Άρθρο Ανασκόπησης. Βελονισμός και υπογονιμότητα - στειρότητα.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Άρθρο Ανασκόπησης. Βελονισμός και υπογονιμότητα - στειρότητα."

Transcript

1 Άρθρο Ανασκόπησης Βελονισμός και υπογονιμότητα - στειρότητα. Στοιχεία σχετικά με τη βασική και κλινική έρευνα Αυτό το άρθρο ανασκόπησης συντάχθηκε με την ευκαιρία της ευγενικής πρόσκλησης του Κου Μ. Καράβη εκ μέρους της Επιστημονικής Επιτροπής της κλινικής EUROMEDICA ΜΗΤΕΡΑ ΚΡΗΤΗΣ, για ομιλία με θέμα τη «Δράση του Βελονισμού στην Υπογονιμότητα». Συντονιστής θα είναι η Κα Μελιτίνη Σκουραδάκη, ιατρός Μικροβιολόγος, επιστημονικός υπεύθυνος των εργαστηρίων της κλινικής. Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός Αποκατάστασης, φυσίατρος Πρόεδρος Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας Βελονισμού Διευθυντής τμήματος βελονισμού ΚΑΑ Φιλοκτήτης Διευθυντής Διεθνούς Μετεκπαιδευτικού Κέντρου Βελονισμού Abstract In the past few years we are dealing with an augmenting need to resolve infertility issues. The reasons are social, cultural and environmental. However, the developments regarding molecular biology, neurophysiology and endocrinology, as well as, the advances made on techniques that allow us to intervene on a cellular level, have provided solutions creating a new medical-biological application regarding In Vitro Fertilization (IVF). Even though these programs are constantly ameliorating and new research is under way, there is anxiety regarding the side-effects of the drugs used and the levels of success of a fertility circle. The questions are thus: In such an environment is there room for acupuncture? Can acupuncture ameliorate the results of the success of such programs? The present article will review four topics and will try to answer the following questions: 1. The surveys of the principal published works on acupuncture and infertility. The results of practice in IVF programs. 2. The physiology of the neuro-hormonal axis Hypothalamus-pituitary-ovaries and the factors that influence its functions. Their role in Infertility. 3. Acupuncture protocols, electro-acupuncture and auricular acupuncture and Infertility. An approach on the different stages of IVF. 4. The approach of Traditional Chinese Medicine diagnosis and treatment on female (and male) patients with Infertility. Εισαγωγή Ο βελονισμός είναι από τις αρχαιότερες παρεμβατικές θεραπευτικές τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν στον πλανήτη. Πατρίδα του είναι η Κίνα, επεκτάθηκε όμως και εφαρμόσθηκε εκτεταμένα σε όλες τις χώρες της Άπω Ανατολής όπου εφαρμόζεται αιώνες, παράλληλα με χρήση φυτικών, ζωικών και ορυκτών φαρμάκων (κινεζική παραδοσιακή βοτανοθεραπεία). Τις τελευταίες δεκαετίες αντιμετωπίζεται σαν ένα ολοκληρωμένο θεραπευτικό σύστημα σε πολλές αναπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου (Ευρώπη, Αμερική, Μεγάλη Βρετανία). Έγινε δημοφιλής για την παυσίπονη, αντιφλεγμονώδη και αγγειοβελτιωτική του δράση. Τα τελευταία χρόνια η έρευνα έχει δείξει ότι ο βελονισμός ρυθμίζει και ισορροπεί το ορμονικό σύστημα (υποθαλαμο-υποφυσιακό ωοθηκικό άξονα), το ανοσιακό σύστημα και το σύστημα διαχείρισης του στρες, ενώ μελετάται η αντιφλεγμονώδης δράση του (χοληνεργικό αντιφλεγμονώδες αντανακλαστικό), χρήσιμη σε πλήθος παθήσεων. Τα τελευταία χρόνια ανακοινώθηκε η εφαρμογή βελονισμού παράλληλα με προγράμματα υποβοηθούμενης εγκυμοσύνης σε υπογόνιμες γυναίκες και άνδρες, ένα θέμα που δεν είχε απασχολήσει την κοινότητα των ειδικών ιατρών στον βελονισμό τα προηγούμενα χρόνια. Άρθρα που δημοσιεύθηκαν σε πρώτης γραμμής επιστημονικά Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 1

2 περιοδικά (Fertility and Sterility, Paediatric and Perinatal Epidemiology, Human Reproduction, New England Journal of Medicine κ.ά) ήταν η αφορμή πολλών διεπιστημονικών συζητήσεων σε παγκόσμια συνέδρια (Karavis et al, ICMART 2012), αλλά και του παρόντος άρθρου, που επιχειρεί να περιγράψει τα αποτελέσματα των ερευνών που έχουν γίνει για να αποδειχθεί η ειδική δράση (αν υπάρχει) του βελονισμού στην υπογονιμότητα. Παράλληλα επιχειρεί να δώσει έναυσμα για νέες, πιο εκτεταμένες και προσεκτικά σχεδιασμένες μελέτες που θα μας δείξουν πραγματικά τα όρια και την αποτελεσματικότητα του βελονισμού αλλά και θα καθορίσουν με ακρίβεια το πρωτόκολλο θεραπείας. Αυτές είναι εύκολο να πραγματοποιηθούν και στην Ελλάδα. Αρχικές μελέτες Η πρώτη ερευνητική ομάδα που ασχολήθηκε με τον βελονισμό στην γυναικολογία ήταν η ομάδα της Ε. Stener-Victorin, καθηγήτριας στο τμήμα φυσιολογίας / ενδοκρινολογίας του Πανεπιστημίου του Goteborg (1996). Οι ερευνητές αναρωτήθηκαν αν θα βοηθούσε ο βελονισμός τις υπογόνιμες γυναίκες που υποβάλλονταν σε IVF πρόγραμμα, ώστε να βελτιώσουν τα ποσοστά επιτυχών κυήσεων. Αρχικά έκαναν έρευνες σε ποντίκια εργαστηρίου, όπου διαπίστωσαν ότι ο ηλεκτροβελονισμός 2 Hz (μικρής συχνότητας ηλεκτροβελονισμός) αυξάνει την αιματική ροή σε ενδομήτριο, σάλπιγγες και ωοθήκες. Περιέγραψαν αναλυτικά την σωματο-αυτόνομη δράση του βελονισμού και απέδειξαν ότι η δράση αυτή σχετίζεται με τα ωοθηκικά συμπαθητικά νεύρα και ολοκληρώνεται μέσω υπερνωτιαίων αντανακλάσεων. Θεώρησαν ότι η μείωση της περιφερικής αντίστασης του αίματος στα όργανα αναπαραγωγής είναι ένας σημαντικός παράγοντας που αυξάνει τις πιθανότητες γονιμοποίησης. Τα αποτελεσματικότερα σημεία βελονισμού για τη συγκεκριμένη δράση αποδείχθηκε ότι ήταν κάποια μυϊκά σημεία βελονισμού των ποδιών και του κοιλιακού τοιχώματος (ΣΤ 36, ΣΤ 29, ΣΤ 30, Η 3). Γνώριζαν επίσης ότι υπήρχαν προηγούμενες ανακοινώσεις που έδειχναν ότι το σημείο βελονισμού ΠΕ 4 σχετίζεται με σημαντική μείωση της κινητικότητας της μήτρας, αναστέλλοντας την έκφραση του COX-2 ενζύμου στο ενδομήτριο και μυομήτριο εγκύων ποντικών. Το πρόσθεσαν και αυτό το σημείο στο πρωτόκολλο. Με αυτά τα βήματα σχεδίασαν ένα πρωτόκολλο βελονισμού με στόχο τη βελτίωση της αιμάτωσης των αναπαραγωγικών οργάνων και το επιβεβαίωσαν στη πράξη (Stener Victorine et al., Auton Neurosci 2003;108(1-2):50-6) σε μια ομάδα δέκα ποντικών. Μέτρησαν με Doppler την αιματική ροή στις ωοθηκικές και μητριαίες αρτηρίες πριν και μετά από βελονισμό. Είδαν ότι με τον βελονισμό μπορούσαν να επηρεάσουν τον τόνο των αρτηριών αυτών. Ένα χρόνο αργότερα μετέφεραν τη γνώση που απέκτησαν σε δέκα υπογόνιμες γυναίκες με αυξημένη αντίσταση της ροής του αίματος στις μητριαίες αρτηρίες. Εφάρμοσαν βελονισμό για τέσσερις εβδομάδες συνεχόμενα σε σημεία του πρόσθιου κοιλιακού τοιχώματος και των κάτω άκρων των γυναικών αυτών, με πρόθεση να μειώσουν τον συμπαθητικό τόνο της μήτρας και έτσι να μειώσουν τη περιφερική αντίσταση του αίματος στην ομφαλική, ωοθηκική αρτηρία και στις μητριαίες αρτηρίες (δηλαδή να βελτιώσουν την αιματική ροή) και να κάνουν το ενδομήτριο πιο δεκτικό κατά την εμβρυομεταφορά. Ο έλεγχος της αιματικής ροής του ενδομητρίου και της ομφαλικής αρτηρίας έγινε με υπερηχοτομογραφικό Doppler (Stener Victorine et al, Hum Reprod 1996;11(6):130-4 και Journal of Appl Physiol 2006;101(1):84-91). Παρατήρησαν μείωση της αιματικής αντίστασης σε φυσιολογικά επίπεδα. Η ίδια ομάδα μελέτησε επίσης τη δράση του βελονισμού σαν αναλγητικό και αγχολυτικό μέσο κατά τη διάρκεια της διακολπικής ωοληψίας (αναρρόφηση του ωοθυλακικού υγρού που περιέχει τα ωάρια) αλλά και στις ορμονικές διαταραχές που συνοδεύουν το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και ανωορρηξίας (Stener Victorine et al. Hum Reprod 1999;14(10): και Acta Obstet Gynecol Scand 2000;79(3):180-8). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μικρής συχνότητας ηλεκτροβελονισμός 2Hz μειώνει σημαντικά τον πόνο της ωοληψίας (δεν απαιτείται μέθη, δεν υπάρχουν παρενέργειες). Επιπλέον Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 2

3 τροποποιεί τον τόνο του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και σαν αποτέλεσμα αυτού επαναφέρει την ομοιοστασία στο ενδοκρινικό σύστημα. Μελέτες για την υπογονιμότητα Τα αποτελέσματα των ερευνών (από το 1996 έως το 2000) κινητοποίησαν και άλλους ερευνητές, σε άλλα πανεπιστήμια. Δημοσιεύθηκαν συνολικά τέσσερις μελέτες που αφορούσαν τη δράση του βελονισμού τη στιγμή της εμβρυομεταφοράς. Το βασικό ερώτημα ήταν πόσο βοηθάει ο βελονισμός στην επιτυχία των προγραμμάτων υποβοηθούμενης εγκυμοσύνης. Αυτό ήταν και το ερώτημα μιας πρωτότυπης Γερμανικής εργασίας (Τμήμα Ιατρικής της Αναπαραγωγής, Christian-Lauritzen-Institut, Ulm) που έγινε το 2002 (Paulus et al, Fertil Steril 2002;77:721-4) και έτυχε μεγάλης προσοχής από τον επιστημονικό κόσμο. Η έρευνα αυτή έδειξε στατιστικά σημαντικά υψηλότερα ποσοστά κύησης (42,5% έναντι 26,3%) όταν εφαρμοζόταν βελονισμός παράλληλα με προγράμματα εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF). Η εργασία ήταν πολύ απλή και προσεκτικά σχεδιασμένη. Εκατόν εξήντα (160) υπογόνιμες γυναίκες ηλικίας ετών συμμετείχαν στη μελέτη. Όλες οι γυναίκες ακολούθησαν το standard πρωτόκολλο εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF = 101, ICSI = 59). Στη μια ομάδα (Nr = 80) προστέθηκε βελονισμός σε συγκεκριμένα σημεία (πρωτόκολλο σωματοβελονισμού και ωτοβελονισμού διάρκειας 25 λεπτών με σκεπτικό Παραδοσιακής Κινεζικής Ιατρικής βλέπε πίνακα 1). Οι συνεδρίες βελονισμού έγιναν την ημέρα της εμβρυομεταφοράς και δύο ημέρες μετά την εμφύτευση του γονιμοποιημένου εμβρύου στη μήτρα (το ακριβές πρωτόκολλο υπάρχει στο πίνακα 1, στο διαδίκτυο και στις δημοσιευμένες εργασίες). Η άλλη ομάδα συνέχισε το σταθερό πρωτόκολλο εξωσωματικής. Η ομάδα του βελονισμού είχε περισσότερες επιτυχημένες κυήσεις, περισσότερα παιδιά. Η ίδια ερευνητική ομάδα, το 2003, μελέτησε διακόσιες (200) γυναίκες που τις χώρισε σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα (nr= 100) υπεβλήθη σε πραγματικό βελονισμό πριν και μετά την εμβρυομεταφορά, ενώ η δεύτερη ομάδα (nr=100) υπεβλήθη σε placebo βελονισμό με ειδική αυτοκόλλητη βελόνα (Steitberger needle) πριν και μετά την εμβρυομεταφορά. Η διαφορά στα ποσοστά κυήσεως μεταξύ των ομάδων ήταν 43% έναντι 37%. Η αυξημένη αποτελεσματικότητα και της ομάδας placebo βελονισμού οφείλεται στο γεγονός ότι η τεχνική που ακολουθήθηκε δεν ήταν πραγματικά ανενεργή. Ουσιαστικά και η δεύτερη ομάδα υποβλήθηκε σε ένα είδος ηπιότερου βελονισμού. Και οι δύο εργασίες επικρίθηκαν για μεθοδολογικά σφάλματα που αφορούσαν την ομάδα placebo βελονισμού, την ομάδα ελέγχου, τη αξιολόγηση με βάση τα βιοχημικά και όχι τα κλινικά ποσοστά εγκυμοσύνης. Προτάθηκε η εκτέλεση κλινικών μελετών με τρείς ομάδες: ομάδα βελονισμού, ομάδα ψευδοβελονισμού ή placebo βελονισμού και ομάδα ελέγχου, χωρίς καμία παρέμβαση. Πρωτόκολλο Paulus και συνεργατών ΦΑΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΗΜΕΙΑ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ Πριν την 25 λεπτά ΑΣ 6, Σπ 8, Η 3, ΚΑ 20, Στ 29 εμβρυομεταφορά 2-3 μέρες μετά την εμβρυομεταφορά 25 λεπτά Στ 36, Σπ 6, Σπ 10, ΠΕ 4 Πίνακας 1 Ακολούθως, άλλες δύο εργασίες (Dieterle et al, Westergaard et al, 2006) επιβεβαίωσαν τα συμπεράσματα του Paulus δείχνοντας ότι ο συνδυασμός βελονισμού με IVF αυξάνει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης κατά 12 έως 15%. Αυτό το ποσοστό είναι πράγματι Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 3

4 πολύ σημαντικό αν προστεθεί στο 30-60% (μέσος όρος = 45%) των ποσοστών επιτυχία των προγραμμάτων εξωσωματικής. Ας περιγράψουμε αδρά τις εργασίες αυτές: Στη πρώτη εργασία, πάλι Γερμανική (Dieterle et al), συμμετείχαν 225 γυναίκες υποψήφιες για πρόγραμμα εξωσωματικής γονιμοποίησης. Από αυτές, οι 116 γυναίκες υποβλήθηκαν σε έναν πραγματικό βελονισμό αμέσως μετά την εμβρυομεταφορά και τρείς ημέρες μετά (στην έμμηνο ρύση και αμέσως μετά την ωορρηξία ωχρινική φάση - βλέπε πίνακα 2), ενώ οι υπόλοιπες 109 γυναίκες ακολούθησαν ένα υποτυπώδες πρόγραμμα «ανενεργού» βελονισμού. Η πρώτη ομάδα (του πραγματικού βελονισμού) είχε στατιστικά σημαντικό υψηλότερο ποσοστό κυήσεων (clinical pregnancy rate 28,4% έναντι 13,8%) σε σύγκριση με τη δεύτερη ομάδα (που θεωρήθηκε ομάδα placebo βελονισμού). Πρωτόκολλο Dieterle και συνεργατών ΦΑΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΗΜΕΙΑ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ Αμέσως μετά την 25 λεπτά Ας 4, ΑΣ 6, Στ 29, Περ 6, Σπ 8 εμβρυομεταφορά Τρείς μέρες μετά την 25 λεπτά ΠΕ 4, Σπν 6, Στ 36, Ν 3, Η 3 εμβρυομεταφορά Ομάδα placebo 25 λεπτά ΤΘ 9, ΤΘ 12, ΧΚ 31, ΧΚ 32, ΧΚ 34 Πίνακας 2 Στη δεύτερη εργασία, που πραγματοποιήθηκε στη Δανία (Westergaard et al, Fertil Steril 2006;85(5):1341-6) συγκρίθηκε η αποτελεσματικότητα του βελονισμού που εφαρμόζεται την ημέρα της εμβρυομεταφοράς με τρείς ομάδες γυναικών. Πήραν μέρος συνολικά 273 υπογόνιμες γυναίκες που χωρίστηκαν σε τρείς ομάδες. Στη πρώτη (95 γυναίκες) εφαρμόσθηκαν δύο συνεδρίες βελονισμού πριν και αμέσως μετά την εμβρυομεταφορά. Στη δεύτερη (91 γυναίκες) εφαρμόσθηκαν δύο συνεδρίες βελονισμού πριν και δύο μέρες μετά την εμβρυομεταφορά, ενώ η τρίτη ομάδα (87 γυναίκες) ακολούθησε το κανονικό πρόγραμμα εξωσωματικής (ομάδα ελέγχου). Η διαφορά στο ποσοστό κυήσεων ήταν πάλι σημαντική (42% και 39% των ομάδων του σωματοβελονισμού έναντι 22% της ομάδας ελέγχου). Οι ερευνητές σχολίασαν ότι βελονισμός την ημέρα της εμβρυομεταφοράς αυξάνει σημαντικά την επιτυχία ενός προγράμματος IVF (βλέπε πίνακα 3). Πρωτόκολλο Westergaard και συνεργατών ΦΑΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΗΜΕΙΑ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ Πριν την 25 λεπτά ΑΣ 6, Σπ 8, Η 3, ΚΑ 20, Στ 29, Περ 6 εμβρυομεταφορά Αμέσως μετά την 25 λεπτά Στ 36, Σπ 6, Σπ 10, ΠΕ 4 εμβρυομεταφορά Τρείς μέρες μετά την εμβρυομεταφορά 25 λεπτά ΚΑ 20, ΑΣ 3, Στ 29, Σπ 10, Σπ 6, Στ 36, ΠΕ 4 Πίνακας 3 Τέλος, ο Smith και οι συνεργάτες του στο τμήμα αναπαραγωγής του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας (Smith et al, Fertil, Steril 2006;85(5):1352-8) εφάρμοσαν ένα συνδυασμό του πρωτοκόλου Paulus / Stener-Victorine σε 227 γυναίκες που ακολουθούσαν IVF πρόγραμμα: η ομάδα πραγματικού βελονισμού (Nr = 109) ακολούθησε τρείς συνεδρίες βελονισμού των 25 λεπτών (την 9 η μέρα του κύκλου, ημέρα της διέγερσης με γοναδοτροπίνη, πριν και αμέσως Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 4

5 μετά την εμβρυομεταφορά) και ένα ψεύτικο πρωτόκολλο βελονισμού (Steitberger needle) οι υπόλοιπες 118 γυναίκες (ομάδα ελέγχου) και συνέκρινε τα αποτελέσματα. Η αποτελεσματικότητα στην ομάδα βελονισμού (ποσοστά κλινικής κύησης) σε σύγκριση με την ομάδα placebo ήταν 31% έναντι 23%. Στις 18 εβδομάδες το ποσοστό διαμορφώθηκε σε 28% έναντι 18%. Άλλοι ερευνητές έδειξαν υψηλά ποσοστά επιτυχίας σε προγράμματα ανδρικής υπογονιμότητας ή στειρότητας (Rei et al, 2005). Μετά από βελονισμό αυξάνεται στατιστικά σημαντικά η κινητικότητα και η ποιότητα του σπέρματος. Με αφορμή τις προηγούμενες μελέτες, το Πανεπιστήμιο του Meryland υποστηρίχθηκε με ερευνητικά κονδύλια ύψους δολαρίων (Σεπτέμβριος 2005) από το Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Εναλλακτικής Ιατρικής των ΗΠΑ, τμήμα του περίφημου NIH (National Institute of Health), για να μελετήσει την αποτελεσματικότητα του βελονισμού ως συμπληρωματική τεχνική των προγραμμάτων IVF (εξωσωματικής γονιμοποίησης). Μηχανισμοί δράσης του βελονισμού, ρόλος του υποθαλάμου Στο Vancouver, τον Μάιο του 2008, η Dr Paul Magarelli, γιατρός ειδική στη υπογονιμότητα και στα προγράμματα εξωσωματικής γονιμοποίησης και η Diane Cridennda, ειδική στον βελονισμό, παρουσίασαν την εργασία τους που αργότερα δημοσίευσαν στο περιοδικό Fertility and Sterility (Magarelli at al, Fertil Steril, vol 92, Nr 6, Dec 2009). Μελέτησαν την αποτελεσματικότητα ενός πρωτοκόλλου βελονισμού με εννέα βελόνες (εννέα σημεία βελονισμού κατ ελάχιστον σε κάθε ασθενή) που εφάρμοσαν με ρυθμό δύο θεραπειών ανά εβδομάδα, δύο μήνες πριν την εμβρυομεταφορά, σε 67 υπογόνιμες γυναίκες που είχαν προγραμματιστεί για IVF (στο Reproductive Medicine and Fertility Center, Colorado). Τα συμπεράσματα τους ήταν τα ακόλουθα: Ο βελονισμός δεν παρεμπόδισε (επηρέασε) το πρόγραμμα IVF ούτε προκάλεσε τη παραμικρή παρενέργεια στις γυναίκες. Βελτίωσε σημαντικά το ποσοστό επιτυχίας του προγράμματος IVF σε ποσοστό 10 15% (αύξηση της κλινικής εγκυμοσύνης). Μείωσε τον αριθμό των έκτοπων και των παλίνδρομων κυήσεων. Το συγκεκριμένο πρωτόκολλο βελονισμού δεν βελτίωσε τη ποιότητα των ωαρίων, αλλά βελτίωσε σημαντικά τη ποιότητα του ενδομητρίου (αύξηση ποσοστών επιτυχούς εμφύτευσης). Ο μηχανισμός δράσης του συγκεκριμένου πρωτοκόλλου (βελτίωση εμφύτευσης, αύξηση ποσοστών κλινικής εγκυμοσύνης) αφορά τη δυνατότητα του βελονισμού να ρυθμίζει τα ορμονικά επίπεδα (ιδιαίτερα β- ενδορφίνης, προλακτίνης και κορτιζόλης) των υπογόνιμων γυναικών, με αποτέλεσμα την ομαλοποίηση τους. Παρά το ότι ο βελονισμός στηρίζεται σε αρχές της αρχαίας παραδοσιακής κινέζικης ιατρικής (προεπιστημονικός βελονισμός), στη δύση, επιχειρήθηκε να ερμηνευτεί η δράση του με έναν μοντέρνο και πιο επιστημονικό λόγο που στηρίζεται στις αρχές της νευροενδοκρινολογίας (βελονισμός βασισμένος σε ενδείξεις) Έχει ενδιαφέρον να περιγράψουμε τους πιθανούς μηχανισμούς δράσης του βελονισμού, τον βιολογικό δρόμο δηλαδή που ακολουθεί το ερέθισμα του βελονισμού από τη περιφέρεια (σημείο βελονισμού) μέχρι το τελικό όργανο στόχος (μήτρα, ωοθήκες, υποθάλαμος / υπόφυση) (Karavis 2011, 2012, Chang 2002). Ο Mayer et al (Brain Res 1977) ανακοίνωσαν πριν από 35 χρόνια ότι η αναλγησία μετά από βελονισμό οφείλεται στη παραγωγή ενός οπιοειδούς πεπτιδίου του υποθαλάμου (β-ενδορφίνης) και γι αυτό καταργείται μετά από χορήγηση ενός ανταγωνιστού του οπιοειδούς αυτού (ναλοξόνη). Η αύξηση της β-ενδορφίνης διαρκεί περίπου 24 ώρες (Petti Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 5

6 et al, 1998). Η β-ενδορφίνη παράγεται από ένα πρόδρομο μόριο, τη προοπιομελανοκορτίνη, το οποίο βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στον τοξοειδή πυρήνα του υποθαλάμου, της υπόφυσης, στο προμήκη και σε περιφερικούς ιστούς όπως το έντερο και οι ωοθήκες. Η προοπιομελανοκορτίνη διασπάται για να σχηματίσει τη αδενοκορτικοτρόπο ορμόνη (ACTH) και τη β-λιποπρωτείνη, από την οποία προέρχεται η β-ενδορφίνη. Το 1986 (Aleem et al, Am J Obstet Gyneco και Fertil Steril) έδειξαν τη παρουσία ανοσοαντιδραστικής β-ενδορφίνης στο υγρό των ωοθηλακίων σε φυσιολογικές και πολυκυστικές ωοθήκες. Πιστεύεται σήμερα ότι η έκκριση γοναδοτροπίνης και η ρύθμιση του εμμηνορροϊκού κύκλου, συντελείται και μέσω ενδογενών οπιοειδών πεπτιδίων, τα επίπεδα των οποίων επηρεάζονται από την εκλυτική ορμόνη των γοναδοτροπινών (γοναδοεκλυτίνη, εκλυτική ορμόνη της FSH και LH). Εξ άλλου τα παραγωγά κέντρα της β-ενδορφίνης και της γοναδοεκλυτίνης βρίσκονται και τα δύο στον τοξοειδή πυρήνα του υποθαλάμου. Πολλές εργασίες ανασκόπησης έχουν δείξει τη σχέση των δύο ουσιών (Karla et al, 1997, Paul and Spies, 1997, Rossmanith, 1988). Επειδή ο βελονισμός αυξάνει τα επίπεδα της β-ενδορφίνης, που με τη σειρά της επηρεάζει την έκκλυση γοναδοεκλυτίνης (GnRH) και τον εμμηνορροϊκό κύκλο είναι λογικό να υποθέσουμε ότι ο βελονισμός επηρεάζει τη ωορρηξία και τη γονιμότητα. Αυτό έχει μέχρι σήμερα αποδειχθεί σε περάματα σε ζώα, ότι δηλαδή ο βελονισμός ομαλοποιεί τη GnRH και επιρεάζει τα επίπεδα της γοναδοτροπίνης στην περιφέρεια (Lin JH et al, 1988, Yang SP et al, 1994). Σύμφωνα με τον R. Chang (American Society of Reproductive Medicine, Fertil Steril 2002 Dec, 78(6): ) και τους συνεργάτες του η δράση του βελονισμού μπορεί να ερμηνευθεί με τους πιο κάτω βιολογικούς μηχανισμούς: Ρυθμίζει τις ορμόνες της γονιμότητας το στρες και άλλους παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν δυσλειτουργία του υποθαλαμο υποφυσιακού ωοθηκικού άξονα προκαλώντας ορμονική ανισορροπία και αρνητική επίδραση στη γονιμότητα. Ο Βελονισμός ασκεί αυτή τη συγκεκριμένη δράση μέσω της εγκεφαλικής β-ενδορφίνης, που επηρεάζει άμεσα την έκκριση γοναδοτροπίνης από τον υποθάλαμο, της FSH από την υπόφυση, των οιστρογόνων και της προγεστερόνης από τις ωοθήκες. Οι επόμενες γενιές εργασιών θα αφορούν την μέτρηση του mrna των ορμονών αυτών. Η παραγωγή γοναδοτροπίνης ελέγχεται και αυτή από τα επίπεδα της β- ενδορφίνης (και τα δύο κέντρα παραγωγής βρίσκονται στον τοξοειδή πυρήνα του υποθαλάμου). Ο βελονισμός αυξάνει σημαντικά τα επίπεδα της β-ενδορφίνης στο αίμα, στο ΕΝΥ και στο υγρό του ωοθυλακίου των ωοθηκών, άρα επηρεάζει (ρυθμίζει) την έκκριση της GnRΗ, κατά την έμμηνο ρύση και την ωορρηξία και μπορεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη γονιμότητα. Ειδκά σημεία βελονισμού μπορεί επίσης να επηρεάσουν τα επίπεδα πλάσματος και άλλων ορμονών όπως της FSH, LH και E2. Καλύτερες εργασίες στο μέλλον θα μας δείξουν τόσο τον τρόπο όσο και τη χρησιμότητα της παρέμβασης με βελονισμό. Αυξάνει την αιματική ροή στα αναπαραγωγικά όργανα, μέσω της μείωσης του συμπαθητικού τόνου. Έτσι επιτυγχάνονται δύο στόχοι: α) βελτιώνεται το περιβάλλον των ωοθηκών, μέσα στις οποίες θα αναπτυχτεί το ώριμο ωοθυλάκιο και β) βελτιώνεται το περιβάλλον του ενδομητρίου το οποίο θα υποδεχθεί το γονιμοποιημένο ωάριο. Σε αυτό συμβάλλει σημαντικά και η αγχολυτική (συμπαθητικολυτική) δράση του βελονισμού Αντισταθμίζει και μειώνει τη αρνητική επίδραση του Συνδρόμου Πολυκυστικών Ωοθηκών (ΣΠΩ), μιας από τις κύριες αιτίες υπογονιμότητας (Το 20-75% των υπογόνιμων γυναικών πάσχουν από ΣΠΩ). Μειώνει τον Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 6

7 συμπαθητικό τόνο και βελτιώνει τα επίπεδα των ορμονών. Πιστεύουμε ότι ο βελονισμός τελικά μειώνει τον αριθμό των κύστεων, ευοδώνει την ωορρηξία, βοηθάει στην εμφύτευση του ωαρίου ή του βλαστοκυττάρου, και ρυθμίζει τον εμμηνορροϊκό κύκλο των γυναικών με Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών. Ελέγχει επίσης, δρώντας παράλληλα και σε άλλα κέντρα του υποθαλάμου όπως ο τοξοειδής πυρήνας, την παχυσαρκία και την ανορεξία που συνοδεύουν συχνά το σύνδρομο. Σε γυναίκες με Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών, ο ηλεκτροβελονισμός βελτιώνει τα ποσοστά κύκλων ωορρηξίας από 15% (3 μήνες πριν τη θεραπεία) σε 66% (περισσότερους από 3 μήνες μετά τη θεραπεία). Σύμφωνα με τον Paulus (2002): Στον βελονισμό οι βελόνες συχνά τοποθετούνται σε σημεία με μυϊκό υπόστρωμα (μυϊκός ιστός), ερεθίζοντας τους εργουποδοχείς των μυών (παράγουν μυϊκή σύσπαση με την είσοδο jumping acupuncture). Αυτό οδηγεί σε αύξηση της β-ενδορφίνης στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό (runner s high ευφορία των αθλητών). Το υποθαλαμικό β-ενδορφινεργικό σύστημα δρα ανασταλτικά στο αγγειοκινητικό κέντρο του στελέχους, μειώνοντας τη συμπαθητική δραστηριότητα (σε περιφερικό και νωτιαίο επίπεδο). Αυτό οδηγεί σε μείωση της περιφερικής αντίστασης σε αγγειοβελτίωση και σε αγχόλυση / χάλαση. Αυτός είναι ο τρόπος ελέγχου του HPA / HPO άξονα (Σχήμα 1). Αφορά τον έλεγχο του συστήματος διαχείρισης του stress μέσω βελονισμού (Karavis 2010). Σχήμα 1 Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 7

8 Σύμφωνα με τη E. Stener Victorin (2006): Η χρήση του βελονισμού στην υπογονιμότητα έχει αυξηθεί σημαντικά και κερδίζει σε δημοτικότητα. Ο βελονισμός φαίνεται ότι έχει δράση στη βελτίωση της αιματικής ροής ωοθηκών και μήτρας. Έχει δοκιμαστεί με επιτυχία σαν αναλγητικό κατά τη διάρκεια της ωοληψίας. Μπορεί να ισορροπήσει τις ενδοκρινικές και μεταβολικές διαταραχές γυναικών με Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών. Φαίνεται να έχει θετικό αποτέλεσμα, χωρίς παρενέργειες, στο ποσοστό κλινικών κυήσεων, αν και τα δεδομένα που υπάρχουν δεν είναι ομοιογενή για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. Αυτά ήταν τα πρώτα ερευνητικά βήματα σχετικά με τον βελονισμό σε προγράμματα υποβοηθούμενης γονιμοποίησης. Οι έρευνες δεν σταματούν εδώ. Νέα στοιχεία έρχονται από τις ΗΠΑ. Ερευνητές από τρία σημαντικά ερευνητικά κέντρα: Oregon College of Oriental Medicine (Portland, Oregon), Northwest Center for Reproductive Sciences (Kirkland, Washington), and University of Washington (Seattle, Washington) προσπαθούν να συμφωνήσουν (μαζί με άλλες προσωπικότητες από την Ευρώπη) σε ένα κοινό πρωτόκολλο βελονισμού για την υπογονιμότητα σε συνδυασμό με IVF. Συμφώνησαν πριν την εμβρυομεταφορά να χρησιμοποιήσουν τα σημεία βελονισμού: Σπ8, Σπ10, Η3, Στ29, ΑΣ4 και μετά την εμβρυομεταφορά τα σημεία βελονισμού: ΚΑ20, Ν3, Σπ6, Περ6. Για τόνωση της γονιμότητας σε άνδρες και γυναίκες: Σπ6 (Sanyinjiao), ΑΣ4 (Guanyuan), ΑΣ3 (Zhongji) and Zigong (Ex- CA1), ΚΑ20 (Baihui) και Στ36 (Zusanli) (Σχήματα 2 και 3). Σχήμα 2 Σχήμα 3 Οι περισσότερες κλινικές μελέτες μέχρι σήμερα δείχνουν ότι ο βελονισμός μπορεί να είναι χρήσιμος στο στάδιο της εμβρυομεταφοράς σε προγράμματα Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 8

9 εξωσωματικής γονιμοποίησης, και σκοπός της προσθήκης της θεραπείας αυτής είναι τα υψηλά ποσοστά εγκυμοσύνης και ο μεγαλύτερος αριθμός γεννήσεων (Cheong 2008, Manheimer 2008, Kong 2009, Chen 2009, Smith 2006, Westergaard 2006). Υπήρξαν όμως και εξαιρέσεις (Domar 2009). Σε μία πρόσφατη μεγάλη μελέτη, το ποσοστό εγκυμοσύνης στην ομάδα του βελονισμού ήταν χαμηλότερο από εκείνο της ομάδας ελέγχου (Cheong 2010). Αυτή η μελέτη χρησιμοποίησε μάλλον ενεργή θεραπεία στην ομάδα ελέγχου, ένα είδος βελονισμού, δημιουργώντας έτσι αμφιβολίες σχετικά με την εγκυρότητα των ευρημάτων. Σε άλλη μελέτη (Ernest Hyng Yu Ng et al, 2012) η ομάδα βελονισμού φαίνεται να έχει χαμηλότερα ποσοστά κυήσεων (48,3%) σε σύγκριση με την ομάδα placebo βελονισμού (55,1%). Κανένας από τους ερευνητές δεν μπόρεσε να δώσει μια πειστική εξήγηση / ερμηνεία αυτού του αποτελέσματος. Τα στοιχεία όμως παραμένουν ισχυρά υπέρ της χρήσης του βελονισμού (ιδιαίτερα αν η γυναίκα το επιθυμεί). Θα λέγαμε σε τίτλους ότι ο βελονισμός: Ρυθμίζει τις ορμόνες που είναι υπεύθυνες για τη γονιμότητα (Anderson 2007) Αυξάνει τη αιμάτωση στα αναπαραγωγικά όργανα (Ho 2009, Anderson 2007) Αυξάνει τη παραγωγή ωαρίων (Jin 2009) και βελτιώνει τη ποιότητα τους (Chen 2009), γεγονός που θα μπορούσε να βελτιώσει τις πιθανότητες κλινικής κύησης. Ενισχύει τη ωχρινική (εκκριτική) λειτουργία (Huang 2009) Ρυθμίζει την έκφραση του υποδοχέα της FSH (Jin 2009). Ομαλοποιεί τα επίπεδα κορτιζόλης και προλακτίνης (Magarelli 2008). Μειώνει το στρες (Anderson 2007, Balk et al 2010) Υποβοηθά την εμφύτευση του εμβρύου (Liu 2008, Juan Gui 2012). Βελονισμός και διαχείριση του stress Ένας τελευταίος, σημαντικός όμως παράγοντας που μας απασχολήσει είναι η διαχείριση του stress. Είναι γνωστό ότι η υπογονιμότητα είναι μια κατάσταση που παράγει stress, και παράλληλα, η μείωση του stress βελτιώνει και στηρίζει τη γονιμότητα Domar AS et al, Fertil Steril, 1990). Κοινωνικός στιγματισμός, μειωμένη αυτοεκτίμηση, σωματική, νοητική (ενασχόληση / προγραμματισμός) και ψυχική επίπτωση των θεραπευτικών προγραμμάτων, δυσκολία ελέγχου της διαδικασίας, εξάρτηση από γιατρούς και νοσηλευτές, μειωμένες προσδοκίες για την ολοκλήρωση μιας σχέσης, είναι μόνο μερικοί από τους παράγοντες που οδηγούν σε ψυχολογικό αδιέξοδο κάθε ζευγάρι που βρίσκεται στη διαδικασία. Με τη σειρά του, το stress οδηγεί στη παραγωγή ορμονών του stress που επηρεάζουν τους μηχανισμούς αναπαραγωγής τον φυσιολογικό εμμηνορροϊκό ρυθμό και τον υποθαλαμο-υποφυσιακό ωοθηκικό άξονα. Ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό σύστημα είναι τα δύο κύρια συστήματα που βοηθούν τους οργανισμούς να προσαρμόζονται στα «εχθρικά» περιβάλλοντα στα οποία ζούνε. Κατά τη διάρκεια μιας ανοσολογικής αντίδρασης (εκατοντάδες χιλιάδες φορές το λεπτό) ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό σύστημα «συνομιλούν» και η επικοινωνία τους είναι πρωταρχική για τη διατήρηση της ομοιόστασης. Στη «συνομιλία» συμμετέχουν το υποθαλαμο-υποφυσιακό-επινεφριδικό σύστημα και το συμπαθητικό νευρικό σύστημα. Όλα τα λεμφοποιητικά όργανα έχουν συμπαθητική / νοραδρενεργική νεύρωση. Κατά τη διάρκεια μιας συμπαθητικής διέγερσης (stress ή distress προγραμμάτων IVF), ποσότητες νοραδρεναλίνης απελευθερώνονται στις συμπαθητικές νευρικές απολήξεις των λεμφοποιητικών οργάνων και των κυκλοφορούντων ανοσοκυττάρων - στόχοι της περιφέρειας που διαθέτουν αδρενο-υποδοχείς. Μέσω της διέγερσης των υποδοχέων αυτών, παράγεται νοραδρεναλίνη τοπικά, η οποία μαζί με άλλες κατεχολαμίνες (πχ Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 9

10 επινεφρίνη) επηρεάζουν την κίνηση, την κυκλοφορία και τον πολλαπλασιασμό (αναπαραγωγή) των λεμφοκυττάρων, ενώ ελέγχουν την παραγωγή κυτταροκινών (TNF, IL-1, IL 6) και την λειτουργική ικανότητα των λεμφοποιητικών οργάνων. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα στρεσογόνα ερεθίσματα επηρεάζουν αρνητικά τη δράση των προστατευτικών μηχανισμών του ανοσιακού (δραστηριότητα κυτταροτοξικών κυττάρων και Τ λεμφοκυττάρων) και του ενδοκρινικού συστήματος. Ο βελονισμός και ο ηλεκτροβελονισμός φαίνεται ότι έχουν τη δυνατότητα να ρυθμίζουν την ανοσολογική και ενδοκρινική απάντηση. Μετά τη θεραπεία παράγονται β- ενδορφίνες από τον υποθάλαμο, ενώ το αυτόνομο ρυθμίζεται μέσω προσαγωγών ινών του πυρήνα της μονήρους δεσμίδας της γέφυρας (αντιφλεγμονώδες χοληνεργικό αντανακλαστικό μέσω της Ach του πνευμονογαστρικού νεύρου). Παράλληλα, η τμηματική διέγερση των δερμοτομίων των ανοσοποιητικών οργάνων (θύμου, σπλήνα, επινεφριδίων) θα ρυθμίσει την αυτόνομη νεύρωση των οργάνων αυτών βελτιώνοντας έτσι την αιμάτωση και λειτουργική τους δυνατότητα. Επομένως, η θεραπευτική δράση του βελονισμού αφορά στη κυρίως τη ρύθμιση της λειτουργίας του υποθαλαμοϋποφυσιακού άξονα (σύστημα διαχείρισης του stress) μέσω σημείων βελονισμού που βρίσκονται διάσπαρτα στα άκρα, στη κοιλιακή χώρα, στο πρόσθιο θωρακικό τοίχωμα, στη κατώτερη θωρακική και άνω οσφυϊκή περιοχή παρασπονδυλικά και στο λοβό του αυτιού. Αυτός είναι ο λόγος που τα τελευταία χρόνια όλες οι έρευνες συμφωνούν στο γεγονός ότι ο βελονισμός: εξομαλύνει την ημερήσια διακύμανση των επιπέδων ACTH, κορτιζόλης και μελατονίνης, μειώνει τη συμπαθητική δραστηριότητα που σχετίζεται με το στρες και ρυθμίζει ανοσιακούς μηχανισμούς βελτιώνοντας τη μη ειδική ανοσιακή απάντηση. Η αποτελεσματικότητα του βελονισμού στην επίτευξη των πιο πάνω θεραπευτικών στόχων εξαρτάται από την επιλογή των ειδικών σημείων βελονισμού, ειδικών για κάθε νόσημα και κάθε ασθενή (δράση σχετιζόμενη με τα σημεία βελονισμού) και από τη τεχνική ένθεσης της βελόνας και χειρισμού της κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής συνεδρίας (δράση σχετιζόμενη με την τεχνική ερεθισμού). Φαίνεται, για παράδειγμα, ότι ισχυρός ερεθισμός των σημείων βελονισμού (διέγερση και απάντηση μέσω Αδ νευρικών ινών) διεγείρει τον υποθαλαμοϋποφυσιακό άξονα (αύξηση ACTH) και τον συμπαθητικό τόνο (αδρεναλίνη) και προκαλεί τόνωση του ανοσοποιητικού (αντιφλεγμονώδη δράση μέσω κορτιζόλης / δέσμευση από GR υποδοχείς). Αντίθετα, ήπιος ερεθισμός των σημείων βελονισμού με λεπτή βελόνα και επιφανειακή ένθεση (διέγερση και απάντηση μέσω Αβ νευρικών ινών) μειώνει τη συμμετοχή του υποφυσιακού επινεφριδικού άξονα, μειώνει τη συμπαθητική συμμετοχή παράγοντας παρασυμπαθητικοτονία (ευφορία, ηρεμία, αγχόλυση), ενεργοποιεί πυρήνες του μεταιχμιακού συστήματος που έχουν σχέση με συναισθηματικές απαντήσεις και ρυθμίζει τον σπλαγχνικό πόνο και την δραστηριότητα. Και οι δύο τεχνικές αλλά και ο ηλεκτροβελονισμός 2 και 100 Hz μεταβάλλουν τα επίπεδα της υποφυσιακής β-ενδορφίνης, της σεροτονίνης και της νορεπινεφρίνης. Αρχές Κινέζικης Παραδοσιακής Ιατρικής Θα ήθελα να κλείσω αυτή την αναφορά στις εργασίες για την υπογονιμότητα καταθέτοντας και την άποψη των Ιατρών της Κινέζικης Παραδοσιακής Ιατρικής. Έχοντας αδυναμία στον μεταφορικό λόγο αναφέρουν: «Βελτίωσε το χώμα (τη Γή, το υπέδαφος) πριν να φυτέψεις τον σπόρο». Σε αυτή τη μεταφορά στηρίζουν τις θεραπευτικές αρχές για την υπογονιμότητα. Στόχος της θεραπείας είναι η γυναίκα και όχι η ωοθήκη, η μήτρα ή το έμβρυο. Ο ιδανικός χρόνος για τη προετοιμασία του σώματος είναι τρείς μήνες πριν τον πρώτο κύκλο (την πρώτη απόφαση) για IVF. Τότε προτείνεται βελονισμός δύο φορές ανά εβδομάδα μέχρι το πρώτο θετικό τεστ εγκυμοσύνης και μια φορά την εβδομάδα για το πρώτο τρίμηνο της κύησης Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 10

11 (αποφεύγοντας τα σημεία βελονισμού της κοιλιακής χώρας, της ιερής χώρας και του πυελικού εδάφους). Οι στόχοι της θεραπείας είναι γενικότεροι: εξισορρόπηση του νευρικού, ανοσιακού και ενδοκρινικού συστήματος, ρύθμιση του στρες, διατήρηση του μερονύχτιου ρυθμού, τόνωση της ενέργειας του οργανισμού (γενικά) και βελτίωση της λειτουργίας των αναπαραγωγικών όργανων (ειδικότερα). Οι μεσημβρινοί των νεφρών, του ήπατος και του σπλήνα, καθώς και οι ιστοί και τα όργανα με τα οποία αυτοί συνδέονται, σχετίζονται με τα προβλήματα αναπαραγωγής και την υπογονιμότητα. Σύμφωνα με τις αρχές της παραδοσιακής κινέζικης ιατρικής ο νεφρός σχετίζεται με το αναπαραγωγικό σύστημα, το ήπαρ ρυθμίζει τη ροή της ζωτικής ενέργειας του σώματος και ο σπλήνας είναι η βασική πηγή ενέργειας και αίματος. Επίσης, τέσσερις τουλάχιστον παράδοξοι μεσημβρινοί σχετίζονται με γυναικολογικές παθήσεις ή δυσλειτουργίες: Κυβερνητικό Αγγείο, Αγγείο Συλλήψεως, Ντάι Μάι (ζωστήρας) και Τσόνγκ Μάι. Τα περισσότερα σημεία βελονισμού στη γυναικολογία προκύπτουν από τη σχέση αυτών των έξι μεσημβρινών (Σχήματα 4, 5, 6, και 7). Σχήμα 4 Σχήμα 5 Σχήμα 6 Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 11 Σχήμα 7

12 Πάντοτε δίνουν συμβουλές για σωστή διατροφή, ανάπαυση, άσκηση και δραστηριότητα. Μείωση τσιγάρου και αλκοόλ. Το stress θεωρείται σημαντικό εμπόδιο στην όλη διαδικασία. Στον παραδοσιακό βελονισμό η υπερβολή των συναισθημάτων θεωρείται αιτία ασθένειας. Σε κάποιες γυναίκες αυτό μπορεί να είναι η κύρια αιτία της ορμονικής δυσλειτουργίας. Θα προκύψει από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Εξυπακούεται λοιπόν ότι το πρωτόκολλο βελονισμού εξατομικεύεται. Υπάρχουν τόσα πρωτόκολλα βελονισμού, όσες είναι και οι υπογόνιμες γυναίκες. Τα σημεία βελονισμού και η τεχνική ένθεσης εξαρτώνται από τη διάγνωση και το ατομικό ιστορικό του κάθε ασθενούς. Υπάρχουν κάποια standard σημεία βελονισμού, που χρησιμοποιούνται σαν βάση για το θεραπευτικό σχήμα (θεραπεία βάσης), που σε αυτά προστίθενται σημεία βελονισμού που αφορούν με έναν ιδιαίτερο τρόπο κάθε περιστατικό ξεχωριστά. Υπάρχουν βιβλία παραδοσιακής κινέζικης ιατρικής με όλα τα σύνδρομα και τα θεραπευτικά σχήματα βελονισμού διαθέσιμα σε κάθε μελετητή. Δεν υπάρχουν όμως μελέτες που να ερευνούν την αποτελεσματικότητα, την αξιοπιστία και τη σημασία της πιστής τήρησης των θεραπευτικών αρχών της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής. Συμπεράσματα Είναι σίγουρο ότι απαιτούνται περισσότερες, μεγαλύτερης κλίμακας και καλύτερα σχεδιασμένες μελέτες για να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα. Εκτός των κλινικών μελετών απαραίτητες είναι και οι εργαστηριακές / πειραματικές μελέτες εργαστηρίου για να διαλευκανθούν οι νευροφυσιολογικοί μηχανισμοί που σχετίζονται τόσο με την υπογονιμότητα, όσο και με τη θεραπεία της. Η μελέτη της λειτουργίας του υποθαλαμο υποφυσιακού ωοθηκικού άξονα είναι πολύπλοκη. Το σύμπλεγμα υποθάλαμος - υπόφυση επηρεάζει δεκάδες πτυχές της λειτουργικής ευρυθμίας του οργανισμού (Chrousos G, stress research, 1992, 1995, 1998) : ορμόνες, ρύθμιση του αυτόνομου, ομοιοστασία ύδατος και ηλεκτρολυτών, θερμορύθμιση, μεταβολικές/ενεργειακές ανάγκες, συναισθηματική συμπεριφορά, κύκλο ύπνου / εγρήγορσης, ρύθμιση του stress, χρονοβιολογία κ.ά. Απαιτούνται έρευνες ετών για να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα. Ας σκεφτούμε όμως τις υπογόνιμες γυναίκες, που σήμερα υποβάλλονται σε θεραπεία. Αυτές που ακολουθούν προγράμματα υποβοηθούμενης εγκυμοσύνης, που θα ήθελαν ένα μωρό και προσπαθούν γι αυτό καταθέτοντας χρόνο, χρήμα και σημαντική ποσότητα σωματικής, νοητικής και ψυχικής ενέργειας. Η πρόταση του βελονισμού είναι μια πρόταση ασφαλής, απλή, φτηνή, συμπληρωματική (όχι εναλλακτική) της βιοιατρικής επιστήμης, που μπορεί να αυξήσει 12-15% τα ποσοστά επιτυχίας ενός προγράμματος IVF. Μπορεί οι εργασίες να μην είναι επαρκείς, πραγματοποιήθηκαν όμως σε μεγάλα πανεπιστημιακά κέντρα, δεν κρύβονται πίσω από αυτές οικονομικά ή άλλα συμφέροντα, οι συγγραφείς και οι ερευνητές προσπάθησαν να μειώσουν τα σφάλματα και να αντιμετωπίσουν δίκαια τον βελονισμό. Τελικά, τα περισσότερα στοιχεία δείχνουν μια σαφή δράση υπέρ της εφαρμογής τουλάχιστον δύο θεραπειών βελονισμού: μια θεραπεία πριν και μία θεραπεία 2 με 3 ημέρες μετά την εμβρυομεταφορά. Μια πληρέστερη θεραπεία περιλαμβάνει 8 με 12 συνεδρίες βελονισμού, 1-2 μήνες πριν την αρχή μιας προσπάθειας με εξωσωματική γονιμοποίηση. Για τις γυναίκες με Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών ή άλλες ορμονικές ανωμαλίες αιτείται περισσότερη σκέψη, περισσότερες θεραπείες και στενότερη συνεργασία του ιατρού που εφαρμόζει τον βελονισμό με τον γυναικολόγο τους. Ο βελονισμός εφαρμόζεται εκατοντάδες χρόνια στις χώρες της Άπω ανατολής. Η αποτελεσματικότητα του μελετάται δεκαετίες. Ο βιοιατρικός βελονισμός προσπαθεί να βασίζεται σε ενδείξεις. Αν ο γιατρός που τον εφαρμόζει έχει μελετήσει τα συγκεκριμένα πρωτόκολλα και έχει παρακολουθήσει τα ειδικά Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 12

13 σεμινάρια και τα συνέδρια που γίνονται σε Ευρώπη και Αμερική, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην υπογονιμότητα, παράλληλα και σε συνεργασία με τους συναδέλφους που εφαρμόζουν τα ειδικά προγράμματα γονιμότητας και εξωσωματικής γονιμοποίησης. Επικοινωνία Μιλτιάδης Καράβης, φυσίατρος Ιατρείο: Αλκμάνος 2, , Αθήνα Τηλ: , Φαξ: Web site: Facebook: Τα σχήματα έχουν σχεδιαστεί από τη ζωγράφο Δήμητρα Λαμπρέτσα. Έχουν δημοσιευθεί στο Καράβης Μ, Αντιμετώπιση του Χρόνιου Μυοσκελετικού Πόνου με Βελονισμό, Επιστημονικές Eκδόσεις Παρισιάνου AE, Αθήνα Βιβλιογραφία 1. Andersson S, Lundeberg T. Acupuncture: from empiricism to science: functional background to acupuncture effects in pain and disease. Med Hypotheses. 1995;45: Bavister BD, Boatman DE, Leibfried L, Loose M, Vernon MW. Fertilization and cleavage of rhesus monkey oocytes in vitro. Biol Reprod. 1983;28: Cai W. Acupuncture and the nervous system. Am J Chin Med. 1992; 20: Cnattingius, S. et al, New England Journal of Medicine Vol.343(25): , Dec, Dieterle,S., Ying, G., Hatzmann, W., Neuer, A. Fertility and Sterility, May, Vol. 85(5): , George, L., et al. Paediatric and Perinatal Epidemiology, Vol. 20 (2): , March, Gerhard I, Postneek F. Auricular acupuncture in the treatment of female infertility. Gynecol Endocrinol. 1992;6: Patton PE, Eaton D, Burry KA, Wolf DP. The use of gonadotropin-releasing hormone agonist to regulate oocyte retrieval time. Fertil Steril. 1990; 54: Paulus, W., et al. Fertility and Sterility. April, Vol. 77 (4): , Pei, J., Strehler, E., Noss, U. et al. Fertility and Sterility, July, Vol. 84 (1), pgs , Siterman S, Eltes F, Wolfson V, Zabludovsky N, Bartoov B. Effect of acupuncture on sperm parameters of males suffering from subfertility related to low sperm quality. Arch Androl. 1997;39: Smith, C., Coyle, M., et al. Fertility and Sterility, May, Vol. 85 (5) , Stener-Victorin E, Waldenstrom U, Andersson SA, Wikland M. Reduction of blood flow impedance in the uterine arteries of infertile women with electro-acupuncture. Hum Reprod. 1996;11: Vincent CA, Richardson PH. The evaluation of therapeutic acupuncture: concepts and methods. Pain. 1986;24: Westergaard, L., Mao, Q., et al. Fertility and Sterility, May, Vol. 85 (5): , Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 13

14 Βασική έρευνα: Βελονισμός και υπογονιμότητα Ovarian blood flow responses to electro-acupuncture stimulation at different frequencies and intensities in anaesthetized rats: Stener-Victorin et.al. Auton Neurosci Oct 31;108(1-2):50-6. o This study demonstrated that acupuncture can significantly increase or decrease ovarian blood flow, depending on how the protocol is applied. Auricular acupuncture in the treatment of female infertility: Gerhard et.al. Gynecol Endocrinol 1992 Sep;6(3): o This study compared acupuncture to standard hormone therapy in the treatment of infertility. For women with menstrual irregularities (a subgroup of the patients in the study), acupuncture increased pregnancies by 28% over hormone therapy. There were no side effects in the acupuncture group but there were in the hormone group. Taking all women in the study into account, combined acupuncture and hormone therapy achieved the best results, producing 10% more pregnancies than hormone therapy alone. Reduction of blood flow impedance in the uterine arteries of infertile women with electro-acupuncture: Stener-Victorin et.al. Hum Reprod Jun;11(6): o Successful in-vitro fertilization (IVF) and embryo transfer require optimal endometrial receptivity at the time of implantation. This study showed that an eight treatment protocol was able to significantly increase blood flow to the uterus and may explain one mechanism for the substantial increases in pregnancies when acupuncture is properly incorporated into an IVF cycle. Clinical studies on the mechanism for acupuncture stimulation of ovulation: Mo et.al. J Tradit Chin Med 1993 Jun;13(2):115-9 o This study examined the effects of acupuncture on stimulating ovulation and regulating ovulatory problems. The researchers concluded that acupuncture seems to increase progesterone levels and regulate FSH, LH and E2 levels. This study involved 30 acupuncture treatments and had an 82% effective rate. The pain-relieving effect of electro-acupuncture and conventional medical analgesic methods during oocyte retrieval: a systematic review of randomized controlled trial. Stener-Victorin E. Hum Reprod Nov 11 o This review demonstrated that acupuncture analgesic effects are equal to conventional analgesic medication for oocyte retrieval. This is an important alternative for patients who are allergic or sensitive to analgesic medications. Effect of electro-acupuncture on ovarian expression of alpha (1)- and beta (2)- adrenoceptors, and p75 neurotrophin receptors in rats with steroid-induced polycystic ovaries. Stener-Victorin E. Reprod Biol Endocrinol Jun 7;3(1):21. o This study showed that acupuncture induced a more normalized response to estradiol in PCO rats. Acupuncture for treatment of climacteric syndrome--a report of 35 cases.shen X. et. al. J Tradit Chin Med Mar;25(1):3-6. o In this study acupuncture was found to elevate abnormally low estradiol levels and to lower abnormally elevated FSH and LH levels due to climacteric syndrome. Controlled study on acupuncture for treatment of endocrine dysfunctional infertility Yang JR, et. al. Zhongguo Zhen Jiu 2005 May;25(5): o In this study, acupuncture was compared to Clomid administration in the treatment of endocrine dysfunction infertility. The study found acupuncture to have significantly higher pregnancy rates than Clomid administration (65% versus 45%). The study concluded that acupuncture is an effective treatment for infertility secondary to endocrine dysfunction Καράβης Μιλτιάδης, Ιατρός αποκατάστασης, φυσίατρος. Σελίδα 14

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής GnRH ανάλογα Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή Επικεντρωµένη στην ασθενή προσέγγιση της Ελεγχόµενης Διέγερσης των Ωοθηκών (COS) Βελτιστοποίηση της αναλογίας κινδύνου /οφέλους Μείωση του OHSS

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πρωτόκολλα πρόκλησης πολλαπλής ωοθυλακικής ωρίμανσης. Ασφάλεια των μεθόδων της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Πρόκληση

Διαβάστε περισσότερα

NATURAL FERTILITY PROJECT

NATURAL FERTILITY PROJECT NATURAL FERTILITY PROJECT Το Natural Fertility Project είναι ένα πρόγραμμα που προσεγγίζει το θέμα της γονιμότητας με φυσικές μεθόδους. Απευθύνεται σε όλες τις γυναίκες που θέλουν να συλλάβουν, φυσιολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio

medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio Εξωσωματική Γονιμοποίηση (IVF) Η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί μία ευρέως διαδεδομένη τεχνική τεκνοποίησης ανά

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Βελονισµού ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ Α' ΕΤΟΥΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΘΗΝΩΝ 2011-2012

Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Βελονισµού ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ Α' ΕΤΟΥΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΘΗΝΩΝ 2011-2012 Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Βελονισµού ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ Α' ΕΤΟΥΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΘΗΝΩΝ 2011-2012 1ο Σεµινάριο Εισηγητής: Χαρίσιος Καρανικιώτης Σάββατο 1 Οκτωβρίου 2011 10.00-14.00: Ζωτική ενέργεια Αίµα - Σωµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio 2 3 Ηλίας Θ. Γάτος MD Χειρουργός Γυναικολόγος - Μαιευτήρας Eιδικός στην εξωσωματική γονιμοποίηση και

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως:

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως: Σ. Κονιδάρης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Στ. Μπάκα Επ. Καθηγήτρια Βιοπαθολογίας Π. Βάκας Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Δ. Τζανακάκη Κλινική Εμβρυολόγος Στο Τμήμα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ Δ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Μοριακός Βιολόγος & Γενετιστής ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Επιβλέπουσα: ΚΟΥΤΛΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΜΑΜΑΣ Λ, ΡΩΜΗΟΥ Φ, ΝΙΚΗΤΟΣ Ε, ΜΑΜΑ Ε. ΚΕΝΤΡΟ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία. Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας

Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία. Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας Ο Μητρικός Θηλασμός ως Μέθοδο Αντισύλληψης Ο Μητρικός Θηλασμός είναι η Αρχαιότερη Αντισυλληπτική Μέθοδος σε όλο τον κόσμο Μετά τον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ Μανουρά Αντωνία Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης Σχεδόν τριάντα χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του πρώτου «µωρού του σωλήνα». Από τότε,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΕ ΦΥΣΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΛΙΝΗΣ ΚΑΛΑΜΙΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΕ ΦΥΣΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΛΙΝΗΣ ΚΑΛΑΜΙΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΕ ΦΥΣΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΛΙΝΗΣ ΚΑΛΑΜΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΜΕΝΑΚΑΣ ΜΑΡΙΝΟΣ ΧΑΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΛΗΨΗ ΩΑΡΙΩΝ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία

Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΙΑΚΟΥΜΗ Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία 5 Ιουνίου 2010 1η Ημερίδα Μαιευτικής Ρεφλεξολογία είναι η συμπληρωματική θεραπεία που ασχολείται με τα αντανακλαστικά σημεία στα πέλματα, χέρια, αυτιά με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ Α' ΕΤΟΥΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013-2014 Πληροφορίες Εγγραφές Πυλαίας 27, 54454 Θεσσαλονίκη, Δευτέρα έως Παρασκευή 10.00-18.00. Τηλ.: 2310868117

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ

16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ 8 9 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΠΕΙΡΑΙΑ 1 ΗχρήσητωνGnRH αναλόγων στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Ορμονική ισορροπία: Το θεμέλιο της γονιμότητας...33. Κεφάλαιο 5 Καλή σωματική κατάσταση για να ευνοήσετε μια εγκυμοσύνη...

Κεφάλαιο 1 Ορμονική ισορροπία: Το θεμέλιο της γονιμότητας...33. Κεφάλαιο 5 Καλή σωματική κατάσταση για να ευνοήσετε μια εγκυμοσύνη... Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ...15 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η γονιμότητα και οι ορμόνες σας...31 Κεφάλαιο 1 Ορμονική ισορροπία: Το θεμέλιο της γονιμότητας...33 Κεφάλαιο 2 Προστατεύοντας τη γονιμότητά σας...45 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Στεργίου Α.1, Βαρβαρούσης Δ.2, Μάγγου Λ.2, Παπακώστας Π.2, Παπαμιχαήλ Ν.2, Πλούμης Α.2 Κέντρο Θεραπευτικής Ιππασίας & Ιπποθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με Αναπλ. Καθηγητή Ν. Παπαντωνίου, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα H παραγωγή του θηλυκού γαµέτη (ωαρίου) και η επακόλουθη απελευθέρωση του από την ωοθήκη (ωορρηξία ή ωοθυλακιορρηξία) είναι κυκλική. Το κυκλικό αυτό σχέδιο ισχύει ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα

Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα Ρυθµίζουν το µεταβολισµό του ύδατος την έκκριση γάλακτος την αναπαραγωγή τη γαλουχία την αύξηση και εκκριτική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Παραδοσιακά, οι αλλαγές στις ανδρικές ορµόνες, οι σχετιζόµενες µε την ηλικία, δεν θεωρήθηκαν προβληµατικές επειδή η γονιµότητα στους άνδρες παραµένει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M.

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M. 96 ΤΥΕΘ - Κλινική Χιος, 2401 ΓΣΝΑ, 3Κλινίκη Χίος, 4ΓΝΝ ΧΙΟΥ 1 Εισαγωγή Το περιστατικό που περιγράφεται αποτελεί σπάνια εμφάνιση του συνδρόμου της ωχρινοτρόπου διέγερσης των ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητιατρική Παρέμβαση Στο Εξατομικευμένο Προπονητικό Πρόγραμμα. ΧΡΟΝΗΣ ΔΡΟΥΓΙΑΣ.

Αθλητιατρική Παρέμβαση Στο Εξατομικευμένο Προπονητικό Πρόγραμμα. ΧΡΟΝΗΣ ΔΡΟΥΓΙΑΣ. Αθλητιατρική Παρέμβαση Στο Εξατομικευμένο Προπονητικό Πρόγραμμα. ΧΡΟΝΗΣ ΔΡΟΥΓΙΑΣ. Ταλέντο (Costill): Η ικανότητα του οργανισμού να ανταπεξέρχεται σε υψηλά στρεσσογόνα ερεθίσματα και να προσαρμόζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ Πηπρηαθή εξγαζία ΣΟ ΑΓΥΟ ΠΟΤ ΒΙΧΝΟΤΝ ΓΟΝΔΙ ΣΗΝ ΦΡΟΝΣΙΓΑ ΑΤΣΙΣΙΚΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ 2-18 ΔΣΧΝ Φξεηδεξίθε Νενθιένπο Λεκεζόο, 2014 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΑΤΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΠΡΟΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΣΥΝΔΕΣΜΩΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Διπλωματική εργασία στο μάθημα «ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα