Η ίδρυση του Ελληνικού Συναγερμού: πλευρές πολιτικής και ιδεολογικής συγκρότησης,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ίδρυση του Ελληνικού Συναγερμού: πλευρές πολιτικής και ιδεολογικής συγκρότησης, 1951-1952"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Η ίδρυση του Ελληνικού Συναγερμού: πλευρές πολιτικής και ιδεολογικής συγκρότησης, Μουστάκας Βασίλειος ΑΕΜ 48 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Η ίδρυση του Ελληνικού Συναγερμού: πλευρές πολιτικής και ιδεολογικής συγκρότησης, Μουστάκας Βασίλειος ΑΕΜ 48 Τριμελής εξεταστική επιτροπή Ανδρέας Πανταζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Επιβλέπων Δημοσθένης Δώδος, Επίκουρος Καθηγητής Σπύρος Μαρκέτος, Επίκουρος Καθηγητής ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

3 Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Ανδρέα Πανταζόπουλο για την υπόδειξη του θέματος, την συνεχή καθοδήγησή του, τις συμβουλές, το ενδιαφέρον του, την εποικοδομητική κριτική του κειμένου, καθώς και για την κατανόηση και υπομονή που επέδειξε κατά την διάρκεια της εκπόνησης της εργασίας. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Δημοσθένη Δώδο και τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Σπύρο Μαρκέτο για την συμμετοχή τους στην εξεταστική επιτροπή και για την εποικοδομητική κριτική του κειμένου. 2

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 5 Κεφάλαιο 1 ο Η πολιτική ιδεολογία ως έννοια, η περίπτωση του συντηρητισμού Συντηρητισμός, μια χώρο-χρονική οριοθέτηση Οι αξίες του συντηρητισμού Η σύγχρονη εκδοχή 21 Κεφάλαιο 2 ο Η έννοια του λαϊκισμού και η συνάρθρωση του με τον εθνικισμό Θεωρητικές προσεγγίσεις Τα χαρακτηριστικά του λαϊκισμού Μια προσπάθεια ερμηνείας του εθνικισμού Ο πολιτικός εθνικισμός Η σχέση λαϊκισμού και εθνικισμού 41 Κεφάλαιο 3 ο Η φύση της Δεξιάς Μια προσπάθεια ταξινόμησης Η Δεξιά στην Ελλάδα 49 Κεφάλαιο 4 ο Το μεταπολεμικό πολιτικό σκηνικό και η πολιτική συγκρότηση του Ελληνικού Συναγερμού Η πολιτική σκηνή μετά τον εμφύλιο Η ανατροπή του πολιτικού σκηνικού Η κάθοδος του στρατάρχη στην πολιτική Η πορεία προς τις εκλογές του Κεφάλαιο 5 ο Η ιδεολογική πλατφόρμα του Ελληνικού Συναγερμού Η αντικομμουνιστική ρητορική του Ελληνικού Συναγερμού Το όραμα του Ελληνικού Συναγερμού, ένα ψευδεπίγραφο λαϊκό προφίλ Ο πολιτικός λόγος του Ελληνικού Συναγερμού μέσα σε πολωμένο εκλογικό κλίμα 99 Επίλογος 104 Βιβλιογραφία 108 Ξενόγλωσση 108 Ελληνόγλωσση 111 Πηγές 115 Εφημερίδες 115 3

5 Εισαγωγή Σκοπός της εργασίας αυτής αποτελεί η απόπειρα εννοιολόγησης της δεξιάς ιδεολογίας στη μεταπολεμική Ελλάδα, όπως αυτή εκφράστηκε από το κόμμα που ίδρυσε ο Αλέξανδρος Παπάγος τον Ελληνικό Συναγερμό. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα δυο πρώτα χρόνια λειτουργίας του κόμματος ( ), στην προσπάθεια που γίνεται από τον αρχηγό του να ενοποιήσει την δεξιά παράταξη υπό ένα πολιτικό σχηματισμό με τελικό στόχο την άνοδο στην εξουσία. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού, αρχικά θα γίνει ένα περίγραμμα του θεωρητικού πλαισίου που χρειάζεται για να κατανοηθεί η δεξιά παράταξη στην Ελλάδα και στη συνέχεια θα γίνει χρήση του προκειμένου να αναλυθεί το πραγματολογικό υλικό. Το πραγματολογικό υλικό αντλείται από τις ημερήσιες εφημερίδες που είναι προσκείμενες στο χώρο του Ελληνικού Συναγερμού. Οι εφημερίδες Καθημερινή και Ελληνικός Βορράς, καθώς και οι εφημερίδες του συγκροτήματος Λαμπράκη, Βήμα και Νέα (ιδιαίτερα μετά την στροφή που κάνουν με το να στηρίζουν τον Αλέξανδρο Παπάγο) εμφανίζονται ως τα πλέον κατάλληλα έντυπα για την μελέτη της συγκρότησης του Ελληνικού Συναγερμού μιας και ως εφημερίδες του δεξιού χώρου (τουλάχιστον για την διετία ) αποτυπώνουν πληρέστερα τις θέσεις και τις απόψεις του κόμματος 1. Το υλικό καλύπτει το χρονικό διάστημα από το Μάιο του 1951 έως τα τέλη του Αρχικά, παρατίθεται ο ορισμός της πολιτικής ιδεολογίας. Στη συνέχεια αναλύονται οι θεωρίες για τον πολιτικό συντηρητισμό (κεφάλαιο 1), το λαϊκισμό και τον εθνικισμό (κεφάλαιο 2). Έπειτα γίνεται μια οριοθέτηση του πλαισίου της δεξιάς παράταξης εν γένει δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην περίπτωση της ελληνικής δεξιάς (κεφάλαιο 3). Στόχος του τέταρτου κεφαλαίου είναι να παρουσιαστεί η πολιτική συγκρότηση του Ελληνικού Συναγερμού (Ε.Σ), όπως αυτή γίνεται φανερή και μέσα από της εφημερίδες της εποχής. Στο επόμενο κεφάλαιο (κεφάλαιο 5) δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις προεκλογικές ομιλίες του Αλέξανδρου Παπάγου, καθώς εκεί αποτυπώνονται αυτούσιες οι θέσεις και οι πεποιθήσεις του - ενώ κάποια σχήματα λόγου και εκφράσεις κλειδιά που χρησιμοποιεί καταδεικνύουν όχι μόνο τις τακτικές και τις στρατηγικές του προθέσεις, αλλά και την ιδεολογική γραμμή του Ε.Σ. Επιμέρους στόχος του κεφαλαίου είναι να διαπιστώσει και να υπογραμμίσει την ύπαρξη συντηρητικών, 1 Οι εφημερίδες του συγκροτήματος Λαμπράκη ( Βήμα και Νέα ) καθώς και ο Ελληνικός Βορράς ήταν στηρίγματα της βενιζελικής παράταξης κατά τον Ηλία Νικολακόπουλο, αλλά την δεδομένη χρονική στιγμή υποστήριζαν την «λύση Παπάγου» 5

6 λαϊκιστικών και εθνικιστικών στοιχείων στους λόγους του αρχηγού του κόμματος. Τέλος, στον επίλογο παρατίθενται τα καταλυτικά συμπεράσματα της εργασίας για την φύση του μετεμφυλιακού πολιτικού συστήματος της χώρας. Ταξινομείται ο Ελληνικός Συναγερμός στη δεξιά εν γένει, συνοψίζονται τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά του και αποτιμάται ο στρατηγικός σχεδιασμός του Παπάγου στην πορεία του προς την εξουσία. 6

7 Κεφάλαιο 1ο Η πολιτική ιδεολογία ως έννοια, η περίπτωση του συντηρητισμού Η ιδεολογία αποτελεί μια από τις πιο αμφιλεγόμενες έννοιες στις πολιτικές και γενικά τις κοινωνικές επιστήμες 2. Ως όρος η ιδεολογία εισάγεται από τον Antoine Destutt de Tracy, ένα Γάλλο φιλόσοφο που έζησε και έδρασε την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης. Με αυτόν το όρο ο De Tracy θέλησε να περιγράψει μια επιστήμη του μυαλού και των παραγώγων του (ιδέες) η οποία ήταν κατ' αναλογία με άλλες επιστήμες του ανθρώπου ή γενικά των έμβιων όντων (βιολογία, ζωολογία κλπ). Στο γενικό πνεύμα του Διαφωτισμού ο de Tracy προσδίδει σε αυτόν τον γνωστικό κλάδο ένα κανονιστικό περιεχόμενο, θεωρώντας την ιδεολογία ως ένα μοχλό για την πρόοδο της ανθρωπότητας 3. Αν όμως ο όρος ιδεολογία εισάγεται ως μια θετική έννοια, η μετέπειτα ιστορία του όρου θα πάρει την ακριβώς αντίθετη τροχιά. Την πρώτη ουσιαστική επίδραση της έννοιας στους πολιτικούς αγώνες τη συναντούμε κατά τη ναπολεόντεια περίοδο. Ο Napoleon κατηγορεί τους ιδεολόγους ότι επιδρούν διαλυτικά στα πλαίσια της κοινωνίας. Πίστευε πως οι αντιλήψεις των ιδεολόγων ήταν αντίθετες με τα κυρίαρχα συμφέροντα και γι αυτό τους είχε προσάψει την κατηγορία των χειραγωγών 4. Οι φιλελεύθερες και δημοκρατικές πολιτικές ιδέες τους ήταν για τον Napoleon η πηγή για «όλες τις συμφορές που έχουν πλήξει την αγαπημένη μας Γαλλία» 5. Ο όρος ιδεολογία αποκτά πραγματικά σημαίνουσα θέση στο πολιτικό λεξιλόγιο μέσα από τα γραπτά του Karl Marx. Πρέπει να τονιστεί ότι στο έργο του Marx δεν υπάρχει μια ενιαία και συστηματική επεξεργασία του όρου 6. Η χρήση που έμελλε να επηρεάσει πιο πολύ την μετέπειτα σκέψη είναι αυτή που συναντάται στο έργο, που συνέγραψε με τον Engels, Η Γερμανική Ιδεολογία. Εκεί, καταρχάς, δηλώνεται πως οι αναπαραστάσεις και ιδέες που αναφέρονται στην κοινωνική πραγματικότητα -δηλαδή η ιδεολογία- εκφράζουν δεδομένα ταξικά συμφέροντα και συνεπώς πως η αναπαράσταση του κόσμου που έχει επικρατήσει είναι η 2 Παντελής Λέκκας, εισαγωγή στη πολιτική κοινωνιολογία, σημειώσεις Θεσσαλονίκη 2002, σελ 59 3 Andrew Heywood, Πολιτικές ιδεολογίες, εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2007, σελ 40 4 Δέσποινα Παπαδημητρίου, Από τον λαό των νομιμοφρόνων στο έθνος των εθνικοφρόνων. Η συντηρητική σκέψη στην Ελλάδα , εκδόσεις Σαββάλας, Αθήνα 2006, σελ 34 5 Iain MacKenzie, The idea of ideology, Ιn: Political Ideologies: An introduction, Routledge, Third edition 2003, σελ. 4 6 Παντελής Λέκκας, Εισαγωγή στη πολιτική κοινωνιολογιά, σημειώσεις Θεσσαλονίκη 2002, σελ 61 7

8 αναπαράσταση της «άρχουσας τάξης», της κοινωνικής τάξης που κατέχει ή ελέγχει τα μέσα παραγωγής του υλικού κόσμου. Όπως οι Marx και Engels συνοψίζουν «Οι ιδέες της άρχουσας τάξης είναι σε κάθε εποχή οι κυρίαρχες ιδέες, δηλαδή η τάξη που είναι η υλική δύναμη της κοινωνίας είναι συγχρόνως και η κυρίαρχη διανοητική δύναμη. Η τάξη που κατέχει τα μέσα υλικής παραγωγής ελέγχει την ίδια στιγμή τα μέσα πνευματικής παραγωγής, έτσι ώστε οι ιδέες αυτών που δεν έχουν τα μέσα πνευματικής παραγωγής να υπάγονται σε αυτήν» 7. Στο βαθμό που οι υποτελείς τάξεις συμμερίζονται και ασπάζονται αυτό το σύνολο αναπαραστάσεων και ιδεών που συγκροτούν την κυρίαρχη ιδεολογία, τότε ορίζουν την ζωή τους ενάντια στα συμφέροντα της δικιάς τους τάξης, ενάντια δηλαδή στα αληθινά τους συμφέροντα. Από εδώ πηγάζει και ο περίφημος ορισμός της ιδεολογίας ως ενός «σκοτεινού θαλάμου», του αντεστραμμένου δηλαδή ειδώλου που παράγεται από τον φωτογραφικό φακό ή το ανθρώπινο μάτι μια μορφή αναπαράστασης και κατανόησης του ταξικού συστήματος η οποία συσκοτίζει την πραγματικότητα. 8 Ενώ όμως για την άρχουσα τάξη αυτή η μορφή παραγνώρισης του πραγματικού εκφράζει και επικυρώνει την κυρίαρχη θέση της στον δεδομένο κοινωνικό σχηματισμό, για τις υποτελείς τάξεις σφραγίζει και διαιωνίζει την υποδούλωση τους. Γι' αυτόν τον λόγο τελικά η ιδεολογία αποτελεί όπως θα πει ο Engels μια «ψευδή συνείδηση». Η ίδια μαγεύει και παραπλανά τις υποτελείς τάξεις αποκρύπτοντάς τους τις αντιφάσεις πάνω στις οποίες θεμελιώνονται όλες οι ταξικές κοινωνίες 9. Η ιδεολογία της κυρίαρχης αστικής τάξης, η αστική ιδεολογία, καλλιεργεί τις αυταπάτες ή την «ψευδή συνείδηση» στους κόλπους του προλεταριάτου, το οποίο υφίσταται την εκμετάλλευση, εμποδίζοντάς το να αναγνωρίσει το γεγονός της ίδιας του της εκμετάλλευσης. Ωστόσο, ο Marx δεν πίστευε ότι όλες οι πολιτικές απόψεις έχουν ιδεολογικό χαρακτήρα. Ισχυριζόταν ότι το δικό του έργο, το οποίο αναλάμβανε την αποκάλυψη της διαδικασίας της ταξικής εκμετάλλευσης και καταπίεσης. Ήταν η εποχή της πίστης στη θετική επιστήμη και την αντικειμενική γνώση και ο Marx και ο Engels ήταν εντονότατα επηρεασμένοι αν όχι εμποτισμένοι απ' αυτήν. Παρόλο που κατά τα λεγόμενα του ο Marx ποτέ δεν είδε τη θεωρία του ως μαρξισμό, της απέδιδε πάντως επιστημονικό χαρακτήρα με τους όρους που η «επιστήμη» και το «επιστημονικό» γίνονταν κατανοητά στην εποχή του, με τους όρους δηλαδή του θετικισμού 10. Κατά την άποψή 7 Andrew Heywood, ο.π, σελ 41 8 Ο.π, σελ 42 9 Ο.π, σελ Νίκος Δεμερτζής, Ιδεολογία και κριτική, περιοδικό Λεβιάθαν, 1989, τεύχος 4, σελ

9 του, μπορούσε να χαραχθεί σαφής διαχωριστική γραμμή μεταξύ επιστήμης και ιδεολογίας, αλήθειας και ψεύδους. Αυτή η διαχωριστική γραμμή όμως άρχισε να συσκοτίζεται στα γραπτά μεταγενέστερων μαρξιστών, όπως ο Lenin. Αυτός έκανε λόγο όχι μόνο για «αστική ιδεολογία» αλλά και για «σοσιαλιστική ιδεολογία», όρους τους οποίους ο Marx θα θεωρούσε ανυπόστατους 11. Η πρωτοτυπία της προσέγγισης του Lenin έγκειται στη θέση ότι ανεξάρτητα, από το αν οι ιδεολογίες είναι αληθείς ή ψευδείς, είναι «χρήσιμες». Η προσθήκη αυτή στην κλασική μαρξιστική αντίληψη ανοίγει το δρόμο για μια κατανόηση της ιδεολογίας που απεικονίζει όλες τις μορφές δράσης, ως, υπό κάποια έννοια, ιδεολογικές 12. Εναλλακτικές χρήσεις του όρου αναπτύχθηκαν κι από μη μαρξιστές θεωρητικούς. Η εμφάνιση ολοκληρωτικών δικτατοριών την περίοδο του μεσοπολέμου ώθησε συγγραφείς όπως ο Karl Popper και η Hannah Arendt να θεωρήσουν την ιδεολογία ως όργανο κοινωνικού ελέγχου για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης και της υποταγής. Αυτή η χρήση του όρου αντιμετώπιζε την ιδεολογία ως «κλειστό» σύστημα σκέψης, το οποίο αξιώνοντας τη μονοπώληση της αλήθειας, αρνείται ν' ανεχθεί αντίθετες ιδέες και αντίπαλες πεποιθήσεις 13. Μια χαρακτηριστικά συντηρητική χρήση του όρου «ιδεολογία» αναπτύχθηκε από στοχαστές όπως ο Michael Oakeshott. Η άποψή του αντανακλά έναν ιδιαίτερο συντηρητικό σκεπτικισμό σχετικά με την αξία του ορθολογισμού, ο οποίος έλκει την καταγωγή του από την πεποίθηση ότι ο κόσμος δεν μπορεί πραγματικά να συλληφθεί από το ανθρώπινο πνεύμα. Όπως το έθεσε ο Oakeshott, στην πολιτική δραστηριότητα «οι άνθρωποι ταξιδεύουν σε μια απέραντη και απύθμενη θάλασσα». Από αυτή τη σκοπιά, οι ιδεολογίες θεωρούνται αφηρημένα «συστήματα σκέψης», δηλαδή συστήματα ιδεών που διαστρέφουν την πολιτική πραγματικότητα, επειδή αξιώνουν να εξηγήσουν κάτι που είναι στην πραγματικότητα ακατανόητο. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο οι συντηρητικοί παραδοσιακά αρνούνται ότι ταυτίζονται με κάποια ιδεολογία, προτιμώντας αντίθετα, να περιγράφουν τον συντηρητισμό ως τάση ή «πνευματική στάση» κι εναποθέτοντας την πίστη τους στον πραγματισμό, την παράδοση και την ιστορία 14. Από μια εναλλακτική προσέγγιση γίνεται η υπόθεση ότι όλα τα είδη πολιτικής σκέψης, συμπεριλαμβανομένης και αυτής που υποστηρίζουμε,είναι ιδεολογικά. Η ιδεολογία δεν πρέπει να ταυτίζεται με την ψευδαίσθηση ή τον δογματισμό, ούτε θα πρέπει να αντιπαραβάλλεται με την «αλήθεια» ή την «επιστήμη». 11 Andrew Heywood, Πολιτικές Ιδεολογίες, εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2007, σελ Iain MacKenzie, The idea of ideology, Ιn: Political Ideologies: An introduction, Routledge, Third edition 2003, σελ 6 13 Andrew Heywood, Πολιτικές Ιδεολογίες, εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2007, σελ Ο.π, σελ

10 Ο Michael Freeden επιδιώκει να επανεντάξει, την έρευνα των πολιτικών ιδεολογιών στον πυρήνα της πολιτικής θεωρίας 15. Κάνοντας επιλεκτική χρήση των γνώσεών του από τους τομείς της μαρξιστικής ανάλυσης και των σύγχρονων κοινωνικών επιστήμων συνδέει τις ιδεολογίες «με κοινωνικές ομάδες και όχι απαραίτητα με τάξεις». Ο ίδιος υποστηρίζει ακόμα ότι «εκτελούν μια σειρά από υπηρεσίες, όπως η νομιμοποίηση, η ένταξη και κοινωνικοποίηση του ατόμου και ο προσανατολισμός δράσης, υπηρεσίες χωρίς τις οποίες η κοινωνία δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει ικανοποιητικά». Βλέπει τις ιδεολογίες ως «πανταχού παρούσες μορφές της πολιτικής σκέψης» που είναι «αναπόφευκτα συνδεδεμένες με την εξουσία, αν και όχι κατά κανόνα με την εκδοχή της εξουσίας ως απειλής ή εκμετάλλευσης». Υποστηρίζει επίσης ότι «οι ιδεολογίες είναι διακριτές μορφές σκέψης που χρειάζονται προσεκτική έρευνα» 16. Ο Freeden κάνει μια ακόμα επισήμανση-διάκριση σε σχέση με τις πολιτικές ιδεολογίες. Τις χωρίζει σε δύο κατηγορίες σε αυτές που ορίζει ως διακριτές ή πλήρεις ιδεολογίες και σε ιδεολογίες με λεπτό πυρήνα (thin-centered ideologies). Για να είναι μια ιδεολογία πλήρης θα πρέπει να παρέχει μια αρκετά ευρεία και περιεκτική σειρά απαντήσεων στα πολιτικά ερωτήματα που συνδέονται με ένα γενικό σχέδιο δημόσιας πολιτικής που μια συγκεκριμένη κοινωνία απαιτεί. Οι απαντήσεις δίνονται μέσω της προσφοράς προτεινόμενων διαδρομών ακολουθώντας τις εννοιολογικές συστάδες των ιδεολογιών. «Λεπτές» ιδεολογίες είναι αυτές που η μορφολογική δομή τους περιορίζεται σε ένα σύνολο βασικών εννοιών το οποίο από μόνο του δεν είναι σε θέση να παρέχει μια αρκετά ευρεία σειρά απαντήσεων στα πολιτικά ζητήματα που κοινωνίες παράγουν 17. Η παραπάνω επισήμανση θα μας βοηθήσει να εξετάσουμε τις ιδεολογίες του εθνικισμού και του λαϊκισμού σε συνδυασμό με την ιδεολογία του συντηρητισμού στην προσπάθεια οριοθέτησης του πλαισίου της δεξιάς παράταξης. Στη προσπάθεια του ο Malcolm Hamilton να ορίσει την ιδεολογία στο άρθρο του The Elements of the Concept of Ideology, έρχεται αντιμέτωπος με 27 διαφορετικά στοιχεία ή κριτήρια ορισμού, τα οποία έχουν συνδυαστεί σε διάφορες παραλλαγές 18. Μετά την ανάλυσή του καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι για τη διατήρηση οκτώ στοιχείων με απώτερο στόχο την δημιουργία ενός συνεκτικού και επαρκώς ευρέος ορισμού 19. Τα στοιχεία που 15 Michael Freeden, Ideologies and Political Theory: A Conceptual Approach, Oxford University Press Inc., New York 1996, σελ 7 16 Ο.π, σελ Michael Freeden, Is Nationalism a Distinct Ideology?, Political Studies 1998, vol. 46, issue 4, pp Malcolm Hamilton, The Elements of the Concept of Ideology, Political Studies 1987, vol. 35, issue 1, pp Ο.π, σελ

11 επιλέγει να συνδυάσει για την δημιουργία του ορισμού της ιδεολογίας είναι τα εξής: αποτελείται από τις πεποιθήσεις τις ιδέες, τις αντιλήψεις και τις συμπεριφορές λαμβάνει τη μορφή ενός συστήματος ή ενός σχεδίου που είναι λίγο πολύ συνεπές συνδέεται με μια συγκεκριμένη ομάδα, τάξη ή συλλογικότητα εντός της ευρύτερης κοινωνίας αφορά το σύνολο της κοινωνίας ή της κοινότητας περιέχει δηλώσεις ή γεγονότα που θεωρούνται πραγματικά περιέχει δηλώσεις κανονιστικού χαρακτήρα εκφράζοντας το ήθος και τις αξίες ενδιαφέρεται για την κοινωνία, το άτομο και τη θέση του στον κόσμο είναι πειστική και επιδιώκει να υποστηρίξει μία υπόθεση με σκοπό να πείσει Έχοντας κατά νου αυτά τα στοιχεία προτείνει τον παρακάτω ορισμό: «Μια ιδεολογία είναι ένα σύστημα συλλογικών και έμπρακτων ιδεών-πεποιθήσεων και στάσεων κανονιστικού χαρακτήρα, που παρέχουν ένα ιδιαίτερο σχέδιο κοινωνικών σχέσεων και συμφωνιών-ρυθμίσεων, με στόχο την αιτιολόγηση ενός συγκεκριμένου πρότυπου συμπεριφοράς, το οποίο οι υποστηρικτές του επιδιώκουν να προαγάγουν, να πραγματοποιήσουν, να ακολουθήσουν ή να συντηρήσουν» 20. O Heywood στο βιβλίο του Πολιτικές ιδεολογίες εμπλουτίζει τον προηγούμενο ορισμό της ιδεολογίας με τον εξής τρόπο: «Μια ιδεολογία αποτελεί ένα λίγο ή πολύ συνεκτικό σύνολο ιδεών που παρέχει τη βάση για την οργανωμένη πολιτική δράση, είτε έχει ως στόχο να τη διατήρηση, την αλλαγή ή την ανατροπή του υπάρχοντος συστήματος εξουσίας. Συνεπώς, όλες οι ιδεολογίες: α) προσφέρουν μια περιγραφή της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων, συνήθως με τη μορφή μιας «κοσμοθεώρησης», β) αναπτύσσουν ένα πρότυπο του επιθυμητού μέλλοντος, ένα όραμα μιας «καλής κοινωνίας» και γ) εξηγούν τον τρόπο επίτευξης της συγκεκριμένης πολιτικής αλλαγής, της μετάβασης από α) έως β» 21 Συνοψίζοντας, παρατηρούμε ότι ο ρόλος των ιδεολογιών είναι αμφίπλευρος. Οι ιδεολογίες συντελούν αφενός στην ενσωμάτωση, την σταθεροποίηση και την νομιμοποίηση δεδομένων κοινωνικών μορφών και ως εκ τούτου σχέσεων εξουσίας. Αφετέρου οι πολιτικές ιδεολογίες συνεισφέρουν στην κριτική και χειραφέτηση από δεδομένες κοινωνικό-πολιτικές δομές και σχέσεις. Ενώ ορισμένες ιδεολογίες μπορεί να αποτελούν κατ εξοχήν δυνάμεις ενσωμάτωσης και νομιμοποίησης του υπάρχοντος (πχ. ο συντηρητισμός), ενώ κάποιες άλλες γίνονται κατ εξοχήν δυνάμεις ρήξης και ανατροπής (πχ. ο αναρχισμός). Συνεπώς, μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι οι πολιτικές ιδεολογίες σε κάθε περίπτωση δύνανται να αποτελέσουν τόσο 20 Ο.π, σελ Heywood, ο.π, σελ 50 11

12 μοχλούς συντήρησης, όσο και οχήματα αλλαγής. 12

13 1.1 Συντηρητισμός, μια χώρο-χρονική οριοθέτηση Η έννοια «συντηρητισμός» (conservatism) γίνεται αντιληπτή στην καθομιλουμένη ως η προσκόλληση, η εμμονή και η πίστη σε χαρακτηριστικές αξίες του παρελθόντος. Σε επίπεδο πολιτικής ορολογίας, ο συντηρητισμός είναι η υπεράσπιση παραδοσιακών ιδανικών, η υποστήριξη διατήρησης της υπάρχουσας κατάστασης ή ακόμη η υποστήριξη ανασύστασης περασμένων συνθηκών. Δεν υπάρχει ενιαίος ορισμός του συντηρητισμού όπως άλλωστε και δεν υπάρχει και ένα ολοκληρωμένο θεωρητικό συντηρητικό πρότυπο 22. Ο όρος προσέλαβε ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις σε διαφορετικές ιστορικές και γεωγραφικές συνθήκες 23. Η πολιτική σκέψη, από τις απαρχές της, περιείχε πολλές τάσεις που θα μπορούσαν εκ των υστέρων να ονομαστούν συντηρητικές. Ως πρώιμη αρχή του συντηρητισμού επομένως θεωρείται η ελληνική και ρωμαϊκή σκέψη. Οι συγγραφείς που συχνά μνημονεύονται είναι ο Πλάτωνας και οι Ρωμαίοι Στωικοί, αν και ο κωμωδιογράφος Αριστοφάνης είναι αντικείμενο αναφοράς επίσης στα γραπτά του Russell Kirk 24. Ο συντηρητισμός όμως, δεν άρχισε να αναπτύσσεται παρά μόνον στα τέλη του 18ου αιώνα, ως πολιτική στάση και κίνημα αντίδρασης προς την Γαλλική Επανάσταση τού Ο όρος συντηρητικός (Le Conserveteur) φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1817 από τον Francois-Rene de Chateaubriand, υπουργό εξωτερικών του κόμματος των βασιλοφρόνων και οπαδό της παλινόρθωσης των Βουρβόνων στον τίτλο του περιοδικού που εξέδιδε 26. Οι λέξεις συντηρητικός και συντηρητισμός που εφαρμόζονται στην πολιτική, δεν εμφανίζονται στο δυτικό κόσμο πριν το 1830, αλλά η ουσία προηγήθηκε των λέξεων. 27 Ευρύτερα πάντως αναγνωρίζεται ο Βρετανός βουλευτής και πολιτικός στοχαστής Edmund Burke ως ο πατέρας της σύγχρονης διατύπωσης του συντηρητισμού, μολονότι ο ίδιος δεν 22 Ronald Meinardus, Συντηρητισμός, φιλελευθερισμός, σοσιαλισμός: τα βασικά πολιτικά ρεύματα και οι απαντήσε ς ἰ τους στα φλεγόμενα προβλήματα της εποχής μας, εκδόσεις Εστία, Αθήνα 1992, σελ Bernand Kronick, Conservatism: a definition, Southwestern Social Science Quarterly, 1947, XXVIII, , σελ Andrew Vincent, Modern political ideologies, Blackwell Publishing Ltd 2010, σελ Lothar Dohn, Claus Fritzsche, Φιλελευθερισμός- Συντηρητισμός, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής, 1992, σελ Θανάσης Διαμαντόπουλος, Κομματικές οικογένειες: συντηρητικά, φιλελεύθερα, χριστιανοδημοκρατικά, σοσιαλιστικά, κομμουνιστικά κόμματα, εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα 1991, σελ Robert Nisbet, Conservatism Dream and Reality, Transaction publishers 2005, σελ 21 13

14 χρησιμοποίησε ποτέ τον όρο. Στο δοκίμιό του, Στοχασµοί για την επανάσταση στην Γαλλία, (RefIections on the RevoIution in France, 1790), θλιβόταν έντονα για την επαναστατική πρόκληση απέναντι στο παλαιό καθεστώς (ancient regime) 28. Ο Burke, πίστευε ότι οι βίαιες αντιπαραδοσιακές, εκριζωτικές μέθοδοι της Επανάστασης υποσκέλιζαν και διέφθειραν τα απελευθερωτικά της ιδεώδη. Για τον Burke, η Γαλλική Επανάσταση ήταν κάτι δυναμικά νέο. Δεν ήταν της ίδιας φύσης με τις επαναστάσεις του 1688 και Οι κεντρικές ιδέες της Γαλλικής επανάστασης αναφέρονταν σε ανθρώπους που ήταν ίσοι και τελειοποιήσιμοι. Τέτοιες ιδέες, κατά τον Burke, είχαν σημαντικές επιπτώσεις για την πολιτική. Αυτές ήταν οι επιπτώσεις για όποιες ο Burke και οι μεταγενέστεροι συντηρητικοί αντιστάθηκαν. Η αντίσταση αυτή διαμόρφωσε την ιδεολογία του συντηρητισμού 29. Αυταρχικών φρονημάτων στοχαστές και αντίπαλοί της επανάστασης, όπως ο Joseph de Maistre, απέρριπταν και τα ίδια τα ιδεώδη της, ενώ αρνήθηκαν κάθε νόημα σε αφαιρέσεις, όπως η φύση, ο άνθρωπος, τα φυσικά δικαιώματα 30. O Joseph de Maistre έπλεκε το εγκώμιο της ελέω θεού μοναρχίας, μιας μονοπωλιακής πολιτικής εξουσίας με τυφλή αποδοχή της βασιλικής βούλησης από τα άτομα, με απόν το δικαίωμα να αντιστέκονται στην υπεύθυνη συμπεριφορά του κυρίαρχου 31. Η πορεία των γεγονότων στην Γαλλία προκάλεσε γενική αποστροφή και άρχισε να απασχολεί του Ευρωπαίους συντηρητικούς το θέμα τις άμυνας τους 32. Γενέτειρα του συντηρητισμού, θεωρείται η Μεγάλη Βρετανία, στην οποία εξακολουθεί να λειτουργεί το ισχυρότερο συντηρητικό πολιτικό κόµµα. Το Βρετανικό Συντηρητικό κόµµα εμφανίστηκε την δεκαετία τού 1830 ως άμεσος απόγονος τού κόμματος των Τόρυς, στην προσπάθεια του Sir Robert Peel να προσαρμόσει το κόμμα στη νέα πολιτική πραγματικότητα του Reform Act του 1832 όπου το δικαίωμα ψήφου εκτεινόταν πέραν των γαιοκτηµόνων και των κληρικών σε όλες τις κοινωνικές τάξεις 33. Ο Benjamin Disraeli έπαιξε σηµαντικό ρόλο στην διαμόρφωση του σε συνεκτική πολιτική δύναµη. Οι ιδέες του άσκησαν ιδιαίτερη επίδραση στον 28 Andrew Heywood, ο.π, σελ Andrew Vincent, ό.π, σελ Richard Lebrun, Joseph de Μaistre, Considerations on France, Cambridge University Press 1994, σελ16 31 Rafael E. Tarrago, Two Catholic Conservatives: The Ideas of Joseph de Maistre and Juan Donoso Cortés, The Catholic Social Science Review, Volume IV, 1999, , σελ John Weiss, Συντηρητισμός και ριζοσπαστική δεξιά , εκδόσεις Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 2009, σελ Θανάσης Διαμαντόπουλος, Κομματικές οικογένειες: συντηρητικά, φιλελεύθερα, χριστιανοδημοκρατικά, σοσιαλιστικά, κομμουνιστικά κόμματα, εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα 1991, σελ 16 14

15 συντηρητισμό, χρησιμοποιώντας το ιδανικό του «ενός έθνους», για να απευθύνει έκκληση προς ένα διευρυνόμενο εκλογικό σώμα μετά το δεύτερο reform Act του Άλλα µεγάλα συντηρητικά κόµµατα τού 20ού αιώνα ήταν το Φιλελεύθερο Δημοκρατικό κόµµα της Ιαπωνίας και το Ρεπουμπλικανικό κόµµα των ΗΠΑ Robert Eccleshall, Conservatism In: Political Ideologies: An Introduction, Routledge 2003, σελ Andrew Heywood, ό.π, σελ

16 1.2Οι αξίες του συντηρητισμού Ο συντηρητικός προσδίδει μεγάλη σημασία σε θεσμούς και άξιες, που συνδέονται άρρηκτα με τη διάρκεια και τη συνέπεια. Τέτοιες αξίες είναι η παράδοση, η εξουσία, η μοναρχία, η θρησκεία, η οικογένεια, ο νόμος, η τάξη και η ιδιοκτησία 36. Όπως συμβαίνει με όλες τις ιδεολογίες, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των διαφορετικών θέσεων των διανοητών και των ρευμάτων της σκέψης, αλλά υπάρχουν και ορισμένα κοινά σημεία στο ρεύμα του συντηρητισμού. Γενικά, ο συντηρητισμός περιγράφεται ως μια αρνητική φιλοσοφία, η οποία κηρύσσει την αντίσταση ή τουλάχιστον την επιφυλακτικότητα απέναντι στην αλλαγή. Ο τρόπος με τον οποίο υπερασπίζονται οι συντηρητικοί τη θέση τους είναι θεμελιωμένος σε ένα σύνολο πολιτικών πεποιθήσεων σχετικά με την ανθρώπινη φύση-υπόσταση, τις κοινωνίες στις οποίες ζουν και τη σπουδαιότητα ενός συνόλου πολιτικών αξιών. Τα κύρια θέματά του ποικίλλουν σημασιολογικά σε διαφορετικές χρονικές περιόδους της ιστορίας, ενώ παράλληλα εμφανίζονται και μια σειρά από κοινές θέσεις. Παρακάτω, ακολουθεί μια προσπάθεια κατηγοριοποίησης των κοινών αυτών χαρακτηριστικών με απώτερο στόχο να δημιουργηθεί ένα σώμα ιδεών που αποτελεί τον πυρήνα της συντηρητικής ιδεολογίας: ο ρόλος της ιστορίας και της παράδοσης η απαισιόδοξη άποψη για την ανθρώπινη φύση η οργανική άποψη της κοινωνίας η θέση της θρησκείας η δέσμευση για αυστηρούς εθνικούς θεσμούς η έμφαση στον τομέα του δικαίου και της εξουσίας- ιεραρχίας η ιδιοκτησία θέμα ζωτικής σημασίας για τον συντηρητισμό Αναλυτικότερα : Ιστορία και παράδοση Η κεντρική θεματική της συντηρητικής σκέψης είναι συνυφασμένη με τα θεωρούμενα πλεονεκτήματα της παράδοσης, το σεβασμό δηλαδή στα καθιερωμένα έθιμα και τους θεσμούς που έχουν αντέξει στο χρόνο. Κατά τη συντηρητική άποψη, η παράδοση αντανακλά τη συσσωρευμένη σοφία του παρελθόντος, τους θεσμούς και τις πρακτικές που «δοκιμάστηκαν στο 36 Ronald Meinardus,ό.π, σελ 17 16

17 χρόνο» και είναι αναγκαίο να διατηρηθούν προς όφελος των σημερινών και των μελλοντικών γενεών. Σύμφωνα με την ανάλυση του Robert Nibset στο βιβλίο του Conservatism: Dream and Reality (1986), οι συντηρητικοί παρατηρούν την κοινωνία να εξελίσσεται πέρα και πάνω από το χρόνο, πέρα από την ορθολογική κατανόηση οποιουδήποτε ατόμου ή το σύνολο των ατόμων. Ακόμη, πιστεύουν ότι οι πεποιθήσεις, τα ήθη και τα θεσμικά όργανα είναι αλληλένδετα. Στη συντηρητική σκέψη το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και αυτή η σύνδεση είναι πιο σταθερή, όταν το παρελθόν θεωρείται ως αποθήκη συγκεκριμένων εμπειριών, ως πρακτική σοφία και ως οδηγός για δράση και λήψη αποφάσεων. Η ιστορία λειτουργεί για τους συντηρητικούς, όπως επιδρά στη βιολογία η θεωρία της εξέλιξης 37. Η παράδοση έχει επίσης την ιδιότητα να προωθεί τη σταθερότητα και την ασφάλεια δίνοντας στα άτομα μια αίσθηση κοινωνικής και ιστορικής συνύπαρξης, αυτό που ο Andrew Heywood ονομάζει την αίσθηση «του ανήκειν» 38. Η ανθρώπινη ατέλεια Οι συντηρητικοί πιστεύουν ότι η δημιουργία μιας ουτοπίας μέσω της χρησιμοποίησης της ανθρώπινης αρετής, θα έκανε τα πράγματα χειρότερα σε επίπεδο πολιτικής δράσης. Η πίστη σε προσπάθειες για τη δημιουργία της ανθρώπινη τελειότητας είναι μια από τις μεγάλες αιτίες της ανθρώπινης δυστυχίας. Το καλύτερο που μπορεί μια κυβέρνηση να κάνει είναι να δώσει συνοχή στην κοινωνία. Πράγματι, πρέπει κανείς να δει σοβαρά το περιορισμένο πεδίο εφαρμογής της πολιτικής στην κοινωνία, στο μέτρο που αφορά τις «κοινωνικές βελτιώσεις» 39. Οποιαδήποτε κοινωνική βελτίωση μπορεί να έρθει μόνο μέσω των ηθών και της πίστης, όχι μέσω της κυβέρνησης ή κάποιων πρόσφατα επινοημένων κοινωνικών θεσμών. Οι ρίζες του εγκλήματος και της αταξίας βρίσκονται επομένως στο ίδιο άτομο κι όχι στην κοινωνία. Η διατήρηση της τάξης απαιτεί λοιπόν ισχυρό κράτος, την επιβολή σκληρών νόμων και αυστηρών κυρώσεων 40. Η οργανική κοινωνία Σύμφωνα με τη θεωρία του οργανικισμού (organicism), την οποία υιοθετούν οι συντηρητικοί, η κοινωνία εκλαμβάνεται ως ένας ζωντανός οργανισμός. Όπως, λοιπόν, κάθε οργανισμός έτσι και η κοινωνία διέπεται από «φυσικούς» παράγοντες. Κατά συνέπεια, συνιστά 37 Robert Nibset, Conservatism: Dream and Reality, originally published in 1986 by University of Minnesota Press, Transaction Publishers, third printing New Brunswick 2005, σελ Andrew Heywood, Πολιτικές Ιδεολογίες, εκδόσεις Επίκεντρο Θεσσαλονίκη 2007, σελ Kevin Harrison, Tony Boyd, ό.π, σελ Andrew Heywood, ο.π, σελ

18 μια φυσική αναγκαιότητα, η οποία δεν σχετίζεται και δεν απορρέει από την ανθρώπινη αντίληψη 41. Η οργανική κοινωνία διέπεται από δομές και θεσμούς οι οποίοι έχουν σχηματισθεί από δυνάμεις πέρα από τον ανθρώπινο νου και έλεγχο. Για το λόγο αυτό το εκλεκτό αυτό «δημιούργημα» θα πρέπει να διατηρείται και να αντιμετωπίζεται με σεβασμό από τα άτομα που ζουν μέσα σε αυτό 42. Επομένως, οποιοδήποτε εγχείρημα αλλαγής-μεταρρύθμισης των θεσμών αυτών ή, ακόμη χειρότερα, κατάργησής τους, εμπεριέχει μια σειρά από κινδύνους 43. Η κοινωνία υφίσταται ανέκαθεν, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορεί ούτε να δημιουργηθεί, ούτε να ξαναγίνει ανάλογα με τις ανάγκες των ατόμων. Η ίδια δεν αποτελείται καν από άτομα, αλλά από σώματα. Όλο το ζήτημα συμπυκνώνεται στο ερώτημα: πώς να εμποδίσουμε τους ανθρώπους να καταστρέψουν αυτόν τον καρπό της θείας βούλησης, όπως αυτή εκδηλώνεται στην ιστορία; Γι' αυτόν τον σκοπό, χρειάζεται «η συνδρομή της θρησκείας». O άνθρωπος, λέει,είναι από τη φύση θρησκευτικό ζώο και η θρησκεία είναι η βάση της πολιτικής κοινωνίας και η πηγή κάθε καλού και κάθε παρηγοριάς 44. Η θρησκεία Η θρησκεία θεωρείται παράγοντας σταθερότητας και συνέχειας, η δε Εκκλησία και το κράτος αποτελούν ιδέες αδιαχώριστες 45. Η ύπαρξη της κοινωνίας και η διασφάλιση της συνοχής μεταξύ των μελών της βασίζεται στο φόβο της τιμωρίας του Θεού η οποία οδηγεί στην υποχρέωση τήρησης της τάξης. Καμιά εξουσία δεν καταφέρνει να επιβάλλει πειθαρχία και σεβασμό χωρίς τη συνδρομή της θρησκείας 46. Η εξέγερση του ατομικού ορθού λόγου ενάντια στη γενική λογική, η απελευθέρωση του λαού από τον ζυγό της υπακοής δεν συνιστά απλά θρησκευτική αίρεση αλλά και πολιτική. Συνεπώς, εφόσον ο άνθρωπος αισθάνεται εκ φύσεως την ανάγκη να υπακούει σε μια ανώτερη εξουσία, επιβάλλεται η θρησκευτική πίστη να προηγείται της επιστήμης 47. Η δέσμευση για αυστηρούς εθνικούς θεσμούς Οι συντηρητικοί στηρίζουν ιδιαίτερα τους θεσμούς εκείνους που ενοποιούν το έθνος. 41 Andrew Heywood, ό.π σελ Kevin Harrison, Tony Boyd, όπ, p Andrew Heywood, ό.π., σελ Zeev Sternhell, Ο Αντι-διαφωτισμός, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2009, σελ Robert E. Goodin, Philip Pettit, A Companion to Contemporary Political Philosophy, Blackwell Publishing Ltd., Oxford UK 2007, σελ Zeev Sternhell, ό.π, Αθήνα 2009, σελ Ό.π. 18

19 Πράγματι, οι αρχαίοι θεσμοί διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην οργανική έννοια του έθνους. Η μοναρχία για παράδειγμα, εξασφαλίζει, όπως είπε ο Burke, τα σημεία επαφής μεταξύ των προηγούμενων γενεών, όσων ζουν σήμερα αλλά και των μελλοντικών γενεών 48. Όπως αναφέρει και ο Διαμαντόπουλος «όλα, σχεδόν, τα συντηρητικά κόμματα υπήρξαν φιλομοναρχικά (ή υποστήριζαν κάποια από τις αντιμαχόμενες βασιλικές οικογένειες [..] Ο βασιλιάς ήταν η επίστεψη και εγγύηση της διατήρησης της φυσικής κοινωνικής τάξης και ιεραρχίας» 49. Η επαναστατική ανατροπή των αρχαίων εθνικών θεσμών είναι καταστροφική για την ψυχολογική και για τη σωματική ευεξία του έθνους και του λαού 50. Η ιεραρχία και εξουσία Οι συντηρητικοί παραδοσιακά θεωρούν ότι η κοινωνία είναι φυσικά ιεραρχική, διεπόμενη από σταθερές ή καθιερωμένες κοινωνικές διαβαθμίσεις. Η κοινωνική ισότητα επομένως απορρίπτεται ως ανεπιθύμητη και ανέφικτη. Η εξουσία, η κοινωνική θέση και η ιδιοκτησία είναι πάντοτε άνισα κατανεμημένες. Παραδοσιακά οι συντηρητικοί υποστηρίζουν ότι η ανισότητα είναι βαθιά ριζωμένη. Η ανισότητα αποτελεί αναπόφευκτο χαρακτηριστικό γνώρισμα της οργανικής κοινωνίας, όχι μια συνέπεια των ατομικών διαφορών. Οι προ-δημοκρατικοι συντηρητικοί, όπως ο Burke, ήταν κατ' αυτόν τον τρόπο ικανοί να ασπαστούν την ιδέα της «φυσικής αριστοκρατίας» 51. Η ανάγκη για τη διατήρηση της καθεστηκυίας τάξης θεμελιώνεται για τους συντηρητικούς στο ότι δεν μπορεί να υπάρξει κανένα γραπτό σύνταγμα, γιατί «ο άνθρωπος δεν μπορεί να φτιάξει ένα σύνταγμα και κανένα νόμιμο σύνταγμα δεν θα μπορούσε να είναι γραπτό». Το γαλλικό σύνταγμα για τον άνθρωπο θεωρείται μια πλάνη, σύμφωνα με τον de Maistre 52. Είναι προφανές ότι η συντήρηση του status-quo για τους συντηρητικούς επιτυγχάνεται με την απομάκρυνση από τις αρχές του φιλελευθερισμού και της δημοκρατίας 53. Στόχο αποτελεί η διατήρηση της κοινωνικής ιεραρχίας και ο περιορισμός στο ελάχιστο της πολιτικής συμμετοχής και η παράλληλη εξόντωση κάθε πρόθεσης εκδημοκρατισμού 54. Η εξουσία πιστεύεται ότι είναι ριζωμένη στη φύση της κοινωνίας και όλων των κοινωνικών θεσμών. Οι συντηρητικοί πιστεύουν ότι η εξουσία είναι αναγκαία και ωφέλιμη, γιατί ο καθένας χρειάζεται την καθοδήγηση, την 48 Kevin Harrison, Tony Boyd, όπ, σελ Θανάσης Διαμαντόπουλος, όπ, σελ Kevin Harrison, Tony Boyd, ό.π, σελ Andrew Heywood, ό.π σελ Zeev Sternhell, Ο Αντι-διαφωτισμός, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2009, σελ Ό.π, σελ Ό.π, σελ

20 υποστήριξη και την ασφάλεια, προκείμενου να γνωρίζει το «που στέκεται και τι τον περιμένει». Επομένως, η εξουσία αντιμετωπίζει την αστάθεια και την ανομία. Αυτό οδήγησε τους συντηρητικούς να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην ηγεσία και την πειθαρχία 55. Η ιδιοκτησία Η ιδιοκτησία για τους συντηρητικούς έχει ιδιαίτερη σημασία. Η κυριότητα της ιδιοκτησίας δίνει ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια στο άτομο, απαλλάσσοντάς το από την ολοκληρωτική εξάρτηση του από το κράτος 56. Οι συντηρητικοί πιστεύουν ότι η ιδιοκτησία παρέχει μια σειρά ψυχολογικών και κοινωνικών πλεονεκτημάτων. Για παράδειγμα, η τελευταία παρέχει ασφάλεια. Σ' ένα αβέβαιο και απρόβλεπτο κόσμο, η ιδιοκτησία δίνει στους ανθρώπους μια αίσθηση ασφάλειας. Η ιδιοκτησία προωθεί επίσης μια σειρά από σημαντικές κοινωνικές αξίες. Εκείνοι οι οποίοι διαθέτουν και απολαμβάνουν την ιδιοκτησία τους είναι πιο πιθανό να σέβονται την περιουσία των άλλων. Επίσης,είναι πιο προσεκτικοί ως προς το γεγονός ότι η περιουσία τους πρέπει να διαφυλαχθεί από την αναταραχή και την ανομία. Υπό αυτή την έννοια, η ιδιοκτησία συμβάλλει στην προώθηση των θεωρούμενων ως «συντηρητικών αξιών», του σεβασμού για τον νόμο, την εξουσία και την κοινωνική τάξη Andrew Heywood, ό.π σελ Kevin Harrison, Tony Boyd, ό.π, σελ Andrew Heywood, ό.π σελ

21 1.3Η σύγχρονη εκδοχή Μετά από αυτή την σύντομη αναφορά που προηγήθηκε τόσο για τις καταβολές, όσο για τις αξίες και τα πιστεύω του συντηρητισμού ανακύπτουν μερικά ερωτήματα. είναι ο συντηρητισμός μια ιδεολογία που παρέχει μια περιεκτική σειρά απαντήσεων στα πολιτικά ζητήματα που κοινωνίες της νεωτερικότητας παράγουν; Ή μήπως είναι μια παρωχημένη πολιτική θεωρία; Ο συντηρητισμός ως πολιτική ιδεολογία στην κλασική του μορφή θεωρείται ξεπερασμένος-«νεκρός», όπως υποστηρίζει ο Anthony Giddens στο βιβλίο του Πέραν της αριστεράς και της δεξιάς, Το μέλλον της ριζοσπαστικής πολιτικής 58. Ο Διαμαντόπουλος από την άλλη, υποστηρίζει ότι τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου συντηρητισμού εντοπίζονται στην φιλελεύθερη παράδοση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι παλιές ιδεολογικές μήτρες δεν επηρεάζουν την σύγχρονη έννοια του συντηρητισμού 59. Ποια είναι όμως τα στοιχεία που συντελούν στην μετεξέλιξη του; Αυτό το σημείο διαφωτίζει η θεωρία του Freeden που παρουσιάζει τον συντηρητισμό ως μοντέρνα πολιτική ιδεολογία. Ο συντηρητισμός δεν είναι μια ιδεολογία που υπερασπίζεται το status-quo. Επιπλέον, δεν αποτελεί απλώς μια προσπάθεια να προληφθεί η αλλαγή και να σταματήσει η ιστορική διαδικασία της προόδου. Αντίθετα, πρόκειται για μια ιδεολογία που κατά κύριο λόγο ασχολείται με το πρόβλημα της αλλαγής. Δεν προτείνει αναγκαστικά να εξαλειφθεί, αλλά να είναι ασφαλής. Η διαφορά αυτή είναι σημαντική, καθώς τα περισσότερα είδη του σύγχρονου συντηρητισμού ενθαρρύνουν ένα είδος της αλλαγής, μόνο για να αποφύγουν τις υπόλοιπες που θεωρούν επικίνδυνες 60. Οι συντηρητικοί υποστηρίζουν μόνο την αλλαγή που είναι «σίγουρη και με σεβασμό στο παρελθόν» 61. H οργανική ανάπτυξη καθιστά αποδεκτή την αλλαγή, διότι διεξάγεται εντός αποδεδειγμένων πλαισίων, επειδή ο ρυθμός της δεν υπερβαίνει την ικανότητα των ατόμων να προσαρμοστούν σε αυτήν και τέλος επειδή δεν είναι καταστροφική προς το παρελθόν ή τους υφιστάμενους θεσμούς. Επίσης, η οργανική αυτή ανάπτυξη δεν φαίνεται να ασκείται κατόπιν 58 Anthony Giddens, Πέραν της αριστεράς και της δεξιάς. Το μέλλον της ριζοσπαστικής πολιτικής, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 1999, σελ Θανάσης Διαμαντόπουλος, ό.π, σελ Michael Freeden, Ideologies and Political Theory: A Conceptual Approach, Published in the United States by Oxford University Press Inc., New York 1996, σελ Ό.π, σελ

22 ανθρώπινου σχεδιασμού 62. Οι συντηρητικοί, όπως ο Freeden υποστηρίζει, είναι πνευματικά αδρανείς όταν θεωρούν ότι η αλλαγή συντελείται φυσικά. Μόνο όταν έρχονται αντιμέτωποι με μια προοδευτική ιδεολογία που απειλεί την απρόσκοπτη ροή της οργανικής αλλαγής, ενεργοποιούν τις αρχές και τις θεωρητικές τοποθετήσεις τους για να αντικατοπτρίσουν τα αντίπαλα επιχειρήματα. «Επειδή οι προοδευτικές ιδεολογίες έχουν σαφείς ιδεολογικούς πυρήνες και δεδομένου ότι ο συντηρητισμός είναι ένας καθρέφτης αυτών των ιδεολογιών, αποκτά ένα σύνολο εννοιών σχεδόν εξ ορισμού» 63. Το παραπάνω εξηγεί τη μεγάλη ποικιλία των συντηρητικών αντιλήψεων. Αυτό όμως το σύνολο των εννοιών δεν επηρεάζει τις κεντρικές έννοιες του πυρήνα του συντηρητισμού, διότι αφορά απλώς δευτερεύουσες πεποιθήσεις που χρησιμοποιούνται για να στηρίξουν την κύρια δέσμευση για οργανική κοινωνική αλλαγή. Ως απάντηση στις εκκλήσεις των οικουμενικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη βικτωριανή Αγγλία, οι συντηρητικοί αξιοποιούν τις ιδέες του πατερναλισμού και της φυσικής ιεραρχίας. Σε απάντηση στα σοσιαλιστικά δόγματα του δέκατου ένατου αιώνα, οι συντηρητικοί αντιπαρατάσσουν την έννοια των δικαιωμάτων της πνευματικής ιδιοκτησίας ως άγκυρα στην κοινωνία των πολιτών. Αντιπαρατίθενται με τον κομμουνισμό προτάσσοντας την ιδέα των βασικών πολιτικών ελευθεριών, της οικογένειας και τις παραδοσιακά ηθικές πεποιθήσεις. Σε κάθε περίπτωση, οι συντηρητικές αντιδράσεις χρησιμοποιούν έννοιες και ιδέες από άλλες ιδεολογίες, αλλά όχι και την ιδεολογία που θεωρούν την συγκεκριμένη χρονική στιγμή ως πιο απειλητική για τις βασικές συντηρητικές αρχές-αξίες 64. Η χρήση αυτή γίνεται επιλεκτικά, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα την ερμηνευτική αυτή ευελιξία σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό και χρονικό πλαίσιο 65. Ο συντηρητισμός έχει μια ιδιαίτερη προσαρμοστική ισχύ, καθώς μπορεί να αφομοιώσει έννοιες και μετέπειτα να τις χρησιμοποιήσει προωθώντας του δικούς του ιδεολογικούς σκοπούς. Με την πάροδο του οι εχθροί διαφοροποιούνται και σύμφωνα με τα λόγια του Mannheim, η ιδεολογική διαμόρφωση του συντηρητισμού βασίζεται «ακριβώς στο γεγονός ότι ο πιο πρόσφατος αντίπαλος υπαγορεύει το ρυθμό και τη μορφή της μάχης» 66. Αυτό που χαρακτηρίζεται από τους πολιτικούς αντίπαλους του συντηρητισμού ως 62 ό.π. σημ Michael Freeden, ό.π, σελ Michael Freeden, Ideology a very sort introduction, Published in the United States by Oxford University Press Inc., New York 2003, σελ Michael Freeden, Ideologies and Political Theory: A Conceptual Approach, Published in the United States by Oxford University Press Inc., New York 1996, σελ Ό.π σελ

23 ευκαιριακή ιδεολογία ή ως καιροσκοπισμός είναι το στοιχείο που σύμφωνα με τον Freeden έχει μετατρέψει τον συντηρητισμό από μια στατική έννοια σε μια ιδεολογία που διαρκώς μεταλλάσσεται ανάλογα με την εκάστοτε πολιτική συγκυρία. Όπως προαναφέρθηκε, το φάσμα του σύγχρονου συντηρητισμού είναι αρκετά ευρύ. Ο Διαμαντόπουλος κάνει λόγο για τρεις κύριες παραλλαγές 67 : τον φιλελεύθερο συντηρητισμό τη χριστιανοδημοκρατία τον αυταρχικό συντηρητισμό Ας επικεντρωθούμε όμως στον αυταρχικό συντηρητισμό, καθώς ο Ελληνικός Συναγερμός ανταποκρίνεται σε αυτή την εκδοχή. Τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά του οποίου είναι τα παρακάτω: ο εθνικισμός, η αδιαμεσολάβητη σχέση λαού-ηγέτη (στοιχείο λαϊκιστικού φαινομένου), ο πολιτικός έλεγχος του κόμματος πάνω στον κρατικό μηχανισμό, η σχετική δυσπιστία προς την «αναρχική»- ελεύθερη αγορά, η κοινωνική συνοχή «επιβαλλόμενη» εκ των άνω, το κράτος ως αποδεκτό εργαλείο της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης και ανάπτυξης 68, Ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός (έννοιες που θα αναλυθούν στα επόμενα κεφάλαια) επηρεάζουν σημαντικά τον αυταρχικό συντηρητισμό Θανάσης Διαμαντόπουλος, ό.π, σελ 29 68Θανάσης Διαμαντόπουλος, Η ελληνική συντηρητική παράταξη. Ιστορική προσέγγιση και πολιτικά χαρακτηριστικά: Από το κόμμα των Εθνικοφρόνων του Γούναρη στην Ν.Δ. του Έβερτ, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 1994, σελ Θανάσης Διαμαντόπουλος, Κομματικές οικογένειες: συντηρητικά, φιλελεύθερα, χριστιανοδημοκρατικά, σοσιαλιστικά, κομμουνιστικά κόμματα, εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα 1991, σελ 30 23

24 Κεφάλαιο 2ο Η έννοια του λαϊκισμού και η συνάρθρωση του με τον εθνικισμό Ο λαϊκισμός ως έννοια, όπως προδίδει και το όνομα του, είναι ένα φαινόμενο που οι λειτουργίες του σχετίζονται άμεσα με την επίκληση στον λαό. Παρόλ' αυτά ο προσδιορισμός και η οριοθέτηση του λαϊκισμού σε ένα γενικά αποδεκτό ορισμό του φαινομένου είναι εξαιρετικά δύσκολη. Οι λόγοι που κάνουν το φαινόμενο τόσο ασαφές και συγκεχυμένο σχετίζονται κυρίως με την ποικιλία των πολιτικών μορφωμάτων που χαρακτηρίζονται ως λαϊκιστικά. Ο λαϊκισμός δεν είναι μια πλήρης ιδεολογία, όπως είναι λόγου χάρη ο συντηρητισμός ή ο φιλελευθερισμός. Μπορεί αφενός μεν να αναλυθεί συνδυαστικά ως πολιτικός λόγος, ως κώδικας ή ως σύνδρομο, ως μια διάσταση της πολιτικής κουλτούρας, αφετέρου δε να συναναλυθεί από κοινού με άλλα συναφή πολιτικά φαινόμενα όπως είναι, πρωτίστως, ο εθνικισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός, η επανάσταση, οι εξεγέρσεις, η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη 70. Για αυτό και ορισμένοι μελετητές τον εντάσσουν στο πλαίσιο των (thin-centered ideologies) 71. Δεν είναι εύκολο να προσδιορίσουμε το νόημά του μια για πάντα και είναι ένα πολιτικό φαινόμενο που μπορούμε να το συναντήσουμε τόσο στη δεξιά όσο και στην αριστερά 72. Οι περισσότεροι αναλυτές του λαϊκισμού συμφωνούν ότι ο λαϊκισμός είναι μια από τις απείθαρχες έννοιες της πολιτικής ανάλυσης. Επιπροσθέτως έχουν κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί αρκετά, κυρίως αλληλένδετα κριτήρια, προκειμένου να κατασκευαστούν τυπολογίες του λαϊκισμού, ιδιαίτερα μάλιστα όταν αυτός μελετάται συγκριτικά. Τα τυπολογικά κριτήρια είναι συνήθως πολιτικά (δεξιός, αριστερός, επαναστατικός, ρομαντικός λαϊκισμός), κοινωνιο-χωρικά (αστεακός, αγροτικός λαϊκισμός) και γεωπολιτικά (λατινοαμερικάνικος, βορειοαμερικανικός, τριτοκοσμικός, βαλκανικός κ.λ.π) Νίκος Δεμερτζής, Λαϊκισμός και μνησικακία, περιοδικό Επιστήμη και κοινωνία, 2004, τεύχος 12, 71 Όπως ορίστηκε παραπάνω στην σελίδα 8 της παρούσας εργασίας. 72 Ανδρέας Πανταζόπουλος, Για το λαό και το έθνος: Η στιγμή Ανδρέα Παπανδρέου , εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2001, σελ Νίκος Δεμερτζής, Λαϊκισμός και μνησικακία, περιοδικό Επιστήμη και κοινωνία, τεύχος 12, άνοιξη

25 2.1Θεωρητικές προσεγγίσεις Μια πρώτη προσέγγιση άκρως πεσιμιστική διατυπώθηκε από τους Ionescu και Gellner σύμφωνα με την οποία ο όρος λαϊκισμός είναι αδύνατον να οριοθετηθεί εξαιτίας της μεγάλης ποικιλίας μορφών που εμφανίζει το φαινόμενο 74. Συνεπώς, ο όρος λαϊκισμός δεν μπορεί να έχει επιστημονική χρήση, ούτε καν να αποτελεί μέρος της ορολογίας των κοινωνικών επιστημών 75. Παρατηρώντας ότι ο λαϊκισμός μπορεί έως κάποιο σημείο να οριστεί εντοπίζοντας κάποια κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ όλων των τύπων λαϊκισμού. Η Margaret Canovan προχώρησε στην κατασκευή μιας ενδεικτικής τυπολογίας των λαϊκιστικών φαινόμενων. Η Canovan διέκρινε επτά τύπους λαϊκισμού, ενώ θεώρησε πολύ σημαντικό να διαχωρίσει τον αγροτικό λαϊκισμό από τον πολιτικό λαϊκισμό. Δημιούργησε έτσι, την ακόλουθη τυπολογία: Αγροτικοί Λαϊκισμοί αγροτικός ριζοσπαστισμός (το αμερικανικό Κόμμα του Λαού) τα κινήματα των χωρικών (Green Rising-Ανατολική Ευρώπη) αγροτικός σοσιαλισμός των διανοουμένων (ναρόντνικοι) Πολιτικοί Λαϊκισμοί λαϊκιστική δικτατορία (Peron) λαϊκιστική δημοκρατία (κάλεσμα για δημοψηφίσματα και «συμμετοχή») αντιδραστικοί λαϊκισμοί (George Wallace και οι υποστηρικτές του) ο λαϊκισμός των πολιτικών (ευρεία, μη ιδεολογική κατασκευή, που πλησιάζει την ενοποιητική επίδραση του «λαού») 76. Η Canovan υποστηρίζει ότι ο λαϊκισμός πρέπει να γίνεται αντιληπτός ως «έκκληση στο λαό ενάντια τόσο στην καθεστηκυία δομή εξουσίας όσο και στις κυρίαρχες ιδέες και αξίες» 77. Ο λαϊκισμός δεν είναι απλώς μια αντίδραση εναντίον των δομών εξουσίας, αλλά και μια έγκληση σε μια αναγνωρισμένη εξουσία. Οι λαϊκιστές διεκδικούν την νομιμοποίηση στο γεγονός ότι μιλάνε για το «λαό» 78. Ο όρος «λαϊκισμός», προσθέτει η Canovan, χρησιμοποιείται όχι μόνο για 74 Catherine Fieschi, Introduction, Journal of Political Ideologies, 2004, vol. 9, issue 3, p Νίκος Μουζέλης, Ο λαϊκισμός. Νέος τρόπος ένταξης των μαζών στις πολιτικές Διαδικασίες,στο Λαϊκισμός και πολιτική, εκδόσεις Γνώση, Αθήνα 1989, σελ Ernesto Laclau, On populist reason, London, Verso, 2007, σελ Margaret Canovan, Two strategies for the studies of populism, Political Studies, 1982, vol. 30, issue 4, pp Margaret Canovan, Trust the people! Populism and the two faces of Democracy, Political Studies, 1999, vol. 47, issue 1, pp

26 την πολιτική που κινητοποιεί συνηθισμένους ανθρώπους ενάντια στο κατεστημένο, αλλά και για μια κλασική τακτική για τους ήδη μυημένους στην πολιτική. Αποτελεί δηλαδή ένα είδος πολυσυλλεκτικής και προσωποπαγούς πολιτικής που έχει απήχηση στο λαό, στο σύνολό του 79. Σύμφωνα με την Canovan, ο λαϊκισμός ευδοκιμεί ιδιαίτερα υπό συνθήκες διαφθοράς, οικονομικής κρίσης, εκεί όπου η συλλογική πολιτική θέληση για συλλογική δράση και ένωση απουσιάζει και κυριαρχεί ο απομονωτισμός και ο ατομικισμός, καθώς και εκεί όπου ο λαός αποξενώνεται από την εξουσία 80. Ο Ernesto Laclau υποστηρίζει ότι ο λαϊκισμός συνίσταται στην ανασύνθεση των λαϊκόδημοκρατικών εγκλήσεων αποτελώντας πλέγμα αντιθετικό προς την κυρίαρχη ιδεολογία 81 (αντιελιτισμός). Ο λαϊκισμός αρχίζει στο σημείο οπού τα λαϊκόδημοκρατικά στοιχεία παρουσιάζονται ως μια ανταγωνιστική επιλογή εναντίον της ιδεολογίας του άρχοντος συγκροτήματος 82. Ο λαϊκισμός, προσθέτει ο Laclau, εντοπίζεται στο επίπεδο του λόγου. Ενός διττού πολιτικού λόγου ο οποίος προκύπτει από τον συνδυασμό-συνάρθρωση λαϊκών και ταξικών εγκλήσεων και την παράλληλα ανταγωνιστική του αντιπαράθεση προς την κυρίαρχη ιδεολογία. Στην περίπτωση που η ανταγωνιστική αυτή άρθρωση των λαϊκών ιδεολογικών στοιχείων πραγματώνεται από τις εκμεταλλευόμενες τάξεις, τότε ο λαϊκισμός είναι αριστερού, «προοδευτικού τύπου», ενώ στην περίπτωση που πραγματώνεται από περιθωριακές μερίδες των κυρίαρχων τάξεων, στην προσπάθειά τους να ανασυγκροτήσουν το μπλοκ της εξουσίας προς όφελος τους, τότε ο λαϊκισμός είναι αντιδραστικός, «συντηρητικού τύπου» 83. Σε αυτό το σημείο σκόπιμη είναι η παράθεση της προσέγγισης του Νίκου Λυριντζή, ο οποίος αποδέχεται την θέση του Laclau υποστηρίζοντας ότι η επιλογή του λόγου ως ερμηνευτικού μοντέλου ανάλυσης, δεν υποτιμά όμως στοιχεία του λαϊκισμού όπως ο χαρισματικός ηγέτης, η αδυναμία στο οργανωτικό επίπεδο, η αντίφαση μεταξύ της πολιτικής λογικής και πολιτικής πρακτικής, το ασαφές πρόγραμμα. Όλα τα παραπάνω αποτελούν εκφάνσεις και όχι συστατικά χαρακτηριστικά του λαϊκιστικού φαινομένου. Έτσι, ο Λυριντζής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο λαϊκισμός αποτελεί μια ειδική μορφή πολιτικού λόγου-πολιτικής πρακτικής που προκύπτει σε συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους, μέσα από την προσπάθεια συγκεκριμένων 79 Margaret Canovan, Populism for political theorists?, Journal of Political Ideologies, 2004, vol. 9, issue 3, pp Margaret Canovan, Trust the People!... ό. π., σελ Ernesto Laclau, Πολιτική και Ιδεολογία στη Μαρξιστική Θεωρία. Καπιταλισμός, Φασισμός, Λαϊκισμός, Θεσσαλονίκη, εκδόσεις Σύγχρονα Θέματα, 1983, σελ Ό.π, σελ Νίκος Μουζέλης, «Ο λαϊκισμός. Νέος τρόπος ένταξης των μαζών στις πολιτικές διαδικασίες;», στο Λαϊκισμός και Πολιτική, εκδόσεις Γνώση, Αθήνα 1989, σελ 23 26

27 κάθε φορά κοινωνικών δυνάμεων να συναρθρώσουν έναν ηγεμονικό πολιτικό λόγο και να αντιπαρατεθούν στο συγκρότημα εξουσίας 84. Σε κάθε κοινωνικό σχηματισμό τα υποκείμενα εγκαλούνται τόσο ως μέλη μιας τάξης όσο και ως μέλη του λαού. Η σύνθεση λαϊκών και ταξικών εγκλήσεων που γίνεται στον λόγο εξηγεί το ειδικό περιεχόμενο του λαϊκισμού (εάν δηλαδή πρόκειται για αριστερό ή δεξιό λαϊκισμό) 85. Μια εναλλακτική προσέγγιση επιχειρήθηκε από τον Νίκο Μουζέλη στο βιβλίο Λαϊκισμός και Πολιτική. Ο ίδιος αντιλαμβάνεται τον λαϊκισμό ως τρόπο πολιτικής συμμετοχής. Προσπαθεί να εξηγήσει τον λαϊκισμό βάσει της πολιτικής κινητοποίησης αναγνωρίζοντας τον αντιελιτισμό και την έκκληση στο λαό ως δομικά συστατικά του λαϊκισμού. Επιπροσθέτως, θεωρεί ότι και η οργάνωση παίζει ανάλογο ρόλο. Ορίζει τον λαϊκισμό ως ιδιαίτερο τρόπο ένταξης των μαζών στην πολιτική, ως τρόπο πολιτικής ενεργοποίησης ή ένταξης των λαϊκών στρωμάτων στην πολιτική αρένα 86. Τα λαϊκιστικά κινήματα, κατά τον Μουζέλη, κινητοποιώντας ή εντάσσοντας καινούργιες ομάδες στην πολιτική αρένα, αλλάζουν σημαντικά την πολιτική, όχι όμως και την οικονομική σφαίρα. Έτσι, με αυτό το χαρακτηριστικό μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα καθαρώς επαναστατικά κινήματα (π.χ. το ρωσικό και το κινεζικό) από τα καθαρώς λαϊκιστικά κινήματα. 87 Στην προσέγγιση του Μουζέλη τα στοιχεία της οργάνωσης και της ηγεσίας παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο με την ιδεολογία. Θεωρεί, με λίγα λόγια, την οργάνωση ως συστατικό στοιχείο του λαϊκισμού. Μια αναλυτική θεωρητική προσέγγιση για τον λαϊκισμό είναι αυτή του ερευνητή Pierre -Andre Taguieff, ο οποίος διαπιστώνει ότι ο λαϊκισμός δεν περιορίζεται ούτε από πολιτικά καθεστώτα, ούτε από σκιαγραφημένες ιδεολογίες και αντιμετωπίζει το φαινόμενο ως ένα πολιτικό ύφος, το οποίο είναι «ικανό να μορφοποιεί διαφορετικά συμβολικά υλικά και να προσκολλάται σε διάφορους ιδεολογικούς τόπους παίρνοντας την πολιτική απόχρωση του τόπου υποδοχής» 88. Ο Taguieff ορίζει έξι πεδία νοήματος, από τα οποία μπορεί κανείς να αντλήσει τα απαραίτητα και αναγκαία κριτήρια για να εννοιοδοτήσει το λαϊκισμό. Αυτά τα πεδία είναι τα ακόλουθα: 84 Χρήστος Λυριντζής, Λαϊκισμός: H έννοια και οι πρακτικές, στο Λυριντζής Χρ., Νικολακόπουλος Η. (επιμ.), Εκλογές και Κόμματα στη δεκαετία του 80, εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 1990, σελ Ό.π, σελ Νίκος Μουζέλης, «Ο λαϊκισμός ό.π, σελ Ό.π, σελ Πιέρ-Αντρέ Ταγκυέφ, Ο λαϊκισμός και η πολιτική επιστήμη. Από την εννοιολογική πλάνη στα πραγματικά προβλήματα, Περιοδικό Νέα Εστία,Τεύχος 1816, Αθήνα, Νοέμβριος 2008, σελ

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ METAΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τίτλος μαθήματος Εξάμηνο Εισαγωγή στην Πολιτική Επιστήμη Υπεύθυνος Μαθήματος Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Το θέμα που καλούμαι να πραγματευτώ είναι «ο Νέος Ευρωσκεπτικισμός και η Μετανάστευση».

Το θέμα που καλούμαι να πραγματευτώ είναι «ο Νέος Ευρωσκεπτικισμός και η Μετανάστευση». Καλησπερίζω το εκλεκτό κοινό. Καταρχάς, προτού ξεκινήσω, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους διοργανωτές της ημερίδας, καθώς αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για εμένα να βρίσκομαι εδώ, ενώπιον όλων εσάς τη σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΑΝΤΙΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΑΝΤΙΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΕΠΟ43 ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ ΤΟΝ 20 Ό ΑΙΩΝΑ ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΪΟΣ 2014 ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ 2050 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Ποια πολιτική θεωρία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης στη συνεδρίαση της αρ. 214/21-4-2005, μετά από πρόταση της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Ernesto Laclau: Συνέντευξη Περιοδικό ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, (τ.12/2004) 1. Γιατί ο λαϊκισµός αποτελεί σήµερα σηµαντικό ζήτηµα;

Ernesto Laclau: Συνέντευξη Περιοδικό ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, (τ.12/2004) 1. Γιατί ο λαϊκισµός αποτελεί σήµερα σηµαντικό ζήτηµα; 1 Ernesto Laclau: Συνέντευξη Περιοδικό ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, (τ.12/2004) 1. Γιατί ο λαϊκισµός αποτελεί σήµερα σηµαντικό ζήτηµα; Ο λαϊκισµός ποτέ δεν έπαψε να είναι σηµαντικό θέµα. Έχει να κάνει µε την

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση

Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση Αν και οι περισσότεροι μελετητές εντοπίζουν την ανάδυση του λαϊκισμού στα τέλη του 19 ου αιώνα, με τους Ρώσους Ναρόντνικι και το κίνημα των Λαϊκιστών στις ΗΠΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ Θεµατικός Άξονας: Κλασικές και σύγχρονες τυπολογίες των πολιτικών κοµµάτων 1. Κόµµα Μαζών βιβλιογραφία, εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ 43

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ 43 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ 43 1 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Ιδεολογία: χειραγώγηση ή χειραφέτηση; Τεκμηριώστε τη θέση σας σχολιάζοντας με

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ. «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1. {Ίδρυση και Σκοποί}

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ. «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1. {Ίδρυση και Σκοποί} ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1 {Ίδρυση και Σκοποί} Ιδρύεται Συνασπισμός Μη Αντιπροσωπευόμενων στα Κοινοβούλια Πολιτικών Κομμάτων και Κοινωνικών Οργανώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες.

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. Αξιολόγηση µαθήµατος: γραπτές εξετάσεις. ιαπολιτισµική κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων

Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων A1. O συγγραφέας του κειμένου πραγματεύεται τις ελλείψεις των σημερινών δημοκρατικών πολιτειών. Αρχικά,

Διαβάστε περισσότερα

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό.

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό. Ανακοίνωση της ΔΑΚΕ Καθηγητών Δ.Ε, για το σχέδιο Π.Δ για την Αξιολόγηση Κατατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας προς διαβούλευση το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Μία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1 John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1. Πρώτη φάση: Θεωρία της δικαιοσύνης (1971) και καντιανός αντικειμενισμός Η δικαιοσύνη ως ακριβοδικία.

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση στην εκπαίδευση

Αξιολόγηση στην εκπαίδευση Αξιολόγηση στην εκπαίδευση Έννοια και ορισμοί Έννοια Διαδικασία κρίσης ή μέτρησης μια αξίας Ορισμοί Δεν υπάρχει ομοφωνία μεταξύ των θεωρητικών όσον αφορά την έννοια και το περιεχόμενο του όρου «αξιολόγηση».

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Burns, James MacGregor. (1978). Leadership. New York, NY: Open Road Media 2

Burns, James MacGregor. (1978). Leadership. New York, NY: Open Road Media 2 ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΓΕΣΙΑ (του Θανάση Τσακίρη) Ως «Ηγεσία» (Leadership) θεωρείται μια διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα προς την επίτευξη των στόχων μιας ομάδας ή οργανισμού. Είναι μια

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αποβλέπει στην εισαγωγή, στην έννοια των δημοσίων σχέσεων και στην κατανόηση του τι είναι δημόσιες σχέσεις, ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια και αρχές συγγραφής διδακτικών βιβλίων Ιστορίας

Κριτήρια και αρχές συγγραφής διδακτικών βιβλίων Ιστορίας Κριτήρια και αρχές συγγραφής διδακτικών βιβλίων Ιστορίας Δρ. Μαρία Τζάνη Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης Τομέας Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Αθηνών Ναυαρίνου 13 Α 106 80, Αθήνα mtzani@cc.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας.

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. Φωνή δυνατή. Φωνή

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς»

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» «Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» Η Ρένα ούρου, µέλος του ΣΥΡΙΖΑ και εκλεγµένη Περιφερειάρχης Αττικής (η διοικητική περιφέρεια της Αθήνας), από την 1η Σεπτεµβρίου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ Η πλέον διαδεδοµένη και αποδεκτή θεωρία είναι η τριµερής θεωρία της γνώσης που ορίζει τη γνώση ως δικαιολογηµένη αληθή πεποίθηση (justified true belief). Ανάλυση της τριµερούς

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα