ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΟΜΩΝ ΚΟΛΛΟΕΙ ΩΝ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ Au

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΟΜΩΝ ΚΟΛΛΟΕΙ ΩΝ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ Au"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΟΜΩΝ ΚΟΛΛΟΕΙ ΩΝ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ Au Η διατριβή εκπονήθηκε στο Ινστιτούτο Μικροηλεκτρονικής του ΕΚΕΦΕ «ηµόκριτος» ΑΡΓΥΡΩ Ν. ΖΩΗ ΑΘΗΝΑ 2007

2 Η παρούσα διδακτορική εργασία πραγµατοποιήθηκε στο Ινστιτούτο Μικροηλεκτρονικής του Εθνικού Κέντρου Ερευνών «ηµόκριτος», υπό την επίβλεψη της Σχολής Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών και Φυσικών Επιστηµών του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους ρ.. Τσουκαλά Αναπλ. Καθηγητή ΕΜΠ, ρ. Ι. Ράπτη, Αναπλ. Καθηγητή ΕΜΠ καθώς και την ρ. Αν. Νασιοπούλου, /ντρια Ερευνών του Ινστιτούτου Μικροηλεκτρονικής, οι οποίοι αποτέλεσαν την τριµελή συµβουλευτική επιτροπή µου. Ιδιαίτερα ευχαριστώ την ρ. Αν. Νασιοπούλου για την συνεχή συνεργασία και καθοδήγηση της καθ όλη την διάρκεια της έρευνας και συγγραφής της παρούσας διδακτορικής εργασίας. Ευχαριστώ επίσης όλους τους ερευνητές και υποψήφιους διδάκτορες του ΕΚΕΦΕ ηµόκριτος για την συνεργασία και την συµπαράσταση τους. Ιδιαίτερη µνεία αξίζει στον ρ. Β. Ιωάννου-Σουγκλερίδη για την αδιάκοπη συνεργασία και τις συµβουλές του σε θέµατα ηλεκτρικής αγωγιµότητας των υλικών, στον ρ. Σπ. Γαρδέλη για την βοήθεια του στις µετρήσεις αγωγιµότητας σε χαµηλές θερµοκρασίες και στον ρ. Ν. Παπανικολάου για την παροχή βιβλιογραφίας και πληροφοριών σχετικά µε τις νανοδιάστατες δοµές. Επίσης ευχαριστώ τους τεχνικούς του εργαστηρίου υψηλού κενού του Ινστιτούτου Μικροηλεκτρονικής Χρ. Γεωργίου, Ε. Τοκπασίδου, Ε. Μπολοµύτη, Μ. Λαγκουβάρδου, Ε. Λιναράκη, Ε. Σέργη και Ι. Μαυροπούλη, µε τους οποίους συνεργάστηκα για την κατασκευή εγχαραγµένων δοµών και µεταλλικών µικροηλεκτροδίων σε υποστρώµατα Si. Ιδιαιτέρως ευχαριστώ τον ρ..ν. Παγώνη, τον ρ. Α. Ολζιέρσκυ, την ρ. Α. Σαλωνίδου και την Μ. Κοκκονού για την συνεργασία, τη φιλική συµπαράσταση, και την ψυχολογική τους υποστήριξη. Επίσης είµαι ευγνώµων στους ρ. B.D. Moore, ρ. M. Murugesan και ρ. J.-L. Martinez-Albertos για την συνεργασία που είχαµε στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράµµατος Escher και τις συµβουλές τους σε ζητήµατα κολλοειδών διαλυµάτων. Τελειώνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω πάνω από όλα τους γονείς µου, για την ηθική και υλική υποστήριξή τους καθ όλη τη διάρκεια της ζωής µου. 2

3 Εισαγωγή... 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΛΛΟΕΙ Η ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ 1.1 Εισαγωγή Γενικά περί κολλοειδών διαλυµάτων Νανοσωµατίδια Γενικές Ιδιότητες Γενικές εφαρµογές Συµπεράσµατα Αναφορές ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΟΛΛΟΕΙ ΩΝ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ 2.1 Εισαγωγή Αυτοοργάνωση κολλοειδών σωµατιδίων Μέθοδος Langmuir-Blodgett Εναπόθεση µε περιστροφή Εναπόθεση σε σχηµατοποιηµένα υποστρώµατα Εναπόθεση υπό την επίδραση ηλεκτρικού πεδίου Ηλεκτροφόρηση ιηλεκτροφόρηση α) ιπολική ροπή διηλεκτρικής σφαίρας η οποία βρίσκεται σε διηλεκτρικό µέσο β) ιπολική ροπή αγώγιµης σφαίρας σε αγώγιµο µέσο γ) Οµογενής σφαίρα σε εναλλασσόµενο ηλεκτρικό πεδίο δ) Η δύναµη της διηλεκτροφόρησης ε) Η δύναµη της διηλεκτροφόρησης σε υδατικό κολλοειδές διάλυµα σωµατιδίων Au ε) Παραδείγµατα διηλεκτροφόρησης κολλοειδών σωµατιδίων Συµπεράσµατα Αναφορές ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΥΛΙΚΑ, ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ & ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ 3.1 Εισαγωγή Σύνθεση κολλοειδών νανοσωµατιδίων χρυσού Νανοσωµατίδια Au επικαλυµµένα µε κιτρικό νάτριο Νανοσωµατίδια Au επικαλυµµένα µε θειοπρονίνη Περιγραφή χρησιµοποιηθέντων διαλυµάτων υναµικό ζ των νανοσωµατιδίων

4 3.3 Σύνθεση κολλοειδών µικροκρυστάλλων επικαλυµµένων µε νανοσωµατίδια Περιγραφή χρησιµοποιηθέντων διαλυµάτων υναµικό ζ των µικροκρυστάλλων Παρασκευή υποστρωµάτων Εγχαραγµένα υποστρώµατα Si Μεταλλικά µικροηλεκτρόδια ιατάξεις εφαρµογής ηλεκτρικού πεδίου ιάταξη ηλεκτρικών µετρήσεων Συµπεράσµατα Αναφορές ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΜΙΚΡΟΚΡΥΣΤΑΛΛΩΝ ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙ ΙΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΑ Si 4.1 Εισαγωγή Εναπόθεση σε σχηµατοποιηµένα υποστρώµατα Si Εισαγωγή Εναπόθεση σε εγχαραγµένες γραµµές Si Εναπόθεση σε οξειδωµένες γραµµές Si Χηµική ανάλυση των δοµών Μελέτη των δοµών µε ηλεκτρονική µικροσκοπία διερχόµενης δέσµης (ΤΕΜ) Συζήτηση αποτελεσµάτων Εναπόθεση µε ηλεκτροφόρηση Συµπεράσµατα Αναφορές ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣΗ & ΙΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣΗ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ Au 5.1 Εισαγωγή Ηλεκτροφόρηση νανοσωµατιδίων Au ιηλεκτροφόρηση νανοσωµατιδίων Au Νανοσωµατίδια Au µε σταθεροποιητή θειοπρονίνη Νανοσωµατίδια Au µε σταθεροποιητή κιτρικό νάτριο ιηλεκτροφόρηση σε εγχαραγµένα υποστρώµατα Προσοµοίωση θεωρητικοί υπολογισµοί Ηλεκτρικό πεδίο µεταξύ επίπεδων ηλεκτροδίων

5 5.4.2 Ηλεκτρικό πεδίο σε εγχαραγµένο υπόστρωµα µεταξύ ηλεκτρόδιων Συµπεράσµατα Αναφορές ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ 6.1 Εισαγωγή Μηχανισµοί αγωγιµότητας Νανοσωµατίδια Au µε σταθεροποιητή θειοπρονίνη Μετρήσεις σε θερµοκρασία δωµατίου Μετρήσεις σε χαµηλές θερµοκρασίες Συζήτηση Νανοσωµατίδια Au µε κιτρικό σταθεροποιητή Μετρήσεις σε θερµοκρασία δωµατίου Μετρήσεις σε χαµηλές θερµοκρασίες ιάρρηξη αλυσίδων Συζήτηση Συµπεράσµατα Αναφορές Γενικά Συµπεράσµατα - Σύνοψη

6 Εισαγωγή Καθώς οι διαστάσεις των υλικών µειώνονται, µεταβαίνουµε από τα υλικά εκτεταµένων διαστάσεων στα νανοσωµατίδια, τα οποία έχουν διάµετρο από nm. Η µελέτη νανοδοµηµένων υλικών και συστηµάτων παρουσιάζει µία έξαρση την τελευταία δεκαετία και αποτελεί σηµαντικό µέρος της επιστήµης της νανοτεχνολογίας, η οποία συνεχώς αναπτύσσεται και παρουσιάζει ένα ευρύ φάσµα καινοτόµων εφαρµογών και διατάξεων 1,2. Τα νανοσωµατίδια εµφανίζουν µοναδικές ιδιότητες, µε βασικότερη την εξάρτηση των ενεργειακών τους καταστάσεων από το µέγεθός τους 3. Η παραπάνω ιδιότητα παρέχει την δυνατότητα ρύθµισης των οπτικών 4 και ηλεκτρικών ιδιοτήτων των νανοσωµατιδίων σύµφωνα µε τις απαιτήσεις καινοτόµων διατάξεων ηλεκτρονικής (τρανζίστορ ενός ηλεκτρονίου) 5, οπτοηλεκτρονικής 6, ηλεκτροµηχανικής 7 κ.α. Επίσης ερευνάται η εφαρµογή τους ως µέσο αποθήκευσης πληροφορίας υψηλής πυκνότητας 8, στην κατάλυση 9, σε χηµικούς και βιολογικούς αισθητήρες υψηλής ακρίβειας 10,11, στη σήµανση βιολογικών µορίων 12 και σε άλλες διατάξεις. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή µελετήθηκαν κολλοειδή διαλύµατα νανοσωµατιδίων. Τα κολλοειδή νανοσωµατίδια περιβάλλονται από µονοµοριακό οργανικό υµένιο και είναι διεσπαρµένα σε οργανικούς ή υδατικούς διαλύτες 13. Η οργανική επικάλυψη των νανοσωµατιδίων επιλέγεται µέσω των µεθόδων σύνθεσης και καθορίζει τη λειτουργικότητά τους, την επιλεκτική εναπόθεσή τους σε κατάλληλα υποστρώµατα και τις φυσικές ιδιότητές τους, όπως οπτικές, ηλεκτρικές και άλλες 2,7. Στα πλαίσια της παρούσας διδακτορικής διατριβής χρησιµοποιήθηκαν κολλοειδή διαλύµατα νανοσωµατιδίων Au, νανοσωµατίδια Au µε επικάλυψη κιτρικού άλατος διαµέτρου 40 nm και νανοσωµατίδια Au µε επικάλυψη του πεπτιδίου της θειοπρονίνης διαµέτρου 5 nm. Επίσης χρησιµοποιήθηκαν κολλοειδείς µικροκρύσταλλοι K 2 SO 4 µε επικάλυψη νανοσωµατιδίων Au. Μελετήθηκε και συγκρίθηκε η εναπόθεση των κολλοειδών διαλυµάτων σε επίπεδα και σχηµατοποιηµένα υποστρώµατα Si απλά µε έγχυση αυτών στην επιφάνεια, καθώς και µε τη εφαρµογή ηλεκτρικού πεδίου σύµφωνα µε τις µεθόδους ηλεκτροφόρησης και διηλεκτροφόρησης. 6

7 Η µέθοδος της ηλεκτροφόρησης περιλαµβάνει την εφαρµογή σταθερού πεδίου και την εναπόθεση των φορτισµένων νανοσωµατιδίων χρησιµοποιώντας ηλεκτροστατικές δυνάµεις. Αντίθετα η µέθοδος της διηλεκτροφόρησης αξιοποιεί την πόλωση των κολλοειδών σωµατιδίων εφαρµόζοντας εναλλασσόµενο ηλεκτρικό πεδίο, µε σκοπό την οργάνωσή τους στις περιοχές ανοµοιοµορφίας του πεδίου 14. Την τελευταία πενταετία µε την τεχνολογική πρόοδο της επιστήµης της µικροηλεκτρονικής, εµφανίζεται µία πληθώρα εφαρµογών των νανοσωµατιδίων, ιδιαίτερα της τελευταίας µεθόδου, στη νανοτεχνολογία 15 και νανοβιοτεχνολογία 16. Για να επιτύχουµε ελεγχόµενη και επαναλαµβανόµενη εναπόθεση νανοσωµατιδιακών δοµών µε τις παραπάνω τεχνικές, διερευνήσαµε το σχήµα και το µέγεθος των µικροηλεκτροδίων, καθώς και το κύκλωµα εφαρµογής του εξωτερικού πεδίου. Μάλιστα κατασκευάστηκε κύκλωµα αυτόµατου τερµατισµού της διαδικασίας της διηλεκτροφόρησης µετά την εναπόθεση αγώγιµης δοµής. Μεταβάλλοντας τα χαρακτηριστικά του ηλεκτρικού πεδίου και το σχήµα των ηλεκτροδίων παρασκευάστηκαν διάφορες δοµές νανοσωµατιδίων, οι οποίες παρατηρήθηκαν µε ηλεκτρονική µικροσκοπία διερχόµενης δέσµης (ΤΕΜ) και σάρωσης (SEM). ηµιουργήθηκαν οµοιόµορφα στρώµατα νανοσωµατιδίων, δοµές µε πολλαπλές διακλαδώσεις, συµπαγείς δοµές µε πλάτος ίσο µε αυτό των ηλεκτροδίων και γραµµικά µεµονωµένα ή πολλαπλά νήµατα. Μετά την παρατήρηση των δοµών, ακολούθησε η ηλεκτρική µελέτη αυτών πραγµατοποιώντας µετρήσεις ρεύµατος-τάσης σε θερµοκρασία δωµατίου αλλά και σε χαµηλές θερµοκρασίες υγρού Ν 2, µε σκοπό την διερεύνηση των µηχανισµών αγωγιµότητάς τους. Αναλυτική παρουσίαση των αποτελεσµάτων αυτών θα γίνει στα κεφάλαια που ακολουθούν. Στα πρώτα δύο κεφάλαια αναφέρουµε τις βασικές έννοιες των υλικών και µεθόδων που χρησιµοποιήσαµε, στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφουµε τις διεργασίες και τον εξοπλισµό που χρησιµοποιήθηκε για την παρασκευή των δειγµάτων, ενώ στα επόµενα κεφάλαια παρουσιάζουµε εκτενώς τα πειραµατικά αποτελέσµατα και συµπεράσµατα. Στο πρώτο κεφάλαιο παραθέτονται συνοπτικά οι φυσικές ιδιότητες των κολλοειδών διαλυµάτων και των νανοσωµατιδίων µε έµφαση στα ηµιαγώγιµα και µεταλλικά νανοσωµατίδια. Παρουσιάζονται παραδείγµατα εφαρµογής των 7

8 νανοσωµατιδιακών διαλυµάτων στην οπτοηλεκτρονική, σε καινοτόµες διατάξεις νανοτεχνολογίας, σε εξαιρετικής ευαισθησίας χηµικούς και βιολογικούς αισθητήρες και στην σήµανση βιολογικών µορίων. Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφονται οι µέθοδοι εναπόθεσης κολλοειδών µικρο και νανοσωµατιδίων σε στερεά υποστρώµατα και αναφέρονται τα µειονεκτήµατα και πλεονεκτήµατα κάθε τεχνικής. Ιδιαίτερη έµφαση δίνεται στη µέθοδο της διηλεκτροφόρησης και στην τεχνική εναπόθεσης κολλοειδών σωµατιδίων σε σχηµατοποιηµένα υποστρώµατα, οι οποίες κυρίως ακολουθήθηκαν για την εναπόθεση νανοσωµατιδίων και µικροκρυστάλλων σε επιφάνειες Si. Υπολογίζεται η δύναµη της διηλεκτροφόρησης, η οποία ασκείται σε κολλοειδή νανοσωµατίδια Au παρουσία εναλλασσόµενου ηλεκτρικού πεδίου. Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφονται οι µέθοδοι σύνθεσης και τα αναλυτικά στοιχεία των κολλοειδών νανοσωµατιδίων Au µε σταθεροποιητή κιτρικό άλας διαµέτρου 40 nm ή µε το πεπτίδιο της θειοπρονίνης διαµέτρου 5 nm και κολλοειδών µικροκρυστάλλων K 2 SO 4 µε επικάλυψη νανοσωµατιδίων Au ή ZnS, τα οποία χρησιµοποιήθηκαν στα πλαίσια της παρούσας διδακτορικής διατριβής. Επίσης παρουσιάζονται οι µέθοδοι κατασκευής των σχηµατοποιηµένων υποστρωµάτων Si και των µικροηλεκτροδίων που χρησιµοποιήθηκαν. Παρουσιάζεται επίσης, η διάταξη εφαρµογής του ηλεκτρικού πεδίου που στήθηκε για την εφαρµογή των τεχνικών της ηλεκτροφόρησης και διηλεκτροφόρησης. Η διάταξη βελτιστοποιήθηκε µε στόχο τον έλεγχο της διαδικασίας εναπόθεσης και τον τερµατισµό της, µε την εναπόθεση αγώγιµων νηµάτων νανοσωµατιδίων Au µεταξύ των ηλεκτροδίων. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα πειραµατικά αποτελέσµατα επιλεκτικής εναπόθεσης κολλοειδών µικροκρυστάλλων K 2 SO 4 επικαλυµµένων µε νανοσωµατίδια Au ή ZnS σε υποστρώµατα Si. Συγκεκριµένα, περιγράφεται η επιλεκτική εναπόθεση αυτών στο εσωτερικό εγχαραγµένων γραµµών σχήµατος V οξειδωµένων ή µη υποστρωµάτων Si και µεταξύ ηλεκτροδίων µε την τεχνική της ηλεκτροφόρησης. Στο πέµπτο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα πειραµατικά αποτελέσµατα εναπόθεσης των κολλοειδών νανοσωµατιδίων Au µε την εφαρµογή των τεχνικών της ηλεκτροφόρησης και διηλεκτροφόρησης µεταξύ µικροηλεκτροδίων σε επίπεδα και σε σχηµατοποιηµένα υποστρώµατα Si. Σε κάθε ενότητα παραθέτονται εικόνες ηλεκτρονικής 8

9 µικροσκοπίας σάρωσης των εναποτιθέµενων δοµών. Εξετάζεται η επίδραση της γεωµετρίας των ηλεκτροδίων, του υποστρώµατος και των χαρακτηριστικών του πεδίου στην µορφολογία των εναποτιθέµενων δοµών χρησιµοποιώντας τα πειραµατικά δεδοµένα, καθώς και προσοµοιώσεις του ηλεκτρικού πεδίου γύρω από τα ηλεκτρόδια µε το πρόγραµµα COMSOL. Τέλος, στο έκτο κεφάλαιο, εξετάζονται οι ιδιότητες µεταφοράς ηλεκτρικού φορτίου στο εσωτερικό των εναποτιθέµενων νανοσωµατιδιακών δοµών Au. Με µετρήσεις ρεύµατος-τάσης σε θερµοκρασία περιβάλλοντος και σε χαµηλές θερµοκρασίες υγρού N 2 µελετήθηκαν οι µηχανισµοί αγωγιµότητας των δοµών και υπολογίστηκαν τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών. Αναφορές 1 Organic and Inorganic Nanostructures A. Nabok Artech House (2005). 2 Introduction to nanotechnology C.P. Poole and F.J. Owens, Wiley Interscience (2003). 3 Metal nanoparticles and their assemblies C.N.R. Rao, G.U. Kulkarni, P.J. Thomas and P.P. Edwards Chem. Soc. Rev. 29 pp (2000). 4 Luminescence and photophysical properties of colloidal ZnS nanoparticles H. Tang, G. Xu, L. Weng, L. Pan and L. Wang, Acta Mat (2004). 5 Single electron transistor using a molecularly linked fold colloidal particle chain T. Sato, H. Ahmed, D. Brown, B.F.G. Johnson, J. Appl. Phys. 82 (2) (1997). 6 Light-emitting diodes made from cadmium selenide nanocrystals and a semiconducting polymer V.L. Colvin, M.C. Schlamp and A.P. Alivisatos, Nature (1994). 7 A continuous cell separation chip using hydrodynamic dielectrophoresis process, I. Doh and Y.-H. Cho, Sens. Act. A (2005). 8 Device applications of polymer-nanocomposites D.Y. Godovsky, Adv. Polym. Sc (2000). 9 Giant platinum clusters with organic ligands: preparation and catalysis N. Toshima, K. Nakata, H. Kitoh, Inorg. Chim. Acta (1997). 9

10 10 Gold nanoparticle/ppi-dendrimer based chemisensors vapor-sensing properties as a function of the dendrimer size N. Krasteva, B. Guse, I. Besnard, A. Yasuda and T. Vossmeyer, Sens. and Act. B (2003). 11 Nanoparticles with Raman spectroscopic fingerprints for DNA and RNA detection Y.C. Cao, R. Jin and C.A. Mirkin, Science (2002). 12 Nanoparticle labels in immunosensing using optical detection methods, review M. Seydack, Biosensors & Bioelectronics (2005). 13 Colloid Science, H.R. Kruyt Vol.1, Elsevier Publ. Com. (1952). 14 Electromechanics of particles, T.B. Jones, Cambridge University Press, Cambridge, (1995). 15 Nanodielectrophoresis: Electronic Nanotweezers, P.J. Burke, Encyclopedia of Nanoscience and Nanotechnology, X 1-19 (2003). 16 Applications of dielectrophoresis in biotechnology, R. Pethig and G.H. Markx, reviews, 15, (1997). 10

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Κολλοειδή διαλύµατα νανοσωµατιδίων 1.1 Εισαγωγή Πριν αναφερθούµε στις πειραµατικές διεργασίες και τα αποτελέσµατα οργάνωσης και ηλεκτρικών µετρήσεων των κολλοειδών σωµατιδίων, κρίθηκε σκόπιµη η γενική περιγραφή των ιδιοτήτων και εφαρµογών των κολλοειδών νανοσωµατιδίων. Τα κολλοειδή νανοσωµατίδια παρουσιάζουν µεγάλο ενδιαφέρον διότι συνδυάζουν τις ιδιότητες των κολλοειδών σωµατιδίων µε αυτές των νανοδιάστατων συστηµάτων. Στο κεφάλαιο αυτό αρχικά παρουσιάζονται οι φυσικές ιδιότητες των κολλοειδών διαλυµάτων και στη συνέχεια περιγράφονται οι ηλεκτρονικές, ηλεκτρικές, οπτικές κ.α. ιδιότητες των νανοσωµατιδίων µε έµφαση στα ηµιαγώγιµα και µεταλλικά νανοσωµατίδια. Λόγω των µοναδικών τους ιδιοτήτων, τα κολλοειδή νανοσωµατίδια εφαρµόζονται στην οπτοηλεκτρονική, σε καινοτόµες διατάξεις νανοτεχνολογίας, σε χηµικούς και βιολογικούς αισθητήρες, ενδεικτικά παραδείγµατα των οποίων παρουσιάζονται σε αυτό το κεφάλαιο. Τέλος, περιγράφεται η πιθανή χρήση των αγώγιµων µεταλλικών νηµάτων, τα οποία παρασκευάσαµε στην παρούσα διδακτορική διατριβή, σε υψηλής ευαισθησίας αισθητήρες µορίων ή βιοµορίων. 11

12 1.2 Γενικά περί κολλοειδών διαλυµάτων Το κολλοειδές διάλυµα συµπληρώνει το κενό µεταξύ του οµογενούς και ετερογενούς διαλύµατος και µπορεί να οριστεί ως η διασπορά πολυµοριακών συσσωµατωµάτων µεγέθους από 1 nm έως περίπου 1 µm σε κάποιο µέσο. Η διασπειρόµενη ουσία όπως και το µέσο διασποράς µπορούν να είναι στερεά, υγρά ή αέρια. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή θα µελετήσουµε τη διασπορά στερεών νανοσωµατιδίων σε υγρό µέσο. Τα κολλοειδή σωµατίδια αποτελούνται συνήθως από έναν κρυσταλλικό πυρήνα ο οποίος περιβάλλεται από ένα µονοµοριακό οργανικό στρώµα. Το περιβάλλον οργανικό στρώµα ονοµάζεται σταθεροποιητής και διατηρεί τις ιδιότητες του διαλύµατος µε δύο τρόπους. Αφενός είναι φορτισµένο, µε αποτέλεσµα τα διεσπαρµένα σωµατίδια να απωθούνται αµοιβαία µέσω δυνάµεων Coulomb, αφετέρου οι πολυµερικές αλυσίδες τείνουν να διατηρούν αποστάσεις µεταξύ τους και να µην αναµιγνύονται, διότι έτσι διατηρούν τους βαθµούς ελευθερίας και την εντροπία του συστήµατος (στεριτική σταθεροποίηση). Με το χρόνο το οργανικό αυτό στρώµα καταστρέφεται ή αποφορτίζεται µε αποτέλεσµα τα κολλοειδή σωµατίδια να έλκονται µε δυνάµεις Van der Waals και το διάλυµα αποσταθεροποιείται µε την συσσωµάτωση των συστατικών του (κροκίδωση του διαλύµατος). Γενικά φυσικά χαρακτηριστικά των κολλοειδών διαλυµάτων 1 : Κίνηση Brown-διάχυση Τα διεσπαρµένα σε διάλυµα σωµατίδια βρίσκονται σε συνεχή άτακτη κίνηση προς τις τρεις διευθύνσεις του χώρου και σε περιστροφή, πραγµατοποιώντας κίνηση Brown λόγω του µικρού τους µεγέθους και βάρους. Ο Einstein 1 πρώτος µελέτησε την κίνηση του κολλοειδούς σωµατιδίου, χρησιµοποιώντας θεωρία πιθανοτήτων και κατέληξε στο συµπέρασµα ότι η µέση τιµή του τετραγώνου της µετατόπισης του σωµατιδίου που πραγµατοποιεί κίνηση Brown, είναι συνάρτηση του χρόνου t, της θερµοκρασία T, της ακτίνας του σωµατιδίου r και του ιξώδους του µέσου n, δίνεται δε από τη σχέση: dx 2 RT 1 = 2t (1) N 6πη r 1 A. Einstein, Ann. Physik, (1906). 12

13 όπου R η σταθερά των αερίων και Ν ο αριθµός Avogadro. Η κίνηση Brown των σωµατιδίων έχει ως συνέπεια την διάχυσή τους είτε προς περιοχές του µέσου µε µικρότερη συγκέντρωση σωµατιδίων είτε προς το καθαρό µέσο διασποράς. Η ποσότητα α (σε mol) των σωµατιδίων που διαχέονται στη µονάδα του χρόνου ανά µονάδα επιφανείας [mol s -1 m -2 ] δίνεται από το νόµο του Fick: dc a= D (2) dx όπου D η σταθερά διάχυσης των σωµατιδίων στο µέσο και dc/dx η κλίση της συγκέντρωσης των σωµατιδίων στη διεύθυνση x. Συνδυάζοντας τις δύο παραπάνω σχέσεις ο Einstein υπολόγισε τη σταθερά διάχυσης D των κολλοειδών σωµατιδίων συναρτήσει της θερµοκρασίας Τ του κολλοειδούς, της ακτίνας του σωµατιδίου r και του ιξώδους του µέσου n 1 : 2 (1) dx KT D = 2t = 6πηr (3) όπου Κ η σταθερά του Boltzmann. Σκέδαση του φωτός Τα κολλοειδή διαλύµατα σε αντίθεση µε τα ατοµικά ή µοριακά διαλύµατα σκεδάζουν το ορατό φως σε πλάγιες διευθύνσεις στα όρια των σωµατιδίων αφού τα διεσπαρµένα σωµατίδια έχουν διάσταση συγκρίσιµη µε το µήκος κύµατος της προσπίπτουσας ακτινοβολίας. Το φαινόµενο ανακαλύφθηκε από τον Tyndall κατά το 19 ο αιώνα και είναι χαρακτηριστικό των κολλοειδών διαλυµάτων των οποίων ο δείκτης διάθλασης των διεσπαρµένων σωµατιδίων είναι διαφορετικός από αυτόν του µέσου. Ηλεκτρικό φορτίο σωµατιδίων - Ηλεκτροκινητικά φαινόµενα Τα κολλοειδή σωµατίδια συνήθως αποτελούνται από έναν κρυσταλλικό πυρήνα ο οποίος περιβάλλεται από ένα µονοµοριακό φορτισµένο οργανικό στρώµα. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα, γύρω από τα σωµατίδια να συγκεντρώνεται ένα φορτισµένο στρώµα ιόντων το οποίο αποτελείται από δύο µέρη. Το εσωτερικό µέρος ονοµάζεται στρώµα Stern (Stern layer), αποτελείται από ιόντα τα οποία είναι ισχυρά συνδεδεµένα µε τα σωµατίδια, ενώ το εξωτερικό µέρος δηµιουργείται από διάχυση ασθενέστερα συνδεδεµένων ιόντων του διαλύµατος. Το δυναµικό στην διαχωριστική επιφάνεια µεταξύ των δύο στρωµάτων ονοµάζεται δυναµικό ζ (ζήτα). Η τιµή του δυναµικού ζ συνδέεται ποσοτικά µε το φορτίο στην επιφάνεια των σωµατιδίων. 13

14 Τα κολλοειδή διαλύµατα είναι δυνατό να εµφανίζουν ηλεκτροκινητικά φαινόµενα, λόγω του φορτίου των διασπειρόµενων σωµατιδίων. Αφενός η παρουσία εξωτερικού ηλεκτρικού πεδίου προκαλεί κίνηση των σωµατιδίων σε σχέση µε το µέσο διασποράς και το φαινόµενο ονοµάζεται ηλεκτροφόρηση, αφετέρου όταν τα σωµατίδια κινούνται λόγω βαρυτικών ή άλλων δυνάµεων σε σχέση µε το µέσο διασποράς, τότε ηλεκτρικό πεδίο δηµιουργείται κατά τη διεύθυνσης κίνησης, λόγω µεταφοράς των σωµατιδίων σε σχέση µε το µέσο διασποράς. Ρόφηση Η κατάτµηση της ύλης σε κολλοειδείς διαστάσεις έχει ως αποτέλεσµα την µεγάλη αύξηση της επιφάνειας της και της επιφανειακής της ενέργειας. Η αυξηµένη επιφανειακή τάση των κολλοειδών σωµατιδίων ελαττώνεται µε την συγκράτηση ουσιών (ρόφηση). Οι εξαιρετικές ροφητικές ιδιότητες των κολλοειδών συστηµάτων, όπως θα αναφέρουµε στη συνέχεια, είναι σηµαντικές στην ενεργοποίηση αντιδράσεων και ειδικότερα σε καταλυτικές εφαρµογές. Τα κολλοειδή συστήµατα είναι εξαιρετικά σηµαντικά για τη ζωή των ζωντανών οργανισµών, αφού η δοµική τους µονάδα, το κύτταρο, αποτελεί ένα κολλοειδές σύστηµα. Τεχνικές παρασκευής και µετασχηµατισµού τους εφαρµόζονται στη βιοµηχανία χρωστικών, πετρελαίου, ελαστικών, τροφίµων κ.α. 2, ενώ τα τελευταία χρόνια ενδιαφέρον παρουσιάζει η εφαρµογή τους στην µικροηλεκτρονική, τη νανοτεχνολογία και τις βιοεπιστήµες Νανοσωµατίδια Καθώς οι διαστάσεις των υλικών µειώνονται, µεταβαίνουµε από τα υλικά εκτεταµένων διαστάσεων στα νανοσωµατίδια, τα οποία έχουν διάµετρο από nm και έπειτα στα µόρια και άτοµα διαστάσεων < 1 nm. Τα νανοσωµατίδια εµφανίζουν µοναδικές ιδιότητες διότι το µέγεθος τους συχνά είναι µικρότερο από κρίσιµα µήκη που χαρακτηρίζουν πολλές φυσικές ιδιότητες. Στις ιδιότητες αυτές, όπως και σε πιθανές εφαρµογές των κολλοειδών νανοσωµατιδίων, θα αναφερθούµε στη συνέχεια. 14

15 1.3.1 Γενικές Ιδιότητες Ηλεκτρονική δοµή Όταν τα άτοµα σχηµατίζουν κρυσταλλικό πλέγµα οι διακριτές ενεργειακές στάθµες των ατόµων αλληλοεπικαλύπτονται σχηµατίζοντας ενεργειακές ζώνες στον κρύσταλλο. Στην περίπτωση των µετάλλων η ανώτερη ενεργειακή ζώνη (ζώνη αγωγιµότητας) είναι µερικώς κατειληµµένη από ηλεκτρόνια, έτσι ώστε µε την εφαρµογή τάσης τα ηλεκτρόνια µπορούν να κινηθούν στον κρύσταλλο µε συνέπεια τη ροή ρεύµατος. Αντίθετα στους ηµιαγωγούς και τους µονωτές υπάρχει ενεργειακό χάσµα µεταξύ της ζώνης σθένους και της ζώνης αγωγιµότητας, µε αποτέλεσµα να µην ευνοείται η κίνηση των ηλεκτρονίων στον κρύσταλλο. Καθώς το µέγεθος του κρυστάλλου µειώνεται φθάνοντας σε νανοµετρικές διαστάσεις, τότε το µήκος κύµατος των ηλεκτρονίων σθένους είναι συγκρίσιµο µε το µέγεθος του νανοκρυσταλλίτη µε αποτέλεσµα οι διαθέσιµες ενεργειακές καταστάσεις των ηλεκτρονίων να γίνονται διακριτές λόγω κβαντικού εντοπισµού. Η ενεργειακή διαφορά µεταξύ των ενεργειακών καταστάσεων εξαρτάται από το µέγεθος του νανοκρυσταλλίτη. Η µέση ενεργειακή διαφορά µεταξύ των διαδοχικών ενεργειακών καταστάσεων ενός µεταλλικού νανοκρυσταλλίτη χαρακτηρίζεται ως χάσµα Kubo και ορίζεται ως 4 : δ= 4E F /3N (4) όπου E F η ενέργεια Fermi του µετάλλου και Ν ο αριθµός των ηλεκτρονίων σθένους του νανοκρυσταλλίτη που συνήθως συµπίπτει µε τον αριθµό των ατόµων που τον απαρτίζουν. Συνεπώς, καθώς το µέγεθος του νανοκρυσταλλίτη µειώνεται, το χάσµα Kubo µεταξύ των ενεργειακών καταστάσεων αυξάνεται, µεταβαίνοντας από µεταλλικούς σε µονωτικούς νανοκρυσταλλίτες όταν το χάσµα Kubo είναι µεγαλύτερο από τη θερµική ενέργεια των ηλεκτρονίων. Για την περίπτωση του Au, η µετάβαση από τον µεταλλικό στον µονωτικό χαρακτήρα λαµβάνει χώρα στο συσσωµάτωµα ακτίνας 1.2 nm, το οποίο αποτελείται από 55 άτοµα Au και σύµφωνα µε υπολογισµούς έχει ενεργειακό χάσµα 0.3 ev 5. Οι ηµιαγώγιµοι νανοκρυσταλλίτες εµφανίζουν επίσης διακριτές ηλεκτρονικές καταστάσεις λόγω κβαντικού εντοπισµού, ενώ ταυτόχρονα το ενεργειακό χάσµα 15

16 (ενεργειακή διαφορά µεταξύ της υψηλότερης στάθµης σθένους και της χαµηλότερης στάθµης αγωγιµότητας) αυξάνεται καθώς οι διαστάσεις του κρυσταλλίτη µειώνονται 6. Σχηµατικά ενεργειακά διαγράµµατα µετάλλου εκτεταµένων και νανοµετρικών διαστάσεων, καθώς και ηµιαγωγού εκτεταµένων και νανοµετρικών διαστάσεων παρουσιάζονται στο σχήµα 1. Σχήµα 1: Σχηµατικά ενεργειακά διαγράµµατα µετάλλου και ηµιαγωγού εκτεταµένων και νανοµετρικών διαστάσεων. Οι γραµµοσκιασµένες περιοχές αφορούν περιοχές κατειληµµένες από ηλεκτρόνια. Εµφανίζονται οι ενεργειακές διαφορές µεταξύ διαδοχικών ενεργειακών καταστάσεων νανοκρυσταλλίτη, δ 1, δ 2 και δ 3 και το ενεργειακό χάσµα E g, ηµιαγωγού. Η εξάρτηση της ηλεκτρονικής δοµής των µεταλλικών και ηµιαγώγιµων νανοκρυσταλλιτών από το µέγεθός τους καθορίζει όλες τις φυσικές τους ιδιότητες, όπως οπτικές, ηλεκτρικές κ.α.. Οπτικές ιδιότητες Σε έναν ηµιαγωγό εκτεταµένων διαστάσεων η πρόσπτωση φωτός µε ενέργεια µεγαλύτερη από αυτήν του ενεργειακού χάσµατος του υλικού προκαλεί την διέγερση ηλεκτρονίων από τη στάθµη σθένους στη στάθµη αγωγιµότητας µε τη δηµιουργία οπών στη ζώνη σθένους. Λόγω ηλεκτροστατικής έλξης µεταξύ των αρνητικών ηλεκτρονίων και των θετικών οπών σχηµατίζονται ζεύγη ηλεκτρονίων-οπών τα οποία ονοµάζονται εξιτόνια και µετακινούνται στο πλέγµα του κρυστάλλου. Στο φάσµα απορρόφησης των ηµιαγωγών κυριαρχούν κορυφές απορρόφησης οι οποίες 16

17 συνδέονται µε ακτινοβολούσες µεταπτώσεις µεταξύ εξιτονικών ενεργειακών σταθµών. Η µικρότερη ενεργειακά περιοχή απορρόφησης, ονοµάζεται ακµή απορρόφησης και συνδέεται µε το ενεργειακό χάσµα του υλικού. Το ενεργειακό χάσµα των ηµιαγώγιµων νανοκρυσταλλιτών αυξάνει µε την µείωση των διαστάσεών τους, µε συνέπεια η ακµή απορρόφησης να µεταβαίνει σε υψηλότερες ενέργειες. Μελετούνται επίσης ενδελεχώς τα φάσµατα φωτοφωταύγειας και ηλεκτροφωταύγειας των κρυσταλλιτών, τα οποία φαίνονται να εξαρτώνται ισχυρά, πέρα από το µέγεθος των νανοσωµατιδίων, από τη µέθοδο παρασκευής των νανοσωµατιδίων, όπως και από την ύπαρξη ατελειών 7. Για παράδειγµα ο κρύσταλλος ZnS σε εκτεταµένες διαστάσεις σε θερµοκρασία δωµατίου έχει ενεργειακό χάσµα 3.7 ev και ακτινοβολεί στο υπεριώδες, ενώ ο κολλοειδής ZnS, ιδιαίτερα ο αδρανοποιηµένος µε οργανικά µόρια, εµφανίζει έντονες αιχµές απορρόφησης στο υπεριώδες και στενές κορυφές φωτοφωταύγειας στην ορατή περιοχή 8. Οι οπτικές ιδιότητες των νανοκρυσταλλιτών ενισχύονται επιπλέον µε την προσθήκη ιόντων, όπως για παράδειγµα την χρήση ιόντων Mn +2 σε κολλοειδή ZnS 9. Τα µεταλλικά νανοσωµατίδια εµφανίζουν επίσης εξαιρετικές οπτικές ιδιότητες. Όταν ορατή ακτινοβολία προσπίπτει σε ευγενή µέταλλα νανοµετρικών διαστάσεων είναι δυνατό να προκαλέσει συντονισµένη διέγερση των ελεύθερων ηλεκτρονίων του νανοσωµατιδίου και απορρόφηση συγκεκριµένων συχνοτήτων του ορατού φάσµατος (Τοπικός επιφανειακός πλασµονικός συντονισµός, Localized surface plasmon resonance, LSPR), διότι το µήκος κύµατος της ακτινοβολίας µπορεί να είναι µεγαλύτερο από το µέγεθος των νανοσωµατιδίων, σε αντίθεση µε την περίπτωση των στερεών εκτεταµένων διαστάσεων. Τα λαµπρά χρώµατα των µεταλλικών νανοσωµατιδίων οφείλονται στο συνδυασµό πλασµονικής απορρόφησης και σκέδασης της ορατής ακτινοβολίας. Η ενέργεια Ε(λ) της συνδυασµένης απορρόφησης και σκέδασης της ακτινοβολίας από µεταλλικά σφαιρικά νανοσωµατίδια διηλεκτρικής συνάρτησης ε r (λ)+iε i (λ), ακτίνας α και πυκνότητας N A σε µέσο διηλεκτρικής σταθεράς ε m περιγράφηκε για πρώτη φορά από τη θεωρία του Mie 10 : 3 2 ( 2 r m i 3 24πΝ Α α ε m ε i ( λ) E λ) = [ ] (5) 2 λ ln10 ( ε ( λ) + 2ε ) + ε ( λ) 17

18 Πέρα από την εξάρτηση από το υλικό και το διηλεκτρικό περιβάλλον του νανοσωµατιδίου, οι οπτικές ιδιότητες του εξαρτώνται ισχυρά από το µέγεθος και το σχήµα του. Έτσι, υδατικά κολλοειδή διαλύµατα σφαιρικών νανοσωµατιδίων χρυσού µε διάµετρο nm έχουν έντονο κόκκινο χρώµα, ενώ καθώς αυξάνεται το µέγεθός τους εµφανίζουν µπλε χρώµα. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή χρησιµοποιήθηκαν υδατικά κολλοειδή διαλύµατα νανοσωµατιδίων χρυσού επικαλυµµένα µε κιτρικά άλατα µεγέθους 5 nm µαύρου χρώµατος µε απορρόφηση στο υπεριώδες και nm κόκκινου χρώµατος µε απορρόφηση περί τα 520 nm. Ηλεκτρικές ιδιότητες Οι ιδιότητες µεταφοράς ηλεκτρικού φορτίου σε συστήµατα νανοµετρικών διαστάσεων διαφέρουν κατά πολύ από αυτές συστηµάτων µεγαλύτερου µεγέθους. Όταν ένα νανοσωµατίδιο µικρών διαστάσεων ή µία διάταξη τέτοιων νανοσωµατιδίων συνδεθούν µε ηλεκτρόδια, µε την εφαρµογή τάσης υπό κατάλληλες συνθήκες παρατηρείται κβάντωση του µεταφερόµενου ηλεκτρικού φορτίου από τα συνδεόµενα ηλεκτρόδια. Ηλεκτρόνια µεταφέρονται στα νανοσωµατίδια µέσω φαινοµένου σήραγγας και είναι παρατηρήσιµη η διακριτή ηλεκτρονική φόρτιση των νανοσωµατιδίων. Το φαινόµενο ονοµάζεται φαινόµενο σήραγγας ενός ηλεκτρονίου (single electron tunneling) και θα αναπτυχθεί στο τελευταίο κεφάλαιο του διδακτορικού που περιγράφει τα φαινόµενα µεταφοράς σε νανοκρυσταλλίτες. ραστικότητα Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των νανοσωµατιδίων είναι η µεγάλη περιεκτικότητά τους σε άτοµα επιφάνειας σε σχέση µε άτοµα όγκου, µε αποτέλεσµα να ενισχύονται σε αυτά οι επιφανειακές αντιδράσεις και να είναι µοναδικά για διέγερση και προώθηση χηµικών αντιδράσεων. Επιπλέον, αφού η ηλεκτρονική δοµή των νανοσωµατιδίων εξαρτάται από το µέγεθός τους και η δραστικότητά τους επίσης εξαρτάται από το µέγεθός τους Γενικές εφαρµογές Τα νανοσωµατίδια όπως είδαµε εµφανίζουν µοναδικές ηλεκτρονικές, οπτικές, ηλεκτρικές κ.α. ιδιότητες, οι οποίες αξιοποιούνται σε καινοτόµες διατάξεις οπτοηλεκτρονικής και νανοηλεκτρονικής. Επιπλέον, λόγω του συγκρίσιµου µεγέθους 18

19 των νανοσωµατιδίων µε τα βιολογικά µόρια, αναπτύσσονται ταχύτατα οι βιοαναλυτκές εφαρµογές των µεταλλικών και ηµιαγώγιµων νανοσωµατιδίων, όπως οι εξαιρετικής ακρίβειας χηµικοί και βιολογικοί αισθητήρες και η σήµανση βιοµορίων. Στην παράγραφο αυτή παρουσιάζονται ενδεικτικά διάφορες εφαρµογές των νανοσωµατιδίων στους προαναφερθέντες τοµείς, µε έµφαση στα µεταλλικά νανοσωµατίδια, αφού στα πλαίσια της παρούσας διδακτορικής διατριβής µελετήθηκαν οι ιδιότητες µεταφοράς µεταλλικών νανοσωµατιδιακών δοµών µε απώτερο σκοπό την εφαρµογή τους σε καινοτόµες διατάξεις και αισθητήρες. Οπτοηλεκτρονική Οι εξαιρετικές οπτικές ιδιότητες και ιδιότητες φωτοφωταύγειας και ηλεκτροφωταύγειας των ηµιαγώγιµων νανοσωµατιδίων αξιοποιούνται σε ποικίλες οπτοηλεκτρονικές διατάξεις 4,6. Για παράδειγµα, κατασκευάζονται δίοδοι εκποµπής φωτός µε ακτινοβολούντα στοιχεία στρώµατα κολλοειδών ηµιαγώγιµων νανοσωµατιδίων, οι οποίες λειτουργούν υπό χαµηλή τάση και µε ρυθµιζόµενο εκπεµπόµενο µήκος κύµατος (από κόκκινο σε κίτρινο) µεταβάλλοντας το µέγεθος των νανοσωµατιδίων 11. Τα ηµιαγώγιµα νανοσωµατίδια είναι επίσης ιδανικά για χρήση σε laser λόγω των διακριτών ενεργειακών σταθµών που παρουσιάζουν 6. Ακόµη, τα µεταλλικά νανοσωµατίδια παρουσιάζουν ενισχυµένες µη γραµµικές οπτικές ιδιότητες 12. Νανοηλεκτρονική Υπό ανάπτυξη βρίσκονται καινοτόµες διατάξεις οι οποίες στηρίζονται σε κβαντικά φαινόµενα µεταφοράς ηλεκτρονίων. Τα νανοσωµατίδια τα οποία παρουσιάζουν φαινόµενα διακριτής µεταφοράς ηλεκτρονίων αποτελούν εξαίσια υποψήφια υλικά για την ανάπτυξη λογικών στοιχείων και µνηµών 4. Το τρανζίστορ ενός ηλεκτρονίου (single electron transistor, SET) υλοποιείται µε τη σύνδεση ενός ή περισσοτέρων κολλοειδών νανοσωµατιδίων µε οργανική επικάλυψη µεταξύ δύο απέναντι ηλεκτροδίων. Η µεταφορά του ηλεκτρικού φορτίου µεταξύ νανοσωµατιδίου και ηλεκτροδίων γίνεται µέσω των οργανικών µορίων στην επιφάνεια του νανοσωµατιδίου µέσω φαινοµένου σήραγγας. Μεταλλικά 13 και ηµιαγώγιµα 14 νανοσωµατίδια, µεµονωµένα ή σε διάταξη, τα οποία εµφανίζουν φαινόµενα διακριτής 19

20 φόρτισης των νανοκρυσταλλιτών έχουν χρησιµοποιηθεί σε τρανζίστορ ενός ηλεκτρονίου. Βιολογική σήµανση Ηµιαγώγιµα και µεταλλικά νανοσωµατίδια χρησιµοποιούνται ευρέως σε βιοαναλυτικές εφαρµογές 15. Η έντονη εκποµπή ακτινοβολίας των κολλοειδών νανοσωµατιδίων και το παραπλήσιο µε τα βιολογικά µόρια µέγεθός τους, αξιοποιούνται µε την σύνδεσή τους σε βιολογικά µόρια και τη χρήση τους για την φωτοανίχνευση DNA, πρωτεϊνών, βακτηριδίων και ιών σε βιολογικούς αισθητήρες υψηλής ακρίβειας 16. Ιδιαιτέρως χρησιµοποιούνται τα σφαιρικά νανοσωµατίδια Au µε διάµετρο nm τα οποία έχουν έντονο κόκκινο χρώµα λόγω πλασµονικής απορρόφησης, δεν είναι τοξικά, δεν φωτοαποσυντίθενται και έχουν µεγάλο χρόνο ζωής. Μαγνητικές εφαρµογές Αξίζει επίσης να αναφερθούµε στις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες µαγνητικές ιδιότητες και εφαρµογές των µαγνητικών νανοσωµατιδίων. Σε αντίθεση µε τα εκτεταµένων διαστάσεων σιδηροµαγνητικά υλικά στα οποία συνήθως παρουσιάζονται πολλαπλές µαγνητικές περιοχές, σε νανοσωµατίδια πολύ µικρών διαστάσεων παρουσιάζεται µία µαγνητική περιοχή. Μια σηµαντική εφαρµογή των µαγνητικών νανοσωµατιδίων είναι στις διατάξεις µνήµης για υψηλή πυκνότητα αποθήκευσης πληροφορίας 17 ή στις διατάξεις µοριακής αναγνώρισης µέσω µαγνητικού συντονισµού 18. Κατάλυση Τα νανοσωµατίδια είναι ιδιαιτέρως δραστικά αφού έχουν µεγάλη επιφάνεια σε σχέση µε τον όγκο τους, µε αποτέλεσµα να χρησιµοποιούνται ως καταλύτες σε χηµικές και φωτοχηµικές αντιδράσεις. Μεταλλικά νανοσωµατίδια, ιδιαιτέρως Pt επικαλυµµένα µε οργανικά µόρια 19 είναι ιδιαιτέρως ενεργά, ενώ νανοσωµατίδια Au µεγέθους 3-5 nm σε υποστρώµατα Co 3 O 4, Fe 2 O 4 ή TiO 2 βρέθηκαν να παρουσιάζουν ισχυρές καταλυτικές ιδιότητες για την οξείδωση CO και H 2, την αναγωγή NO και την υδρογόνωση CO

21 Χηµικοί και βιολογικοί αισθητήρες Νανοσωµατιδιακές δοµές χρησιµοποιούνται ως µετατροπείς χηµικών ή βιοχηµικών αντιδράσεων σε µετρήσιµες φυσικές ποσότητες. Οι ιδιότητες µεταφοράς, οι µαγνητικές και οπτικές ιδιότητες των δυσδιάστατων και τρισδιάστατων δοµών δεν εξαρτώνται µόνο από τα χαρακτηριστικά των µεµονωµένων νανοκρυστάλλων, αλλά επίσης και από τη διασύνδεση και την αλληλεπίδραση µεταξύ των περιοδικά διατεταγµένων νανοκρυστάλλων µέσω του οργανικού τους µέρους 20. Οι ιδιότητες των νανοσωµατιδιακών δοµών µεταβάλλονται µε την πρόσφυση χηµικών ή βιολογικών µορίων. Η ιδιότητα αυτή αξιοποιείται στην κατασκευή αισθητήρων για την ανίχνευση µορίων. Μια κατηγορία αισθητήρων αποτελούν οι χηµικοί αισθητήρες ανίχνευσης αερίων οι οποίοι χρησιµοποιούν σύνθετα λεπτά υµένια νανοσωµατιδίων / οργανικών µορίων µε σκοπό την µεγαλύτερη ακρίβεια ανίχνευσης 21. Η αρχή λειτουργίας των συγκεκριµένων αισθητήρων στηρίζεται στην αλλαγή της αντίστασης του σύνθετου λεπτού υµενίου από την αλληλεπίδραση του οργανικού του µέρους µε το υπό ανίχνευση στοιχείο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα νανοσωµατίδια χρυσού σταθεροποιηµένα µε µόρια αλκυλοθειολών, όπου η οµάδα του αλκυλίου µπορεί να αντικατασταθεί µε ποικιλία µορίων, παρέχοντας τη δυνατότητα προσαρµογής των επιφανειακών ιδιοτήτων των σωµατιδίων. Για παράδειγµα, οι Wohltjen και Snow 22 αναφέρουν την κατασκευή ενός χηµικού αισθητήρα βασισµένου σε νανοσωµατίδια χρυσού καλυπτόµενα από µόρια οκτανοθειόλης, ο οποίος παρουσιάζει εξαιρετική ακρίβεια ανίχνευσης τολουόλης και τετραχλωροαιθυλενίου µέχρι και µερικά ppm. Άλλοι ερευνητές 23,24 χρησιµοποιούν νανοσωµατίδια χρυσού µε οργανικούς δενδρίτες για την ανίχνευση προπανόλης και υγρασίας ή µε αρωµατικά µόρια για την ανίχνευση αιθανόλης και µεθανόλης. Μία άλλη γενική κατηγορία αισθητήρων µε βάση νανοσωµατίδια είναι οι οπτικοί αισθητήρες βιοµορίων οι οποίοι ανιχνεύουν αλλαγές στις οπτικές ιδιότητες νανοσωµατιδιακών δοµών κατά την πρόσφυση σε αυτά βιοµορίων. Οι αισθητήρες αυτοί χρησιµοποιούνται για τον ποσοτικό προσδιορισµό των βιοµορίων µέσω διεργασιών αντισώµατος-αντιγόνου 17. Σε αυτή την περίπτωση ένα στρώµα νανοσωµατιδίων χρυσού ή αργύρου εναποτίθεται σε οπτικά διαπερατό υπόστρωµα. Τα νανοσωµατίδια είναι συνδεδεµένα µε το αντιγόνο της διερευνούµενης ουσίας και έτσι µέσω διεργασιών αντιγόνου-αντισώµατος επιτυγχάνεται η πρόσφυση των υπό εξέταση βιοµορίων στο στρώµα των νανοκρυστάλλων. Τα ανιχνευόµενα βιοµόρια 21

22 προσδιορίζονται ποσοτικά µετρώντας την µεταβολή των οπτικών ιδιοτήτων του νανοκρυσταλλικού στρώµατος. Αισθητήρες τέτοιου τύπου παρουσιάζουν όριο ανιχνευόµενης ουσίας το 1pM 25. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση µονοδιάστατων δοµών (νανονηµάτων) σε βιολογικούς και χηµικούς αισθητήρες, καθώς το µικρό µέγεθος των νηµάτων και η προσανατολισµένη διάταξή τους προσδίδει στον αισθητήρα µεγάλη ευαισθησία και επιλεκτικότητα 26. Γι αυτό το σκοπό αναπτύσσονται µεταλλικά νανονήµατα µε µεθόδους ηλεκτροεναπόθεσης 27 ή εστιασµένης ιοντικής δέσµης 28, νανονήµατα Si µε ηλεκτρονική λιθογραφία 29 ή νανονήµατα µεταλλικών οξειδίων µε διάφορες µεθόδους φυσικής εναπόθεσης 30 και χρησιµοποιούνται σε αισθητήρες υψηλής ακρίβειας µορίων, βιοµορίων ή αερίων στοιχείων. Μάλιστα, µε τη χρήση νανονηµάτων In O επιτεύχθηκε η ανίχνευση αερίου NO ποσότητας µέχρι 30 και ορισµένα ppb Στην παρούσα διδακτορική διατριβή ασχοληθήκαµε µε την παρασκευή αγώγιµων µικρονηµάτων µικρής διατοµής από κολλοειδή διαλύµατα, τα οποία αυτοοργανώνονται και προσανατολίζονται µεταξύ ηλεκτροδίων µε την τεχνική της διηλεκτροφόρησης. Με αυτό τον τρόπο τα νήµατα σχηµατίζονται απευθείας πάνω στα ηλεκτρόδια του αισθητήρα και µπορούν να αξιοποιηθούν για την ανίχνευση χηµικών στοιχείων και βιοµορίων. Τα νήµατα µπορούν αφενός να χρησιµοποιηθούν ως έχουν, όπου µετά την πρόσφυση χηµικών ή βιολογικών µορίων µπορεί να µετρηθεί ή µεταβολή στις ηλεκτρικές ή οπτικές τους ιδιότητες, ενώ αφετέρου, µπορούν να διαρρηχθούν εφαρµόζοντας κατάλληλο ηλεκτρικό πεδίο στα άκρα τους, σχηµατίζοντας νανοδιάστατα κενά,. Στα κενά αυτά είναι δυνατή η παγίδευση και ανίχνευση µορίων ή βιοµορίων µε την τεχνική της ηλεκτροφόρησης ή διηλεκτροφόρησης. Με σκοπό την µελλοντική αξιοποίηση των παρασκευαζοµένων αλυσίδων σωµατιδίων Au σε αισθητήρες, στην παρούσα διατριβή, παρασκευάστηκαν αγώγιµα, προσανατολισµένα µεταλλικά µικρονήµατα διατοµής nm από κολλοειδή νανοσωµατίδια Au και διαρρήχθηκαν κενά σε αυτά µε την εφαρµογή ηλεκτρικού πεδίου. Τα πειραµατικά αποτελέσµατα περιλαµβάνονται στο κεφαλαίο 5. 22

23 1.4 Συµπεράσµατα Σε αυτό το κεφάλαιο αρχικά παρουσιάστηκαν τα γενικά χαρακτηριστικά των κολλοειδών διαλυµάτων, ενώ ιδιαίτερη έµφαση δόθηκε στα κολλοειδή µεταλλικά νανοσωµατίδια. Τα νανοσωµατίδια εµφανίζουν µοναδικές ηλεκτρονικές, οπτικές και ηλεκτρικές ιδιότητες, οι οποίες εξαρτώνται σηµαντικά από το µέγεθος, το σχήµα και τη σύστασή τους. Χάρις στις ιδιότητές τους, τα νανοσωµατίδια προτείνονται ως υποσχόµενα υλικά για οπτοηλεκτρονικές εφαρµογές, σε καινοτόµες κβαντικές διατάξεις, στη µοριακή και βιολογική σήµανση αλλά και σε χηµικούς και βιοχηµικούς αισθητήρες υψηλής ακρίβειας. Περιγράφηκε η αρχή λειτουργίας και αναφέρθηκαν παραδείγµατα αισθητήρων, οι οποίοι χρησιµοποιούν διατάξεις νανοσωµατιδίων για την ανίχνευση βιοµορίων ή χηµικών στοιχείων. Η ευαισθησία των παραπάνω διατάξεων αυξάνεται µε τη χρήση µονοδιάστατων νανοσωµατιδιακών συστηµάτων. Η οργάνωση κολλοειδών µεταλλικών νανοσωµατιδίων µεταξύ ηλεκτροδίων σε αγώγιµες αλυσίδες, µε σκοπό την εφαρµογή τους σε αισθητήρες, αποτελεί έναν από τους στόχους της παρούσας διδακτορικής διατριβής. 23

24 1.5 Αναφορές 1 Colloid Science, H.R. Kruyt Vol.1, Elsevier Publ. Com. (1952). 2 Φυσικοχηµεία, Θ.Ν. Σκουλικίδης Ι2, ΣΤ έκδοση Αθήνα (1984). 3 Organic and Inorganic Nanostructures A. Nabok Artech House (2005). 4 Metal nanoparticles and their assemblies C.N.R. Rao, G.U. Kulkarni, P.J. Thomas and P.P. Edwards Chem. Soc. Rev. 29 pp (2000). 5 S.H. Yang, D.A. Drabold, J.B. Adams and A. Sachdev Phys. Rev. B, Introduction to nanotechnology C.P. Poole and F.J. Owens, Wiley Interscience (2003). 7 Luminescence and photophysical properties of colloidal ZnS nanoparticles H. Tang, G. Xu, L. Weng, L. Pan and L. Wang, Acta Mat (2004). 8 S. Wageh, L. Shu-Man, F.T. You and X.Xu-Rong Optical properties of strongly luminescing mercaptoacetic-acid-capped ZnS nanoparticles J. Lum (2003). 9 Effect of Mn +2 concentration in ZnS nanoparticles on photoluminescence and electron-spin-resonance spectra, P.H. Borse, D. Srinivas, R.F. Shinde, S.K. Date, W. Vogel and S.K. Kulkarni Phys. Rev. B (1999). 10 Nanoparticle labels in immunosensing using optical detection methods, review, M. Seydack, Biosensors & Bioelectronics (2005). 11 Light-emitting diodes made from cadmium selenide nanocrystals and a semiconducting polymer V.L. Colvin, M.C. Schlamp and A.P. Alivisatos, Nature (1994). 12 Gold Nanoparticles: Assembly, Supramolecular Chemistry, Quantum-size-related properties and applications towards Biology, Catalysis and Nanotechnology, M.C. Daniel and D. Astruc Chem. Rev (2004). 13 Single electron transistor using a molecularly linked gold colloidal particle chain T. Sato, H. Ahmed, D. Brown, B.F.G. Johnson, J. Appl. Phys. 82 (2) (1997). 14 An approach to electrical studies of single nanocrystals D.L. Klein, P.L. McEuen, J.E.B Bowen Katari, R. Roth and A.P. Alivisatos, Appl. Phys. Lett. 68 (18) 2574 (1996). 15 Nanoparticle labels in immunosensing using optical detection methods, review M. Seydack, Biosensors & Bioelectronics (2005). 24

25 16 Nanoparticles with Raman spectroscopic fingerprints for DNA and RNA detection Y.C. Cao, R. Jin and C.A. Mirkin, Science (2002). 17 Device applications of polymer-nanocomposites D.Y. Godovsky, Adv. Polym. Sc (2000). 18 Magnetic resonance molecular imaging with nanoparticles Lanza, G.M., Winter, P.M., Caruthers, S.D., Morawski, A.M., Schmieder, A.H., Crowder, K.C., J. Nucl. Card (2004). 19 Giant platinum clusters with organic ligands: preparation and catalysis N. Toshima, K. Nakata, H. Kitoh, Inorg. Chim. Acta (1997). 20 Structural analysis of self-assembling nanocrystal superlattices Z.L. Wang Adv. Matter (1998). 21 Electron hopping conductivity and vapor sensing properties of flexible network polymer films of metal nanoparticles F.P.Zamborini, M.C. Leopold, J.F. Hicks, P.J. Kulesza, M.A. Malik and R.W. Murray J. Am. Chem. Soc (2002). 22 Colloidal metal- insulator-metal ensemble chemiresistor sensor H. Wohltjen and A.W. Snow Anal. Chem. 70 (14) (1998). 23 Gold nanoparticle/ppi-dendrimer based chemisensors vapor-sensing properties as a function of the dendrimer size N. Krasteva, B. Guse, I. Besnard, A. Yasuda and T. Vossmeyer, Sens. and Act. B (2003). 24 Vapour sensing using surface functionalized gold nanoparticles H-L Zhang, S.D. Evans, J.R. Henderson, R.E. Miles and T-H Shen, Nanotech (2002). 25 Using solution-phase nanoparticles, surface-confined nanoparticle arrays and single nanoparticles as biological sensing platforms A.J. Haes, D.A. Stuart, S. Nie and R.P. Van Duyne, J. Fluoresc. 14 (4) pp (2004). 26 Chemical sensors based on nanostructured materials X-J Huang and Y-K Choi Sens & Act. B (2007). 27 Ultrasensitive detection of cortisol with enzyme fragment complementation technology using functionalized nanowire A. Kumar, S. Aravamudhan, M. Gordic, S. Bhansali and S. S. Mohapatra Biosens. & Bioelectr (2007). 28 Molecular detection based on conductance quantization of nanowires C. Z. Li, H. X. He, A. Bogozi, J. S. Bunch, and N. J. Tao Appl. Phys. Lett. 76 (10) (2000). 29 Nanowire Nanosensors for Highly Sensitive and Selective Detection of Biological and Chemical Species Y. Cui, Q. Wei, H. Park and C. M. Lieber Science (2001).

26 30 Detection of NO 2 down to ppb Levels Using Individual and Multiple In 2 O 3 Nanowire Devices D.H. Zhang, Z.Q. Liu, C. Li, T. Tang, X.L. Liu, S. Han, B. Lei and C.W. Zhou Nano Lett (2004).

27 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Τεχνικές οργάνωσης κολλοειδών σωµατιδίων 2.1 Εισαγωγή Η εναπόθεση των κολλοειδών νανοσωµατιδίων µε ελεγχόµενο και επαναλήψιµο τρόπο σε οργανωµένες δοµές σε στερεά υποστρώµατα είναι απαραίτητη για την χρήση τους σε διατάξεις µικροηλεκτρονικής, οπτοηλεκτρονικής και αισθητήρων 1. Μονοµοριακά στρώµατα νανοσωµατιδίων υψηλής περιοδικότητας αναπτύσσονται χρησιµοποιώντας χηµικούς δεσµούς, µέσω αυτοοργανούµενων µορίων ή µε την τεχνική Langmuir-Blodgett. ιατεταγµένες δοµές σωµατιδίων, κυρίως µικροµετρικών διαστάσεων εναποτίθενται σε σχηµατοποιηµένα υποστρώµατα. Ακόµη, κολλοειδή σωµατίδια µπορούν να κατευθυνθούν και να εναποτεθούν µεταξύ ηλεκτροδίων χρησιµοποιώντας κατάλληλα ηλεκτρικά πεδία µέσω των τεχνικών ηλεκτροφόρησης και διηλεκτροφόρησης. Στο παρόν κεφάλαιο περιγράφονται οι µέθοδοι εναπόθεσης κολλοειδών µικρο και νανοσωµατιδίων σε στερεά υποστρώµατα και αναφέρονται τα µειονεκτήµατα και πλεονεκτήµατα κάθε τεχνικής. Συχνά ο συνδυασµός τεχνικών παρέχει τα βέλτιστα αποτελέσµατα. Ιδιαίτερη έµφαση δίνεται στη µέθοδο της διηλεκτροφόρησης και στην τεχνική εναπόθεσης κολλοειδών σωµατιδίων σε σχηµατοποιηµένα υποστρώµατα, οι οποίες εφαρµόστηκαν για την εναπόθεση νανοσωµατιδίων και µικροκρυστάλλων σε επιφάνειες Si. Οι δύο αυτές µέθοδοι είναι απλές στη χρήση, ευέλικτες, αφού µπορεί να εφαρµοστούν σε ποικιλία υποστρωµάτων, και παρέχουν δοµές µε µηχανική και θερµική σταθερότητα, αφού η εναπόθεση επιτυγχάνεται χωρίς τη χρήση χηµικών µορίων. Τέλος, υπολογίζεται η δύναµη της διηλεκτροφόρησης, η οποία ασκείται σε κολλοειδή νανοσωµατίδια Au παρουσία εναλλασσόµενου ηλεκτρικού πεδίου. 27

28 2.2 Αυτο-οργάνωση κολλοειδών σωµατιδίων Η πιο διαδεδοµένη µέθοδος εναπόθεσης κολλοειδών νανοσωµατιδίων σε στερεές επιφάνειες είναι η µέθοδος της αυτο-οργάνωσης (self-assembly). Η µέθοδος αυτή απαντάται στη φύση µε την αυθόρµητη οργάνωση διαφόρων βιολογικών µορίων, ενώ στην επιστήµη της νανοτεχνολογίας χρησιµοποιείται για την αυθόρµητη οργάνωση νανοδιάστατων στοιχείων (νανοσωµατιδίων, µονοµερών ή πολυµερών µορίων) σε διατεταγµένη µορφή σχηµατίζοντας ισχυρούς δεσµούς µε το υπόστρωµα και ασθενείς δεσµούς µεταξύ των στοιχείων 1. Συγκεκριµένες οµάδες µορίων προσροφώνται σε αντίστοιχες επιφάνειες σχηµατίζοντας µονοµοριακά στρώµατα κλειστής συσσωµάτωσης (self-assembly monolayer, SAM). Κατά τη διάρκεια διαφόρων µελετών έχει παρατηρηθεί η Αυτο-οργάνωση θειολών και σουλφιδίων σε µεταλλικές επιφάνειες (Au, Ag, Co) σχηµατίζοντας οµοιοπολικό δεσµό S-M (µέταλλο) 2,3, η Αυτο-οργάνωση καρβοξυλικών οξέων, αµινών και αλκοολών σε µέταλλα ή οξείδια µετάλλων µέσω ιοντικών δεσµών 4,5 και η Αυτο-οργάνωση σιλάνης και σιλοξάνης σε Si σχηµατίζοντας οµοιοπολικό δεσµό Si-O 6. Η διατεταγµένη εναπόθεση διαφόρων κολλοειδών νανοσωµατιδίων όπως Au, Ag, CdS, ZnS κ.α. σε διάφορες επιφάνειες µπορεί να επιτευχθεί µε δύο τρόπους 1 : (α) µε τη χρήση χηµικώς διαµορφωµένων υποστρωµάτων, στην επιφάνεια των οποίων έχει σχηµατιστεί µονοµοριακό στρώµα κατάλληλου µορίου και (β) µε την χρήση νανοσωµατιδίων επικαλυµµένων µε µοριακούς σταθεροποιητές οι οποίοι αυτοοργανώνονται στην επιφάνεια. Ένα σχηµατικό παράδειγµα των δύο παραπάνω µεθόδων παρουσιάζεται στο σχήµα 1: (α) νανοσωµατίδια επικαλυµµένα µε µόρια αλκυλοθειολών 7 αυτο-οργανώνονται σε επιφάνειες Au και (β) νανοσωµατίδια χωρίς επικάλυψη 1 αυτο-οργανώνονται σε επιφάνεια στην οποία έχει σχηµατιστεί µονοµοριακό στρώµα αλκυλοθειολών. 28

29 (α) (β) (γ) Σχήµα 1: Σχηµατικό αυτο-οργάνωσης νανοσωµατιδίων: (α) Νανοσωµατίδια επικαλυµµένα µε µόρια αλκυλοθειολών αυτο-οργανώνονται σε επιφάνειες Au και (β) νανοσωµατίδια χωρίς επικάλυψη αυτο-οργανώνονται σε επιφάνεια στην οποία έχει σχηµατιστεί µονοµοριακό στρώµα αλκυλοθειολών. (γ) Εικόνα ΤΕΜ από µονοµοριακό στρώµα νανοκρυστάλλων Au διαµέτρου 6 nm µε επικάλυψη δωδεκαθειόλης σε υπόστρωµα Si 3 N 4 και εικόνα περίθλασης του στρώµατος. (T.P. Bigioni, X.-M. Lin, T.T. Nguyen, E.I. Corwin, T.A. Witten and H.M. Jaeger, Nature Lett. 5 pp265, 2006). Η τεχνική της αυτο-οργάνωσης νανοσωµατιδίων επιτυγχάνει µονοµοριακά στρώµατα νανοσωµατιδίων υψηλής περιοδικότητας, εµβαδού µέχρι κάποια mm 2, όπως αυτό που εικονίζεται στο σχήµα 1 (γ) 8 και αφορά νανοσωµατίδια Au διαµέτρου 6 nm µε επικάλυψη δωδεκαθειόλης σε υπόστρωµα Si 3 N 4. Για ορισµένο χρονικό διάστηµα η τεχνική είχε περιοριστεί στην σύνθεση µονοµοριακών στρωµάτων, ενώ τα τελευταία χρόνια η χρήση µορίων διπλής 29

30 λειτουργικότητας, επιτρέπει την ανάπτυξη πολυστρωµατικών δοµών, όπως παράδειγµα η χρήση διθειολών για την δηµιουργία διπλού στρώµατος νανοσωµατιδίων Au/Cd σε υπόστρωµα Au 9. Η µέθοδος αυτο-οργάνωσης νανοσωµατιδίων απαιτεί τον συνδυασµό των χηµικών µορίων µε το είδος των νανοσωµατιδίων και υποστρωµάτων, ενώ η οµοιογένεια και επαναληψιµότητα των διαµορφωµένων στρωµάτων εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, όπως η διασπορά µεγέθους και η συγκέντρωση των κολλοειδών νανοσωµατιδίων και οι συνθήκες διαβροχής και εξάτµισης του διαλύτη 1,8. Τέλος η µηχανική και θερµική σταθερότητα των µονοµοριακών στρωµάτων είναι περιορισµένη. 2.3 Μέθοδος Langmuir-Blodgett Η µέθοδος εναπόθεσης Langmuir-Blodgett (LB) στηρίζεται στο σχηµατισµό µονοµοριακού στρώµατος κλειστής συσσωµάτωσης αµφιφιλικών µορίων στην επιφάνεια υδατικού υγρού, ο οποίος ακολουθείται από µεταφορά του στρώµατος σε στερεό υπόστρωµα κατά την βύθιση ή/και ανάσυρσή του από το υγρό 1. Αµφιφιλικά χαρακτηρίζονται τα µόρια τα οποία περιέχουν µία υδρόφιλη οµάδα και µια υδρόφοβη. Στην τεχνική LB συνήθως χρησιµοποιούνται λιπαρά οξέα µε χηµικό τύπο CH 3 -(CH 2 ) n -COOH τα οποία περιέχουν την πολική οµάδα -COOH και την µη πολική αλυσίδα C. Όταν αυτά τα µόρια έρθουν σε επαφή µε το νερό, τοποθετούνται κατά πλειοψηφία στην επιφάνεια του νερού µε την πολική τους οµάδα σε αλληλεπίδραση µε την διπολική ροπή των µορίων του νερού. Ένα παράδειγµα εναπόθεσης νανοσωµατιδίων σε στερεό υπόστρωµα µε την τεχνική LB παρουσιάζεται στο σχήµα Νανοσωµατίδια Fe-Pt διαµέτρου 3.1 nm µε σταθεροποιητή ελαϊκό οξύ αναµίχθηκαν µε µόρια λιπαρών οξέων και στη συνέχεια διαχύθηκαν στην επιφάνεια νερού, όπου διαµόρφωσαν ένα διπλό στρώµα µορίων λιπαρών οξέων και νανοσωµατιδίων (σχήµα 2(α)). Τα νανοσωµατίδια εναποτέθηκαν στην επιφάνεια υποστρώµατος χαλκού µε οριζόντια ανάσυρσή του από το νερό και παρατηρήθηκαν από µικροσκόπιο διερχόµενης δέσµης (σχήµα 2(β))

31 (α) (β) Σχήµα 2: (α) σχηµατική αναπαράσταση µονοµοριακού στρώµατος νανοσωµατιδίων Fe-Pt πάνω σε αµφιφιλικό µονοµοριακό στρώµα λιπαρών οξέων στην επιφάνεια νερού και (β) εικόνα ηλεκτρονικού µικροσκοπίου διερχόµενης δέσµης του µονοµοριακού στρώµατος νανοσωµατιδίων Fe-Pt που µεταφέρθηκε σε υπόστρωµα χαλκού (K. Kuroishi, M.-P. Chen, Y. Kitamoto and T. Seki, Electroch. Acta 51 pp867 (2005)). Η τεχνική LB είναι τεχνολογικά απλή και επιτυγχάνει τη σύνθεση µονοµοριακών δοµών υψηλής περιοδικότητας, ακόµη και πολλαπλών στρωµάτων. Όµως η πρόσφυση των δοµών στο υπόστρωµα συνήθως δεν είναι πολύ καλή όπως και η θερµική και µηχανική τους σταθερότητα Εναπόθεση µε περιστροφή Η µέθοδος της εναπόθεσης µε περιστροφή χρησιµοποιείται επί δεκαετίες για την εναπόθεση πολυµερικών στρωµάτων σε επίπεδες επιφάνειες και ιδιαιτέρως για την εναπόθεση φωτοευαίσθητων ρητινών στην κατασκευή µικροηλεκτρονικών διατάξεων. Η τεχνική περιλαµβάνει τον διασκορπισµό του διαλύµατος στην επιφάνεια του υποστρώµατος, το οποίο βρίσκεται σε ειδική βάση η οποία περιστρέφεται µε ταχύτητα µερικών χιλιάδων στροφών το λεπτό. Κατά τη διάρκεια της περιστροφής το διάλυµα διασπείρεται στην επιφάνεια του υποστρώµατος υπό την επίδραση κεντρικών δυνάµεων και ο διαλύτης εξατµίζεται. Η τεχνική είναι απλή στη χρήση, όµως παράγει άµορφα λεπτά στρώµατα πολυµερών ή νανοδοµικών υλικών, τα οποία δεν έχουν καλή πρόσφυση στην επιφάνεια. Ορισµένα από τα παραπάνω µειονεκτήµατα της µεθόδου µπορούν να ξεπεραστούν όταν η τεχνική της περιστροφής συνδυάζεται µε άλλες τεχνικές εναπόθεσης. Για παράδειγµα νανοσωµατίδια Au εναποτίθενται οµογενώς και µε 31

Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση

Το υποσύστηµα αίσθησης απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" είσοδοι της διάταξης αντίληψη του "περιβάλλοντος" τροφοδοσία του µε καθορίζει τις επιδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα που θα καλυφθούν

Θέµατα που θα καλυφθούν Ηµιαγωγοί Semiconductors 1 Θέµατα που θα καλυφθούν Αγωγοί Conductors Ηµιαγωγοί Semiconductors Κρύσταλλοι πυριτίου Silicon crystals Ενδογενείς Ηµιαγωγοί Intrinsic semiconductors ύο τύποι φορέων για το ρεύµασεηµιαγωγούς

Διαβάστε περισσότερα

Νανο-τεχνολογία. Νανο-Επιστήμη. Προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω

Νανο-τεχνολογία. Νανο-Επιστήμη. Προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω Νανο-τεχνολογία Ο σχεδιασμός, ο χαρακτηρισμός, η παραγωγή και η εφαρμογή των δομών, συσκευών και συστημάτων, ελέγχοντας τη μορφή και το μέγεθος σε κλίμακα νανόμετρου Νανο-Επιστήμη Η μελέτη των φαινομένων

Διαβάστε περισσότερα

6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC

6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC 6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC Θεωρητικό µέρος Αν µεταξύ δύο αρχικά αφόρτιστων αγωγών εφαρµοστεί µία συνεχής διαφορά δυναµικού ή τάση V, τότε στις επιφάνειές τους θα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

ΥΛΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΛΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ E-mail: gtsigaridas@teilam.gr ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΔΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΥΠΟΙ ΣΤΕΡΕΩΝ ΜΟΡΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΟΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

2) Μελέτη Φυσικών Διεργασιών Κατασκευής Νανοδιατάξεων σε Πυρίτιο και Γερμάνιο i) Φαινόμενα διάχυσης και ενεργοποίησης προσμίξεων εκτός

2) Μελέτη Φυσικών Διεργασιών Κατασκευής Νανοδιατάξεων σε Πυρίτιο και Γερμάνιο i) Φαινόμενα διάχυσης και ενεργοποίησης προσμίξεων εκτός ΝΑΝΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΤΟ Ε.Μ.Π. Δ, Τσαμάκης Πρόεδρος ΣΗΜΜΥ ΓΕΝΙΚΑ Τελευταία δεκαετία: : Τάση για επενδύσεις στην ΈΡΕΥΝΑ στους τομείς της Νανοτεχνολογίας με στόχο τη δημιουργία υποδομής νέας γνώσης στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

l R= ρ Σε ηλεκτρικό αγωγό µήκους l και διατοµής A η αντίσταση δίνεται από την εξίσωση: (1)

l R= ρ Σε ηλεκτρικό αγωγό µήκους l και διατοµής A η αντίσταση δίνεται από την εξίσωση: (1) ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ ΗΕΚΤΡΟΥΤΩΝ Θέµα ασκήσεως Μελέτη της µεταβολής της αγωγιµότητας ισχυρού και ασθενούς ηλεκτρολύτη µε την συγκέντρωση, προσδιορισµός της µοριακής αγωγιµότητας σε άπειρη αραίωση ισχυρού οξέος,

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Στερεών στις Πρωτεΐνες

Φυσική Στερεών στις Πρωτεΐνες Φυσική Στερεών στις Πρωτεΐνες Νίκος Απ. Παπανδρέου Τ.Ε.Ι. Πειραιά Φεβρουάριος 2010 Ένα ελικοϊδές μονοπάτι Χημική δομή μίας πρωτεΐνης Μήκος αλυσίδας ~30 έως ~1000 αµινοξέα Συνολικός αριθµός ατόµων έως ~

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα επαναλαμβανόμενο περιοδικά φαινόμενο, έχει μία συχνότητα επανάληψης μέσα στο χρόνο και μία περίοδο. Επειδή κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 2.4 Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η αντίσταση ενός αγωγού Λέξεις κλειδιά: ειδική αντίσταση, μικροσκοπική ερμηνεία, μεταβλητός αντισ ροοστάτης, ποτενσιόμετρο 2.4 Παράγοντες που επηρεάζουν την

Διαβάστε περισσότερα

7.a. Οι δεσμοί στα στερεά

7.a. Οι δεσμοί στα στερεά ΤΕΤΥ Σύγχρονη Φυσική Κεφ. 7-1 Κεφάλαιο 7. Στερεά Εδάφια: 7.a. Οι δεσμοί στα στερεά 7.b. Η θεωρία των ενεργειακών ζωνών 7.c. Νόθευση ημιαγωγών και εφαρμογές 7.d. Υπεραγωγοί 7.a. Οι δεσμοί στα στερεά Με

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΝΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ. E-mail: gtsigaridas@teilam.gr

ΝΑΝΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ. E-mail: gtsigaridas@teilam.gr ΝΑΝΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ E-mail: gtsigaridas@teilam.gr ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΣΕ ΟΛΟΕΝΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΚΛΙΜΑΚΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΝΑ ΜΗΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΠΛΕΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146

ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146 Φωτονικά Υλικά ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146 Τεχνολογίες φωτός σήμερα Το φώς έχει εισχωρήσει προ πολλού στη ζωή μας Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Καλύπτει πολύ μεγάλο φάσμα Συστατικά τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΜΟΡΦΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Γενικότητες. Κατηγορίες και τύποι µεσόµορφων

ΜΕΣΟΜΟΡΦΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Γενικότητες. Κατηγορίες και τύποι µεσόµορφων 144 ΜΕΣΟΜΟΡΦΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γενικότητες Σύµφωνα µ αυτά που ειπώθηκαν στη Γενική Εισαγωγική, κατά τη µετατροπή ενός σώµατος από στερεό σε υγρό και αντίστροφα το σώµα περνάει από µια κατάσταση, που χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ. Θεωρητικη αναλυση

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ. Θεωρητικη αναλυση ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ Θεωρητικη αναλυση μεταλλα Έχουν κοινές φυσικές ιδιότητες που αποδεικνύεται πως είναι αλληλένδετες μεταξύ τους: Υψηλή φυσική αντοχή Υψηλή πυκνότητα Υψηλή ηλεκτρική και θερμική

Διαβάστε περισσότερα

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6-1 6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6.1. ΙΑ ΟΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Πολλές βιοµηχανικές εφαρµογές των πολυµερών αφορούν τη διάδοση της θερµότητας µέσα από αυτά ή γύρω από αυτά. Πολλά πολυµερή χρησιµοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

αγωγοί ηµιαγωγοί µονωτές Σχήµα 1

αγωγοί ηµιαγωγοί µονωτές Σχήµα 1 Η2 Μελέτη ηµιαγωγών 1. Σκοπός Στην περιοχή της επαφής δυο ηµιαγωγών τύπου p και n δηµιουργούνται ορισµένα φαινόµενα τα οποία είναι υπεύθυνα για τη συµπεριφορά της επαφής pn ή κρυσταλλοδιόδου, όπως ονοµάζεται,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ 1. ΓΕΝΙΚΑ Τα ηλιακά στοιχεία χρησιμοποιούνται για τη μετατροπή του φωτός (που αποτελεί μία μορφή ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας) σε ηλεκτρική ενέργεια. Κατασκευάζονται από

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Ιόντα με υψηλές ενέργειες (συνήθως Ar +, O ή Cs + ) βομβαρδίζουν την επιφάνεια του δείγματος sputtering ουδετέρων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Nανοσωλήνες άνθρακα. Ηλεκτρονική δομή ηλεκτρικές ιδιότητες. Εφαρμογές στα ηλεκτρονικά

Nανοσωλήνες άνθρακα. Ηλεκτρονική δομή ηλεκτρικές ιδιότητες. Εφαρμογές στα ηλεκτρονικά Nανοσωλήνες άνθρακα Ηλεκτρονική δομή ηλεκτρικές ιδιότητες Εφαρμογές στα ηλεκτρονικά Νανοσωλήνες άνθρακα ιστορική αναδρομή Από το γραφίτη στους Νανοσωλήνες άνθρακα Στο γραφίτη τα άτομα C συνδέονται ισχυρά

Διαβάστε περισσότερα

2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος

2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος 2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος Όπως είναι γνωστό από την καθημερινή εμπειρία τα περισσότερα σώματα που χρησιμοποιούνται στις ηλεκτρικές ηλεκτρονικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική 1. Στοιχειακοί ηµιαγωγοί

Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική 1. Στοιχειακοί ηµιαγωγοί Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική 1 Στοιχειακοί ηµιαγωγοί Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική Οµοιοπολικοί δεσµοί στο πυρίτιο Κρυσταλλική δοµή Πυριτίου ιάσταση κύβου για το Si: 0.543 nm Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 Λ. Ναλµπαντιάν Ινστιτούτο Τεχνικής Χηµικών ιεργασιών, ΕΚΕΤΑ, Τ.Θ. 361, 57001, Θέρµη,Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ...

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Σημείωση: Διάφοροι τύποι και φυσικές σταθερές βρίσκονται στην τελευταία σελίδα. Θέμα 1ο (20 μονάδες)

Διαβάστε περισσότερα

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev.

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. To ορατό καταλαµβάνει ένα πολύ µικρό µέρος του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος: 1,6-3,2eV. Page 1

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ Β. Κανελλόπουλος, Γ. οµπάζης, Χ. Γιαννουλάκης και Κ. Κυπαρισσίδης Τµήµα Χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΧΑΜΗΛΟ ΙΑΣΤΑΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟ SiC

ΜΕΛΕΤΗ ΧΑΜΗΛΟ ΙΑΣΤΑΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟ SiC ΤΙΤΛΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΒΗΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΧΑΜΗΛΟ ΙΑΣΤΑΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟ SiC Λαφατζής ηµήτριος Υποψήφιος διδάκτωρ στο Α.Π.Θ. Τµήµα Φυσικής ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Καθηγ. ΛΟΓΟΘΕΤΙ ΗΣ ΣΤΕΡΓΙΟΣ (Τµ. Φυσικής,

Διαβάστε περισσότερα

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Δρ Κυριάκος Παπαδόπουλος Ερευνητής Α Ινστιτούτο Φυσικοχημείας ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Φασματοσκοπία I. Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης

Μοριακή Φασματοσκοπία I. Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης Μοριακή Φασματοσκοπία I Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης 2 Τι μελετά η μοριακή φασματοσκοπία; Η μοριακή φασματοσκοπία μελετά την αλληλεπίδραση των μορίων με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Από τη μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΙΚΡΟ ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΜΠ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΓΕΝΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑ ΜΙΚΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΜΠ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑ ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΜΠ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΕΣ ΣΠΟΥ ΕΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΙΚΡΟ ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΜΠ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΓΕΝΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑ ΜΙΚΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΜΠ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑ ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΜΠ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΕΣ ΣΠΟΥ ΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΙΚΡΟ ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΜΠ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ, Αναπλ. Καθηγ., ΣΕΜΦΕ (dtsouk@central.ntua.gr). ΤΣΑΜΑΚΗΣ, Καθηγητής, ΣΗΜΜΜΥ (dtsamak@central.ntua.gr) Κ. ΧΑΡΙΤΙ ΗΣ, Αναπλ. Καθηγ., ΣΧΜ (charitidis@chemeng.ntua.gr)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α : Για να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής αρκεί να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό κάθε µιας από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Σκοπός της Άσκησης: Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι α) η κατανόηση της αρχής λειτουργίας των μηχανών συνεχούς ρεύματος, β) η ανάλυση της κατασκευαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ & Τ/Υ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ - ΟΠΤΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ & LASER

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ & Τ/Υ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ - ΟΠΤΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ & LASER ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ & Τ/Υ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ - ΟΠΤΟΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ & LASER ΑΣΚΗΣΗ ΝΟ6 ΜΕΛΕΤΗ ΦΩΤΟΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕ- ΝΟΥ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΦΩΤΟΕΚΠΕΜΠΟΥΣΩΝ ΙΟ ΩΝ (LEDS) Γ. Μήτσου Α. Θεωρία 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ύλη ένατου µαθήµατος. Οπτικό µικροσκόπιο, Ηλεκτρονική µικροσκοπία σάρωσης, Ηλεκτρονική µικροσκοπία διέλευσης.

Ύλη ένατου µαθήµατος. Οπτικό µικροσκόπιο, Ηλεκτρονική µικροσκοπία σάρωσης, Ηλεκτρονική µικροσκοπία διέλευσης. ιάλεξη 9 η Ύλη ένατου µαθήµατος Οπτικό µικροσκόπιο, Ηλεκτρονική µικροσκοπία σάρωσης, Ηλεκτρονική µικροσκοπία διέλευσης. Μέθοδοι µικροσκοπικής ανάλυσης των υλικών Οπτική µικροσκοπία (Optical microscopy)

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR

Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR Φώτης Νταής Καθηγητής Πανεπιστηµίου Κρήτης, Τµήµα Χηµείας Φασµατοσκοπία NMR Ο Πυρηνικός µαγνητικός Συντονισµός (NMR) είναι ένα φαινόµενο που συµβαίνει όταν πυρήνες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Εργαστήριο Φυσικής IΙ. Μελέτη της απόδοσης φωτοβολταϊκού στοιχείου με χρήση υπολογιστή. 1. Σκοπός. 2. Σύντομο θεωρητικό μέρος

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Εργαστήριο Φυσικής IΙ. Μελέτη της απόδοσης φωτοβολταϊκού στοιχείου με χρήση υπολογιστή. 1. Σκοπός. 2. Σύντομο θεωρητικό μέρος ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Σκοπός Το φωτοβολταϊκό στοιχείο είναι μία διάταξη ημιαγωγών η οποία μετατρέπει την φωτεινή ενέργεια που προσπίπτει σε αυτήν σε ηλεκτρική.. Όταν αυτή φωτιστεί με φωτόνια κατάλληλης συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Ηλεκτρική δύναμη και φορτίο Ηλεκτρισμένα σώματα 1.1 Ποια είναι ; Σώματα (πλαστικό, γυαλί, ήλεκτρο) που έχουν την ιδιότητα να ασκούν δύναμη σε ελαφρά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Τεχνολογικό Πανεπιστήµιο Κύπρου, Τµήµα ιαχείρισης Περιβάλλοντος. (Επιστήµη και Τεχνολογία Περιβάλλοντος) Συντονιστής Προγράµµατος: Καθ. Κωνσταντίνος Βαρώτσης c.varotsis@cut.ac.cy

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές των Laser στην Φ/Β τεχνολογία: πιο φτηνό ρεύμα από τον ήλιο

Εφαρμογές των Laser στην Φ/Β τεχνολογία: πιο φτηνό ρεύμα από τον ήλιο Εφαρμογές των Laser στην Φ/Β τεχνολογία: πιο φτηνό ρεύμα από τον ήλιο Μιχάλης Κομπίτσας Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Ινστιτούτο Θεωρ./Φυσικής Χημείας (www.laser-applications.eu) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

6. ιαμοριακές δυνάμεις

6. ιαμοριακές δυνάμεις 6. ιαμοριακές δυνάμεις ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός αυτού του κεφαλαίου είναι να γνωρίσουμε τα είδη των ελκτικών δυνάμεων που αναπτύσσονται μεταξύ των μορίων των ομοιοπολικών ενώσεων και την επίδραση που ασκούν οι δυνάμεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc

ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ : «ΚΕΛΙΑ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΜΕ ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑ ΒΙΟΑΙΘΑΝΟΛΗΣ» ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc ΟΜΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΥΨΕΛΙ ΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Σχ. 1: Τυπική μορφή μοριακού δυναμικού.

Σχ. 1: Τυπική μορφή μοριακού δυναμικού. ΤΕΤΥ - Σύγχρονη Φυσική Κεφ. 6-1 Κεφάλαιο 6. Μόρια Εδάφια: 6.a. Μόρια και μοριακοί δεσμοί 6.b. Κβαντομηχανική περιγραφή του χημικού δεσμού 6.c. Περιστροφή και ταλάντωση μορίων 6.d. Μοριακά φάσματα 6.a.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις - 4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο της άσκησης

Περιεχόμενο της άσκησης Προαπαιτούμενες γνώσεις Επαφή p- Στάθμη Fermi Χαρακτηριστική ρεύματος-τάσης Ορθή και ανάστροφη πόλωση Περιεχόμενο της άσκησης Οι επαφές p- παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον επειδή βρίσκουν εφαρμογή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ Θέµατα ιάλεξης οµή, αριθµός και διαχωρισµός των αµινοξέων Ένωση αµινοξέων µε τον πεπτιδικό δεσµό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σχετικά µε τις ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ. Γ. Λευθεριώτης Επικ. καθηγητής

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ. Γ. Λευθεριώτης Επικ. καθηγητής ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ Γ. Λευθεριώτης Επικ. καθηγητής Αγωγοί- μονωτές- ημιαγωγοί Ενεργειακά διαγράμματα ημιαγωγού Ηλεκτρόνια (ΖΑ) Οπές (ΖΣ) Ενεργειακό χάσμα και απορρόφηση hc 1,24 Eg h Eg ev m max max Χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας Άσκηση 2 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία 4. Χρωματογραφία Ηλεκτροχημεία Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΜΑΓΝΗΤΕΣ. Γιάννης Σανάκης, ρ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΚΕΦΕ «ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ»

ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΜΑΓΝΗΤΕΣ. Γιάννης Σανάκης, ρ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΚΕΦΕ «ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ» ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΜΑΓΝΗΤΕΣ Γιάννης Σανάκης, ρ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΚΕΦΕ «ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ» Εισαγωγή Υλικό σε εξωτερικό µαγνητικό πεδίο, Η: Β = Η + 4πΜ Μ: Μαγνήτιση ανά µονάδα όγκου Μαγνητική επιδεκτικότητα: χ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αλλαγή της δομής των ταινιών λόγω κραματοποίησης

Αλλαγή της δομής των ταινιών λόγω κραματοποίησης Αλλαγή της δομής των ταινιών λόγω κραματοποίησης Παράμετροι που τροποποιούν την δομή των ταινιών Σχηματισμός κράματος ή περισσοτέρων ημιαγωγών Ανάπτυξη ετεροδομών ή υπερδομών κβαντικός περιορισμός (quantum

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Ύλη έβδοµου µαθήµατος

Ύλη έβδοµου µαθήµατος ιάλεξη 7 η Ύλη έβδοµου µαθήµατος Φασµατοσκοπία απορρόφησης ακτίνων Χ, Φασµατοσκοπία οπισθοσκέδασης Rutherford, Φασµατοσκοπία ηλεκτρονίων Auger, Φασµατοσκοπία µάζας δευτερογενών ιόντων. Φασµατοσκοπία απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική Φυσική (Εργαστήριο) ρ. Κ. Ι. ηµητρίου ΙΟ ΟΙ

Ηλεκτρονική Φυσική (Εργαστήριο) ρ. Κ. Ι. ηµητρίου ΙΟ ΟΙ Ηλεκτρονική Φυσική (Εργαστήριο) ρ. Κ. Ι. ηµητρίου ΙΟ ΟΙ Για να κατανοήσουµε τη λειτουργία και το ρόλο των διόδων µέσα σε ένα κύκλωµα, θα πρέπει πρώτα να µελετήσουµε τους ηµιαγωγούς, υλικά που περιέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά. Απορρόφυση ακτινοβολίας. Μέρος 1ον : ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά.

ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά. Απορρόφυση ακτινοβολίας. Μέρος 1ον : ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 53 ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά. Απορρόφυση ακτινοβολίας. 5. Άσκηση 5 5.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε την

Διαβάστε περισσότερα

div E = ρ /ε 0 ρ p = - div P, σ p = P. n div E = ρ /ε 0 = (1 /ε 0 ) (ρ l + ρ p ) div (ε 0 E + P) = ρ l /ε 0

div E = ρ /ε 0 ρ p = - div P, σ p = P. n div E = ρ /ε 0 = (1 /ε 0 ) (ρ l + ρ p ) div (ε 0 E + P) = ρ l /ε 0 ιηλεκτρικά Υλικά Υλικά των µονώσεων Στερεά και ρευστά Επίδραση του Ηλεκτρικού πεδίου Η δράση του ηλεκτρικού πεδίου προσανατολίζει τα δίπολακαι δηµιουργεί το πεδίο της Πόλωσης Ρ Το προκύπτον πεδίο D της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός υλικών με ιόντα

Χαρακτηρισμός υλικών με ιόντα Χαρακτηρισμός υλικών με ιόντα 1. Secondary ion mass spectroscopy (SIMS) Φασματοσκοπία μάζας δευτερογενών ιόντων. Rutherford backscattering (RBS) Φασματοσκοπία οπισθοσκέδασης κατά Rutherford Secondary ion

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΘΕΜΑ A ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 Παρασκευή, 0 Μαΐου 0 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες... 7

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες... 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1.1 Φυσικά µεγέθη... 1 1.2 ιανυσµατική άλγεβρα... 2 1.3 Μετατροπές συντεταγµένων... 6 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου Θέµατα Σωστού/Λάθους και Πολλαπλής επιλογής Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Το 17Cl σχηµατίζει ενώσεις µε ένα µόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ

ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 5. ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Σπαθής Ά.,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ως γνωστόν, οι χηµικές ενώσεις προκύπτουν από την ένωση δύο ή περισσοτέρων στοιχείων, οπότε και έχουµε σηµαντική µεταβολή του ενεργειακού περιεχοµένου του συστήµατος.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΘΕΜΑΤΑ

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2002 ΘΕΜΑΤΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ): ΦΥΣΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΘΕΜΑ 1 o Για τις ερωτήσεις 1 4, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΡΩΜΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΡΟ ΜΕ ΚΕΡΑΜΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΡΩΜΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΡΟ ΜΕ ΚΕΡΑΜΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΡΩΜΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΡΟ ΜΕ ΚΕΡΑΜΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Αδαµαντία Ε. Παγανά,, Στυλιανή. Σκλαρή, Ευστάθιος Σ. Κικκινίδης,, Βασίλειος Τ. Ζασπάλης Εργαστήριο Ανόργανων Υλικών, Ινστιτούτο Τεχνικής Χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματική και θεωρητική μελέτη της χημικής απόθεσης από ατμό χαλκού και αλουμινίου από αμιδικές πρόδρομες ενώσεις. Ιωάννης Γ.

Πειραματική και θεωρητική μελέτη της χημικής απόθεσης από ατμό χαλκού και αλουμινίου από αμιδικές πρόδρομες ενώσεις. Ιωάννης Γ. ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΙ Πειραματική και θεωρητική μελέτη της χημικής απόθεσης από ατμό χαλκού και αλουμινίου από αμιδικές πρόδρομες ενώσεις Ιωάννης Γ. Αβιζιώτης ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Σε Ολοκληρωµένα Κυκλώµατα (Microchips) Αναλογικά ή Ψηφιακά Κυκλώµατα;

Εισαγωγή Σε Ολοκληρωµένα Κυκλώµατα (Microchips) Αναλογικά ή Ψηφιακά Κυκλώµατα; Εισαγωγή Σε Ολοκληρωµένα Κυκλώµατα (Microchips) ρ. Ιούλιος Γεωργίου Further Reading Texts: Design of Analog CMOS Integrated Circuits Behzad Razavi Microelectronic Circuits, Sedra & Smith Αναλογικά ή Ψηφιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ 4. ΕΙ ΙΚΕΣ ΙΟ ΟΙ. ίοδος zener. Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου zener. Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου Zener

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ 4. ΕΙ ΙΚΕΣ ΙΟ ΟΙ. ίοδος zener. Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου zener. Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου Zener 4. Ειδικές ίοδοι - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 4. ΕΙ ΙΚΕΣ ΙΟ ΟΙ ίοδος zener Χαρακτηριστική καµπύλη διόδου zener Τάση Zener ( 100-400 V για µια απλή δίοδο) -V Άνοδος Ι -Ι Κάθοδος V Τάση zener V Z I Ζ 0,7V

Διαβάστε περισσότερα

Νανοτεχνολογία ΧΑΡΙΣ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 2013 14

Νανοτεχνολογία ΧΑΡΙΣ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 2013 14 Νανοτεχνολογία 1.Ορισμός της Νανοτεχνολογίας 2.Πότε έκανε την εμφάνιση της; 3.Τα επιτευγματά της 4.Σε τι ωφελει την ανθρωπότητα 5.Που τη συναντάμε στη φύση 6.Κριτικές 7.Τι περιμένουμε απο την εξέλιξη της

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π.

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Σημειώσεις για το μάθημα Φυσική Χημεία ΙΙ Ηλεκτροχημικά στοιχεία Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Τμήμα Χημείας ΑΠΘ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΑΛΥΤΙΚΗ ΤΑΣΗ 1.1 των µετάλλων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση ΠεριεχόµεναΚεφαλαίου 35 Περίθλαση απλής σχισµής ή δίσκου Intensity in Single-Slit Diffraction Pattern Περίθλαση διπλής σχισµής ιακριτική ικανότητα; Κυκλικές ίριδες ιακριτική

Διαβάστε περισσότερα