Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης"

Transcript

1 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Ανδροµάχη Γκαζή 1 Αλεξάνδρα Νικηφορίδου 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι αφενός να αποτελέσει µια βασική εισαγωγή στον προβληµατισµό σχετικά µε τα κείµενα στα µουσεία και αφετέρου να προσφέρει εφαρµοσµένη γνώση µέσα από το σχολιασµό της παραγωγής κειµένων για µια πρόσφατη έκθεση. ιαρθρώνεται σε δύο µέρη. Στο πρώτο εξετάζεται η σηµασία του κειµένου ως βασικού µέσου γλωσσικής επικοινωνίας στο περιβάλλον του µουσείου, και θίγονται βασικά ζητήµατα µεθοδολογίας. Στο δεύτερο µέρος παρουσιάζεται ως µελέτη περίπτωσης η φιλοσοφία και ο τρόπος µε τον οποίο αντιµετωπίσαµε τα κείµενα ως βασικό µέσο επικοινωνίας στην έκθεση «Υπάρχει σε όλα λύση; Ταξίδι στον κόσµο των αρχαίων ελληνικών µαθηµατικών», η οποία λειτουργεί στο Ίδρυµα Μείζονος Ελληνισµού. Σε µια πρώτη προσπάθεια σύνοψης των παραµέτρων που καθόρισαν το τελικό αποτέλεσµα, εξετάζονται ο ρόλος των κειµένων στην έκθεση και οι ιδιαιτερότητες συγγραφής τους για ένα τέτοιο θέµα, σχολιάζονται ζητήµατα περιεχοµένου, ύφους, δοµής και µορφής, παρουσιάζονται οι κατηγορίες κειµένου που υπάρχουν στη συγκεκριµένη έκθεση και θίγονται βασικά ζητήµατα παραγωγής. Είναι εύλογο ότι, λόγω οικονοµίας χώρου, η συζήτηση θα είναι ανισοβαρής. Λέξεις-Κλειδιά: Κείµενα, ρόλος, ιδιαιτερότητες, µεθοδολογία, δοµή, υφολογική ποικιλία, κατηγορίες, µορφή, παραγωγή 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα κείµενα που συνοδεύουν τις εκθέσεις µουσείων είναι µια πολύ ιδιαίτερη κατηγορία κειµένου που απαιτεί ειδική αντιµετώπιση. Αποτελούν οργανικό τµήµα µιας έκθεσης και, εποµένως, πρέπει να εντάσσονται στο µουσειολογικό και αρχιτεκτονικό σχεδιασµό εξαρχής. Η µουσειακή πρακτική, ωστόσο, συχνά απέχει από τη θέση αυτή. Συχνά η σύνταξη και ο σχεδιασµός των κειµένων γίνονται ανεξάρτητα από τη συνολική µελέτη της έκθεσης, κάποτε, µάλιστα, χωρίς άµεση γνώση της χωροταξικής τους τοποθέτησης. Επίσης, δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις όπου απουσιάζει η συστηµατική συνεργασία µεταξύ των συγγραφέων των κειµένων, ενός γενικού επιµελητή, και των υπεύθυνων για τη γραφιστική επεξεργασία και εκτύπωσή τους. Έτσι, όµως, δεν γίνεται κατανοητό όχι µόνο πόσο χρονοβόρα είναι συνολικά η όλη διαδικασία 1, αλλά και πόσο πολύ αλληλοεξαρτώµενες είναι οι διάφορες παράµετροι που εµπλέκονται σε αυτήν. Υπάρχει ένα τελευταίο, αλλά εξαιρετικά σηµαντικό ζήτηµα: οι υπεύθυνοι για τη συγγραφή τέτοιων κειµένων - 1 Η Ανδροµάχη Γκαζή (πτυχίο ΑΠΘ, MPhil Cambridge, PhD Leicester) είναι αρχαιολόγος-µουσειολόγος. Εργάζεται ως σύµβουλος µουσείων και έχει δεκαετή εµπειρία στη µελέτη, οργάνωση και επιµέλεια µουσείων και εκθέσεων διαφόρων τύπων στην Ελλάδα και την Κύπρο. Ανήκει στο ΣΕΠ (Συνεργαζόµενο Εκπαιδευτικό Προσωπικό) του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστηµίου και διδάσκει Μουσειολογία στο Τµήµα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισµού του Παντείου Πανεπιστηµίου. 2 H Aλεξάνδρα Νικηφορίδου εργάζεται ως σύµβουλος µουσείων και άλλων παρεµφερών πολιτιστικών ιδρυµάτων. Συνεργάζεται µε το Ίδρυµα Μείζονος Ελληνισµού, µε το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής τέχνης, κ.ά. και αναλαµβάνει κατά κύριο λόγο την εκπόνηση µουσειολογικών µελετών και την επιµέλεια εκθέσεων. Είναι υπεύθυνη του κύκλου Μουσειολογία/ Πολιτιστική ιαχείριση και διδάσκει σχετικά µαθήµατα στο Πρόγραµµα Επιµόρφωσης Ενηλίκων του Ελληνοαµερικανικού Εκπαιδευτικού Ιδρύµατος. Απέκτησε το µεταπτυχιακό της τίτλο σπουδών µουσειολογίας στο Πανεπιστήµιο του Έσσεξ στην Αγγλία. - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

2 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης επιµελητές συλλογών, ειδικοί επιστήµονες ή άλλοι, τα αντιµετωπίζουν κατά κανόνα ως µια κατηγορία κειµένου που ακολουθεί γενικούς κανόνες συγγραφής, όπως, για παράδειγµα, αυτοί ισχύουν στην περίπτωση ενός επιστηµονικού κειµένου. Έτσι, όµως, παραγνωρίζονται οι ιδιαιτερότητες που θέτει τόσο η συγγραφή όσο και η ανάγνωση πόσο µάλλον η πρόσληψη 2 κειµένων στο χώρο του µουσείου. Τα αποτελέσµατα της αντιµετώπισης αυτής είναι εύκολα ορατά: Κείµενα µακροσκελή, γλώσσα ακαδηµαϊκή, πληροφορίες περιττές, πινακίδες τοποθετηµένες µε τρόπο που δεν λαµβάνει υπόψη βασικές ανθρωποµετρικές παραµέτρους, λεζάντες που δεν αντιστοιχίζονται εύκολα µε τα αντικείµενα τα οποία υποµνηµατίζουν, κακή επιµέλεια, προβλήµατα γραφιστικής επεξεργασίας και εκτύπωσης, κ.ο.κ. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις είναι εµφανής η αδυναµία αντιµετώπισης των κειµένων ως οργανικού µέρους του όλου. Στην Ελλάδα, ειδικότερα, η απουσία προβληµατισµού ως προς τα κείµενα των µουσείων και των εκθέσεων είναι εµφανής τόσο σε θεωρητικό/ερευνητικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εφαρµογών. 3 Έτσι, ενώ επιµέρους τοµείς της εκθεσιακής πρακτικής βελτιώνονται, η γλώσσα των µουσείων παραµένει σε µεγάλο βαθµό τυποποιηµένη, δύσκαµπτη, ακαδηµαϊκή. Παγιδευµένη στο ψευδοδίληµµα «εκλαϊκευση» ή «επιστηµονικότητα» (βλ. αναλυτικότερα στην ενότητα 5.2) αποξενώνει αντί να προσκαλεί. 2. ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ: ΒΑΣΙΚΟ ΜΕΣΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Θα µπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι το κείµενο ως φορέας πληροφόρησης και ερµηνείας µέσα στο µουσείο έχει χάσει σήµερα την αξία του, εφόσον διαθέτουµε πολλά άλλα εκθεσιακά µέσα: οτπικο-ακουστικά, ηλεκτρονικά, εικαστικές αναπαραστάσεις, κ.ά. Ωστόσο, «κείµενο» είναι κάθε µορφή πληροφορίας ή ερµηνείας που παρέχεται µέσω της γλώσσας. Είτε διαβάζουµε µια ενηµερωτική πινακίδα ή τις οδηγίες χρήσης ενός διαδραστικού εκθέµατος είτε ακούµε την αφήγηση που συνοδεύει ένα βίντεο, έχουµε να κάνουµε µε µια µορφή γλωσσικής επικοινωνίας. Το κείµενο, εποµένως, έντυπο ή ηλεκτρονικό, εξακολουθεί να αποτελεί κύριο µέσο επικοινωνίας του µουσείου. Επιπλέον, είναι ένας από τους βασικότερους φορείς ερµηνείας εκθεµάτων ή/και θεµάτων µιας έκθεσης, είναι ακόµη φορέας µηνυµάτων -ηθεληµένων ή αθέλητων, αλλά και βασικό «εργαλείο» για τη δόµηση νοήµατος εκ µέρους των επισκεπτών. Στο παρόν άρθρο θα µας απασχολήσει αποκλειστικά η έντυπη εκδοχή των κειµένων στις εκθέσεις µουσείων. 4 Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται τίτλοι, εισαγωγικά κείµενα, κείµενα ενοτήτων, κείµενα για σύνολα εκθεµάτων, λεζάντες µεµονωµένες ή οµαδικές, ετικέττες ταύτισης, πινακίδες σήµανσης, κλπ, που µπορούν να διακρίνονται σε ερµηνευτικά και µη ερµηνευτικά κείµενα αναλόγως Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Ας εξετάσουµε, καταρχήν, τις ιδιαιτερότητες του κειµένου στα µουσεία γενικά. Στο χώρο του µουσείου το κείµενο: 1. Σκοπό έχει να πληροφορήσει, να ερµηνεύσει ή/και να εισαγάγει τους επισκέπτες σε κάποιο θέµα χωρίς πολλές λεπτοµέρειες 2. Απευθύνεται κατά κανόνα σε ευρύτερο κοινό και όχι σε περιορισµένες οµάδες «ειδικών» 3. Προορίζεται να διαβαστεί κάτω από πολύ ειδικές συνθήκες 4. Πρόκειται όχι µόνο να διαβαστεί, αλλά και να ιδωθεί, άρα έχει µεγάλη σηµασία η οπτική του διάσταση Τις περισσότερες φορές η ερµηνεία που παρέχουν τα κείµενα µιας έκθεσης έχει σκοπό να προκαλέσει το ενδιαφέρον και όχι να ικανοποιήσει την ανάγκη για εις βάθος γνώση, η οποία µπορεί - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

3 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου να ικανοποιηθεί µε άλλα µέσα (π.χ. έναν κατάλογο, µια ειδική µονογραφία, κλπ). Επιπλέον, η ανάγνωση ενός κειµένου στο περιβάλλον του µουσείου παρουσιάζει ιδιαιτερότητες που δεν υφίστανται σε άλλα αναγνωστικά περιβάλλοντα. 6 Για να αντισταθµιστούν οι ιδιαιτερότητες της ανάγνωσης στο µουσείο, θα πρέπει η δοµή, η σύνταξη και η παρουσίαση των κειµένων να διευκολύνουν την πρόσληψη πληροφοριών, οπτικών και µη-οπτικών, και άρα την ικανότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου να κάνει γρήγορα αντιληπτό το νόηµα ενός κειµένου. 7 Θα πρέπει, τέλος, να σηµειωθεί ότι το κείµενο είναι ίσως το τελευταίο που θα προσέξει ο επισκέπτης, όταν στέκεται µπροστά από ένα έκθεµα. Η οπτική και αισθητική εντύπωση που προκαλεί το κείµενο έχει, εποµένως, τεράστια σηµασία. Υπ αυτή την έννοια το κείµενο µπορεί να θεωρηθεί ως «έκθεµα». Ενδιαφέρει, λοιπόν, και η χωροταξική του τοποθέτηση, η υλική του διάσταση, ο βαθµός ανεξαρτησίας του ως «εκθέµατος» και η οπτική εντύπωση που κάνει ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Οι ιδιαιτερότητες που αναλύθηκαν παραπάνω καθορίζουν ως βασικές παραµέτρους για τη συγγραφή και παραγωγή κειµένων για οποιαδήποτε έκθεση, τα εξής: το περιεχόµενο, τη λειτουργία, τους επισκέπτες και το φυσικό χώρο στον οποίο θα τοποθετηθεί το κάθε κείµενο. Προκύπτουν έτσι ορισµένες ουσιαστικές ερωτήσεις: 1. Τι θέλουµε να πούµε; 2. Ποιος είναι ο σκοπός του κειµένου; 3. Σε ποιον/ποιους απευθύνεται; 4. Πού θα τοποθετηθεί; Εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι τα παραπάνω ερωτήµατα είναι αλληλένδετα σε πολύ µεγάλο βαθµό. Ας τα δούµε αναλυτικά. Το τι θέλουµε να πούµε αφορά το περιεχόµενο του κειµένου, το οποίο εξαρτάται καταρχήν από το γνωστικό πεδίο που σχετίζεται µε τα εκθέµατα/θέµατα της έκθεσης. Θέλουµε να µιλήσουµε για µια ιστορική προσωπικότητα, να περιγράψουµε ένα φυσικό φαινόµενο ή ένα αρχαιολογικό εύρηµα, να εξηγήσουµε µια µαθηµατική έννοια; Εδώ εµφανίζεται ίσως η µεγαλύτερη δυσκολία. Πώς, δηλαδή, να αποδώσουµε επιστηµονικούς όρους, δύσκολες έννοιες, να περιγράψουµε κοινωνικά ή φυσικά φαινόµενα, να µιλήσουµε για ιδέες µε τρόπο όχι µόνο σαφή, σύντοµο και κατανοητό, αλλά και µε τρόπο που να απευθύνεται άµεσα στον επισκέπτη/αναγνώστη, να τον εµπλέκει σε προσωπικό επίπεδο, να τον κάνει να αισθανθεί ότι η έκθεση τον αφορά και ότι έχει στοιχεία που σχετίζονται µε τις προσωπικές του εµπειρίες (βλ. αναλυτικότερα στις ενότητες 5.2 και 5.3). ιαµορφώνοντας το περιεχόµενο ενός κειµένου είναι ουσιαστικό να γνωρίζουµε ποιος είναι ο σκοπός του. Αυτό αφορά τη λειτουργία του κειµένου, αν δηλαδή προορίζεται: να σηµάνει απλώς κάτι να προσανατολήσει να πληροφορήσει να ερµηνεύσει να δώσει οδηγίες Ή, επιπλέον, αν το κείµενο έχει σκοπό: να προκαλέσει την προσοχή να κατευθύνει την προσοχή σε συγκεκριµένα σηµεία ή στοιχεία να διορθώσει κοινές παρεξηγήσεις - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

4 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης να προκαλέσει την ενεργή συµµετοχή να δώσει έναυσµα για σκέψη να προκαλέσει έκπληξη να προβληµατίσει Η λειτουργία που καλείται να επιτελέσει κάθε κείµενο καθορίζει όχι µόνο τη γλώσσα, το ύφος, τη σύνταξη και τη δοµή του, αλλά και τη µορφή παρουσίασης των πληροφοριών (αν δηλαδή θα είναι ένα συµβατικό, έντυπο, κείµενο ή κείµενο σε Η/Υ, αν θα κάνει χρήση ερωτήσεων ή όχι, αν θα εκτυπωθεί µε τον α ή β τρόπο, στην α ή β επιφάνεια, κλπ.). Η απάντηση στο ερώτηµα «σε ποιον απευθύνεται το κείµενο;» αφορά το κοινό-στόχο της έκθεσης σύµφωνα µε το οποίο καθορίζεται καταρχήν η υφολογική ποικιλία που θα χρησιµοποιήσουµε, αλλά και η δοµή του κειµένου. Ας µην ξεχνάµε ότι η ανάγνωση στο χώρο µιας έκθεσης εµπίπτει στην κατηγορία της ανάγνωσης που γίνεται στο πλαίσιο µιας δραστηριότητας του ελεύθερου χρόνου µας και όχι στην κατηγορία της ανάγνωσης µε σκοπό τη µελέτη. Οι επισκέπτες αξιολογούν πάντα το χρόνο και την προσπάθεια που χρειάζεται για να διαβάσουν ένα κείµενο 9 και είναι σε θέση να διακρίνουν γρήγορα την πιθανή πολυπλοκότητα ενός κειµένου. Έτσι, συχνά διαβάζουν επιλεκτικά ή δεν διαβάζουν καθόλου ολόκληρα κοµµάτια κειµένου. 10 Τέλος, συντάσσοντας ένα κείµενο είναι απαραίτητο να ξέρουµε πού ακριβώς θα τοποθετηθεί. Η έλλειψη υιοθέτησης µιας ενιαίας στρατηγικής ως προς την τοποθέτηση των κειµένων έχει ορατές συνέπειες όχι µόνο στο σχεδιασµό του χώρου, αλλά και στην αναγνωσιµότητα των κειµένων. Παράλληλα, βέβαια, µε τα παραπάνω ερωτήµατα τίθεται το ζήτηµα της συνολικότερης επιστηµολογικής προσέγγισης στη γνώση και την πληροφόρηση που παρέχουµε. Ποιος µιλά και τι λέει; Πώς εκφράζεται η άποψη του µουσείου; Τι αποσιωπάται; Υπάρχει χώρος για διαφορετικές ερµηνείες; Η γλώσσα που χρησιµοποιούµε στα µουσεία δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Η χρήση της αντικατοπτρίζει ιδεολογίες, εκπέµπει µηνύµατα -ηθεληµένα ή αθέλητα, προάγει απόψεις, αλλά και αποσιωπά, παραπλανά, ενθουσιάζει ή αποκαρδιώνει. Η γλωσσολογική ανάλυση οποιουδήποτε κειµένου εύγλωττα αποκαλύπτει πώς η επιλογή συγκεκριµένων λέξεων, η χρήση της φωνής (παθητικής αντί ενεργητικής, για παράδειγµα), η σύνταξη και η γενικότερη δοµή του κειµένου, µπορούν να χειριστούν «κατάλληλα» οποιοδήποτε µήνυµα. 11 Πέρα, εποµένως, από το ζήτηµα του πόσο κατανοητή είναι η γλώσσα που χρησιµοποιούµε, υπάρχει το ζήτηµα του τι ακριβώς λέµε, δεδοµένου µάλιστα ότι οι επισκέπτες των µουσείων έχουν την τάση να δέχονται ως «αληθινό» και αξιόπιστο το λόγο του µουσείου. Τίποτα δεν συνοψίζει καλύτερα τη συζήτηση που προηγήθηκε, όσο η παρατήρηση της Blunden (2004), ότι δηλαδή «το µουσειακό κείµενο είναι η πιο αµείλικτη µορφή κειµένου». Θα πρέπει, βέβαια, να επισηµανθεί ότι κάθε έκθεση, όπως και κάθε γνωστικό αντικείµενο, έχει ιδιαιτερότητες που συχνά απαιτούν ιδιαίτερη αντιµετώπιση. Επιπλέον, στην πράξη υπάρχουν πάντα συγκεκριµένοι περιορισµοί ως προς τη διαδικασία παραγωγής, οι οποίοι τίθενται από το πλαίσιο συνεργασίας µε τον εκάστοτε φορέα διοργάνωσης µιας έκθεσης, και µπορεί να ξεκινούν από την ιδεολογική διαχείριση του περιεχοµένου των κειµένων και να φτάνουν έως την οικονοµική διάσταση της παραγωγής. Συχνά, λοιπόν, δεν είµαστε σε θέση να ακολουθήσουµε τη βέλτιστη πρακτική. Παρόλ αυτά, αν ξεκινάµε έχοντας πλήρη συναίσθηση του ειδικού βάρους που έχουν τα κείµενα ως επικοινωνιακό µέσο και γνώση των βασικών µεθοδολογικών ζητηµάτων ως προς τη συγγραφή και παραγωγή τους, τότε έχουµε κάνει ένα πρώτο βήµα προς τη σωστή κατεύθυνση. Υπό το πρίσµα αυτών των παρατηρήσεων, σχολιάζεται στη συνέχεια η παραγωγή των κειµένων για µια πρόσφατη έκθεση στο Ίδρυµα Μείζονος Ελληνισµού στην Αθήνα. - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

5 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου 5. ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΚΕΙΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ «ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΕ ΟΛΑ ΛΥΣΗ; ΤΑΞΙ Ι ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ». Με την έκθεση «Υπάρχει σε όλα λύση; Ταξίδι στον κόσµο των αρχαίων ελληνικών µαθηµατικών» το Ίδρυµα Μείζονος Ελληνισµού (στο εξής ΙΜΕ) επιχειρεί να προβάλει µία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του ελληνικού πολιτισµού. Η έκθεση, µε θέµα την ανάπτυξη των µαθηµατικών και της µαθηµατικής σκέψης στον αρχαίο ελληνικό κόσµο, επιχειρεί να αναδείξει τη σηµασία των αρχαίων ελληνικών µαθηµατικών για τον ελληνικό και τον ευρωπαϊκό πολιτισµό έχει δύο βασικούς στόχους: 1. Να αναδείξει τα µαθηµατικά των αρχαίων Ελλήνων ως θεµέλιο της επιστηµονικής σκέψης στο δυτικό πολιτισµό. 2. Να τονίσει ότι τα µαθηµατικά είναι για όλους.ο στόχος αυτός αναλύεται, ειδικότερα, στα ακόλουθα επίπεδα µηνυµάτων: [Τα µαθηµατικά] o συµβάλλουν στην προσωπική ανάπτυξη του ατόµου o αποτελούν διανοητική πρόκληση o παρέχουν τη δυνατότητα υποβοήθησης σε διάφορες δραστηριότητές µας και o είναι αναπόσπαστο µέρος της ιστορίας και του πολιτισµού της κοινωνίας που παράγει και τα χρησιµοποιεί. Πρόκειται για µια έκθεση επιστηµών και ιστορίας της επιστήµης και ταυτόχρονα µια έκθεση ιστορίας και πολιτισµού. Στο πλαίσιο της εκπόνησης της µουσειολογικής µελέτης συναντήσαµε εξαρχής πολλαπλές δυσκολίες που συνοψίζονται, µεταξύ άλλων, στα ακόλουθα 12 : 1. Αντικείµενο της έκθεσης είναι δύσκολες ιδέες και µαθηµατικές έννοιες, το περιεχόµενό της σύνθετο, αφηρηµένο και «αόρατο». 2. Μεγάλη µερίδα του πληθυσµού δεν αντιλαµβάνεται τα µαθηµατικά ως τµήµα του πολιτισµού, αν και διαδραµατίζουν σηµαντικό ρόλο στην καθηµερινότητα όλων µας Η µαθηµατική επιστήµη χρησιµοποιεί συγκεκριµένη µεθοδολογία, ειδική ορολογία και απαιτεί ιδιαίτερα απαιτητικές διαδικασίες µύησης. Οι περισσότεροι από εµάς είµαστε αρχάριοι (και κατά πάσα πιθανότητα διστακτικοί αρχάριοι) σε θέµατα µαθηµατικής γνώσης και η ικανότητά µας να χρησιµοποιούµε και να ερµηνεύουµε τη «µαθηµατική κουλτούρα» είναι περιορισµένη Η σχολική εκπαίδευση από µόνη της δεν αρκεί για να διασφαλίσει το ενδιαφέρον των νέων για τη µάθηση των µαθηµατικών και σε πολλές περιπτώσεις δεν παρέχει κίνητρα για τη µάθηση αυτή 15. Προκειµένου να αντιµετωπίσουµε τις παραπάνω δυσκολίες αξιοποιήσαµε την εµπειρία από εκθέσεις επιστηµών σε διεθνές επίπεδο 16 και υιοθετήσαµε τις σύγχρονες αντιλήψεις για την εµπειρία της επίσκεψης στα µουσεία. Η συγγραφή των κειµένων 17 εντάσσεται στο πλαίσιο αυτό και υποστηρίζει τη σηµασία της έκθεσης ως µέσο που έχει τη δυνατότητα να επιτελέσει νέους, σηµαντικούς, κοινωνικούς ρόλους. τα - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

6 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Συγκεκριµένα η έκθεση (και κατά συνέπεια τα κείµενα): 1. Απευθύνεται κατά κύριο λόγο σε µη ειδικούς επισκέπτες και τους προτείνει ένα διαφορετικό τρόπο προσέγγισης των µαθηµατικών και του µαθηµατικού τρόπου σκέψης. 2. Επιχειρεί να εισαγάγει το κοινό στον κόσµο των ελληνικών µαθηµατικών µε τρόπο απλό, αισθητικά ευχάριστο και διασκεδαστικό. 3. Υποστηρίζει διαφορετικούς τρόπους µάθησης και είναι προσβάσιµη σε πολλά επίπεδα (φυσικό, διανοητικό, πολιτιστικό), προκειµένου οι επισκέπτες να προσεγγίσουν το θέµα µε άνεση και επιτυχία χωρίς να αισθάνονται ότι απειλούνται από τη δυσκολία του συγκεκριµένου αντικειµένου. 4. ίνει τη δυνατότητα για διαφορετικές πορείες και αναγνώσεις και εποµένως για διαφορετικές ερµηνευτικές προσπάθειες. 5. Συνοδεύτηκε από προκαταρκτική και διαµορφωτική αξιολόγηση. Τα αποτελέσµατα της αξιολόγησης συνέβαλαν στην ανάπτυξη του θεωρητικού πλαισίου, των εκθεµάτων και των κειµένων προκειµένου να ανταποκριθούµε καλύτερα στις ανάγκες, τις προσδοκίες, τα ενδιαφέροντα και το γνωστικό επίπεδο τόσο του κοινού-στόχου που είναι οικογένειες µε παιδιά, όσο και άλλων επισκεπτών Αναπτύχθηκε, ως προς τους στόχους και το µαθηµατικό περιεχόµενό της µε βάση ένα ευρύ φάσµα πηγών από καθαρά επιστηµονικά συγγράµµατα και εγχειρίδια που απευθύνονται σε φοιτητές της ιστορίας και της µεθοδολογίας της επιστήµης, έως σχολικά εγχειρίδια, εκλαϊκευτικά επιστηµονικά αναγνώσµατα και λογοτεχνικά έργα που διαχειρίζονται το θέµα των µαθηµατικών µέσα από µυθιστορηµατικές πλοκές. Με τη χρήση πολλαπλών πηγών επιχειρήσαµε να παρουσιάσουµε κατά το πλείστον κοινά αποδεκτές επιστηµονικές θέσεις µε τρόπο απλό και εύληπτο Περιλαµβάνει στους βασικούς της στόχους τη δηµιουργία ιστορικού και πολιτισµικού πλαισίου για τα µαθηµατικά θέµατα που αναπτύσσονται στους σταθµούς. Η διεθνής έρευνα σε χώρους τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης καταδεικνύει ότι η ένταξη µαθηµατικών ιδεών στο ιστορικό πλαίσιο που τις γέννησε ενισχύει τη µάθηση Προσφέρει πολλαπλά µέσα ερµηνείας, µεταξύ των οποίων και κείµενα. Η έκθεση αναπτύσσεται σε επτά διαφορετικές ενότητες, τους «σταθµούς», στο «ταξίδι» του επισκέπτη. Τα κείµενα αποτελούν ένα από τα πιο σηµαντικά ερµηνευτικά µέσα της έκθεσης, βρίσκονται σε όλες τις ενότητες και εντάσσονται σε διαφορετικές κατηγορίες (βλ. ενότητα 5.3) ανάλογα µε το περιεχόµενό τους. Στην παρούσα συζήτηση δεν µας απασχολούν τα κείµενα/σενάρια των οπτικοακουστικών παραγωγών και των ψηφιακών εκθεµάτων Τα κείµενα στην έκθεση Όλα µαζί τα κείµενα αποτελούν αποσπάσµατα του συνολικού «λόγου» της έκθεσης και συνθέτουν την «ιστορία» της. Με άλλα λόγια, επιτελούν τη λειτουργία της σύνδεσης του «λόγου» της έκθεσης και έτσι διασφαλίζεται η νοηµατική/λογική συνάφεια και η γλωσσική συνέπεια. Μέσω των κειµένων επιτυγχάνεται, ακόµη, η ενότητα των µηνυµάτων στο επίπεδο της «ιστορίας», της ιδέας, του θέµατος. Ταυτόχρονα, αναπληρώνουν ό,τι δεν ήταν δυνατό να ειπωθεί µέσω των άλλων εκθεµάτων, καθώς έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάζουν επιστηµονικές έννοιες µε αποτελεσµατικό και ευέλικτο τρόπο. - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

7 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου Αναπτύχθηκαν βάσει συγκεκριµένων παραµέτρων (βλ. ενότητα 4) και έχουν ιδιαίτερα σηµαντικό ρόλο στην έκθεση για τρεις βασικούς λόγους: 1. Αποτελούν οργανικό τµήµα της συνολικής αφήγησης και δοµής της. 2. Υποστηρίζουν τη φιλοσοφία, την εκπαιδευτική και επικοινωνιακή πολιτική της και έχουν ιδιαίτερη σηµασία για το κοινό της. 3. Υποστηρίζουν την πρόσληψη µαθηµατικών εννοιών Τα κείµενα ως οργανικό τµήµα της συνολικής αφήγησης Τα κείµενα αναπτύσσονται ως οργανικό κοµµάτι της συνολικότερης αφήγησης της έκθεσης, καθώς συνθέτουν το πλαίσιο για τα θέµατά της, υποστηρίζουν τις βασικές ιδέες της και ταυτόχρονα αναπαράγουν και ενισχύουν τους στόχους και τα µηνύµατά της για: την ανάπτυξη της επιστηµονικής σκέψης στον αρχαίο ελληνικό κόσµο και τη σηµασία των µαθηµατικών στη ζωή όλων. Αποτελούν το συνδετικό ιστό µεταξύ των εκθεµάτων και των διαφορετικών ενοτήτων της έκθεσης και, επίσης, υποστηρίζουν και καθιστούν εύκολα κατανοητή την υποδιαίρεση της έκθεσης σε θεµατικές ενότητες. Οι τίτλοι των σταθµών, οι τίτλοι/επικεφαλίδες των εισαγωγικών κειµένων, τα κείµενα που συνοδεύουν τις εκθετικές υπο-ενότητες, οι λεζάντες των εκθεµάτων, κ.ά. (βλ. ενότητα 5.3) διαµορφώνουν έναν οµογενοποιηµένο «λόγο» που συνδέει τα «µέρη» µε το «όλο» και το «όλο» µε τα «µέρη» 21. Για παράδειγµα, οι τίτλοι των σταθµών 2, 3 και 4, που αποτελούν τον κυρίως κορµό της έκθεσης, σηµατοδοτούν συγκεκριµένες ενότητες και, ταυτόχρονα, αναπαράγουν το µήνυµα για την εξέλιξη της επιστηµονικής σκέψης: Παρατήρηση και Στοχασµός για το σταθµό 2. Απόδειξη για το σταθµό 3. Μέθοδοι και Θεωρίες για το σταθµό 4. (Για τη σχέση των τίτλων µε τα µηνύµατα της έκθεσης βλ. Παράρτηµα 1) Τα κείµενα υποστηρίζουν τη φιλοσοφία, την εκπαιδευτική και επικοινωνιακή πολιτική της έκθεσης και έχουν ιδιαίτερη σηµασία για το κοινό της. Όπως προαναφέρθηκε, η έκθεση απευθύνεται σε µη ειδικούς επισκέπτες και επιχειρεί να τους εισαγάγει στον κόσµο των µαθηµατικών λαµβάνοντας υπόψη την πρότερη εµπειρία τους, τα ενδιαφέροντά τους, τις γνώσεις τους στο θέµα, κ.ά. Παρόλο που το κοινό-στόχος είναι οικογένειες µε παιδιά, τα κείµενα περιλαµβάνουν στοιχεία για όλες τις κατηγορίες επισκεπτών και αναπτύσσονται βάσει παραµέτρων που ενισχύουν τις αρχές της εκπαιδευτικής και επικοινωνιακής πολιτικής της έκθεσης. 22 Το θέµα της υφολογικής ποικιλίας που χρησιµοποιήσαµε, προκειµένου να διασφαλίσουµε τη συνέπεια µεταξύ της φιλοσοφίας της έκθεσης και του επιθυµητού αποτελέσµατος, αναπτύσσεται στη συνέχεια. Προηγουµένως, θα αναφερθούµε εν συντοµία στη σηµασία των κειµένων για το κοινό της έκθεσης. Συγκεκριµένα: 1. Τα κείµενα αποτελούν σηµαντικό τµήµα τόσο της επικοινωνίας των επισκεπτών µε την έκθεση, οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις βασίζονται στη γλώσσα για καλύτερη κατανόηση και ερµηνεία του θέµατος, όσο και της επικοινωνίας µεταξύ των µελών οµάδων επισκεπτών - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

8 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης (π.χ. οικογένειες). Έτσι ενισχύεται και ο κοινωνικός παράγοντας της επίσκεψης που σε κάθε περίπτωση υποστηρίζει τη µάθηση Οι γονείς χρησιµοποιούν τα κείµενα, για να µεταφέρουν πληροφορίες στα παιδιά τους και τα θεωρούν απαραίτητα, προκειµένου να καλύψουν τα δικά τους γνωστικά κενά Τα κείµενα είναι απαραίτητα σε κάποιες περιπτώσεις για την απόδοση του µαθηµατικού πλαισίου, όπως προέκυψε και από τη διαµορφωτική αξιολόγηση, Για παράδειγµα, κάποιοι επισκέπτες και κυρίως παιδιά δεν µπορούσαν να αντιληφθούν το µαθηµατικό περιεχόµενο µιας κατασκευής µε τεµνόµενα στελέχη που σχηµατίζουν κατά κορυφήν γωνίες (εικ. 1) και τα εκλάµβαναν ως απεικονίσεις συµβόλων. Ο τίτλος και τα συνοδευτικά κείµενα του εκθέµατος δίνουν άµεση απάντηση στο θέµα: Η γωνία στο προσκήνιο! Παρατηρείστε τις γωνίες που σχηµατίζονται από αυτά τα δύο στελέχη. Τι συµπέρασµα βγάζετε; (Κρυµµένη Απάντηση): Οι κατά κορυφήν γωνίες που σχηµατίζονται είναι ίσες ανά δύο. Αν µετακινήσετε τα δύο στελέχη, τι παρατηρείτε για τις νέες γωνίες που σχηµατίζονται; (Κρυµµένη Απάντηση): Οι κατά κορυφήν γωνίες εξακολουθούν να είναι ίσες. Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 2 Παρατήρηση και Στοχασµός. 25 Πράγµατι, έρευνες σε διεθνές επίπεδο επιβεβαιώνουν το ότι πολλοί επισκέπτες έχουν ανάγκη τα κείµενα προκειµένου να αντιληφθούν το µαθηµατικό θέµα των εκθεµάτων Τα κείµενα χρησιµεύουν επίσης για το γεωγραφικό και νοητικό προσανατολισµό του κοινού. Η ανάγκη των επισκεπτών για προσανατολισµό και εποµένως για δυνατότητα ελέγχου και διαχείρισης της εµπειρίας τους είναι έκδηλη σε κάθε έκθεση, πόσο µάλλον σε µια σύνθετη έκθεση µε «δύσκολο» θέµα. 27 Το θέµα αυτό αντιµετωπίστηκε ήδη από την εισαγωγή της έκθεσης µε κείµενα που περιλαµβάνουν οδηγίες, παροτρύνσεις και κατευθύνσεις (βλ. Παράρτηµα 2). Παρόλο που µέχρι στιγµής δεν έχει γίνει συγκεκριµένα αξιολόγηση των κειµένων της έκθεσης, επιτόπια παρατήρηση και ιδιαίτερα ευνοϊκά σχόλια δηλώνουν ότι οι επισκέπτες χρησιµοποιούν τα κείµενα για όλους τους προαναφερθέντες λόγους. - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

9 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου Εικόνα 1. «Η γωνία στο προσκήνιο». ραστηριότητα στο σταθµό 2 Παρατήρηση και Στοχασµός Τα κείµενα υποστηρίζουν την πρόσληψη µαθηµατικών εννοιών Η µάθηση των µαθηµατικών ενισχύεται όταν συµβαίνει στο πλαίσιο ευρύτερων συστηµάτων νοηµατοδότησης, όπως οι οπτικές αναπαραστάσεις και η «φυσική» γλώσσα. Τα στοιχεία της γλωσσικής νοηµατοδότησης δεν απουσιάζουν ποτέ από οποιοδήποτε σύστηµα ερµηνείας οποιουδήποτε σηµείου. Στην εν λόγω έκθεση δεν µπορούµε να ερµηνεύσουµε πλήρως τη σηµασία ενός διαγράµµατος ή µιας εξίσωσης χωρίς τη στήριξη της σηµασιολογίας της γλώσσας. Με το γλωσσικό σχολιασµό, που περιλαµβάνεται στα κείµενα, προσδίδουµε στα µαθηµατικά θέµατα τα οποία παρουσιάζουµε τη σηµασία τους και τη θέση που κατέχουν σε µια λογική, µαθηµατική διαδικασία. Οι µαθηµατικές «εκφράσεις» και οι µαθηµατικές οπτικές αναπαραστάσεις µπορούν να «µεταφραστούν» µερικώς στη φυσική γλώσσα και η φυσική γλώσσα µπορεί να µεταφραστεί και πάλι µερικώς σε µαθηµατικούς συµβολισµούς (Lemke, 2003). Πολλοί άγνωστοι, άπειρες λύσεις Οι διοφαντικές εξισώσεις Ποιες είναι οι ακέραιες λύσεις της εξίσωσης x 2 + y 2 = z 2 ; Μια λύση είναι η x = 3, y = 4, z = 5 (δοκιµάστε: = 5 2 ). Μια άλλη λύση είναι η x = 18, y = 24, z = 30 (δοκιµάστε: = 30 2 )... Παράδειγµα από το σταθµό 4, Μέθοδοι και Θεωρίες, όπου η συµβολική αναπαράσταση των εξισώσεων συνοδεύεται από επεξηγηµατικά κείµενα. - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

10 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Ένα Λογικό έντρο! Η πορεία προς την απόδειξη δεν είναι και τόσο απλή υπόθεση... To Πυθαγόρειο θεώρηµα είναι η πρόταση 47, του πρώτου βιβλίου των Στοιχείων του Ευκλείδη. Το λογικό διάγραµµα απεικονίζει την παραγωγική δοµή της απόδειξης της πρότασης 47, δείχνει δηλαδή πώς από τις προηγούµενες προτάσεις οδηγούµαστε βήµα, βήµα στις επόµενες µέχρι να αποδείξουµε το πυθαγόρειο θεώρηµα... Παράδειγµα από το σταθµό 3, Απόδειξη, όπου το διάγραµµα του πυθαγορείου θεωρήµατος συνοδεύεται από επεξηγηµατικά κείµενα (εικ. 2). Εικόνα 2. ισδιάστατη µακέτα του µηχανικού εκθέµατος «Λογικό δέντρο» (σταθµός 3 Απόδειξη) - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

11 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι οι «µαθηµατικοί» και οι φιλόσοφοι της περιόδου στην οποία αναφερόµαστε (π.χ. Ευκλείδης, Πλάτωνας) δεν χρησιµοποιούσαν σε µεγάλο βαθµό συµβολικές αναπαραστάσεις, αλλά έγραφαν τα επιχειρήµατά τους µε λέξεις. Τα µαθηµατικά δεν χαρακτηρίζονται τόσο από τη χρήση ειδικών µαθηµατικών συµβολισµών όσο από αφηρηµένες έννοιες. Οι έννοιες αυτές ερµηνεύονται µε τη χρήση της φυσικής γλώσσας, που περιλαµβάνει ακόµη και συνηθισµένες λέξεις ως συστατικά προτάσεων 28. Ο Πλάτων διατυπώνει µεγάλο µέρος της φιλοσοφίας του σε µορφή διαλόγων, µε πρωταγωνιστή τον δάσκαλό του, Σωκράτη... Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 3 Απόδειξη Τέλος, η ερµηνεία των µαθηµατικών διευκολύνεται όταν τοποθετείται στο ιστορικό και πολιτισµικό πλαίσιο παραγωγής και χρήσης τους. Τα κείµενα συντελούν στη δηµιουργία ιστορικού και πολιτισµικού πλαισίου, 29 που είναι και ένας από τους βασικούς στόχους της έκθεσης. Ο Απολλώνιος... Zει και σπουδάζει στην Αλεξάνδρεια, στο τέλος του 3ου αι. π.χ., ταξιδεύει και συναναστρέφεται κορυφαίους µαθηµατικούς της εποχής... Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 4 Μέθοδοι και Θεωρίες 5.2. Υφολογική ποικιλία Για λόγους οικονοµίας χώρου, θα σταθούµε ιδιαίτερα στις µεθοδολογικές ή υφολογικές παραµέτρους οι οποίες ήταν εξίσου σηµαντικές για όλες τις κατηγορίες κειµένου. Η διεθνής και η ελληνική βιβλιογραφία για τα ελληνικά µαθηµατικά συγκλίνουν ως προς τις θέσεις από τις οποίες εκπορεύονται τα βασικά µηνύµατα της έκθεσης και ένα µεγάλο τµήµα της γνώσης για τα αρχαία ελληνικά µαθηµατικά φαίνεται να έχει παγιωθεί στη συνείδηση της διεθνούς επιστηµονικής κοινότητας. Βάσει των πηγών µας και της επιστηµονικής υποστήριξης της έκθεσης, επιλέξαµε να παρουσιάσουµε τα αρχαία ελληνικά µαθηµατικά ως ένα στάδιο/επεισόδιο στην ιστορία των µαθηµατικών, η αφετηρία του οποίου εντοπίζεται στους πρώτους µεγάλους πολιτισµούς της ανθρωπότητας, ενώ «η συνέχεια και υπέρβασή του» συντελείται στο πλαίσιο της Επιστηµονικής Επανάστασης. Ο επισκέπτης, εδώ, δεν καλείται (και ούτε έχει τη δυνατότητα) να λάβει θέση πάνω σ ένα αµφιλεγόµενο θέµα, αλλά να προσεγγίσει, µέσα από τις ερµηνευτικές του δυνατότητες και τα ερµηνευτικά εργαλεία που τού παρέχει η έκθεση, ένα τµήµα κοινά αποδεκτής, επιστηµονικής γνώσης. Η «φωνή» που µιλά στην έκθεση είναι η φωνή του οργανισµού, έτσι όπως διαµορφώθηκε από τη συνεργασία εξωτερικών συµβούλων και των επιστηµόνων του ΙΜΕ International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

12 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Από την άλλη πλευρά, µέσα από τα κείµενα της έκθεσης προσεγγίζουµε και παρουσιάζουµε µε απλό τρόπο (στο επίπεδο που ο µη ειδικός επισκέπτης µπορεί να διαχειριστεί) και το θέµα των πηγών και των διαδικασιών από τις οποίες εκπορεύεται η επιστηµονική γνώση, προκειµένου να καταδείξουµε την υποκειµενική διάσταση της επιστηµονικής ερµηνείας. Για παράδειγµα, Ποιες είναι οι πηγές τους; Αντίγραφα, αντιγράφων, άλλων αντιγράφων... Τις πληροφορίες που έχουµε για τα ελληνικά µαθηµατικά, τις οφείλουµε σε χειρόγραφα, αντίγραφα των αυθεντικών κειµένων. Απόσπασµα από το κείµενο εισαγωγής στην έκθεση Από πού αντλούµε τις γνώσεις µας για τα αρχαία ελληνικά µαθηµατικά;. ιασώθηκαν και έφτασαν ως εµάς µόνο εκείνα τα έργα τα οποία οι επόµενες γενιές θεώρησαν άξια αντιγραφής. Απόσπασµα από το εισαγωγικό κείµενο του σταθµού 7 Το Ταξίδι των Χειρογράφων Επίσης, µε τα κείµενα επιχειρούµε να απαλείψουµε συνήθεις παρανοήσεις και να καταδείξουµε αµφισβητούµενες ή διαφορετικές αντιλήψεις για τα θέµατα της έκθεσης (δηλώνοντας και πάλι την υποκειµενικότητα της ερµηνείας). Γι αυτό το σκοπό σε κάποιες περιπτώσεις κάνουµε χρήση ρηµάτων επιστηµικής κρίσης (που δηλώνουν δηλαδή το βαθµό βεβαιότητας ή αµφιβολίας του οµιλητή), όπως: Λέγεται... Φαίνεται.., κ.ά. Λέγεται ότι πήγε στην Αίγυπτο, όπου γνώρισε τα µαθηµατικά και την αστρονοµία των Αιγυπτίων,... Λέγεται ακόµη... Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 2 Παρατήρηση και Στοχασµός - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

13 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου Λέει ο µύθος... Ο Ιέρων,, υποψιάζεται ότι.. Στην πραγµατικότητα... Ο Αρχιµήδης ανακαλύπτει ένα θεµελιώδη νόµο της υδροστατικής:.. Και πάλι στο µύθο... Ζυγίζοντας στον αέρα το στεφάνι αποκαλύπτεται η απάτη του χρυσοχόου! Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 4 Μέθοδοι και Θεωρίες Ψηφιδωτό από την Ποµπηία. Κατά µία εκδοχή εικονίζει τον Πλάτωνα Σύµφωνα µε άλλη εκδοχή εικονίζει τους επτά σοφούς της αρχαιότητας.... Απόσπασµα λεζάντας από το σταθµό 3 Απόδειξη Ένα πολύ σηµαντικό ζήτηµα στη διαχείριση των κειµένων της έκθεσης υπήρξε η επιλογή της υφολογικής ποικιλίας. Το θέµα της έκθεσης απαιτεί ακρίβεια στην έκφραση και η µαθηµατική επιστήµη βασίζεται σε συγκεκριµένη γλώσσα και ορολογία, άγνωστες σε πολλούς, για να ορίσει, να δοµήσει και να µεταδώσει γνώση. Τα κείµενα της έκθεσης έχουν ως στόχο να γεφυρώσουν το χάσµα µεταξύ κοινής λογικής και θεωρητικών ιδεών και να δηµιουργήσουν συνδέσµους µεταξύ της «συνηθισµένης, καθηµερινής» και της «θεωρητικής, επιστηµονικής» γλώσσας 31. Ως γλώσσα των κειµένων επιλέξαµε κατά κύριο λόγο τη γλώσσα της καθηµερινής, προφορικής επικοινωνίας χωρίς να αποκλείουµε τις συµβάσεις του γραπτού λόγου. Η έµφαση που δίνεται στην καθηµερινή γλώσσα έχει σκοπό να απαλείψει τους συνειρµούς που προκαλούνται όταν το θέµα συσχετίζεται µε τη στείρα γλώσσα των σχολικών εγχειριδίων. Κατ αυτόν τον τρόπο επιχειρούµε να αµβλύνουµε την προκατάληψη που υπάρχει για τη δυσκολία του θέµατος και να προσεγγίσουµε τους αρνητικά διακείµενους επισκέπτες, για τους οποίους τα µαθηµατικά αποτελούν απλώς µια δυσάρεστη σχολική εµπειρία. - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

14 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Ποιο είναι το εµβαδόν ενός χωραφιού;... Τι µερίδα φαγητού θα πάρει ο κάθε εργάτης; Τέτοια είναι τα µαθηµατικά προβλήµατα που απασχολούν τους Αιγύπτιους. Απόσπασµα από κείµενο του σταθµού 1 Προελληνικά Μαθηµατικά Τρεις χαριτωµένες καµπύλες Οι κωνικές τοµές Φανταστείτε ένα επίπεδο που τέµνει έναν κώνο. Ανάλογα µε τη θέση του κώνου και του επιπέδου τo σχήµα που προκύπτει από την τοµή µπορεί να είναι... Απόσπασµα από κείµενο του σταθµού 4 Μέθοδοι και Θεωρίες Επιστηµονικοί όροι και ορισµοί εισάγονται στο κείµενο, αλλά σε κάθε περίπτωση επεξηγούνται για τον µη ειδικό επισκέπτη. Η πληροφορία ιεραρχείται, έτσι ώστε ο επισκέπτης να εισάγεται σταδιακά από µια πρώτη «εκλαϊκευτική» παρουσίαση του µαθηµατικού θέµατος είτε στον επιστηµονικό ορισµό είτε σε µια καθαρά µαθηµατική διαδικασία. Η επιστηµονική γλώσσα βρίσκεται πολλές φορές «κρυµµένη», προκειµένου ο επισκέπτης να µην «απειλείται», σε πρώτο επίπεδο, και να προσεγγίζει τέτοιου είδους κείµενα µε δική του επιλογή. Ασυνήθιστα σχήµατα! Απλά, ευθύγραµµα ή καµπυλόγραµµα σχήµατα, αν περιστραφούν δηµιουργούν στερεά εκ περιστροφής! Απόσπασµα από κείµενο του σταθµού 4 Μέθοδοι και Θεωρίες - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

15 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου Θυµάστε τι λέµε θεώρηµα; (απ έξω) Μια πρόταση η αλήθεια της οποίας προκύπτει µε µια αλυσίδα συµπερασµάτων από άλλες προτάσεις που είτε τις έχουµε δεχθεί από την αρχή ως αληθείς είτε την αλήθειά τους την έχουµε αποδείξει προηγουµένως. (κρυµµένο) Απόσπασµα από κείµενο του σταθµού 3 Απόδειξη (εικ. 3) Εικόνα 3. «Κρυµµένη» πληροφορία στο σταθµό 3 Απόδειξη Η ακρίβεια στην έκφραση και η ισορροπία µεταξύ «εκλαϊκευτικής» και επιστηµονικής γλώσσας διασφαλίστηκε κατά τη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας των κειµένων. Κάθε προσπάθεια συγγραφής ελεγχόταν από τον επιστηµονικό σύµβουλο της έκθεσης 32, ο οποίος εξέταζε την ορθότητα της «εκλαϊκευτικής» έκφρασης σε σχέση µε το µαθηµατικό περιεχόµενο. Παράλληλα, οι ιστορικοί του ΙΜΕ είχαν την ευθύνη της ιστορικής πληροφορίας και σε κάθε περίπτωση εξέταζαν την ορθότητα της έκφρασης σε σχέση, αυτή τη φορά, µε τη µετάδοση του ιστορικού περιεχοµένου. Η υφολογική ποικιλία που χρησιµοποιήσαµε εντάσσεται στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού και επικοινωνιακού µοντέλου βάσει του οποίου αναπτύχθηκε όλη η έκθεση και ακολουθεί, κατά κύριο λόγο, τη µεθοδολογία που έχει αναπτυχθεί διεθνώς τις τελευταίες δεκαετίες για τη συγγραφή των κειµένων µουσειακών εκθέσεων. Συγκεκριµένα τα κείµενα της έκθεσης, µεταξύ άλλων: - ηµιουργούν την αίσθηση στον επισκέπτη ότι η έκθεση τον αφορά προσωπικά. - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

16 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Τι µπορώ να κάνω σ αυτή την έκθεση;... Πώς θα δω την έκθεση;... Και εγώ που έχω παιδιά; Τίτλοι από τo κείµενο εισαγωγής στην έκθεση. - Απευθύνονται στην εµπειρία και τις πρότερες γνώσεις των επισκεπτών, µε σκοπό να δηµιουργήσουν προσβάσεις στο θέµα και να το συσχετίσουν µε την καθηµερινότητα. Ο αρχαίος τραπεζίτης κάνει τη δουλειά του σηµερινού χρηµατιστή! Απόσπασµα από κείµενο του σταθµού 6 Μαθηµατικά Κάθε Μέρα - Χρησιµοποιούν τίτλους και υπότιτλους που συνοψίζουν το κείµενο που ακολουθεί, σηµατοδοτούν τον τόνο και το ύφος της «συζήτησης», επικεντρώνουν το ενδιαφέρον του επισκέπτη στα σηµαντικά σηµεία (περισσότερα για τη χρήση των τίτλων βλ. στην ενότητα 5.3 και στο Παράρτηµα 1). - Αφηγούνται «µικρές ιστορίες» και αποφεύγουν τη στείρα παράθεση γεγονότων και πληροφοριών. Ο Αρχιµήδης ταξιδεύει στην Αλεξάνδρεια. Εκεί γνωρίζει τους άλλους επιστήµονες της εποχής, µε τους οποίους γίνεται φίλος και διατηρεί επιστηµονική αλληλογραφία. Απόσπασµα από κείµενο του σταθµού 4 Μέθοδοι και Θεωρίες - Παραθέτουν θέσεις και ερωτήσεις που διασκεδάζουν την ενδεχόµενη ανησυχία των επισκεπτών για τη δυσκολία του θέµατος. Πιάνουν πολύ χώρο, αλλά είναι εύκολοι! Υπολογισµοί µε ιερογλυφικά Απόσπασµα από εκφώνηση δραστηριότητας στο σταθµό 1 Προελληνικά Μαθηµατικά - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

17 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου - Επιχειρούν να ενεργοποιήσουν τον επισκέπτη και να προκαλέσουν τη συµµετοχή του. Ο διπλασιασµός του τετραγώνου Στους ρόλους του Σωκράτη και του νεαρού δούλου... Απαντήστε χωρίς να το πολυσκεφτείτε: Πόσο είναι το µήκος της πλευράς ενός τετραγώνου µε διπλάσιο εµβαδόν από το εµβαδόν ενός τετραγώνου µε µήκος πλευράς 4 εκ.;;;; Απόσπασµα από κείµενο του σταθµού 3 Απόδειξη. Οι επισκέπτες καλούνται να ασχοληθούν µε τη δραστηριότητα, την οποία συνοδεύει το κείµενο, επωµιζόµενοι τους ρόλους του Σωκράτη και του δούλου, όπως αυτοί εµφανίζονται στο απόσπασµα του διαλόγου που παρατίθεται (εικ. 4). - Επιχειρούν να προκαλέσουν ενδιαφέρον, περιέργεια, έκπληξη. ιαβάζετε ιερογλυφικά; Απόσπασµα από εκφώνηση δραστηριότητας στο σταθµό 1 Προελληνικά Μαθηµατικά Η ψυχή σου, ιόφαντε, να πάει στο Σατανά! Τίτλος κειµένου από το σταθµό 4 Μέθοδοι και Θεωρίες Ο Αρχιµήδης κρύβεται πίσω από ένα εκκλησιαστικό κείµενο! Τίτλος κειµένου από το σταθµό 7 Το Ταξίδι των Χειρογράφων - Κάνουν επιλεκτική χρήση χιούµορ. 2, 3, 5, 7, 13 79, 673, 2.801, 3.557, , , !... Αυτοί οι πρώτοι αριθµοί δεν τελειώνουν ποτέ! Τίτλος κειµένου από το σταθµό 3 Απόδειξη - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

18 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Εικόνα 4. ραστηριότητα µε θέµα το διπλασιαµό του τετραγώνου (σταθµός 3 Απόδειξη). Ο βαθµός δυσκολίας σηµειώνεται µε δύο αυτοκόλλητα «σήµατα» (βλ. σηµείωση 52). Ανοίγετε µε δική σας ευθύνη... Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 3 Απόδειξη - Απευθύνονται άµεσα στον επισκέπτη είτε µε τη χρήση ερωτήσεων είτε µε τη χρήση δεύτερου προσώπου. Επιχειρούν να ανοίξουν διάλογο/συζήτηση µε τους επισκέπτες. 33 Καλώς ορίσατε! Ελάτε να προσεγγίσουµε µαζί σηµαντικές έννοιες... Απόσπασµα κειµένου από την εισαγωγή στην έκθεση Πόσους τύπους αριθµών ξέρετε; Τίτλος κειµένου από το σταθµό 2 Παρατήρηση και Στοχασµός Αν θέλετε πληροφορίες για άλλους πυθαγορείους, σηκώστε εδώ! Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 2 Παρατήρηση και Στοχασµός - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

19 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου - Περιλαµβάνουν δυνητικές ερωτήσεις των επισκεπτών και δίνουν ανάλογες απαντήσεις. 34 Μα, υπάρχουν τρίγωνοι και τετράγωνοι αριθµοί; Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 2 Παρατήρηση και Στοχασµός «Βρήκα µια πέτρα. εν τη ζύγισα. Αφαίρεσα το ένα έβδοµο. Πρόσθεσα το ένα ενδέκατο. Αφαίρεσα το ένα δέκατο τρίτο. Τη ζύγισα... Ποιο ήταν το αρχικό βάρος της πέτρας;» εν µπορούσε απλά να τη ζυγίσει;;;;;;! Απόσπασµα κειµένου από το σταθµό 1 Προελληνικά Μαθηµατικά - Προσδίδουν ζωή και υπόσταση στους χαρακτήρες στους οποίους αναφέρονται. Είµαι ο γραφέας, ο αρχηγός των εργαζοµένων... Τίτλος κειµένου από το σταθµό 1 Προελληνικά Μαθηµατικά (εικ. 5) - Κάνουν χρήση του ιστορικού ενεστώτα, προκειµένου να «ζωντανέψουν» τις ιστορίες που αφηγούνται, να τοποθετήσουν τον επισκέπτη στο παρόν της επίσκεψης και να δηλώσουν τη σχέση του θέµατος µε το παρόν του επισκέπτη 35. Στους Έλληνες µαθηµατικούς του 5 ου και του 4 ου αιώνα π.χ. δεν αρκεί µόνο να µιλούν για τις ιδιότητες των σχηµάτων και των αριθµών... Θέλουν να δείχνουν ότι οι ισχυρισµοί τους είναι αληθινοί... Απόσπασµα από το εισαγωγικό κείµενο του σταθµού 3 Απόδειξη - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

20 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Ευκλείδης εν µπορεί! Θα τον έχετε ακούσει... Τίτλος κειµένου από το σταθµό 3 Απόδειξη Εικόνα 5. Πινακίδα στο σταθµό 1, ενότητα Προελληνικά Μαθηµατικά - Παραπέµπουν υπαινικτικά στο εκπαιδευτικό µοντέλο της έκθεσης που υποστηρίζει τη διαδικασία της µάθησης και όχι την αναζήτηση σωστών αποτελεσµάτων 36. Να θυµάστε ότι σηµασία έχει το παιχνίδι και όχι το σωστό αποτέλεσµα! Απόσπασµα κειµένου από την εισαγωγή στην έκθεση Τέλος, βασική παράµετρος της υφολογικής ποικιλίας ήταν, όπως και στον ποιητικό λόγο, η υποδιαίρεσή των κειµένων σε µικρές παραγράφους (στροφές) που πραγµατεύονται αυτοτελή νοήµατα 37 (βλ. και ενότητα 5.5). - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

21 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου 5.3. Κατηγορίες κειµένου της έκθεσης Η κατηγοριοποίηση των κειµένων συνεπάγεται ιεραρχική δόµηση της πληροφορίας και των τµηµάτων της συνολικής αφήγησης της έκθεσης. Καθώς, όµως, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι επισκέπτες θα τα διαβάσουν όλα ή ότι θα τα διαβάσουν µε διαδοχική σειρά, απαιτούν αυτοτελή παρουσίαση νοηµάτων, εσωτερική οργάνωση και δοµή και εύληπτη σχεδιαστική απόδοση. Συναφείς κατηγορίες κειµένων (εισαγωγικά κείµενα, κείµενα ενοτήτων, κ.λ.π.) αναπτύσσονται µε συναφείς τρόπους ως προς το περιεχόµενο, τη δοµή και τη µορφή τους και βοηθούν τον επισκέπτη να περάσει σε κάθε περίπτωση από το γενικό στο ειδικό. Ο επισκέπτης στον πρώτο σταθµό που περιηγείται εξοικειώνεται µε το σύστηµα οργάνωσης των κειµένων, το οποίο συναντά στη συνέχεια και στους άλλους σταθµούς. Τα κείµενα της έκθεσης εντάσσονται στις εξής κατηγορίες 38 : 1. Τίτλοι i. Έκθεσης ii. iii. iv. Σταθµών έκθεσης Θεµατικών ενοτήτων Εκθεµάτων / ραστηριοτήτων 2. Εισαγωγικά κείµενα i. Στην έκθεση ii. iii. Στο θέµα της έκθεσης Στους σταθµούς 3. Κείµενα θεµατικών ενοτήτων ή εκθεµάτων 4. Λεζάντες 5. Οδηγίες «χρήσης» i. Έκθεσης ii. Εκθεµάτων 6. Απλός υποµνηµατισµός, σήµανση Ως κατάλληλη κατηγορία κειµένου για λεπτοµερέστερο σχολιασµό επιλέξαµε τους τίτλους της έκθεσης, διότι η γλωσσική και υφολογική επεξεργασία τους προσοµοιάζει σε µεγάλο βαθµό τη γλωσσική και υφολογική επεξεργασία όλων των υπόλοιπων κατηγοριών κειµένου, όπως σχολιάστηκε παραπάνω Τίτλοι i. Έκθεσης ii. iii. iv. Σταθµών έκθεσης Θεµατικών ενοτήτων Εκθεµάτων / ραστηριοτήτων Οι τίτλοι αντανακλούν το συνολικό προσανατολισµό των κειµένων της έκθεσης. ίνουν τον τόνο, αποσπούν την προσοχή, αποδίδουν µηνύµατα, συνοψίζουν το περιεχόµενο κειµένων, κατευθύνουν - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

22 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης την προσοχή σε σηµαντικά θέµατα ή πρόσωπα, κλπ. Συχνά, επίσης, ο τίτλος ενός κειµένου έχει άµεση σχέση µε τη λειτουργία του κειµένου (βλ. τη σχετική συζήτηση στην ενότητα 4). Ο τίτλος της έκθεσης διαµορφώθηκε µέσα από την ανάλυση των αποτελεσµάτων προκαταρκτικής αξιολόγησης κατά τη διάρκεια της οποίας δοκιµάστηκαν έξι συνολικά τίτλοι. Ο τίτλος «Ταξίδι στον κόσµο των αρχαίων ελληνικών µαθηµατικών» επιλέχτηκε τελικά, διότι ήταν ο µόνος που κατάφερε να συνδυάσει αποτελεσµατικά δύο βασικές παραµέτρους: το γεγονός ότι πρόκειται για µια έκθεση η οποία είναι προσβάσιµη σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και µαθηµατικών δεξιοτήτων και την ιστορική διάσταση της έκθεσης µέσω της λέξης «ταξίδι». Καθώς, όµως, ήταν πολύ µεγάλος αποφασίστηκε να χρησιµοποιηθεί ως υπότιτλος. Ο κύριος τίτλος διατυπώθηκε ως ερώτηση («Υπάρχει σε όλα λύση;») µε στόχο να κεντρίσουµε την περιέργεια του δυνητικού επισκέπτη και να δηµιουργήσουµε µια ατµόσφαιρα αµεσότητας. 39 Οι τίτλοι των επτά σταθµών έπρεπε να είναι σύντοµοι, κατανοητοί και να συνοψίζουν σε µία ή δύο λέξεις-κλειδιά την ιδιαίτερη συµβολή συγκεκριµένων περιόδων στην ιστορία των µαθηµατικών. Παρόλο που ο χωρισµός των ενοτήτων είχε σε µεγάλο βαθµό µια χρονολογική διάσταση, δε θέλαµε αυτό το στοιχείο να είναι ορατό στον επισκέπτη εκ πρώτης όψεως, εφόσον το ιστορικό/πολιτισµικό πλαίσιο ήταν «αναγνώσιµο» σε δεύτερο επίπεδο. 40 Αποφύγαµε, εποµένως, τίτλους όπως «Τα ελληνικά µαθηµατικά κατά την αρχαϊκή ή την ελληνιστική περίοδο» κ.ο.κ., και υιοθετήσαµε κωδικές λέξεις οι οποίες συνοψίζουν βασικά χαρακτηριστικά των υπό εξέταση περιόδων. Για παράδειγµα, στους τρεις σταθµούς που αποτελούν τον κυρίως κορµό της έκθεσης δόθηκαν οι τίτλοι «Παρατήρηση και Στοχασµός», «Απόδειξη», «Μέθοδοι και Θεωρίες», λέξεις, δηλαδή, οι οποίες συνοψίζουν τα τρία βασικά βήµατα στην ανάπτυξη της µαθηµατικής επιστήµης (αυτά που χαρακτηρίζουν τα ελληνικά µαθηµατικά και τα διαφοροποιούν από τα προγενέστερα). Ας σηµειωθεί ότι οι λέξεις-κλειδιά των τίτλων επεξηγούνται στη συνέχεια στο εισαγωγικό κείµενο κάθε σταθµού. Εικόνα 6. Ο τίτλος και το λογότυπο της έκθεσης - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

23 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου Εικόνα 7. Άποψη της έκθεσης προς το σταθµό 4 Με την ίδια λογική διαµορφώθηκαν και οι υπόλοιπες κατηγορίες τίτλων. Ως προς τη λειτουργία των τίτλων (σε όλα τα επίπεδα) µπορούµε να παρατηρήσουµε τα ακόλουθα: 1. Αποδίδουν βασικά µηνύµατα της έκθεσης, όπως αυτά προσδιορίστηκαν από τη µουσειολογική µελέτη εξαρχής. 41 Για παράδειγµα, στο σταθµό 6 οι τίτλοι «Μαθηµατικά Κάθε Μέρα» (τίτλος σταθµού) και «Μαθηµατικά για όλους» (τίτλος κειµένου µέσα στο σταθµό) αποδίδουν µε σαφήνεια και αµεσότητα πρωτεύοντα µηνύµατα της έκθεσης συνολικά, ότι δηλαδή τα µαθηµατικά έχουν άµεση σχέση µε την καθηµερινή ανθρώπινη εµπειρία, παρέχουν τη δυνατότητα υποβοήθησης σε διάφορες δραστηριότητές µας και είναι έµφυτη ικανότητα σε όλους. 2. Εισάγουν στα βασικά πρόσωπα ενός σταθµού, υποδηλώνοντας, παράλληλα, το πεδίο στο οποίο αυτά συνεισέφεραν. Για παράδειγµα, Πυθαγόρας. Ο άνθρωπος που έβλεπε παντού αριθµούς 3. Συνοψίζουν το περιεχόµενο του κειµένου το οποίο τιτλοφορούν. Για παράδειγµα, Απολλώνιος Ο τελευταίος µεγάλος γεωµέτρης της αρχαιότητας. 4. ίνουν έναν ορισµό ο οποίος αναπτύσσεται στη συνέχεια µέσα στο κείµενο. Για παράδειγµα, Πολλοί άγνωστοι, άπειρες λύσεις - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

24 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης Οι διοφαντικές εξισώσεις 5. ίνουν το αποτέλεσµα µιας έρευνας. Για παράδειγµα, στάδια! ή Πώς υπολόγισε ο Ερατοσθένης το µήκος της περιφέρειας της γης (τίτλος υπότιλος) 6. Συµπυκνώνουν σε µία φράση την προσφορά ενός µαθηµατικού στην ιστορία των ελληνικών µαθηµατικών. Για παράδειγµα, ιόφαντος Τα πρώτα βήµατα προς την άλγεβρα Υπό το πρίσµα των παραπάνω παρατηρήσεων, ας πάρουµε ως παράδειγµα το σταθµό 3, που αναφέρεται στη διαµόρφωση της έννοιας της µαθηµατικής απόδειξης, του µαθηµατικού συλλογισµού και του αξιωµατικού-παραγωγικού συστήµατος κατά τη δεύτερη περίοδο της ιστορίας των αρχαίων ελληνικών µαθηµατικών (4 ος αι. π.χ.). Πρόκειται για θεµελιώδη βήµατα στην ανάπτυξη της µαθηµατικής επιστήµης. Τα σηµαντικά πρόσωπα του σταθµού είναι ο Πλάτωνας, ο Ευκλείδης και ο Αριστοτέλης. Ο τίτλος του σταθµού και ο τίτλος του εισαγωγικού κειµένου συνοψίζουν το θέµα της ενότητας και αποδίδουν ορισµένα από τα βασικά µηνύµατα του σταθµού, έτσι όπως αυτά διατυπώθηκαν στη µουσειολογική µελέτη, ενώ παράλληλα, οι τίτλοι/επικεφαλίδες των άλλων κειµένων εισάγουν τους βασικούς πρωταγωνιστές και θέµατα του σταθµού. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τα επίπεδα τίτλων του σταθµού 3. Εικόνα 8. Έκθεµα που εικονογραφεί τον υπολογισµό του µήκους της περιφέρειας της γης από τον Ερατοσθένη (σταθµός 4 Μέθοδοι και Θεωρίες). - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

25 Ανδροµάχη Γκαζή Αλεξάνδρα Νικηφορίδου Τίτλος σταθµού Τίτλος εισαγωγικού κειµένου Απόδειξη - εν υπήρχε µαθηµατική απόδειξη πριν από τους Έλληνες; - Όχι! Αυτοί την επινόησαν. Τίτλος κειµένων επιµέρους θεµάτων Παραδείγµατα: ε φαίνονται, δεν ακούγονται, υπάρχουν µόνο στη σκέψη! Ο Πλάτων και τα µαθηµατικά Ευκλείδης εν µπορεί! Θα τον έχετε ακούσει... Ένα διάσηµο θεώρηµα! Το πυθαγόρειο Ένα λογικό δέντρο! Η πορεία προς την απόδειξη δεν είναι και τόσο απλή υπόθεση... 2, 3, 5, 7, ! Αυτοί οι πρώτοι αριθµοί δεν τελειώνουν ποτέ! Τίτλος εκθέµατος Παράδειγµα: Και η πρώτη κρεµάστρα από πού κρέµεται; Πίνακας 1. Επίπεδα τίτλων της έκθεσης. Παραδείγµατα από το σταθµό 3 Απόδειξη. Έτσι, λοιπόν, µπορεί κανείς διαβάζοντας έναν τίτλο ή το συνδυασµό τίτλου-υπότιτλου να προσανατολιστεί εύκολα στο περιεχόµενο µιας ενότητας, να προσλάβει ένα µήνυµα, να ενηµερωθεί - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

26 Κείµενα για µουσεία και εκθέσεις: Προβληµατισµός, µεθοδολογία, µελέτη περίπτωσης γρήγορα για το περιεχόµενο ενός εκθέµατος. Ας σηµειωθεί ότι οι έρευνες στον τοµέα της γνωστικής ψυχολογίας, επιβεβαιώνουν πόσο σηµαντικός είναι ο τρόπος οργάνωσης ενός µηνύµατος για την πρόσληψη εκ µέρους του αποδέκτη (εδώ επισκέπτη/αναγνώστη). Όταν, για παράδειγµα, το συµπέρασµα αναφέρεται ρητά και εύληπτα και όταν η παρουσίαση του συµπεράσµατος προηγείται των επιχειρηµάτων ή γεγονότων που το τεκµηριώνουν, το µήνυµα γίνεται αντιληπτό ευκολότερα. 42 Η δυνατότητα, εποµένως, που παρέχεται στον επισκέπτη να µπορεί να αναγνωρίσει γρήγορα την οργάνωση των επιχειρηµάτων και του περιεχοµένου ενός κειµένου διευκολύνει την ερµηνευτική του προσπάθεια. Οι τίτλοι της έκθεσης συµβάλλουν πολύ προς την κατεύθυνση αυτή. Αξίζει, τέλος, να σχολιαστεί η χρήση της κωδικής λέξης «ταξίδι» που αποδίδει την έννοια της ιστορικότητας, ενώ, παράλληλα, ενισχύει την αφηγηµατική διάσταση των τίτλων. Για παράδειγµα, το θέµα του τελευταίου σταθµού είναι η η πορεία των ελληνικών µαθηµατικών συγγραµµάτων µετά το τέλος του αρχαίου κόσµου έως την ιδιότυπη πρόσληψή τους από τους Ευρωπαίους επιστήµονες της Αναγέννησης και την υπέρβαση που ακολούθησε την Επιστηµονική Επανάσταση του 16 ου και του 17 ου αιώνα. Ο τίτλος που τελικά επιλέχθηκε είναι «Το ταξίδι των χειρογράφων», διότι η λέξη «ταξίδι» αποδίδει τη διάσταση της συνέχειας µε τρόπο πιο οικείο στην καθηµερινή εµπειρία απ ότι ο τίτλος εργασίας «Συνέχεια και Υπέρβαση» που ήταν η αρχική µας επιλογή (και χρησιµοποιήθηκε τελικά ως τίτλος κειµένου επιµέρους ενότητας). Κατά τον ίδιο τρόπο, η έννοια του ταξιδιού χρησιµοποιείται για να εξιστορηθεί η πορεία των χειρογράφων του Ευκλείδη και του Αρχιµήδη, όπως φαίνεται στο ακόλουθο παράδειγµα: Από την Αλεξάνδρεια στην Οξφόρδη µέσω Καισάρειας και Βαγδάτης! Το ταξίδι των χειρογράφων του Ευκλείδη (τίτλος ενότητας) - Η αρχή του ταξιδιού - Από την Καισάρεια στην Οξφόρδη - Σταθµός στη Βαγδάτη - Άφιξη στην Ευρώπη - Από το κονδύλι στην τυπογραφία - Το τέλος του ταξιδιού (επιµέρους τίτλοι υπο-ενοτήτων) Ενώ, ο τίτλος «Τα ελληνικά µαθηµατικά ταξιδεύουν στον κόσµο...» (που σηµατοδοτεί έκθεµα µε επιλογή γραµµατοσήµων από όλο τον κόσµο εµπνευσµένα από τα αρχαία ελληνικά µαθηµατικά), αποχαιρετά τον επισκέπτη στο τέλος της έκθεσης. - International Scientific Electronic Journal, Issue 2,

Κείμενα εκθέσεων. Blunden, J. :

Κείμενα εκθέσεων. Blunden, J. : Κείμενα εκθέσεων Επικοινωνία μέσω του λόγου Blunden, J. : «το μουσειακό κείμενο είναι η πιο αμείλικτη μορφή κειμένου» 1 Οι λέξεις πάνω στους τοίχους Μιλούν στους επισκέπτες Είναι η φωνή του μουσείου Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων. Σχεδιάζοντας μια έκθεση ΙΙ Διδάσκουσα: Επίκουρη Καθηγήτρια Εσθήρ Σ.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων. Σχεδιάζοντας μια έκθεση ΙΙ Διδάσκουσα: Επίκουρη Καθηγήτρια Εσθήρ Σ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επιμέλεια Εκθέσεων Σχεδιάζοντας μια έκθεση ΙΙ Διδάσκουσα: Επίκουρη Καθηγήτρια Εσθήρ Σ. Σολομών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Επιµέλεια Θοδωρής Πιερράτος

Επιµέλεια Θοδωρής Πιερράτος Η έννοια πρόβληµα Ανάλυση προβλήµατος Με τον όρο πρόβληµα εννοούµε µια κατάσταση η οποία χρήζει αντιµετώπισης, απαιτεί λύση, η δε λύση της δεν είναι γνωστή ούτε προφανής. Μερικά προβλήµατα είναι τα εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΑΞΗΣ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ΑΞΟΝΑ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή

ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΑΞΗΣ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ΑΞΟΝΑ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΑΞΗΣ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ΑΞΟΝΑ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Αθανάσιος Γαγάτσης Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής Πανεπιστήµιο Κύπρου Χρήστος Παντσίδης Παναγιώτης Σπύρου Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Βασίλειος Κωτούλας vaskotoulas@sch.gr h=p://dipe.kar.sch.gr/grss Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Η Δομή της εισήγησης 1 2 3 Δυο λόγια για Στόχοι των Ερευνητική

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται: 4.4 Ερωτήσεις διάταξης Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:! µία σειρά από διάφορα στοιχεία και! µία πρόταση / κανόνας ή οδηγία και ζητείται να διαταχθούν τα στοιχεία µε βάση την πρόταση αυτή. Οι ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Οριζόντια αντιστοίχιση Στόχων Μεθόδων Δραστηριοτήτων - Εποπτικού Υλικού - Αξιολόγησης Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΟΠΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Γιατί χρειάζεται να κάνουµε τόσο ειδική διαφοροποίηση; Τα παιδιά που βρίσκονται στο φάσµα του αυτισµού έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης και αντίληψης για τον κόσµο,

Διαβάστε περισσότερα

Ίσως ο ρόλος του µουσειολόγου να µην έχει γίνει πλατύτερα. γνωρίζει καλά αυτό που η κυρία Σκαλτσά χαρακτηρίζει ως θεωρία του

Ίσως ο ρόλος του µουσειολόγου να µην έχει γίνει πλατύτερα. γνωρίζει καλά αυτό που η κυρία Σκαλτσά χαρακτηρίζει ως θεωρία του Τριήµερο συµπόσιο: Τα µουσεία και ο ρόλος τους στη σύγχρονη κοινωνία Για να µπορεί κάποιος να διαβάσει το µουσείο, πρέπει να έχει προηγηθεί η παρέµβαση του ειδικού µουσειολόγου, ο οποίος θα έχει σκεφθεί

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού»

«Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού» «Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού» Η ταξινόµηση µνηµείων σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες αναζήτησης. Παιχνίδι θησαυρού: «Ο Πλάτων ταξιδεύει στην περιοχή σου! Ένα φανταστικό ταξίδι...» Αθανασία

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

1 Ανάλυση Προβλήματος

1 Ανάλυση Προβλήματος 1 Ανάλυση Προβλήματος 1.1 Η Έννοια Πρόβλημα Τι είναι δεδομένο; Δεδομένο είναι οτιδήποτε μπορεί να γίνει αντιληπτό από έναν τουλάχιστον παρατηρητή, με μία από τις πέντε αισθήσεις του. Τι είναι επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση

710 -Μάθηση - Απόδοση 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 6η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Παρατήρηση Αξιολόγηση & Διάγνωση Η διάλεξη αυτή περιλαμβάνει: Διαδικασία της παρατήρησης & της αξιολόγησης Στόχοι και περιεχόμενο παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων Νίκος Γ. Τόμπρος ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Ενότητα : ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ (ΛΟΓΟΣ ΑΝΑΛΟΓΙΑ) Σκοποί: Η ανάπτυξη ενδιαφέροντος για το θέμα, η εξοικείωση με τη χρήση τεχνολογίας, η παρότρυνση για αναζήτηση πληροφοριών (εδώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ - Καθορισμός του πλαισίου μετάβασης στο περιβάλλον του cloud computing - Αναγνώριση ευκαιριών και ανάλυση κερδών/κόστους από την

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ 20/2/2013 1 Περιγραφή της έρευνας Ερευνητικό υπόβαθρο Επιτυχηµένη Οµάδα Τι σηµαίνει; Ερευνητική στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφή Τεχνικών Κειμένων

Συγγραφή Τεχνικών Κειμένων Συγγραφή Τεχνικών Κειμένων Η Ανάπτυξη του κειμένου Από τις διαλέξεις του μαθήματος του Α εξαμήνου σπουδών του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Τοπογραφίας & Γεωπληροφορικής Κ. Παπαθεοδώρου, Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Η γεωµετρική εποπτεία στην παρουσίαση της απόλυτης τιµής

Η γεωµετρική εποπτεία στην παρουσίαση της απόλυτης τιµής Η γεωµετρική εποπτεία στην παρουσίαση της απόλυτης τιµής Η µέθοδος άξονα-κύκλου: µια διδακτική πρόταση για την επίλυση εξισώσεων και ανισώσεων µε απόλυτες τιµές στην Άλγεβρα της Α Λυκείου ηµήτριος Ντρίζος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

Στα ίχνη της Γραφής. Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr

Στα ίχνη της Γραφής. Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Στα ίχνη της Γραφής Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Γ.1. «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Βασική ιδέα της έκθεσης είναι η παρουσίαση της γραφής ως μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Η διδακτική αξιοποίηση της Ιστορίας των Μαθηματικών ως μεταπτυχιακό μάθημα. Γιάννης Θωμαΐδης Δρ. Μαθηματικών Σχολικός Σύμβουλος

Η διδακτική αξιοποίηση της Ιστορίας των Μαθηματικών ως μεταπτυχιακό μάθημα. Γιάννης Θωμαΐδης Δρ. Μαθηματικών Σχολικός Σύμβουλος Η διδακτική αξιοποίηση της Ιστορίας των Μαθηματικών ως μεταπτυχιακό μάθημα Γιάννης Θωμαΐδης Δρ. Μαθηματικών Σχολικός Σύμβουλος Διαπανεπιστημιακό Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ. Ο συνολικός προϋπολογισµός της πράξης ανέρχεται στο ποσό των

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ. Ο συνολικός προϋπολογισµός της πράξης ανέρχεται στο ποσό των ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ & ΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Ιερισσός, 14/1/2013 Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Εντάσσεται στο ΕΣΠΑ η εκπόνηση µελετών ανάδειξης πολιτιστικής κληρονοµιάς του ήµου Αριστοτέλη. Χρηµατοδοτείται µε προϋπολογισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE)

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) Βασιλοπούλου Ευαγγελία, Γιαννακόπουλος ηµήτρης, Εκπαιδευτικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) Ενότητα 2: Ιστορική-ερμηνευτική μέθοδος Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Σχολική Σύμβουλος 6ης Περιφέρειας Π.Ε. ν. Λάρισας Ελασσόνα, 19 Νοεμβρίου 2012 Επιμέρους τομείς στο γλωσσικό μάθημα 1. Προφορικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI Όλγα Κασσώτη Εργασία που κατατίθεται ως παραδοτέο της παρακολούθησης εκπαιδευτικού προγράμματος στο πλαίσιο υλοποίησης της Πράξης με τίτλο: «Επιμόρφωση των Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφοριακή Αγωγή ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2

Κυκλοφοριακή Αγωγή ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Κυκλοφοριακή Αγωγή Πρόγραµµα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ιαθεµατική προσέγγιση ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΝΙΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 1) Γενικά Στοιχεία άσκαλοι:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοπολιτισμικές. Θεωρίες Μάθησης. & Εκπαιδευτικό Λογισμικό

Κοινωνικοπολιτισμικές. Θεωρίες Μάθησης. & Εκπαιδευτικό Λογισμικό Κοινωνικοπολιτισμικές Θεωρίες Μάθησης & Εκπαιδευτικό Λογισμικό Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις Η σκέψη αναπτύσσεται (προϊόν οικοδόμησης και αναδόμησης γνώσεων) στα πλαίσια συνεργατικών δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση των δραστηριοτήτων κατά γνωστική απαίτηση

Ανάλυση των δραστηριοτήτων κατά γνωστική απαίτηση Ανάλυση των δραστηριοτήτων κατά γνωστική απαίτηση Πέρα όµως από την Γνωσιακή/Εννοιολογική ανάλυση της δοµής και του περιεχοµένου των σχολικών εγχειριδίων των Μαθηµατικών του Δηµοτικού ως προς τις έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

1.6.3 Ιατρικές και βιολογικές θεωρίες στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη Η αρχαία ελληνική ιατρική µετά τον Ιπποκράτη

1.6.3 Ιατρικές και βιολογικές θεωρίες στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη Η αρχαία ελληνική ιατρική µετά τον Ιπποκράτη 1 2 Περιεχόµενα Πρόλογος...5 Εισαγωγή: Οι Απαρχές της Ελληνικής Επιστήµης...8 Κεφάλαιο 1: Η Αρχαία Ελληνική Επιστήµη...24 1.1 Οι φυσικές θεωρίες των Προσωκρατικών φιλοσόφων...25 1.1.1 H πρώιµη ιωνική φιλοσοφική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα της Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων και Νεοεισερχομένων Εκπαιδευτικών προσφέρεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT)

ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT) 1 ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT) 1. Επιλογή θέματος. 2. Καταιγισμός ιδεών - διαθεματικές διασυνδέσεις. 3. Έρευνα πηγών - αναδιαμόρφωση ιδεών. 4. Καθοδηγητικά ερωτήματα. 5. Οργάνωση μαθησιακών

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΤΡΙΓΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΤΡΙΓΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΤΡΙΓΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI Πέτρος Κλιάπης Τάξη Στ Βοηθητικό υλικό: Σχολικό βιβλίο μάθημα 58 Δραστηριότητα 1, ασκήσεις 2, 3 και δραστηριότητα με προεκτάσεις Προσδοκώμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Κεφάλαιο 1 ο

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Κεφάλαιο 1 ο Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα σημαντικών ιστορικών ή επιστημονικών προβλημάτων. Με τον όρο Πρόβλημα, εννοείται μια κατάσταση η οποία χρήζει αντιμετώπισης,και απαιτεί λύση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10 ΚΡΙΤΗΡΙΑ Εύρος θέματος Τίτλος και περίληψη Εισαγωγή Βαθμολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Μανώλης Πατσαδάκης

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Μανώλης Πατσαδάκης ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Μανώλης Πατσαδάκης Γιατί Αξιολόγηση των Μαθητών; ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ Υποστηρίζει την επίτευξη των γενικών εκπ/κών στόχων της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόβλημα είναι μία κατάσταση που χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε και να δώσουμε λύση η Οποία δεν είναι προφανής ή γνωστή

Πρόβλημα είναι μία κατάσταση που χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε και να δώσουμε λύση η Οποία δεν είναι προφανής ή γνωστή Πρόβλημα είναι μία κατάσταση που χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε και να δώσουμε λύση η Οποία δεν είναι προφανής ή γνωστή Προβλήματα υπήρχαν από την αρχαιότητα όπως η πολιορκία της Τροίας που αναφέρεται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ 23 ΜΑΪΟΥ 2015 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Β ΛΑΡΝΑΚΑ ΔΗΜ. ΣΧ. ΑΓΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Β ΛΑΡΝΑΚΑ ΠΡΟΦΙΛ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Tουρκοκυπριακή συνοικία

Διαβάστε περισσότερα

Publishers, London. Ευκλείδης Γ Τεύχη:

Publishers, London. Ευκλείδης Γ Τεύχη: Ανάλυση και Συγκριτικές Επισηµάνσεις Σχολικών Βιβλίων του ηµοτικού Σχολείου (Ελλάδας, Κύπρου, Αγγλίας) όσον αφορά στην Έννοια της Πιθανότητας. Συγγραφέας: Ιδιότητα: Καλαβάσης Φραγκίσκος Σκουµπουρδή Χρυσάνθη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς είναι δυνατόν να είναι ισοδύναµες οι εξισώσεις που αναφέρονται στο ερώτηµα ii, αφού δεν έχουν το ίδιο πεδίο ορισµού 2 ;

Πώς είναι δυνατόν να είναι ισοδύναµες οι εξισώσεις που αναφέρονται στο ερώτηµα ii, αφού δεν έχουν το ίδιο πεδίο ορισµού 2 ; 1 Ισοδύναµες εξισώσεις και η έννοια του «κοντά» ρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος πρώην Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ03 e-mail@p-thedrpuls.gr Εισαγωγή Στην εργασία αυτή αναλύονται και αναπτύσσονται οι έννοιες που

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ γνώση + ικανότητα επικοινωνίας χρήσιμη & απαραίτητη αποτελεσματικότητα στον επαγγελματικό χώρο αποτελεσματικότητα στις ανθρώπινες σχέσεις Περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλιο. Παρατηρήσεις. Παρατηρήσεις. p q p. , p1 p2

Σχόλιο. Παρατηρήσεις. Παρατηρήσεις. p q p. , p1 p2 A. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Στα Μαθηµατικά χρησιµοποιούµε προτάσεις οι οποίες µπορούν να χαρακτηριστούν ως αληθείς (α) ή ψευδείς (ψ). Τις προτάσεις συµβολίζουµε µε τα τελευταία µικρά γράµµατα του Λατινικού αλφαβήτου:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Οι μαθηματικές έννοιες και γενικότερα οι μαθηματικές διαδικασίες είναι αφηρημένες και, αρκετές φορές, ιδιαίτερα πολύπλοκες. Η κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Το µάθηµα Ηλεκτρονική ηµοσίευση

Το µάθηµα Ηλεκτρονική ηµοσίευση Τµήµα Αρχειονοµίας Βιβλιοθηκονοµίας Ιόνιο Πανεπιστήµιο Το µάθηµα Ηλεκτρονική ηµοσίευση Σαράντος Καπιδάκης Επικοινωνία Σαράντος Καπιδάκης Εργαστήριο Ψηφιακών Βιβλιοθηκών και Ηλεκτρονικής ηµοσίευσης sarantos@ionio.gr

Διαβάστε περισσότερα

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX 1.7 διαταξεις (σελ. 17) Παράδειγµα 1 Θα πρέπει να κάνουµε σαφές ότι η επιλογή των λέξεων «προηγείται» και «έπεται» δεν έγινε απλώς για λόγους αφαίρεσης. Μπορούµε δηλαδή να ϐρούµε διάφορα παραδείγµατα στα

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισµοί & Εισαγωγή στο Σχεδιασµό Μηχανών Ακαδηµαϊκό έτος: Ε.Μ.Π. Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών - Εργαστήριο υναµικής και Κατασκευών - 3.

Μηχανισµοί & Εισαγωγή στο Σχεδιασµό Μηχανών Ακαδηµαϊκό έτος: Ε.Μ.Π. Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών - Εργαστήριο υναµικής και Κατασκευών - 3. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ & ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟ ΜΗΧΑΝΩΝ - 3.1 - Cpright ΕΜΠ - Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών - Εργαστήριο υναµικής και Κατασκευών - 2012. Με επιφύλαξη παντός δικαιώµατος. All rights reserved. Απαγορεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου

Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου 2 3 Εισαγωγή για τον εκπαιδευτή του προσωπικού Εάν διαβάζετε το παρόν έγγραφο, υποθέτουµε ότι θα θέλατε να επιµορφώσετε τα µέλη του προσωπικού ενός σχολείου

Διαβάστε περισσότερα