτης της βιταμίνης D, o Brookes (1985) βρήκε ότι σε ένα ποσοστό 21.7% ασθενών με κοχλιακή ωτοσκλήρυνση υπάρχουν χαμηλά επίπεδα της βιταμίνης D. Η χορήγηση ασβεστίου και βιταμίνης D βελτίωσε την κατάσταση σε 3 από 16 ασθενείς του. Πιθανόν η έλλειψη βιταμίνης D να συμβάλλει στην εκδήλωση της νόσου σε μερικά άτομα. Βιταμίνη D και άσθμα Στο άσθμα τα περιορισμένα επίπεδα της βιταμίνης D σχετίζονται με διαταραχή της λειτουργίας των πνευμόνων, αυξημένη υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών και περιορισμό της απόκρισης προς τα κορτικοστεροειδή. Αυτό σημαίνει ότι η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D σε ασθματικούς ασθενείς μπορεί να βελτιώσει πολλαπλές παραμέτρους της σοβαρότητας του άσθματος και της ανταπόκρισης στη θεραπεία (Sutherland ER et al, 2010). Βιταμίνη D και αθλητικές επιδόσεις H βιταμίνη D μπορεί να βελτιώσει τις αθλητικές επιδόσεις των ασθενών με ανεπάρκεια στη βιταμίνη D. Η μεγίστη αθλητική επίδοση μπορεί να επιτευχθεί όταν τα επίπεδα της 25(OH)D προσεγγίζουν εκείνα που επιτυγχάνονται με τη φυσική έκθεση όλου του σώματος στην ηλιακή α- κτινοβολία του ήλιου του καλοκαιριού, η οποία είναι τουλάχιστον 50ng x ml(-1). Τέτοια επίπεδα της 25(OH)D μπορεί επίσης να προστατεύσουν τον αθλητή από σοβαρές οξείες και χρόνιες καταστάσεις (Cannell JJ et al, 2009). 13

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Παχυσαρκία και νεφρική νόσος ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Κριτήρια* Η διαπίστωση για 3 μήνες: Νεφρικής βλάβης GFR < 60 ml/min/1.73m2 με ή χωρίς νεφρική

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Τι μας λέει και τι δε μας λέει το ασβέστιο ορού;

Τι μας λέει και τι δε μας λέει το ασβέστιο ορού; Ετήσιο Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο Υγρών, Ηλεκτρολυτών & Οξεοβασικής Ισορροπίας 10 ο Σεμινάριο Διαταραχές ύδατος και νατρίου 23 & 24 Σεπτεμβρίου 2016, ΚΟΜΟΤΗΝΗ Τι μας λέει και τι δε μας λέει το ασβέστιο

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλέον η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω παθολογικές καταστάσεις:

Επιπλέον η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω παθολογικές καταστάσεις: Γράφει: Φανή Πρεβέντη, MSc Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Το σώμα μας περιέχει μεγάλες ποσότητες ασβεστίου. Συγκεκριμένα, το ασβέστο είναι υπεύθυνο για το 1,5-2% του σωματικού μας βάρους. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι.

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι. Γράφει: Δημήτρης Τσουκαλάς, Ιατρός Φυσικής Υγείας Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι ασθένειες που προκύπτουν γιατί το σώμα μας επιτίθεται και καταστρέφει τα δικά του κύτταρα και όργανα. Γνωρίζετε ότι ένας στους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Ø Κατάγµατα χαµηλής

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της βιταμίνης D στην διαχείριση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Πηνελόπη Δουβόγιαννη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc, RD

Ο ρόλος της βιταμίνης D στην διαχείριση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Πηνελόπη Δουβόγιαννη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc, RD Ο ρόλος της βιταμίνης D στην διαχείριση του καρδιαγγειακού κινδύνου Πηνελόπη Δουβόγιαννη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc, RD Βιταμίνη D Υγεία των οστών Κακοήθη νεοπλασματικά νοσήματα Διαβήτη τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την birisioan Πέμπτη, 23 Φεβρουάριος :36 - Τελευταία Ενημέρωση Πέμπτη, 23 Φεβρουάριος :12

Συντάχθηκε απο τον/την birisioan Πέμπτη, 23 Φεβρουάριος :36 - Τελευταία Ενημέρωση Πέμπτη, 23 Φεβρουάριος :12 Οι παραθυρεοειδείς είναι συνήθως τέσσερις αδένες, με μέγεθος και εμφάνιση σαν μια φακή, που βρίσκονται συνήθως ανά δύο στην οπίσθια επιφάνεια κάθε λοβού του θυρεοειδή. Αυτοί είναι υπεύθυνοι για την παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Έλλη Παπαδόδημα, Ενδοκρινολόγος, Διευθύντρια Κέντρου Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Ευρωκλινική Αθηνών

Γράφει: Έλλη Παπαδόδημα, Ενδοκρινολόγος, Διευθύντρια Κέντρου Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Ευρωκλινική Αθηνών Γράφει: Έλλη Παπαδόδημα, Ενδοκρινολόγος, Διευθύντρια Κέντρου Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Ευρωκλινική Αθηνών Ο πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός είναι μια «αθόρυβη», «σιωπηρή» και παραγνωρισμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι οστεοπόρωση;

Τι είναι οστεοπόρωση; Τι είναι οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι χρόνια πάθηση του μεταβολισμού των οστών, κατά την οποία παρατηρείται σταδιακή μείωση της πυκνότητας και της ποιότητάς τους, ώστε αυτά με την πάροδο του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

Πώς θα ωφεληθώ από... Βιταμίνη D. Τόνια Καραγιάννη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος, Ph.D.c. mednutrition PUBLICATIONS - 1 -

Πώς θα ωφεληθώ από... Βιταμίνη D. Τόνια Καραγιάννη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος, Ph.D.c. mednutrition PUBLICATIONS - 1 - Πώς θα ωφεληθώ από... TH Βιταμίνη D Τόνια Καραγιάννη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος, Ph.D.c. mednutrition PUBLICATIONS - 1 - Εισαγωγή Περίπου το 90% της βιταμίνης D μπορεί να το συνθέσει ο οργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini,

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, Κανένα για αυτήν την παρουσίαση Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, 2 Κυκλοσπορίνη-θεραπευτικές ενδείξεις 3 Θεραπεία σοβαρών μορφών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις θεραπευτικής αγωγής και επιλογές σε ασθενή με χρόνια θεραπεία σε στεροειδή

Ενδείξεις θεραπευτικής αγωγής και επιλογές σε ασθενή με χρόνια θεραπεία σε στεροειδή Ενδείξεις θεραπευτικής αγωγής και επιλογές σε ασθενή με χρόνια θεραπεία σε στεροειδή Δρ Χριστάκης Χριστοδούλου BMedSci, BMBS, MRCP, MSc, CCT Ρευματολόγος Παθολόγος Μ Απρίλη2014 80 ετών γυναίκα Πόνους σε

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη;

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη; ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Σαββίδου Αβρόρα Η κοιλιοκάκη είναι η δυσανεξία (κάτι που ο οργανισμός δεν ανέχεται) στη γλουτένη, πρωτεΐνη που υπάρχει στο σιτάρι, το κριθάρι, τη βρώμη και τη σίκαλη. Η αντίδραση του οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Σ. Θ. Λιάτης Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ

ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού Η Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού εορτάζεται από το 2006 κάθε χρόνο τη δεύτερη Πέμπτη του Μαρτίου στοχεύοντας στην κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 23 Νοέμβριος :22

Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 23 Νοέμβριος :22 Δημήτρης Ι. Χατζηδάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας - Ενδοκρινολογίας, Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικής Mονάδας Β' Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: Μια επιδημία που μας αφορά όλους - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 29 Αύγουστος :22

Οστεοπόρωση: Μια επιδημία που μας αφορά όλους - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 29 Αύγουστος :22 Γράφει: Κωνσταντίνος Δρετάκης, Ορθοπεδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κρήτης, Διευθυντής του Τμήματος Οστεοπόρωσης στο Νοσοκομείο Metropolitan Αφορά τις γυναίκες, αλλά και τους άνδρες, οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Ca P και οστικές μεταστάσεις

Ca P και οστικές μεταστάσεις Ca P και οστικές μεταστάσεις Κιτσοπούλου Σοφία Παπαθεοδώρου Μαρία Β Ουρολογική Κλινική ΑΠΘ Γ. Ν. Παπαγεωργίου Ο καρκίνος του προστάτη προσβάλλει τα οστά Επίπεδα PSA / φορτίο όγκου Αρχική διάγνωση και θεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος

Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος Κ.Κώστα, Κ.Τσιρουκίδου, Μ.Παπαγιάννη, Α.Βαμβάκης, Ι.Τσανάκας Παιδοενδοκρινολογική

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα: ένα υπερτρόφιμο υψηλής διατροφικής αξίας για μικρούς και μεγάλους. 25 Αυγούστου 2016, Ψηλά Αλώνια, Αίγιο

Κορινθιακή σταφίδα: ένα υπερτρόφιμο υψηλής διατροφικής αξίας για μικρούς και μεγάλους. 25 Αυγούστου 2016, Ψηλά Αλώνια, Αίγιο Κορινθιακή σταφίδα: ένα υπερτρόφιμο υψηλής διατροφικής αξίας για μικρούς και μεγάλους 25 Αυγούστου 2016, Ψηλά Αλώνια, Αίγιο Η Κορινθιακή σταφίδα είναι ένα μοναδικό προϊόν που παράγεται σχεδόν αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση Βιβλιογραφική ενημέρωση

Οστεοπόρωση Βιβλιογραφική ενημέρωση 7Ο ΚΡΗΤΟ-ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ H ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Οστεοπόρωση Βιβλιογραφική ενημέρωση Αργυρώ Ρέπα Ρευματολόγος ΠΑΓΝΗ Λάρνακα 24/10/2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Οι ρυθμιστές του οργανισμού Είδη αδένων στον άνθρωπο o Εξωκρινείς αδένες: εκκρίνουν το προϊόν τους μέσω εκφορητικού πόρου είτε στην επιφάνεια του σώματος (π.χ. ιδρωτοποιοί και σμηγματογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ Β12 ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ ΙΙ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΛΗΨΗΣ ΜΕΤΦΟΡΜΙΝΗΣ Ε.

Ο ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ Β12 ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ ΙΙ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΛΗΨΗΣ ΜΕΤΦΟΡΜΙΝΗΣ Ε. Ο ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ Β12 ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ ΙΙ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΛΗΨΗΣ ΜΕΤΦΟΡΜΙΝΗΣ Ε. Πάσχου, E. Γαβριηλάκη, Α. Καλαϊτζόγλου, Ε. Άμπλα, Ε. Παππάς,

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΔΟΥΒΟΓΙΑΝΝΗ Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Δ Ι Α Ι Τ Ο Λ Ο Γ Ο Σ - Δ Ι ΑΤ Ρ Ο Φ Ο Λ Ο Γ Ο Σ M S C, R D Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Αντώνης Φανουριάκης Μονάδα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» Αθήνα, 01/02/2016

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Τι είναι ο καρκίνος; Ο καρκίνος περιλαμβάνει μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζονται από ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό μη υγιών κυττάρων σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωη µου. µε την ψωριαση. Eνημερωτικό φυλλάδιο για τη νόσο της ψωρίασης

Η ζωη µου. µε την ψωριαση. Eνημερωτικό φυλλάδιο για τη νόσο της ψωρίασης Πανελλήνιος Σύλλογος Ασθενών με Ψωρίαση και Ψωριασική Αρθρίτιδα Αριστοτέλους 21, Θεσσαλονίκη, τηλ 21315 553 780, email:epidermia.greece@gmail.com www.epidermia.gr Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Δερματολογική

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Τσαπακίδης Ιωάννης, Χειρουργός Ορθοπαιδικός

Γράφει: Τσαπακίδης Ιωάννης, Χειρουργός Ορθοπαιδικός Γράφει: Τσαπακίδης Ιωάννης, Χειρουργός Ορθοπαιδικός Η ραχίτιδα και η οστεομαλακία αποτελούν παρόμοιες μεταβολικές παθήσεις των οστών και χαρακτηρίζονται από την ανεπαρκή αποτιτάνωση (εναπόθεση ασβεστίου),

Διαβάστε περισσότερα

Ανεπαρκεια Του Ανταγωνιστη Του Υποδοχεα Τησ L-1 (DIRA )

Ανεπαρκεια Του Ανταγωνιστη Του Υποδοχεα Τησ L-1 (DIRA ) www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Ανεπαρκεια Του Ανταγωνιστη Του Υποδοχεα Τησ L-1 (DIRA ) Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ DIRA 1.1 Τι είναι; Η ανεπάρκεια του ανταγωνιστή του υποδοχέα της IL-1

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες στην πρωτογενή πρόληψη Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων Πρωτογενής πρόληψη : το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

Υπεργλυκαιμία λόγω χρήσης Γλυκοκορτικοειδών. Μαρινέλλα Κυριακίδου Χειμώνα Ενδοκρινολόγος 24 ο Ετήσιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Νοέμβριος 2010

Υπεργλυκαιμία λόγω χρήσης Γλυκοκορτικοειδών. Μαρινέλλα Κυριακίδου Χειμώνα Ενδοκρινολόγος 24 ο Ετήσιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Νοέμβριος 2010 Υπεργλυκαιμία λόγω χρήσης Γλυκοκορτικοειδών Μαρινέλλα Κυριακίδου Χειμώνα Ενδοκρινολόγος 24 ο Ετήσιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Νοέμβριος 2010 Εισαγωγή Χρήση γλυκοκορτικοειδών (ΓΚ) σε πολλές ασθένειες Αρκετές φορές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι. ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ PhD

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι. ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ PhD ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ PhD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000 50,000 0 ΑΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ HEART DISEASE & STROKE

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμία και άνοια Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Επιδημιολογία άνοιας Υπολογίζεται ότι 24,3 εκατομμύρια άτομα στον

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση;

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση; Υπέρταση Τι Είναι η Υπέρταση; Η πίεση του αίματος είναι η δύναμη που ασκεί το αίμα στις αρτηρίες όταν μεταφέρεται από την καρδιά στην κυκλοφορία. Η σταθερά αυξημένη πίεση, άνω των φυσιολογικών ορίων, αποκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ. Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ. Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ καρκίνος παχέος εντέρου (ΚΠΕ) Ευρώπη: 2 η αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ. Μαργαριτίδης, Ι. Κελεγκούρης, Κ. Τζιόμαλος, Τ. Διδάγγελος.

Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ. Μαργαριτίδης, Ι. Κελεγκούρης, Κ. Τζιόμαλος, Τ. Διδάγγελος. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ B12 PER OS ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΥΠΟ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΜΕΤΦΟΡΜΙΝΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΤΕΤΡΑΕΤΙΑ ΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟΝ Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2. Α. Σωτηρόπουλος1, Χ. Ταμβάκος1, Α. Κουτσοβασίλης1, Α. Μπούσμπουλα2,

Διαβάστε περισσότερα

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Οι ρευματικές παθήσεις είναι συχνές στην αναπαραγωγική ηλικία των γυναικών. Στην πρόσφατη πανελλήνια επιδημιολογική έρευνα για τις ρευματικές παθήσεις στο γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ.

ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Σταματελάτου Mαρία, Κοντολαιμάκη Καλλιόπη, Δασενάκη Μαρία. Παθολογική Κλινική Γενικού Νοσοκομείου- Κέντρου Υγείας Σητείας, Σητεία ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή με γλυκοκορτικοειδή: σχήμα διακοπής για την αποφυγή επινεφριδικής ανεπάρκειας. Γεώργιος Ν. Κουκούλης Ενδοκρινολόγος

Αγωγή με γλυκοκορτικοειδή: σχήμα διακοπής για την αποφυγή επινεφριδικής ανεπάρκειας. Γεώργιος Ν. Κουκούλης Ενδοκρινολόγος Αγωγή με γλυκοκορτικοειδή: σχήμα διακοπής για την αποφυγή επινεφριδικής ανεπάρκειας Γεώργιος Ν. Κουκούλης Ενδοκρινολόγος ΔΗΛΩΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ Αρνητική ΓΛΥΚΟΚΟΡΤΙΚΟΕΙΔΗ Στεροειδή μόρια με πλειοτρόπες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής Υγείας ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ Κοντογεώργη Ευαγγελία, Θωμοπουλος Θωμάς, Πετρίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ D ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΑΘΟΡΜΟΝΗΣ ΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΡΟΔΙΑΒΗΤΗ

ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ D ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΑΘΟΡΜΟΝΗΣ ΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΡΟΔΙΑΒΗΤΗ ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ D ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΑΘΟΡΜΟΝΗΣ ΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΡΟΔΙΑΒΗΤΗ Αντωνοπούλου Βασιλική 1, Τσεκμεκίδου Ξανθίππη 1, Ράπτη Ελένη 1, Γραμματίκη

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση της γλυκόζης αίματος ή επίτευξη πολλαπλών θεραπευτικών στόχων?

Ρύθμιση της γλυκόζης αίματος ή επίτευξη πολλαπλών θεραπευτικών στόχων? Ρύθμιση της γλυκόζης αίματος ή επίτευξη πολλαπλών θεραπευτικών στόχων? Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Τμήμα Ιατρικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Α Προπαιδευτική Παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Αλέξανδρος Γαρύφαλλος, Καθηγητής Παθολογίας - Κλινικής Ανοσολογίας στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Γράφει: Αλέξανδρος Γαρύφαλλος, Καθηγητής Παθολογίας - Κλινικής Ανοσολογίας στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γράφει: Αλέξανδρος Γαρύφαλλος, Καθηγητής Παθολογίας - Κλινικής Ανοσολογίας στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Το ανοσολογικό σύστημα έχει ζωτική σημασία για την επιβίωσή μας,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Πάνω από ένα αιώνα πριν, ο J. Hutchinson, ένας χειρουργός-δερματολόγος, αναγνώρισε την πρώτη περίπτωση σαρκοείδωσης, στο Λονδίνο. Στα χρόνια πριν και μετά την

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα II. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι έκδοσης θετικής γνώμης

Παράρτημα II. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι έκδοσης θετικής γνώμης Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι έκδοσης θετικής γνώμης 5 Επιστημονικά πορίσματα Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Valebo και των λοιπών εμπορικών ονομασιών του (βλ. παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΝΤΙΝΗΣ (OPN) ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Η ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΝΤΙΝΗΣ (OPN) ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Η ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΝΤΙΝΗΣ (OPN) ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Αικατερίνη Καζάκου 1, Θεοδώρα Κερενίδη 1, Μάρθα Λαδά 1, Ειρήνη Τσιλιώνη 1, Γεωργία Λαµπροδήµου 2, Κωνσταντίνος Ι. Γουργουλιάνης

Διαβάστε περισσότερα

Εντοπίζεται συνήθως τυχαία διότι δεν εκδηλώνεται με πόνο. Εξαίρεση αποτελούν κάποιες πολύ σπάνιες προχωρημένες περιπτώσεις.

Εντοπίζεται συνήθως τυχαία διότι δεν εκδηλώνεται με πόνο. Εξαίρεση αποτελούν κάποιες πολύ σπάνιες προχωρημένες περιπτώσεις. 8SELIDO ENTIPO AGALIAZO.indd 1 Εισαγωγή Το έντυπο που κρατάτε στα χέρια σας έχει γραφτεί για να ρίξει φως στα σημαντικά σημεία για τον καρκίνου του θυρεοειδούς ο οποίος αποτελεί έναν από τους πιο σπάνιους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΣΤΙΚΗΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΣΤΙΚΗΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Αυτές οι μεταβολές στη ΠΧΠ και το φύλλο οδηγιών χρήσης θα είναι εν ισχύ κατά την έκδοση της Κοινοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων. Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό

Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων. Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό Περιφερική αγγειοπάθεια και σακχαρώδης διαβήτης Μια από τις κύριες

Διαβάστε περισσότερα