Μύθοι ως Υιλοσοφικά Γυμνάσματα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μύθοι ως Υιλοσοφικά Γυμνάσματα"

Transcript

1 48 Μύθοι ως Υιλοσοφικά Γυμνάσματα Αναστάσιος Κοντάκος ΑΠΟ ΣΟ ΜΤΘΟ ΣΟ ΛΟΓΟ: Αν η φιλοσοφική αναζήτηση συμπορεύεται, μεταξύ άλλων, με τη μεταφυσική, νοητική, συναισθηματική, ηθική και αισθητική ανάπτυξη, τη νοηματοδότηση της ζωής, των δράσεών της και των προϊόντων της με δημιουργική και κριτική διάθεση και διεπιστημονική οπτική. Αν η αρχή κάθε φιλοσοφίας είναι η απορία και ο θαυμασμός τότε οι μύθοι αποτελούν σίγουρα ιδανικά ερεθίσματα μιας φιλοσοφικής προπαιδείας και παρέχουν υλικό ως φιλοσοφικά γυμνάσματα για αναγνώστες όλων των ηλικιών. Αυτό τεκμαίρεται διαχρονικά από όλο το συναφή διεπιστημονικό μυθολογικό και λογομυθικό διάλογο. Η ερμηνεία των μύθων επιδιώχθηκε διαχρονικά είτε με διαφωτιστική κριτική διάθεση, από τη σκοπιά της εξέλιξης της σύγχρονης επιστήμης δηλ. «Από το Μύθο στο Λόγο», είτε με ρομαντική δημιουργική διάθεση ως νοσταλγική θλίψη για την απώλεια ενός έτερου υπαρκτικού πόλου και για τον περιορισμό του ανθρώπου σε μια «μονολογική» και κατά συνέπεια «μονομυθική» διάσταση. το διάλογο για τη μυθολογία καθίσταται σαφές ότι αυτή αναφέρεται στις ίδιες αρχές όπως η φιλοσοφία και οι άλλες επιστήμες. Δεν είναι όμως μια πρωτόγονη επιστήμη ή μια πρωτόγονη φιλοσοφία, επειδή σε αντίθεση με αυτές είναι διαρκώς μεταβαλλόμενη και δεν ενδιαφέρεται για πιθανές συνέπειες (Κerenyi, 1985). Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα την περίοδο του Ρομαντισμού όπου η Τέχνη αλλά και η Φύση γίνονται ιδιαίτεροι τόποι του μύθου: «ενός μύθου, τον οποίο δημιουργεί δια του εαυτού της η ασταμάτητα δημιουργούσα υποκειμενικότητα». Γι αυτό ο μύθος οφείλει να άρει τη διάσταση υποκειμενικού και αντικειμενικού και να παραγάγει μια νέα ενότητα του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό, μετά τη μείωση και τη διάσπαση του ανθρώπινου από τους Ηegel και Κant. Με το Schelling (1857) η μυθολογία βρίσκει τη φιλοσοφικά θεμελιωμένη αξία της εφόσον μπορεί να συλλάβει την ίδια αλήθεια, όπως και η φιλοσοφία, μόνον από μια άλλη σκοπιά. Καταυτόν ο μύθος δεν είναι ούτε μια παραποιημένη ιστορία αλλά ούτε και μια πρωτόγονη ερμηνεία της φύσης. Δηλαδή ο μύθος δεν είναι ούτε ιστορία αλλά ούτε και αλληγορία, είναι μια «ταυτολογία», είναι η ίδια η αλήθεια. Σο βασικό φαινόμενο δεν είναι η μυθική παράσταση ως τέτοια, αλλά η σημασία την οποία έχει ο μύθος, για την ανθρώπινη συνείδηση και η πνευματική δύναμη-γοητεία, την οποία ασκεί πάνω της. Η φιλοσοφία, επιστήμη στην ανώτερή της μορφή, αναζητά την ίδια αλήθεια, όπως και ο μύθος, μόνο από μια άλλη άποψη. Και οι δύο όμως είναι ισότιμες. Ο Schelling προσπάθησε να δώσει τον ορισμό του κλασικού μύθου: «Ήταν μια σύνθεση Φιλοσοφίας, Ιστορίας, Μύθου, Ποίησης, έτσι όπως ποτέ ως τότε δεν είχε παρουσιαστεί» (Cassirer, 1949:11). Η αναγκαιότητα και η αξία του μύθου είναι (όπως και για τον Ηegel) συνδεδεμένες με την αλήθεια. Και ο Ηegel από την πλευρά του κατανοεί το μύθο ως ένα αναγκαίο προστάδιο στην αυτο-εξέλιξη του απόλυτου πνεύματος, το οποίο θέλει να βλέπει παντού μια «πνευματικοποιημένη δύναμη». Έτσι ο μύθος κατέχει μια σχετική αλήθεια. Η φιλοσοφία, αντίθετα, είναι το μητρικό υπόστρωμα της «απόλυτης» αλήθειας του μύθου, γιατί μόνο αυτή αναγνωρίζει αυτή τη δύναμη με την έννοια του απόλυτου πνεύματος. Θα στραφούμε τώρα στο ρόλο που οι μύθοι διαδραματίζουν στην εκπαίδευση σήμερα.

2 49 Οι κλασικοί μύθοι αποτελούν ακόμα και σήμερα σπουδαίο παιδαγωγικό υλικό για την ανάπτυξη ατομικών (γνωστικών, ηθικών, αισθητικών, συναισθηματικών) και κοινωνικών δεξιοτήτων. Περαιτέρω, είναι αναντικατάστατοι όσον αφορά στη σύνδεση του σύγχρονου με το μυθικό κόσμο, τη γένεση ερωτημάτων για την conditio humana και γενικά στην ικανοποίηση βασικών συμβολικών αναγκών του ανθρώπου. τη συναφή βιβλιογραφία τεκμηριώνεται η συμβολή των μύθων: 1. στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων 2. στην ανάπτυξη προσωπικών δεξιοτήτων (ταυτότητα, πρόσωπο, προσωπικότητα) Λειτουργώντας: 1. ως βασικά πρότυπα αναζήτησης και 2. ανακάλυψης της αλήθειας 3. ως εύληπτη μορφή στοιχειώδους γνώσης 4. ως διαμεσολαβητές ανάμεσα στην ορθολογική και τη μυθική αντίληψη και 5. ως στοιχεία αισθητικής ευαισθητοποίησης -η οποία διευκολύνει τη συμμετοχή στον ασαφή α-λογικό πολιτισμικό κόσμο- 6. και μεταφυσικής ικανοποίησης. Σο σημείο διαμάχης συνεχίζει όμως να είναι η κατάλληλη ηλικία των αποδεκτών. Οι γνώμες των παιδαγωγών, οι οποίες συνηγορούν υπέρ των μύθων δεν απέχουν πολύ μεταξύ τους. Κυριαρχεί συμφωνία στο ότι οι μύθοι οφείλουν να διδάσκονται, ανάλογα με το βαθμό πολυπλοκότητας, το νωρίτερο από το 8 ο, και εξής, ιδιαίτερα όμως ανάμεσα στο 9 ο και 11 ο έτος, στην περίοδο του λεγόμενου «κριτικού ρεαλισμού». Η παρούσα μελέτη επιδιώκει να ενθαρρύνει νηπιαγωγούς και δασκάλους να λαμβάνουν υπόψη τους τούς μύθους ως ένα "κάθετο", αναφορικά με το πρόσωπο, και ταυτόχρονα "οριζόντιο", αναφορικά με την κοινωνία, υλικό μιας φιλοσοφικής προπαιδείας, αναδεικνύοντας ομοιότητες της φιλοσοφικής και μεταφυσικής αγωνίας του αναπτυσσόμενου ανθρώπου και τη συμβατότητα των δομικών στοιχείων του μυθικού ανθρώπου με τα ιδιαίτερα αναπτυξιακά χαρακτηριστικά του παιδιού αυτών των ηλικιών. Δηλαδή στόχος μας είναι να αναδείξουμε τα δομικά στοιχεία του μύθου ως υλικά μιας φιλοσοφικής προπαιδείας στην μοναδική πορεία ανάπτυξης του ανθρώπου από το «εκείνο», διαμέσου του «εμείς», του «άλλου» και του «εγώ» στον «εαυτό». Από τον «περιβάλλοντα κόσμο» στους «περιβάλλοντες κόσμους». Από την αναγκαιότητα στην αξία. Από το λόγο στη λογική. Από το βίωμα στο νόημα. Από το τυχαίο στην αλήθεια. Από το διάλογο στο διαλογισμό και από εκεί στο συλλογισμό. Από τη δημιουργική στην κριτική σκέψη. Από το όλον στο επιμέρους και από εκεί στο κάθε φορά όλον. Από την πολυμυθία στην πολυλογική σε πείσμα μιας μονομυθίας και μιας μονολογικής αφήγησης του κόσμου. ΤΠΟΘΕΗ Η φιλοσοφικές αναζητήσεις σε υποκειμενικό επίπεδο (αυτοαντίληψη) και σε αντικειμενικό επίπεδο (κοσμοαντίληψη) των παιδιών της προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας ικανοποιούνται και προάγονται από τη μυθική αντίληψη των πραγμάτων. Δεδομένου ότι η ψυχική ζωή των παιδιών της προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας εμφανίζει ομοιότητες με αυτή ενός μυθοποιητικού ανθρώπου και το νοητικό τους στάδιο με αυτό των Φυσικών ή Προσωκρατικών Φιλόσοφων. Σο παιδί αυτής της ηλικίας παρόλο που κάνει μεγάλες προόδους στην κατεύθυνση της εσωτερικότητας ή υποκειμενικότητας, είναι πολύ μακριά από το να δομήσει ένα σταθερό Εγώ και ακόμα μακρύτερα από το να βιώσει έναν περιεκτικό Εαυτό.

3 50 ΑΝΣΙΣΟΙΦΙΗ ΑΝΑΠΣΤΞΙΑΚΨΝ ΦΑΡΑΚΣΗΡΙΣΙΚΨΝ, ΜΤΘΙΚΗ ΑΝΣΙΛΗΧΗ ΚΑΙ ΥΙΛΟΟΥΙΚΗ ΕΠΙΔΙΨΞΗ 1. Φαρακτηριστικά Αναπτυξιακού ταδίου: Σο παιδί ζει σε μια φάση προϊούσας διαφοροποίησης, όπου ο χωρισμός ανάμεσα στο "μέσα" και το "έξω", ανάμεσα στο Εγώ και το "μη-εγώ", ανάμεσα στο όνειρο και στην πραγματικότητα, προχωρεί αποφασιστικά. Η εγωκεντρική του στάση έχει ξεπεραστεί, εν μέρει, συνεχίζει, εν τούτοις, να επιδρά στην κοσμοθεώρησή του. Μυθική Αντιστοίχιση: Σην ίδια στάση συναντάμε και στους μύθους. Γι αυτό οι ήρωες προσφέρονται για την προσωποποίηση του αγώνα του ατόμου τόσο κατά του εσωτερικού όσο και κατά του εξωτερικού κόσμου. ΤΜΠΕΡΑΜΑ: Μέσω των μυθικών αφηγήσεων θεματοποιείται η διαλεκτική διαδικασία της οντογένεσης (ΟΝΣΟΛΟΓΊΑ). 2. Φαρακτηριστικά Αναπτυξιακού ταδίου: Σα παιδιά ζουν ανενόχλητα σε ένα δυϊκό κόσμο. Αυτή η δυική κατάσταση είναι φυσική, αναγκαία, ένα στάδιο πριν τον διαχωρισμό ανάμεσα σε εσωτερικό και σε εξωτερικό, ανάμεσα στο Εγώ και στο μη-εγώ, ανάμεσα στην ψυχική, την κοινωνική και τη φυσική πραγματικότητα και τη σύνθεσή της σε μια διαμορφωμένη ταυτότητα, που μας συνδέει με όλα και όλους αλλά ταυτόχρονα μας ξεχωρίζει, και σε μια ώριμη προσωπικότητα. Μυθική Αντιστοίχιση: μοια μ αυτό, ο μυθικός κόσμος παρουσιάζει από τη μια ρεαλιστικά χαρακτηριστικά, διαπερνάται όμως από την άλλη από τη φαντασία. Αφήνει να ισχύσουν ορισμένα χαρακτηριστικά της πραγματικότητας ενώ από την άλλη αντιτίθεται σ αυτήν τόσο ορμητικά, ώστε να μπορεί να μιλά κανείς για δύο αντίπαλες στάσεις στους μύθους, όμοια όπως στην παιδική κοσμοεικόνα στο πλαίσιο της διαλεκτικής της αντιφατικότητας. ΤΜΠΕΡΑΜΑ: αυτή τη διαλεκτική σχέση κερδίζει ο άνθρωπος σε εσωτερικότητα, σε μοναδικότητα (ταυτότητα) και προσωπικότητα, ο κόσμος σε σημασία και η ζωή σε νόημα (οντολογία, μεταφυσική, γνωσιολογία, αισθητική). 3. Φαρακτηριστικά Αναπτυξιακού ταδίου: Σο παιδί αυτής της ηλικίας διακρίνεται για τη νοητική του στάση, γνωστή ως «οντολογικός ρεαλισμός», που συνοδεύεται από την αδυναμία του να ξεχωρίσει ανάμεσα σε λέξη, αντικείμενο και σκέψη, ή υποκείμενο. Μυθική Αντιστοίχιση: Οι μύθοι, ιδιαίτερα σ' αυτή την ηλικία, προσφέρονται γι αυτή τη διαδικασία. Διαδραματίζονται σε έναν ενδιάμεσο κόσμο, που μοιάζει με τον παιδικό κόσμο αυτής της ηλικίας. Είναι ο κόσμος ανάμεσα στην εικόνα και τη λέξη, στο Αυτό και το Εγώ, ανάμεσα στο όνειρο και στην πραγματικότητα, ανάμεσα στο σκοτάδι και το φως, ο οποίος έχει ταυτόχρονα συμμετοχή και στα δύο. ΤΜΠΕΡΑΜΑ: Γι' αυτό πριν από το 11/12 έτος δεν επιτρέπεται να αναμένουμε έναν καθαρό διαχωρισμό ανάμεσα σε υποκείμενο, αντικείμενο και μέσο, μια και ο "συγκρητισμός", η ολιστική αντίληψη του παιδιού δεν αφήνει καμιά δυνατότητα για διαχωρισμό, για ανάκλαση. Ο δρόμος της εξατομίκευσης είναι μια συνοδευόμενη από την συνείδηση απορητική αναστροφή. Οι μύθοι προσφέρουν στο παιδί αυτής της ηλικίας ένα αίσθημα ασφάλειας και του μεταδίδουν μια αποδοχή του κόσμου του, μια και αυτές οι αφηγήσεις

4 51 ενώνουν μέσα τους και τα δυο ιδανικά, δηλαδή το ρεαλιστικό ενδεδυμένο φανταστικά και το φανταστικό ενδεδυμένο ρεαλιστικά (οντολογία, γνωσιολογία, αισθητική). 4. Φαρακτηριστικά Αναπτυξιακού ταδίου: Ο αφυπνιζόμενος ρεαλισμός των παιδιών διεγείρεται από το ρεαλιστικό, χωρίς ταυτόχρονα να προκαλούνται ζημιές στην άλλη πλευρά της ύπαρξής τους, η οποία εκπροσωπεί το περασμένο, το διαχρονικό, το συλλογικό, το συνεκτικό, το φυλογενετικό. Μυθική Αντιστοίχιση: Οι μύθοι κινούνται σε δύο επίπεδα καθαρότερα από ότι τα παραμύθια, τα οποία στο πνεύμα της ψυχανάλυσης θα μπορούσαν να ονομαστούν, το ένα κοσμικό και το άλλο λανθάνον. Σο κοσμικό επίπεδο των μύθων λογοδοτεί στον ανερχόμενο ρεαλισμό του παιδιού αυτής της ηλικίας, το λανθάνον στο εσωτερικό δράμα της εξέλιξης του Εγώ του. Η μείωση των μαγικών μοτίβων που παρατηρείται στους μύθους επιδρά πολύ ευνοϊκά στην ψυχική και νοητική σταθερότητα παιδιών αυτής της ηλικίας και τα βοηθά σταδιακά, να απομακρυνθούν από τη συγκριτική τους στάση. ΤΜΠΕΡΑΜΑ: οι μύθοι προσφέρουν στους δασκάλους και τα παιδιά στο μάθημα μια ενιαία μορφωτική δύναμη, η οποία μπορεί να προωθήσει την κάθετη και οριζόντια ανάπτυξη του ανθρώπου αρμονικά με τρόπο αποδεκτό και χωρίς κανένα εξαναγκασμό (οντολογία, γνωσιολογία, αισθητική). 5. Φαρακτηριστικά Αναπτυξιακού ταδίου: Η περίοδος ανάμεσα στα 2 και 7 έτη ονομάζεται και προεννοιολογική ή περίοδος του «αφελούς/οπτικού ρεαλισμού», την οποία διαδέχεται στα 7/12 έτη η περίοδος των υγκεκριμένων Λογικών Ενεργειών ή του «κριτικού-λογικού ρεαλισμού». Η καλλιεργημένη, πληθωριστική ορθολογικότητα του παιδιού του «κριτικού ρεαλισμού» αρνείται όλα όσα βρίσκονται εκτός της εμπειρίας του. ύμφωνα με τον Piaget, σ αυτή την ηλικία, ανάμεσα στα 7/8 και 9/10 έτη σταματούν σταδιακά οι εξηγήσεις των παιδιών να είναι μυθολογικές. Αν τα πιέσει κανείς να απαντήσουν, καταφεύγουν στον «τεχνουργηματισμό» (Artificialismus), στην τάση ανάγονται όλα σε έναν δημιουργό και να εμπεριέχουν μια σκοπιμότητα. Αυτή η πνευματική στάση του παιδιού, η οποία θέλει να αιτιολογεί τα πάντα και με κάθε θυσία λογικής, διαρκεί μέχρι το 11/12 έτος. Μυθική Αντιστοίχιση: τους κλασικούς μύθους βρίσκουμε την ίδια γνωστική/νοητική στάση όσον αφορά στην καταγωγή, δημιουργία και πρόκληση όλων (οντοτήτων και γεγονότων). Π.χ. το δέντρο της ελιάς είναι εδώ γιατί το έφερε η Αθηνά, οι Δωριείς επέστρεψαν ως απόγονοι των Ηρακλειδών. ΤΜΠΕΡΑΜΑ: Ο κόσμος των παιδιών και των μύθων διαπερνάται από την ίδια γνωσιολογική στάση (γνωσιολογία, οντολογία, μεταφυσική, αισθητική). 6. Φαρακτηριστικά Αναπτυξιακού ταδίου Ο «Παμψυχισμός» αυτής της ηλικίας σχετικοποιείται και σταδιακά υποχωρεί. Έτσι π.χ., ενώ στα οχτώ έτη η ζωή συναρτάται με την κίνηση, στα δέκα μόνο με την αυτοκίνηση. Αργότερα, στα έντεκα ή ακόμα και στα δώδεκα, αποδίδεται ζωή μόνο σε ζώα και φυτά. Σαυτόχρονα ενισχύεται ο ρόλος της γλώσσας, της οικογένειας και της ηθικής. Ο "ηθικός ρεαλισμός» των παιδιών, παράλληλα βρίσκει στην ελληνική μυθολογία την πλήρη του ικανοποίηση. Σο αίσθημα της κοσμικής δικαιοσύνης σχετικοποιεί τον συχνά απαισιόδοξο χαρακτήρα πολλών κλασικών μύθων. την ψυχαναλυτική σχολή, αυτή η φάση είναι η λεγόμενη λανθάνουσα φάση, η οποία ευνοεί την ανάληψη ή την απόκτηση πολιτιστικά αποδεκτών επιδεξιοτήτων, αξιών και ρόλων. Μυθική Αντιστοίχιση: Ο ενισχυόμενος ρεαλισμός του παιδιού, η ικανότητά του για συνεργασία, ο σεβασμός στους κανόνες και στην ισότητα μπροστά στο νόμο κάνουν

5 52 πολλούς κλασικούς μύθους ευχάριστους σ αυτή την ηλικία. Η σταθερή, απαραβίαστη δομή των μύθων και οι αρχές της θεϊκής τάξης του ανώτερου πνεύματος δικαιοσύνης, οι οποίες ενυπάρχουν σ αυτήν, ανταποκρίνονται και στις κοινωνικές ανάγκες του παιδιού. Σα στοιχεία της ειλικρίνειας, του πνεύματος δικαιοσύνης και αλληλεγγύης, τα οποία χαρακτηρίζουν την ηθική και την κοινωνική ζωή τού παιδιού αυτής της ηλικίας, βρίσκουν τα αντίστοιχά τους στους μύθους και βελτιώνουν την ικανότητα επικοινωνίας, ή προθυμίας του παιδιού. Οι μύθοι μπορούν να βοηθήσουν στην οικοδόμηση του ακατέργαστου σκελετού της δεσμευτικής αξίας, από όπου αργότερα θα διαφοροποιηθεί το υψηλά εξελιγμένο μοντέρνο σύστημα αξιών, ακόμη κι αν το σύστημα αξιών τους έχει απολέσει τη γενική του ισχύ. ΤΜΠΕΡΑΜΑ: Η χαλάρωση των δεσμών με την οικογένειά του, η οποία συμβαίνει σ αυτή την ηλικία, η προοδευτική αυτονομία του και η ηθική του ανάπτυξη, βρίσκουν ενίσχυση και ενθάρρυνση στο πρόσωπο του ήρωα και στην περιπέτειά του (οντολογία, ηθική, γνωσιολογία, ηθική). 7. Φαρακτηριστικά Αναπτυξιακού ταδίου: Η ενίσχυση του αισθήματος αυτοεκτίμησης καθώς και της αισιοδοξίας σε παιδιά αυτής της ηλικίας είναι ψυχικοί παράγοντες, οι οποίοι πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη στην συζήτηση για τους μύθους. Μυθική Αντιστοίχιση: Σο ότι οι μύθοι κατηγορούνται για απαισιοδοξία, βρίσκει μόνο με περιορισμούς τη σύμφωνη γνώμη μας, διότι εδώ πρόκειται για την «ηθική» ολόκληρης της ιστορίας και όχι για μεμονωμένα επεισόδια. Σο άγνωστο και το απειλητικό αποτελούν πηγές αισθητικής απόλαυσης και όχι αίτια προσωπικής ματαίωσης. Η ικανότητα του παιδιού να αποστασιοποιείται από πρόσωπα και καταστάσεις αποτελεί εχέγγυο αισθητικής προσέγγισης. ΤΜΠΕΡΑΜΑ: Σο γεγονός, ότι τα παιδιά αυτής της ηλικίας είναι ικανά να αναπτύσσουν αισθητική στάση απέναντι στο άγνωστο και στο νεωτεριστικό καθιστά τους μύθους πολύτιμο υλικό για την αισθητική ικανοποίηση και την αισθητική μόρφωση των παιδιών. Η καλλιτεχνική τους αξία μας γίνεται προφανής, αν υπολογίσουμε σωστά τη σημασία τους για τις τέχνες. Για ένα μεγάλο μέρος των μνημειωδών έργων της Σέχνης μια κατανόηση χωρίς μυθική προπαιδεία δεν είναι εφικτή (αισθητική, γνωσιολογία, οντολογία, ηθική). 8. Φαρακτηριστικά Αναπτυξιακού ταδίου Σα παιδιά ως προφορικά όντα, βρίσκουν στους μύθους αφηγήσεις, οι οποίες βρίσκονται κοντά στην πνευματική τους κατάσταση ή έχουν δημιουργηθεί από μια όμοια. Με τα μνημοτεχνικά τους μέσα, οι μύθοι ευνοούν επιπλέον τη συντήρηση της κοινωνικής γνώσης. Μυθική Αντιστοίχιση: Ακόμα κι εκεί όπου αυτή η γνώση δεν έχει πια ζωτική σημασία για τους ανθρώπους, οι μύθοι ασκούν με τη μορφή και τη δομή τους δεξιότητες του πνεύματος, όπως π. χ τη μνήμη και την αιτιολογική σκέψη. ΤΜΠΕΡΑΜΑ: Σα στοιχεία προφορικότητας των μύθων ασκούν ευεργετική επίδραση στη γνωστική ανάπτυξη του παιδιού λόγω δομικής και φυλογενετικής αντιστοιχίας (γνωσιολογία, ηθική, μεταφυσική). ΤΜΠΕΡΑΜΑ: Ενόψει της πολυπολιτισμικής κοινωνίας και της αναγκαιότητας καλλιέργειας μιας οικολογικής ηθικής οφείλει να τονιστεί σ αυτή τη θέση η λειτουργία

6 53 των μύθων ως συνδετικού κρίκου λαών και ως ενσυναισθητικού συμπαθητικού οργάνου πρόσληψης του περιβάλλοντος (ηθική, γνωσιολογική). ΑΠΟ ΣΟ ΛΟΓΟ ΣΟ ΜΤΘΟ: Ο δρόμος από το μύθο στο λόγο δεν έχει διανυθεί μόνο μια φορά στην ιστορία του ανθρώπινου πνεύματος αλλά διανύεται συνέχεια, με κάθε καινούρια ιδέα και από κάθε νέο άνθρωπο γιατί με αυτό τον τρόπο διέρχεται όλες τις φάσεις της φυλογένεσης στο δρόμο της οντογένεσής του. Έτσι οι Λόγοι γίνονται ευκολότερα κατανοητοί μέσω μύθων ή μυθικών τρόπων αντίληψης και έκφρασης. Η διαδικασία αυτή θα μπορούσε σύμφωνα με την παραίνεση του von Hentig να ονομαστεί ως Λογομυθία που σημαίνει ότι είναι εφικτή όχι μόνον μια σχέση εμπειρίας-μύθου-λόγου (A. Comte: Θεολογικό (παιδιά)-μεταφυσικό (νεολαία)-θετικό τάδιο-(ενήλικες) αλλά επίσης και αντίστροφα μια σχέση λόγου-μύθου-εμπειρίας. Δηλαδή μπορεί να περιβάλλει κανείς τους λόγους μυθικά κι έτσι να τους μετασχηματίσει σε εμπειρία, κάνοντας σύνθετες ιδέες απτές, το εμπειρικό μεταδόσιμο και την αμεσότητα κοινή. Η θεματολογία, η πλοκή, η μυθική ενσυναισθητική, συμμετοχική στάση, το μεταφυσικό περιβάλλον, η θέαση υποκειμένων, αντικειμένων και πράξεων, οι λόγοι και οι εικόνες οι αλληγορίες και οι ταυτολογίες, εξορθολογισμοί, η θεματοποίηση του προσωπικού, συλλογικού και υπερφυσικού, η λογική και συμβολική σύνταξη-δομή, η αισθητική αξία και γοητεία των μύθων τους καθιστούν αδιαμφισβήτητα πολύτιμο υλικό φιλοσοφικής προπαιδείας στην περιπέτεια της προσωπικής και κοινωνικής αναζήτησης και ανάπτυξης. Από αυτή την οπτική υπογραμμίζουμε τη συμβολή των μύθων στη φιλοσοφική αναζήτηση παιδεία των παιδιών σήμερα.

7 54 Η ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ CONDITIO HUMANΑ ΟΛΙΣΙΚΟ ΜΟΡΦΧΣΙΚΟ ΑΓΑΘΟ ΜΔΟ ΠΟΛΧΗ ΣΗ ΑΝΘΡΧΠΙΝΗ ΚΔΦΗ ΜΔΟ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΔΠΙΚΟΙΝΧΝΙΑ ΜΔΣΑΞΤ ΓΙΑΦΟΡΔΣΙΚΧΝ ΟΜΑΓΧΝ ΜΔΟ ΔΞΟΙΚΔΙΧΗ ΜΔ ΣΟ ΘΔΨΚΟ ΤΝΓΔΗ ΠΑΡΟΝΣΟ ΚΑΙ ΠΑΡΔΛΘΟΝΣΟ ΗΜΑΝΣΙΚΗ ΠΡΟΩΠΟΘΔΗ ΑΙΘΗΣΙΚΗ ΠΑΙΓΔΙΑ Η ΟΠΟΙΑ ΓΙΔΤΚΟΛΤΝΔΙ ΣΗ ΤΜΜΔΣΟΥΗ Δ ΔΝΑΝ ΠΟΛΙΣΙΜΙΚΑ ΑΑΦΗ ΚΟΜΟ ΑΠΔΙΚΟΝΙΗ ΣΗ ΔΧΣΔΡΙΚΗ ΠΔΡΙΠΔΣΔΙΑ ΣΗΝ ΠΟΡΔΙΑ ΠΡΟ ΣΗΝ ΚΔΝΣΡΧΗ ΣΟΤ ΠΡΟΧΠΟΤ ΦΤΥΙΚΟ ΓΡΑΜΑ ΓΙΑΜΔΟΛΑΒΗΣΗ ΑΝΑΜΔΑ ΣΗΝ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΜΤΘΙΚΗ ΑΝΣΙΛΗΦΗ ΣΟΤ ΚΟΜΟΤ ΜΔΟ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΗ ΣΧΝ ΤΜΒΟΛΙΚΧΝ ΑΝΑΓΚΧΝ ΣΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ ΔΤΛΗΠΣΗ ΓΝΧΗ ΤΝΘΔΣΔ ΙΓΔΔ ΓΙΝΟΝΣΑΙ ΑΠΣΔ Η ΔΜΠΔΙΡΙΑ ΓΙΝΔΣΑΙ ΜΔΣΑΓΟΙΜΗ Η ΑΜΔΟΣΗΣΑ ΚΟΙΝΗ ΜΔΟ ΔΞΔΣΑΗ ΚΑΙ ΔΠΔΞΔΡΓΑΙΑ ΣΟΤ ΑΠΔΙΛΗΣΙΚΟΤ

8 55 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΥΙΑ Bari e, Paul : Prometheus und die Folgen. Strukturale und ethnologische Aspekte einer mythischen Erziehung. In: Der Altsprachliche Unterricht 25/1982, S Bari, Paul: Aspekte des Mythos und unsere Zeit. Versuch einer thematischen Einführung. In: Der Altsprachliche Unterricht 23/1980, S Beinlich, A.: Die Entwicklung der literarischen Erlebnisfähigkeit und der Lese- Interessen. Handbuch des Deutschunterrichts im 1. bis 10. Schuljahr. Emsdetten Bettelheim, Bruno: Kinder brauchen Märchen. Stuttgart Braun, Martin: Riten und Mythen als Formen pädag. Vernunft: Vom erfolgreichen Handeln pädagogischer Laien. Frankfurt/M Bühler, Ch.: Das Märchen und die Phantasie des Kindes. München Bühler, K.: Abriß der geistigen Entwicklung des Kleinkindes. Heidelberg Dohrenbusch, Hans: Zum Wesen der Mythologie in der Pädagogik. Bern: Haupt Havelock, E. A.: Schriftlichkeit. Das griechische Alphabet als kulturelle Revolution. Weinheim Herbert-Lincoln Μ., Teaching elementary social studies using Greek Mythology and Jungian Depth Psychology, Dissertation in the University of Wisconsin-Madison,1985. Hunger, H.: Allgemeine Mythendeutung in der Antike und bei Johannes Tzezes. In: Jahrbuch der Öster. Byz. Gesellscahft 3(1954) Piaget, J., Inhelder, B.: Die Entwicklung des inneren Bildes beim Kind. Frankfurt/M Piaget, J., Inhelder, B.: Die Psychologie des Kindes. Freiburg Piaget, J.: Das Weltbild des Kindes. München Piaget, J.: Der Aufbau der Wirklichkeit. Stuttgart Piaget, J.: Theorien und Methoden der modernen Erziehung. Frankfurt/M Reger, Harald: Die Sage im Literaturunterricht der Primarstufe. Strukturanalyse-Didaktik- Methodik. In: Schulwarte 25(1972), H.11, S Reger, Harald: Prosakurzformen im Literaturunterricht der Primarstufe. Ratingen. Kastellaun. Düsseldorf Sauer, Ludwig Paul: Märchen und Sage. Didaktische Analyse anstelle ideologischer Betrachtung. In: Wirkendes Wort, 23(1973), S. IV Schenk-Danzinger, Lotte: Entwicklung-Sozialisation-Erziehung. Band 1: Von der Geburt bis zur Schulfähigkeit 1984 Band 2: Schul- und Jugendalter Schenk-Danzinger, Lotte: Entwicklungspsychologie. Wien Schlaffer, H.: Das Nachleben des mythischen Sinnes in der sthetischen Form. In: Poesie und Wissen. Die Entstehung des ästhetischen Bewußtseins und der philosophischen Erkenntnis. Frankfurt/M.:Suhrkamp Von Hentig, H.: Logomythie. (Aufrisse 4; Almanach des Ernst Klett Verlages ) S Stuttgart Von Hentig, Hartmut: Das allmähliche Verschwinden der Wirklichkeit. Ein Pädagoge ermutigt zum Nachdenken über die neuen Medien. München Γουργιώτου, Ε.- Κοντάκος, Α., Η Ελληνική Μυθολογία ως θεμελιώδες παιδαγωγικό μέγεθος στη δια βίου μάθηση ενηλίκων. Πρακτικά υνεδρίου Εκπαιδευτικής έρευνας Παιδαγωγικής Εταιρείας Ελλάδος, Βόλος Καϊλα, Μ., Ξανθάκου, Π.. "Η ψυχαναλυτική προσέγγιση του παραμυθιού", Επιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας 3 (1988), σελ

9 56 Κακριδής, Ι.Θ., Ιδιοτυπίες του Ελληνικού Μύθου. Θεϊκή και ηρωική μυθολογία, Ελληνική μυθολογία. Σόμος Ι, Εισαγωγή στο μύθο, Γεν. Εποπτεία Ι.Θ. Κακριδής, Εκδοτική Αθηνών Κακριδής, Ι.. "Αρχαία Ελληνικά Παραμύθια", Επιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας 3 (1988), σελ Καψάλης, Αχ., Φαραλάμπους Δ., χολικά εγχειρίδια, εκπαιδευτική βιβλιοθήκη, Αθήνα Κοντάκος Α., Μύθοι και εκπαίδευση. Προτάσεις για μια Παιδαγωγική του Μύθου, Αθήνα Μερακλής, Μ.Γ.. Σο λαϊκό παραμύθι. Κείμενα Παραμυθολογίας. Ελληνικά Γράμματα: Αθήνα Μήττα Δ., Απολογία για το Μύθο, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1997.

10 57 Claudine Leleux Philosophie pour enfants et développement du jugement moral et citoyen Lorsque je parle de «Philosophie pour enfants», je veux me référer à Matthew Lipman et rappeler la dette pédagogique que nous avons à son égard. Même si, aujourd hui, j y reviendrai plus loin dans mon exposé, nous avons transféré, voire adapté, son innovation dans des dispositifs qui, bien que similaires, diffèrent. Cette référence à Matthew Lipman doit se faire me semble-t-il à un double niveau : - Les compétences principales visées par l apprentissage - Le dispositif proprement dit - Les compétences visées par Matthew Lipman L ambition de Matthew Lipman, au départ, était d élaborer un véritable programme alternatif à l enseignement traditionnel pour développer chez l enfant les grandes compétences cognitives. En témoigne le Tableau 1 ci-dessous qui synthétise l année d enseignement primaire en regard du titre du roman de Lipman et des attitudes (ou compétences) principales visées par l apprentissage. Tableau 1. Programme de philosophie pour enfants et compétences visées Année d ens. 6 e 5 e Programme philo. Enf. Harry 4 e Kio et Gus 3 e Pixie Aptitudes privilégiées Déduction immédiate Déduction symétrique et transitive Formulation Généralisation Syllogisme catégorique Syllogisme hypothétique Explication Conceptualisation Classification Explication par l exemple Relation entre le tout et les parties Relation entre les fins et les moyens Détection de l ambiguïté et de l imprécision Sériation Similitudes, métaphores, analogies Élaboration de concepts

11 58 2 e 1 e Elfie Comparer Distinguer Relier Formuler des questions Fournir des explications Conter des histoires Ce que je voudrais défendre aujourd hui, sur la base d une large recherche-action que j ai menée avec 19 instituteurs et 400 enfants, c est que la «Philosophie pour enfants» peut être utilisée comme un dispositif ponctuel (hebdomadaire, bimensuel, mensuel, bimestriel) pour développer le jugement moral et citoyen. Celui-ci nécessite la plupart des compétences cognitives que vise à développer Lipman mais nécessite en outre des compétences morales tant dans leur dimension cognitive, conative qu affective. Quelques exemples : Sur l axe du savoir (dimension cognitive) : Pouvoir comprendre ce qui est dit et en vérifier la compréhension ; parfois, pour ce faire, être capable d interroger autrui sur la signification de ce qui est dit (poser des questions) ou être capable de demander de l aide ; Pouvoir se comprendre, se connaître ; Pouvoir analyser une situation et ce que les autres disent ; Pouvoir synthétiser / résumer ce qui est dit et pouvoir, pour ce faire, généraliser et conceptualiser ; Pouvoir comparer ce qui est dit (évaluer des idées, les mettre en opposition, les hiérarchiser ) ; Pouvoir choisir et décider ; Pouvoir justifier ses opinions, ses idées, ses actions (en donner les raisons) ; pouvoir les argumenter selon un raisonnement cohérent ; pouvoir les étayer ; les illustrer ; en répondre ; Pouvoir discriminer les ordres de la validité (le vrai, le bien et le juste, le beau et le bon) ; Pouvoir juger de la validité (la légitimité) d une règle, d une norme, d une Loi, d un interdit, c est-à-dire des raisons qui les justifient ; Pouvoir critiquer une idée ; Pouvoir résoudre des problèmes et proposer des solutions alternatives ; Pouvoir vérifier ce qui est dit ; Pouvoir réviser son jugement, s autocritiquer ; Pouvoir intégrer les idées des autres ; les approfondir ; Pouvoir rechercher de l information ; Pouvoir se concentrer sur la tâche à effectuer ; Pouvoir répondre aux idées des autres ;

12 59 Sur l axe du savoir-faire (dimension conative) : Pouvoir écouter et pratiquer l écoute active ; Pouvoir différer, attendre son tour de parole et laisser les autres s exprimer ; Pouvoir faciliter l interaction (veiller à ce que chacun s exprime, inclure tout le monde, reconnaître chacun ) ; Pouvoir partager l espace et le matériel ; Pouvoir exprimer un désaccord (critiquer les idées et non les personnes) ; Pouvoir parler doucement et poliment ; s adresser aux autres par leur (pré)nom ; Pouvoir utiliser l humour sans être injurieux ni indécent ; Pouvoir convaincre ; Pouvoir résoudre les conflits par la négociation ; Pouvoir jouer avec les autres ; Pouvoir agir conformément aux normes justes (valides) et en fonction de ses valeurs ; Pouvoir s entendre avec les autres ; Sur l axe du savoir-être (dimension affective) : Pouvoir se libérer et manifester du désir et du plaisir d être avec les autres (participer avec enthousiasme, jouer) ; Pouvoir avoir confiance dans son efficacité personnelle ; Pouvoir ne pas craindre les autres ; Pouvoir se soucier des autres ; Pouvoir être solidaire ; Pouvoir montrer qu on apprécie les autres et éviter de les dénigrer ; Pouvoir verbaliser ses sentiments ; Pouvoir se maîtriser et maîtriser ses pulsions ; Pouvoir reconnaître les autres dans leurs différences ; Pouvoir respecter les personnes et soi-même ; Pouvoir encourager les autres, voire les féliciter ; Pouvoir être attaché à des valeurs, les préférer ; Pouvoir faire confiance aux autres ;

13 60 Le dispositif de Lipman revisité en DVP Matthew Lipman a passé une bonne partie de sa vie à convaincre l opinion publique de l intérêt des questionnement, réflexion et discussion philosophiques pour améliorer l apprentissage en général 1. Il a tenté de mesurer les effets bénéfiques de son dispositif de «philosophie pour enfants» (PPE). Bien que positifs, ces résultats ont parfois été mis en question, par Freddy Mortier 2 par exemple. Beaucoup d enseignants de par le monde, cependant convaincus par le support, pratiquent la PPE selon Matthew Lipman. Le dispositif de PPE, comme tout dispositif pédagogique d ailleurs, a subi ici et là des aménagements sur le terrain : tous ne sont pas judicieux d ailleurs s ils négligent l apprentissage des compétences principales que vise Lipman. Le dispositif de la DVP tel que je l enseigne et tel qu il a été appliqué dans la rechercheaction, sans renier sa dette pédagogique à l égard de Lipman, a été simplifié par rapport au dispositif de PPE 3 et vise à développer aussi le jugement normatif (moral et citoyen). Le terme «normatif» ne doit évidemment pas se comprendre dans le sens d une «normalisation», voire d une «moralisation» qui serait contraire à l esprit de Lipman et de tout enseignant visant à former ses élèves à l autonomie de pensée et d action. En me référant à Jürgen Habermas 4, je distingue, du point de vue épistémologique, le jugement constatif/descriptif qui prétend à l exactitude, le jugement évaluatif/expressif qui prétend à l authenticité et le jugement normatif qui prétend à la justesse (au bien et au juste). Le rôle de la philosophie étant d interroger les trois niveaux. Par exemple, à propos de la vérité, on peut se situer dans le constatif/descriptif en posant la question : «Qu est-ce que la vérité?» ; dans le normatif en posant la question : «Fautil dire la vérité?» ; dans l évaluatif/expressif en posant la question : «Est-ce que je préfère la vérité?» ou «Est-ce que j aime la vérité?». Dans une discussion à visée philosophique, toutes ces questions peuvent être abordées. J ai simplement choisi, ici et dans ma recherche-action, de me centrer sur la question normative. J ai donc adapté le dispositif de discussion à visée philosophique à cet objectif d apprentissage : apprendre à juger ce que l on devrait faire pour bien faire ou pour être juste. En sachant que se poser la question du «bien» et du «juste» n est pas encore y répondre. Je décris ci-dessous les étapes pédagogiques du dispositif : L enseignant part d un album, d une fable, d une citation, d un dilemme pour susciter un questionnement des élèves. La cueillette des questions au tableau n est qu une phase d amorçage de la discussion (2 ou 3 questions, voir exemple annexe 7) alors qu elle est un moment décisif dans le dispositif de Lipman puisqu elle vise au développement de la compétence des élèves à questionner. 1 Matthew LIPMAN, «Renforcer le raisonnement et le jugement par la philosophie» dans Claudine LELEUX (dir), La philosophie pour enfants. Le modèle de Matthew Lipman en discussion, Bruxelles, 2005, De Boeck, pp Freddy MORTIER, «Études d évaluation : la méthode de Matthew Lipman comme moyen de développement» dans Claudine LELEUX (dir), La Philosophie pour enfants, op. cit., pp Il s inspire plutôt des nouvelles pratiques en France. Selon Michel TOZZI (dir.), Apprendre à philosopher par la discussion. Pourquoi? Comment?, Bruxelles, 2007, De Boeck, Coll. Perspectives en éducation et formation, p. 12, c est Jean-Charles Pettier «qui a lancé l expression discussion à visée philosophique». 4 Par exemple : Jürgen HABERMAS, «Théories relatives à la vérité» [1972], trad. R. Rochlitz, dans Logique des sciences sociales et autres essais, PUF, Pour un développement de ces questions, voir Claudine LELEUX, Qu est-ce que je tiens pour vrai?, Bruxelles, 2003, De Boeck et Éducation à la citoyenneté, tome 3, La coopération et la participation de 5 à 14 ans, Bruxelles, 2008, De Boeck, chap. 2.

14 61 Partant de deux ou trois questions non factuelles, dites philosophiques 5, indiquées au tableau avec le prénom de l enfant qui l a posée, l enseignant anime une discussion d une vingtaine de minutes dont l objectif est la recherche coopérative d une réponse à ces questions. À l issue de la discussion, l enseignant demande à chaque élève de rédiger une sagesse du jour (sorte de petit conseil ou précepte pour un ami) qui résumerait la discussion que les élèves viennent d avoir. L objectif étant ici : d une part, que l élève apprenne à formuler/structurer sa pensée par écrit sous une forme généralisante («synthétique») en s appropriant les apports des pairs et d autre part, que l élève exerce son jugement normatif («Que convient-il de faire pour bien faire et pour être juste?»). Les enfants, qui le veulent, peuvent ensuite présenter leur sagesse du jour au reste de la classe en vue du vote de la sagesse du jour de la classe. Tous les élèves peuvent voter une fois pour plusieurs sagesses de telle sorte, d une part, qu ils n aient pas tendance, dans un vote unique, à préférer la sagesse de leur ami(e) et, d autre part, pour que la sagesse de la classe soit bien une généralisation à laquelle la discussion de la classe a mené. La procédure du vote permet ainsi aux élèves de voter pour une formulation à laquelle ils adhèrent mais qu ils n ont pas pu formuler eux-mêmes. En outre, le vote permet en plus l apprentissage d une des procédures démocratiques de la formation de la «volonté générale». Insistons sur deux points : il s agit d une sagesse du jour de la classe, ici et maintenant en fonction de la discussion qui a eu lieu ; elle est une étape dans le raisonnement moral et citoyen mais cette Sagesse n a pas de légitimité (de vérité) que dans ce contexte ; du vote résulte une minorité et une majorité qui, elles aussi, n ont aucune légitimité (vérité) hors de ce contexte. Les élèves doivent savoir que la Sagesse de la classe n est pas forcément la Sagesse à adopter. La sagesse individuelle et celle de la classe seront conservées par écrit dans le Carnet de l apprenti philosophe et pourront être illustrées par l enfant (dessin, documents ). Ce Carnet permet à l élève un dialogue avec lui-même dans le temps, la contribution au développement de son identité et intimité, de même qu une trace de la pensée d autrui à laquelle il pourra se confronter dans la durée. J ai choisi de recourir au procédé de DVP plutôt qu à celui de PPE pour une raison d ordre pragmatique : le protocole de DVP peut tenir dans une période de 50 minutes à l école fondamentale tandis que celui de PPE permet tout au plus, en 50 minutes, de lire le texte, de recueillir les nombreuses questions et de les regrouper. Une communauté de recherche de réponses aux questions devant la plupart du temps être reportée sur une 5 Les questions peuvent être de deux types. Il y a les questions auxquelles on peut répondre : par exemple, les questions d ordre lexical (les mots que l enfant n a pas compris) ou les questions de compréhension du récit (les enchainements narratifs que l enfant n a pas saisis). Et puis, il y a les questions auxquelles on ne peut pas répondre, en tout cas, auxquelles on ne peut donner une réponse objective valable pour tous ou définitive. En bref, les questions qui touchent à la vérité et au sens (est-ce exact?, ou encore, est-ce bien? est-ce juste?, et, est-ce beau? et cela vaut-il?) Ces questions-là, nous les nommons, par convention et tradition, des questions philosophiques puisque le domaine d investigation de la philosophie est précisément celui du «Vrai», du «Bien» ou du «Juste» et du «Bon» ou du «Beau». Ce sont ces questions-là que Matthew Lipman propose d accueillir à l école, alors qu un enseignement classique les rejette souvent à la marge soit comme futiles et indignes d intérêt parce qu incertaines, soit encore comme sortant du domaine de l enfance et nécessitant l âge mûr.

15 62 deuxième période de 50 minutes. Le choix du dispositif de DVP n indique donc en rien une critique du dispositif de PPE qui permet, lui, de développer des compétences supplémentaires (questionner, classer, chercher en groupe autrement que par la discussion). Toutefois, que le dispositif soit de PPE ou de DVP, il importe, comme le souligne Lipman, que la discussion soit problématisée et préparée par l enseignant pour dépasser le simple échange verbal ou le pseudo-dialogue. L annexe 1 constitue un exemple de préparation à la DVP sur le thème, Si nous étions tous pareils? et l annexe 2 liste les exemples de Sagesses du jour qui ont été obtenues dans chacune des classes de l enseignement primaire à l issue de cette DVP. Notons que la préparation de cette DVP avait pour objectif, par la confrontation avec les pairs, de problématiser le sujet de la DVP (la différence, la mêmeté) d en rechercher les différentes facettes, bref d ouvrir la réflexion de l enseignant pour pouvoir être capable d ouvrir celle des élèves.

16 63 Résultats de la recherche : Le résultat est incontestable : l évolution du jugement moral et citoyen est plus forte dans toutes les classes qui ont pratiqué la DVP relativement à leur classe de témoin. Ci-dessous un exemple récapitulatif pour l évolution au stade 3 (qui peut être accompagnée d une progression au stade 4 qui n est pas détaillée ici). Groupes-classes Nombre d élèves par groupe Gr. témoin 5/8 ans Gr. expérimental 5/8 Gr. témoin 1P (6-7 ans) Moyenne Gr. expérimentaux 1P Moyenne Gr. témoins 2P (7-8 ans) Moyenne Gr. expérimentaux 2P Moyenne Gr. témoins 3P (8-9 ans) Gr. expérimental 3P Moyenne Gr. témoins 4P (9-10 ans) Gr. expérimental 4P Pré-test Post-test Nombre d élèves stade 3 % stade 3 Nombre d élèves stade 3 % stade 3 = différence entre % du posttest et % du prétest , ,57 14,29 avec DVP par rapport au groupe témoin pour le stade , ,00 25,00 +10, , ,05 15, ,5 5 36,54 24,04 +8, , ,57 22,46 avec DVP par rapport au groupe témoin pour le stade , ,93 25,36 +2,90 +2, , ,00 7,50 +10, , ,35 47,06 +32,06-10, , ,71 27, , ,00 33,33 +5,70

17 64 Gr. témoin 5P (10-11 ans) Moyenne Gr. expérimentaux 5P Gr. témoin 6P (11-12 ans) Moyenne Gr. expérimentaux 6P , ,00 13, , ,67 18,42 +5,09 +7, , ,22 5,56 +5, , ,31 11,07 +5,51 +4,80

18 65 Comment mesurer le développement du jugement moral et citoyen? J ai choisi de mesurer le développement du jugement moral et citoyen en me fondant sur la théorie du développement du jugement moral de Lawrence Kohlberg et ses six stades du développement. Malgré les critiques que l on peut adresser à cette théorie et que j ai eu l occasion de développer ailleurs 6, vingt ans de pratique d enseignement de la morale non confessionnelle dans le secondaire (élèves de 13 à 18 ans) et onze ans de pratique de didactique de l éducation à la citoyenneté et de la morale non confessionnelle aux futurs instituteurs, en prise avec des enfants de 5 à 12 ans, m ont convaincue de sa pertinence, du moins pour les niveaux pré-conventionnel et conventionnel. Les stades du développement sont déterminés chez Kohlberg en fonction de l argumentation du sujet pour le choix qu il a opéré entre deux issues d un dilemme moral, quel que soit ce choix. Très succinctement disons qu au niveau pré-conventionnel, le stade 1 se caractérise par une justification dont le centre de gravité est la peur de la sanction et le stade 2 se caractérise par une justification dont le centre de gravité est le donnant-donnant (perspective égocentrique où le sujet expérimental veut bien envisager la perspective de l autre pour autant que ce soit son intérêt) ; qu au niveau conventionnel, le stade 3 se caractérise par une justification dont le centre de gravité est une référence aux normes de l entourage et le stade 4 se caractérise par une justification dont le centre de gravité est une référence aux normes sociales et juridiques (la «Loi», le règlement, l ordre social) ; qu au niveau post-conventionnel, le stade 5 se caractérise par une justification principielle (et donc abstraite) en référence aux principes démocratiques tandis que le stade 6 se caractérise par une justification principielle en référence aux principes universels 7. Je pense que la différenciation entre les stades 5 et 6 au niveau post-conventionnel, quant à elle, est sujette à caution comme je m en suis déjà expliquée ailleurs 8. Mais, avec des élèves de 13 ans au plus, cette difficulté théorique ne risque pas d interférer puisque les enfants de cet âge sont rarement capables de justifier un choix moral en termes de principes (abstraits). L argumentation avancée par les élèves lors des 800 tests de notre présente recherche-action se réfère la plupart du temps à des exemples particuliers et aucune ne s en détache pour formuler une justification principielle. De toute façon, même si les élèves avaient formulé leur justification en termes de principes, j avais prévu dès le départ de la recherche-action de ne pas différencier les stades 5 et 6 et prévu une catégorie de classement globale «stade 5/6» en raison de mon désaccord avec Kohlberg sur ce point. L avantage de prendre les stades de Kohlberg pour étalon est d éviter les «normalisations morales» qui nous empêcheraient d isoler la variable à mesurer (le développement du jugement moral) d un effet appris en classe. Par exemple, dans le dilemme que j ai choisi pour le pré-test et le post-test, celui de la fourmi dans la fable de Jean de La Fontaine qui a travaillé tout l été pour amasser des provisions et qui se retrouve confrontée l hiver à une cigale affamée, parce qu elle a passé l été à chanter, qui lui demande à manger : que devrait faire la fourmi? Donner ou 6 Pour une discussion philosophique : Claudine LELEUX, «Théorie du développement moral chez Lawrence Kohlberg et ses critiques (Gilligan et Habermas)» op. cit. ; pour une critique à finalité pédagogique : Claudine LELEUX, Éducation à la citoyenneté, tome 3, La coopération et la participation de 5 à 14 ans, op. cit., chapitre Voir les commentaires de Lawrence KOHLBERG, Essays on Moral Development, Harper & Row, San Francisco, 1981 : vol. I, «The Philosophy of Moral Development : Moral Stages and the Idea of Justice», p. 409 s. et leur traduction empruntée à Christian Bouchindhomme dans Claudine LELEUX, «Théorie du développement moral chez Lawrence Kohlberg et ses critiques (Gilligan et Habermas)», op. cit., pp Ibid., p. 119.

19 66 non de la nourriture à la cigale? Et pourquoi?, il n y a pas de «bonne» réponse : le refus de partager est tout aussi légitime que le choix de le faire. Le principe de solidarité guide les politiques sociales de nos sociétés démocratiques, européennes en particulier, mais le système de sécurité sociale évite au citoyen individuel d être confronté quotidiennement à ce dilemme moral tout en l obligeant à contribuer financièrement et équitablement à l aide des démunis. En quoi, comme l a montré Habermas, le droit supplée la morale 9. Comme chez Piaget, pour Kohlberg, le passage d un stade à l autre est une nouvelle structure qui inclut la précédente mais la «transforme de telle manière qu elle représente un équilibre plus stable et plus vaste 10». Or, il n était ni pensable ni fiable pour cette recherche-action de mesurer le passage individuel d un stade à un stade +1 dans l espace d une année scolaire, avec ou sans DVP, d autant que les arguments peuvent varier de stade en fonction des dilemmes moraux auxquels le sujet expérimental est confronté. Selon Jacques Lalanne, le centre de gravité du jugement, bien que généralement cohérent, peut osciller entre des argumentations issues de stades adjacents : 50 % au stade n et 25 % aux stades n+1 et n J ai donc choisi de calculer la croissance du jugement moral moyenne de la classe. Conclusion Pratiquer la DVP en classe de façon régulière permet ainsi, non seulement de développer des compétences cognitives (sérier, généraliser, classer, déduire, raisonner logiquement...) mais aussi de développer le jugement normatif moral et citoyen (jugement réfléchissant, subsomption, jugement autonome et critique, dialoguer, critiquer, se remettre en question... à propos de questions normatives). 9 Jürgen Habermas, Droit et démocratie. Entre faits et normes [1992], trad. R. Rochlitz et Ch. Bouchindhomme, Paris, Gallimard, 1997, pp : «Du point de vue de la complémentarité entre le droit et la morale, les procédures législatives parlementaires, la pratique de la décision de justice institutionnalisée, et le travail accompli professionnellement sur une doctrine du droit qui précise les règles et systématise les décisions, impliquent un soulagement, pour l individu, du poids que représente, du point de vue cognitif, la formation d un jugement moral propre.» 10 Lawrence KOHLBERG, Essays on Moral Development, vol. I, op. cit., p Jacques LALANNE, Le développement moral cognitif chez Lawrence Kohlberg dans Entre-vues, 1990, n 7, p. 17 : «les personnes sont généralement cohérentes, c est-à-dire prennent la moitié de leurs décisions à un stade précis et un quart à chacun des stades adjacents».

20 67 Annexe 1 Procès-verbal de la réunion de préparation de la DVP n 5. Problématique : La problématique est donnée dans l intitulé de la DVP n 5, Si nous étions tous pareils? L objectif de cette réunion de préparation avec les instituteurs-chercheurs est de préparer le matériel à penser de telle manière à pouvoir faire redécouvrir en classe par les élèves la richesse de la différence pour notre humanité. Beaucoup de moyens le permettent. Mais, ici, nous avons choisi une méthode par contraste 12 : que serait le monde si nous étions tous pareils? pour éviter le parti pris selon lequel la différence est forcément une richesse. Support : Nous décidons d animer la discussion à partir d une citation, celle du penseur de l antiquité chinoise, Confucius (vers av. J.-C.) : L enseignant écrira au tableau la citation (Source : : «La nature fait les hommes semblables, la vie les rend différents» (Confucius) Il demandera aux élèves ce qu ils pensent de ce que dit Confucius et surtout quelles questions ils se posent à la lecture de la citation (= extrait d un texte d auteur). Nous avons fait l exercice de questionnement entre nous. Voici les questions qui en sont sorties : 1. La nature fait-elle vraiment de nous des semblables? 2. La génétique est-elle au-dessus de la nature? 3. La vie nous rend-elle vraiment différents? 4. Si on vivait tous la même vie, serait-on semblables? 5. À quoi ressemblerait le monde si nous étions tous pareils? (question ne découlant pas de la citation). Après la cueillette de ces questions, l enseignant décidera de prendre les questions une à une pour structurer la discussion, mais en ayant toujours en vue l objectif de la leçon. Le groupe de travail est donc parti à la recherche d une réponse à la question n 1. La nature nous fait peut-être semblables (ressemblance) mais pas identiques (stricte égalité). Nous n avons pas le même patrimoine génétique. 2% nous différencient des chimpanzés : «En vérité, la grammaire est ce qui manque aux chimpanzés pour comprendre ce qui les entoure. Nous avons 98 % de gènes communs avec ces animaux. Intéressons-nous aux 2 % qui nous éloignent d eux13» Et parmi ces 2 % de différences, chaque individu diffère. Une exception probable : les jumeaux monozygotes dont la différence ADN est tellement minime que la médecine 12 Apprendre à conceptualiser peut se faire par analogie ou par contraste. 13 Patrick RAMBAUD, La grammaire en s amusant, 1996, Grasset, p. 30.

21 68 légale considère qu ils sont identiques. Des contingences interviennent dans la reproduction cellulaire qui fait que des jumeaux monozygotes ne sont pas identiques 14. Les généticiens dénoncent d ailleurs la pseudo-scientificité d une classification raciale. Selon Albert Jacquard : «pour le généticien, le concept de race ne correspond dans notre espèce à aucune réalité définissable de façon objective et stable 15» Tandis que François Jacob affirme que : «la distance biologique entre deux personnes d un même groupe, d un même village, est si grande qu elle rend insignifiante la distance entre les moyennes de deux groupes, ce qui enlève tout contenu au concept de race 16» Il est possible de faire découvrir aux Es non l identité mais la similitude, en posant des questions du type : «quelles différences de nature? (couleur des yeux, sexe ) Le groupe de travail est parti à la recherche de la réponse à la question n 3. Nous naissons à des moments différents (influence du climat?) de parents qui vivent une grossesse à des moments différents de leur vie, nous ne rencontrons pas les mêmes amis, instituteurs, «parrains, marraines», voisins, condisciples desquels nous emprunterons/ rejetterons des choix, des valeurs, des codes de conduite Nous avons abordé le cas compliqué et atypique des siamoises bicéphales dont deux d entre nous avez vu le reportage (durée : 1h31-13 octobre 2007) : Nous avons failli y perdre notre objectif (attention en classe!) Question de relance : «Imaginons que nous soyons aujourd hui tous pareils? Cela vous plairait-il? Oui, non, Pourquoi?» La réponse à cette question a donné entre nous différents types de réponse que l on peut classer dans un tableau à double entrée et qui devraient être préparées dans un langageélève en vue d exemples concrets : 14 «En fait, la plupart des paires de jumeaux monozygotes ne sont pas identiques - ils présentent ce que l'on appelle une discordance phénotypique, c'est-à-dire des différences au niveau de l apparence et de la constitution physiques, ou une manifestation spécifique d'un trait. On peut citer ici comme exemples les différences en matière de prédisposition à la maladie et un grand nombre de caractéristiques anthropomorphiques : (http://www.futura-sciences.com/fr/sinformer/actualites/news/t/recherche/d/le-mystere-desdifferences-entre-vrais-jumeaux-devoile_6729/) 15 Albert JACQUARD, Le racisme devant la science. Les mythes au microscope dans Le Courrier de l Unesco, nov.1983, n 1205, p François JACOB, cité par Pierre-André TAGUIEFF, La force du préjugé, Essai sur le racisme et ses doubles, Gallimard, 1987, coll. Tel, p. 101.

22 69 Avantages de l identité Suppression des conflits, des guerres, des souffrances Bonheur (si nous étions tous les mêmes à quelqu un de bienveillant) Cela supprimerait le fait sartrien «L enfer, c est les autres» (Huis-Clos) (Contre-arguments : le bonheur du bouddhiste qui médite seul pour supprimer la souffrance, l idée d un paradis éternel, la pensée unique). Inconvénients de l identité L ennui du toujours le même. L inutilité de la grammaire (personnes pronominales) et de la communication et donc de la pensée. Plus d évolution possible. Une forme de solitude (sans autrui). Limitation du savoir à une vie d homme. Plus de socioconstructivisme. Nous n avons malheureusement pas eu le temps de penser à des sagesses et de voter l une d entre elles. Annexe 2 Quelques sagesses issues de la DVP n 5 Cycle 5/8 ans Caroline Lhoir 23 élèves présents Support : la citation de Confucius «La nature fait les hommes semblables, la vie les rend différents». Questions recueillies : Quelle est la différence entre la nature et la vie? Pourquoi on est différents? Sagesses du jour proposées : «Si nous étions tous pareils 1. on ne serait pas content parce qu on s embêterait. (Soumaya) 2. rien ne serait juste, parce qu il n y aurait pas de policier. (Yousra) 3. on va tous faire le même sport. (Murat) 4. si maintenant je choisis une phrase [sagesse], tout le monde prendrait la même. (Farah) 5. on ne pourrait plus savoir où on va, on ne saura plus qui on est, ni si c est nous. (Yousra) Sagesse de la classe proposée et votée par 15 voix pour et consignée dans le cahier de l apprenti philosophe : «Si nous étions tous pareils on ne pourrait plus savoir où on va, on ne saura plus qui on est, ni si c est nous.»

Session novembre 2009

Session novembre 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B1 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ ΤΑΞΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (Τµήµα Α1 και Α2) Méthode : Action.fr-gr1, σελ. 8-105 (Ενότητες 0, 1, 2, 3 µε το λεξιλόγιο και τη γραµµατική που περιλαµβάνουν) Οι διάλογοι και οι ερωτήσεις κατανόησης (pages 26-27, 46-47,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ Ενότητα 5: Structuro-Globale Audio-Visuelle (SGAV) ΚΙΓΙΤΣΙΟΓΛΟΥ-ΒΛΑΧΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας Βασιλική Σαμπάνη 2013 Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας 200 Διαγλωσσικές Θεωρήσεις μεταφρασεολογικός η-τόμος Interlingual Perspectives translation e-volume ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΟΒΑΡΥ: ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές του δράματος και Διδακτική των ζωντανών γλωσσών. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση διαπολιτισμικής συνείδησης

Τεχνικές του δράματος και Διδακτική των ζωντανών γλωσσών. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση διαπολιτισμικής συνείδησης Αντώνης Χασάπης 839 Αντώνης Χασάπης Εκπαιδευτικός, Μεταπτυχιακός ΠΔΜ, Ελλάδα Résumé Dans le domaine de la didactique des langues vivantes l intérêt de la recherche scientifique se tourne vers le développement

Διαβάστε περισσότερα

«La nuit offre l abîme, promet la lumière. La poésie promet la lumière, offre l abîme. Et l inverse».

«La nuit offre l abîme, promet la lumière. La poésie promet la lumière, offre l abîme. Et l inverse». AERITES. «La nuit offre l abîme, promet la lumière. La poésie promet la lumière, offre l abîme. Et l inverse». En 2003, j ai entrepris de mettre en images la collection de poèmes de mon ami Dimitris Chalazonitis,

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN CONFERENCE OF PRESIDENTS OF PARLIAMENT LIMASSOL, CYPRUS, 10-12 JUNE 2010

EUROPEAN CONFERENCE OF PRESIDENTS OF PARLIAMENT LIMASSOL, CYPRUS, 10-12 JUNE 2010 EUROPEAN CONFERENCE OF PRESIDENTS OF PARLIAMENT LIMASSOL, CYPRUS, 10-12 JUNE 2010 Closing address by the President of the House of Representatives, Mr. Marios Garoyian Mr. President of the Parliamentary

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ 1. Ειδικοί Σκοποί ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Με τη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας στο Γυµνάσιο επιδιώκεται οι µαθητές να αναπτύξουν την επικοινωνιακή ικανότητα, και ειδικότερα: Να κατανοούν

Διαβάστε περισσότερα

Monsieur Pierre Fabre Président Fondateur

Monsieur Pierre Fabre Président Fondateur Les Laboratoires Pierre Fabre, second groupe pharmaceutique indépendant francais, ont réalisé un chiffre d affaires de près de 2 milliards d euros en 2012, don t 54% à l international. Leurs activités

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλοι Σπουδών. Επιστηµονικές Εργασίες

Τίτλοι Σπουδών. Επιστηµονικές Εργασίες ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΑΡΩ ΠΑΤΕΛΗ ΑΝΑΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Τίτλοι Σπουδών Ι. Πανεπιστηµιακοί Τίτλοι 1981 Πτυχίο (Licence ès Lettres) Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ NAIF ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. Ι ΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΑΝ ΘΕΜΑ ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Στρατής Πασχάλης, µεταφραστής του Ρακίνα

Ο Στρατής Πασχάλης, µεταφραστής του Ρακίνα Άννα Ταµπάκη Καθηγήτρια στο Τµήµα Θεατρικών Σπουδών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Ο Στρατής Πασχάλης, µεταφραστής του Ρακίνα Ι. Η γνωριµία µου µε τον Ρακίνα σε τρεις χρονικότητες Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΗΜΟΣΙΟΥ-Ι ΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005. Σάββατο 2-4-2005

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005. Σάββατο 2-4-2005 ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Ειδική ιδακτική και Παιδαγωγικά-Γενική

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών

Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο Εξάμηνο: Α Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Δημητρόπουλος Ανδρέας Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών Ονοματεπώνυμο: Τζανετάκου Βασιλική Αριθμός μητρώου: 1340200400439 Εξάμηνο: Α

Διαβάστε περισσότερα

1 / ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΓΑΛΛΙΚΑ Α, Β, Γ Γυμνασίου

1 / ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΓΑΛΛΙΚΑ Α, Β, Γ Γυμνασίου / ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΓΑΛΛΙΚΑ Α, Β, Γ Γυμνασίου Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Σπουδών των Γαλλικών προβλέπει τη διδασκαλία του μαθήματος μέσα από 8 θεματικές ενότητες και υποενότητες για τη Α και Β τάξη Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Σεµινάριο : ηµιουργήστε τα blog και τα podcast σας: Eίναι απλό!

Σεµινάριο : ηµιουργήστε τα blog και τα podcast σας: Eίναι απλό! Σεµινάριο : ηµιουργήστε τα blog και τα podcast σας: Eίναι απλό! Νέοι κύκλοι σεµιναρίων τον Ιούνιο! Σερφάρετε; Ξέρετε τι είναι τα blog; Τα podcast; Καµία ιδέα; Ούτε το 2/3 των χρηστών Internet παγκοσµίως

Διαβάστε περισσότερα

Pour les examens du certificate de connaissance de la langue grecque

Pour les examens du certificate de connaissance de la langue grecque MINIST ÈRE DE L ÉDUCATION, DE LA FORMATION TOUT AU LONG DE LA VIE ET DES CULTES C E N T R E D E L A L A N G U E G R E C Q U E Guide Pour les examens du certificate de connaissance de la langue grecque

Διαβάστε περισσότερα

110 L anthropologie politique d aristote1 abstract

110 L anthropologie politique d aristote1 abstract 110 L anthropologie politique d aristote 1 abstract My paper examines a number of questions arising from Aristotle s definition of man as a political animal. Is the term political exclusive to humans?

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρα Στάμου, Τριαντάφυλλος Τρανός, Σωφρόνης Χατζησαββίδης

Φλώρα Στάμου, Τριαντάφυλλος Τρανός, Σωφρόνης Χατζησαββίδης Φλώρα Στάμου, Τριαντάφυλλος Τρανός, Σωφρόνης Χατζησαββίδης. H «ανάγνωση» και η «παραγωγή» πολυτροπικότητας σε μαθησιακό περιβάλλον: πρώτες διαπιστώσεις απο μια διδακτική εφαρμογή. Μελέτες για την ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΑΡΙΑΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΦΟΣ

ΤΟ ΜΑΡΙΑΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΦΟΣ 8 Raimon Novell ΤΟ ΜΑΡΙΑΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΦΟΣ Η ΜΑΡΙΑΝΉ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 1.- ΑΠΟΣΤΟΛΗ, ΧΑΡΙΣΜΑ, ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΜΑΡΙΑΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΦΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Une mission d entreprises françaises en Grèce a été organisée par la ME Ubifrance, à l occasion du salon International ENERGY PHOTOVOLTAIC

Διαβάστε περισσότερα

L enseignement du grec à l école élémentaire

L enseignement du grec à l école élémentaire 1 L enseignement du grec à l école élémentaire H διδασκαλία των Ελληνικών στο Γαλλικό Δημοτικό Cycle 2 : CP/CE1 L enseignement du grec est organisé à raison de 2 séances par semaine. Une enseignante de

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE 4 production orale et médiation

ÉPREUVE 4 production orale et médiation ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE DE L ÉDUCATION DE LA FORMATION CONTINUE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU B2 sur l

Διαβάστε περισσότερα

Απόφαση του Τμήματος για την υπόθεση Λέιλα Σαχίν εναντίον Τουρκίας.

Απόφαση του Τμήματος για την υπόθεση Λέιλα Σαχίν εναντίον Τουρκίας. 29/6/2004 Πρακτικά της Γραμματείας Απόφαση του Τμήματος για την υπόθεση Λέιλα Σαχίν εναντίον Τουρκίας. Στην υπόθεση Λέιλα Σαχίν εναντίον Τουρκίας, το Δικαστήριο κατέληξε ομόφωνα: Στη μη παραβίαση του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ERP

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ERP Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ERP 2 1 ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑΤΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΗΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ErP? Αντιμετωπίζοντας την κλιματική αλλαγή, διασφαλίζοντας την ασφάλεια της παροχής ενέργειας2 και την αύξηση της ανταγωνιστικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE. Session mai 2011 ATTENTION ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE

ÉPREUVE. Session mai 2011 ATTENTION ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION DE LA FORMATION CONTINUE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2007

Session novembre 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE C1 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΝΑ ΤΑΜΠΑΚΗ. Ιστορία και θεωρία της µετάφρασης 18 ος αιώνας Ο Διαφωτισµός

ΑΝΝΑ ΤΑΜΠΑΚΗ. Ιστορία και θεωρία της µετάφρασης 18 ος αιώνας Ο Διαφωτισµός ΑΝΝΑ ΤΑΜΠΑΚΗ Ιστορία και θεωρία της µετάφρασης 18 ος αιώνας Ο Διαφωτισµός Αθήνα 1995 Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στο πλαίσιο του προγράµµατος του Κέντρου (τώρα Ινστιτούτου) Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ. Ήπειρος (Ελλάδα)

ΤΕΧΝΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ. Ήπειρος (Ελλάδα) Ονοματεπώνυμο ΚΑΛΑΜΠΟΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1969 Μιχαλίτσι (Ήπειρος) Έτη δραστηριότητας ως τεχνίτης Δουλεύει από 15 ετών Ήπειρος (Ελλάδα) Οργανώνει το συνεργείο κατά περίπτωση Έμαθε την τέχνη από τον πατέρα και

Διαβάστε περισσότερα

Photoionization / Mass Spectrometry Detection for Kinetic Studies of Neutral Neutral Reactions at low Temperature: Development of a new apparatus

Photoionization / Mass Spectrometry Detection for Kinetic Studies of Neutral Neutral Reactions at low Temperature: Development of a new apparatus Photoionization / Mass Spectrometry Detection for Kinetic Studies of Neutral Neutral Reactions at low Temperature: Development of a new apparatus , 542, id.a69 X 3 Σg Nouvelles surfaces d'énergie potentielle

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE 4 production orale et médiation

ÉPREUVE 4 production orale et médiation ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE DE L ÉDUCATION DE LA FORMATION CONTINUE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU B2 sur l

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Ελληνο-ισπανική κοινότητα: η διατήρηση της ισπανικής γλώσσας στις μεικτές οικογένειες»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Ελληνο-ισπανική κοινότητα: η διατήρηση της ισπανικής γλώσσας στις μεικτές οικογένειες» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΟΙΝΟ ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΓΛΩΣΣΙΑΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

C.E.R.C.L.E FRANCO-HELLENIQUE BULLETIN. D information

C.E.R.C.L.E FRANCO-HELLENIQUE BULLETIN. D information 1 C.E.R.C.L.E FRANCO-HELLENIQUE Mars 2009 N 53 LE BULLETIN D information Sommaire Editorial Page 1 Souvenirs de voyage Page 7 Conférence de M.Claude RE- GNIER «L enfant, son concept et sa prise en charge

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE. Session mai 2007 ATTENTION ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ

ÉPREUVE. Session mai 2007 ATTENTION ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B1 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

Η ορολογική νοοτροπία. La mentalité technologique. Μαρία Καρδούλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Maria Kardouli RESUMÉ

Η ορολογική νοοτροπία. La mentalité technologique. Μαρία Καρδούλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Maria Kardouli RESUMÉ Η ορολογική νοοτροπία Μαρία Καρδούλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Από τον Homo Erectus φτάνουμε οσονούπω στον Homo Semanticus, εφόσον το πείραμα του Web semantique (σημασιολογικού Ιστού) στεφθεί με επιτυχία. Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education

UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education UNIVERSITÉ DE ROUEN U.F.R. DE PSYCHOLOGIE, SOCIOLOGIE ET SCIENCES DE L EDUCATION Département des Sciences de l Education L ACCUEIL DES ENFANTS ETRANGERS DANS L ECOLE PRIMAIRE HELLENIQUE: Pratiques et Optiques

Διαβάστε περισσότερα

Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous. Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous

Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous. Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous Ηαχόρταγη μικρή κάμπια La chenille qui fait des trous Ηαχόρταγη μικρή κάμπια La chenille qui fait des trous Μια νύχτα με φεγγάρι κάποιο μικρό αυγoυλάκι ήταν ακουμπισμένο πάνω σ ένα φύλλο. Dans la lumière

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ HELLENIC JOURNAL OF RESEARCH IN EDUCATION

ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ HELLENIC JOURNAL OF RESEARCH IN EDUCATION ΙSSN 2241-7303 ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ HELLENIC JOURNAL OF RESEARCH IN EDUCATION Τεύχος 2 Αλεξανδρούπολη, Ιούνιος 2014 Έρευνα στην Εκπαίδευση Ηλεκτρονικό Περιοδικό Ελεύθερης Πρόσβασης στο Διαδίκτυο Ιστότοπος:

Διαβάστε περισσότερα

INSTRUCTIONS À L INTENTION DES EXAMINATEURS

INSTRUCTIONS À L INTENTION DES EXAMINATEURS ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE DE L ÉDUCATION DE LA FORMATION CONTINUE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU B1 sur l

Διαβάστε περισσότερα

EXAMENS À L ÉCOLE LIVRE DU PROFESSEUR LE NIVEAU A (A1&A2) EXAMENS DE FRANÇAIS

EXAMENS À L ÉCOLE LIVRE DU PROFESSEUR LE NIVEAU A (A1&A2) EXAMENS DE FRANÇAIS A EXAMENS À L ÉCOLE P R É P A R E R LE NIVEAU A (&) EXAMENS DE FRANÇAIS LIVRE DU PROFESSEUR Το έντυπο αυτό εκπαιδευτικό υλικό δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης «Διαφοροποιημένες και Διαβαθμισμένες Εθνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ

ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Π ΡΩΤΟ Σ ΗΜΕΙΟ Τ Ο ΕΡΓΟ ΤΟΥ Γ ΙΑΝΝΗ Μ ΟΥΧΑΣΙΡΗ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ ΑΠΟ ΕΝΑ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΛΕΠΤΟΤΗΤΑΣ. Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΠΩΣ ΔΙΑΛΕΓΕΙ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2009

Session novembre 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B2 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

Ann Margaret Sharp (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής)

Ann Margaret Sharp (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής) 1 2 Ann Margaret Sharp (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής) Καθηγήτρια στις Επιστήμες της Εκπαίδευσης και στη Υιλοσοφία της Παιδείας. Τποδιευθύντρια του IAPC - υπεύθυνη στον τομέα της εθνικής και διεθνούς ανάπτυξης.

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2007

Session novembre 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B1 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μην ασχολείστε με πολλά πράγματα μαζί:

Μην ασχολείστε με πολλά πράγματα μαζί: Activité 3.1 CONSIGNES POUR L ACTIVITÉ 3.1 B1 B2 Votre copine Christiane a beaucoup de stress au travail. Après avoir lu ce document, vous. 1. lui expliquez pourquoi il faut faire une pause. 2. lui expliquez

Διαβάστε περισσότερα

LES LIEUX = ΟΙ ΧΩΡΟΙ 1) Une école de coiffure = μια σχολή κομμωτικής 2) Un salon de coiffure = ένα κομμωτήριο

LES LIEUX = ΟΙ ΧΩΡΟΙ 1) Une école de coiffure = μια σχολή κομμωτικής 2) Un salon de coiffure = ένα κομμωτήριο REVIISIION = ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ I) TERMES DE COIFFURE LES LIEUX = ΟΙ ΧΩΡΟΙ 1) Une école de coiffure = μια σχολή κομμωτικής 2) Un salon de coiffure = ένα κομμωτήριο LES PERSONNES = ΤΑ ΑΤΟΜΑ 1) Un coiffeur = ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ!!!! Ο Αγιασμός στην Αδαμάντιο Σχολή. Επίσκεψη των προνηπίων στο Κτήμα Γεροβασιλείου

ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ!!!! Ο Αγιασμός στην Αδαμάντιο Σχολή. Επίσκεψη των προνηπίων στο Κτήμα Γεροβασιλείου ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Ο Αγιασμός στην Αδαμάντιο Σχολή Οι μικροί μαθητές κάτω από την Ευλογία και τη Χάρη της εκκλησίας στον Αγιασμό για την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς 2013 2014. Όμορφα πρόσωπα, χαρούμενα,

Διαβάστε περισσότερα

EXAMENS AÀ L ÉCOLE LIVRE DE L ÉLÈVE LE NIVEAU A (A1&A2) EXAMENS DE FRANÇAIS

EXAMENS AÀ L ÉCOLE LIVRE DE L ÉLÈVE LE NIVEAU A (A1&A2) EXAMENS DE FRANÇAIS EXAMENS AÀ L ÉCOLE P R É P A R E R LE NIVEAU A (A1&A2) EXAMENS DE FRANÇAIS LIVRE DE L ÉLÈVE Το έντυπο αυτό δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης: «Διαφοροποιημένες και Διαβαθμισμένες Εθνικές Εξετάσεις Γλωσσομάθειας»

Διαβάστε περισσότερα

L ECHO D EUGENE. Des élèves fatigués. No 10 * Avril 2013

L ECHO D EUGENE. Des élèves fatigués. No 10 * Avril 2013 L ECHO D EUGENE No 10 * Avril 2013 Ιλάειρα Μισιρλιάδη, ΣΤ2 Des élèves fatigués L es élèves du LFH sont-ils fatigués? Nous avons rencontré certains d entre eux pour recueillir leur témoignage. Nous avons

Διαβάστε περισσότερα

ΈΝΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ 1ΗΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ...II II. ΈΝΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ 2ΗΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ... IV III.

ΈΝΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ 1ΗΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ...II II. ΈΝΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ 2ΗΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ... IV III. Παράρτημα I. ΈΝΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ 1 ΗΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ...II II. ΈΝΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ 2 ΗΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ... IV III. ΈΝΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ 3 ΗΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ... VI IV. ΈΝΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΣΜΟΣ και ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ

ΨΥΧΙΣΜΟΣ και ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΨΥΧΙΣΜΟΣ και ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ Γεώργιος Μπούρας Δρ. Κλινικής Ψυχολογίας Ψυχαναλυτής Β Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αττικόν PSYCHISME ET BILINGUISME Georges Bouras Dr. en psychologie clinique

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΡΧΗ ΣΕΛΙΔΑΣ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 20 Ιουνίου 2015 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΚΑΙ ΤΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΙΣ Α, Β, & Γ ΤΑΞΕΙΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Σχολικό έτος 2002-2003

ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΙΣ Α, Β, & Γ ΤΑΞΕΙΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Σχολικό έτος 2002-2003 ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΙΣ Α, Β, & Γ ΤΑΞΕΙΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Σχολικό έτος 2002-2003 ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Β ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ Σύµφωνα µε την απόφαση Γ2 / 61692 / 13-06-2002 του ΥΠΕΠΘ 1. ΛΕΞΙΚΑ 1. Le dictionnaire des

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρώντας τον Πλανήτη

Παρατηρώντας τον Πλανήτη Παρατηρώντας τον Πλανήτη Observer la planète Νερό Eau Aέρας Air Γη Terre Φωτιά Feu Αθήνα Athènes 17/02-30/06 2014 Παρατηρώντας τον Πλανήτη Observer la planète Νερό Eau Aέρας Air Γη Terre Φωτιά Feu Κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

Επιτραπέζιος Η/Υ K30AM / K30AM-J Εγχειρίδιο χρήστη

Επιτραπέζιος Η/Υ K30AM / K30AM-J Εγχειρίδιο χρήστη Επιτραπέζιος Η/Υ K30AM / K30AM-J Εγχειρίδιο χρήστη GK9380 Ελληνικα Πρώτη Έκδοση Μάιος 2014 Copyright 2014 ASUSTeK Computer Inc. Διατηρούνται όλα τα δικαιώματα. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή οποιουδήποτε τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Mon Cahier de comparables. Aide à l'évaluation

Mon Cahier de comparables. Aide à l'évaluation Mon Cahier de comparables Aide à l'évaluation Comment utiliser mon Cahier de comparables? 1 2 3 4 5 Le présent cahier contient des fiches de propriétés qui ont été vendues dernièrement. Ce sont des transactions

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2008

Session novembre 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B1 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE. Session mai 2008 ATTENTION ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ

ÉPREUVE. Session mai 2008 ATTENTION ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B2 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

Θεσµοί και Ιδεολογία στη νεοελληνική κοινωνία 15 ος - 19 ος αι.

Θεσµοί και Ιδεολογία στη νεοελληνική κοινωνία 15 ος - 19 ος αι. ΕΘΝΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Θεσµοί και Ιδεολογία στη νεοελληνική κοινωνία 15 ος - 19 ος αι. ΠΡΩΤΟΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΘΗΝΑ 2004 Πρόλογος Το φθινόπωρο του 2000

Διαβάστε περισσότερα

Επιτραπέζιος Η/Υ ASUS M12AD and M52AD Εγχειρίδιο χρήστη

Επιτραπέζιος Η/Υ ASUS M12AD and M52AD Εγχειρίδιο χρήστη Επιτραπέζιος Η/Υ ASUS M12AD and M52AD Εγχειρίδιο χρήστη M12AD M52AD GK9559 Πρώτη Έκδοση Ιούλιος 2014 Copyright 2014 ASUSTeK Computer Inc. Διατηρούνται όλα τα δικαιώματα. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή οποιουδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

http://www.projethomere.com/forum/viewtopic.php?f=10&t=15&p=3006

http://www.projethomere.com/forum/viewtopic.php?f=10&t=15&p=3006 Page 1 sur 6 Projet Homère Le site de la Langue Grecque Retour vers l'accueil Déconnexion [ Elpida ] 0 nouveau message FAQ Rechercher Membres Panneau de contrôle de l utilisateur Dernière visite le : Mer

Διαβάστε περισσότερα

Evangile selon Marc Les types de texte grecs (120-380) et traduction française Chapitres 1-8

Evangile selon Marc Les types de texte grecs (120-380) et traduction française Chapitres 1-8 Révision 23.4.09 Evangile selon Marc Les types de texte grecs (120-380) et traduction française Chapitres 1-8 2 3 Introduction Présentation générale L Evangile selon Marc qu on peut lire en grec aujourd

Διαβάστε περισσότερα

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Ministère de l Éducation et des Cultes, de la Culture et du Sport Certification en Langue Française NIVEAUX

Διαβάστε περισσότερα

PRÉSENTATION UN PROJET DE FORMATION CONTINUE POUR LES ENSEIGNANTS DE FLE GRECS

PRÉSENTATION UN PROJET DE FORMATION CONTINUE POUR LES ENSEIGNANTS DE FLE GRECS PRÉSENTATION En Septembre 2011, l Association des professeurs de français de formation universitaire de Grèce et l Institut français de Grèce - service culturel de l Ambassade de France en Grèce ont entrepris

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2007

Session novembre 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B2 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

EDITIONS T TEGOS www.editionstegos.com. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΟ A ΚΠγ A1-A2 NIVEAU A GRADUÉ ΚPg A1-A2 - EXEMPLE

EDITIONS T TEGOS www.editionstegos.com. ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΟ A ΚΠγ A1-A2 NIVEAU A GRADUÉ ΚPg A1-A2 - EXEMPLE 1 DOSSIER Nº1: Compréhension écrite et maîtrise du système de la langue. ACTIVITÉ 1 Quelle carte vas-tu envoyer? Ποια κάρτα θα στείλεις; Mets une croix dans la bonne case. Σημείωσε με x την επιλογή σου

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικός Λόγος Τετράμηνη έκδοση Παιδαγωγικού Προβληματισμού

Παιδαγωγικός Λόγος Τετράμηνη έκδοση Παιδαγωγικού Προβληματισμού Παιδαγωγικός Λόγος Τετράμηνη έκδοση Παιδαγωγικού Προβληματισμού Τόμος ΙΕ 2009 Τεύχος 1 Ιδρυτής και υπεύθυνος σύμφωνα με το νόμο: Ι.Ε Θεοδωρόπουλος Υπεύθυνοι σύνταξης: Ιωάννης Ε. Θεοδωρόπουλος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ GR / QUE 9 ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ Demande de prestations du Régime de rentes du Québec Αίτηση

Διαβάστε περισσότερα

Πενήντα Χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Εμπειρία και Προοπτικές. Fifty Years European Parliament Experience and Perspectives

Πενήντα Χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Εμπειρία και Προοπτικές. Fifty Years European Parliament Experience and Perspectives Πενήντα Χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Εμπειρία και Προοπτικές Fifty Years European Parliament Experience and Perspectives Το Συνέδριο Πενήντα Χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Εμπειρία και Προοπτικές, διορ

Διαβάστε περισσότερα

La mise en marché du lait ici pas comme ailleurs

La mise en marché du lait ici pas comme ailleurs Le jeudi 28 octobre 2010 Best Western Hôtel Universel, Drummondville La mise en marché du lait ici pas comme ailleurs Alain BOURBEAU Conférence préparée avec la collaboration de : Martine LABONTÉ Line

Διαβάστε περισσότερα

MARKSCHEME BARÈME DE NOTATION ESQUEMA DE CALIFICACIÓN

MARKSCHEME BARÈME DE NOTATION ESQUEMA DE CALIFICACIÓN IB DIPLOMA PROGRAMME PROGRAMME DU DIPLÔME DU BI PROGRAMA DEL DIPLOMA DEL BI M06/2/ABMGR/SP1/GRE/TZ0/XX/M MARKSCHEME BARÈME DE NOTATION ESQUEMA DE CALIFICACIÓN May / mai / mayo 2006 MODERN GREEK / GREC

Διαβάστε περισσότερα

SOMMAIRE : Editorial p. 2

SOMMAIRE : Editorial p. 2 Voici les élèves de la Section hellénique et ceux des classes de 2nde 1, 2 et 3, de la Section française qui ont participé à la création de ce numéro : ΑΥΛΑΚΙΏΤΗΣ Χαράλαμπος, Δ1 BAHRI Saria, 2nde3 BARDOUT

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφική εκπαίδευση των παιδιών : κριτικές θέσεις και πρακτικά ζητήματα

Η φιλοσοφική εκπαίδευση των παιδιών : κριτικές θέσεις και πρακτικά ζητήματα Η φιλοσοφική εκπαίδευση των παιδιών : κριτικές θέσεις και πρακτικά ζητήματα Nicolas Go Πέρα από τους πρώτους μεγάλους δασκάλους, όπως ο Πλωτίνος, που δεχόταν και εκπαίδευε τα παιδιά μέσα στο ίδιο του το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΧΉΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝΚΑΘΗΓΗΤΏΝ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΏΣΣΑΣ

ΣΥΝΕΧΉΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝΚΑΘΗΓΗΤΏΝ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΏΣΣΑΣ ENSEIGNER PLAISIR D'APPRENDRE ÉCOLE COMPÉTENCES S'AMUSER MOTIVER ΣΥΝΕΧΉΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝΚΑΘΗΓΗΤΏΝ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΏΣΣΑΣ DIFFÉRENCES FORMATION CONTINUE DES ENSEIGNANTS DE FRANÇAIS LANGUE ÉTRANGÈRE EN GRÈCE CATALOGUE

Διαβάστε περισσότερα

«Δεξιοτέχνη της οπτικής απάτης» τον απεκάλεσε ο Γιάννης Τσαρούχης και «μεγάλη ελπίδα για το μέλλον της ελληνικής ζωγραφικής» ο Teriade.

«Δεξιοτέχνη της οπτικής απάτης» τον απεκάλεσε ο Γιάννης Τσαρούχης και «μεγάλη ελπίδα για το μέλλον της ελληνικής ζωγραφικής» ο Teriade. «ΟΠΤΙΚΗ ΑΠΑΤΗ» Γεννημένος στην Κατερίνη ο Κώστας Χαραλαμπίδης σπούδασε τις εικαστικές τέχνες στην Ελλάδα και τη Γαλλία, όπου μαθήτευσε στην Ecole des Beaux Arts δίπλα στον N. Wancker, απ όπου απέκτησε

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

2 Ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2 Ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 27-30/5/2010 Διάμεση Κυριακή Εκπαιδευτικός Διδάκτωρ Παιδαγωγικής Τηλ: 2108027644 Email: kdiamesi@otenet.gr Καραγιάννης Βασίλης Καθηγητής Μαθηματικών 60ου Λυκείου

Διαβάστε περισσότερα

Ετοιμασία ολοκληρωμένων οργάνων μέτρησης

Ετοιμασία ολοκληρωμένων οργάνων μέτρησης ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ετοιμασία ολοκληρωμένων οργάνων μέτρησης Υποέργο 3: Ετοιμασία Οργάνων Μέτρησης για την Γαλλική Γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

L'équipe du Journal l Echo d Eugène

L'équipe du Journal l Echo d Eugène L'équipe du Journal l Echo d Eugène Equipe de rédaction : Responsable de la rédaction B. LUYCKX, Proviseur Νεφέλη Αρδίττη Δ1 Halie Chaikalis 6ème3 Έλενα Δαβερώνη Δ1 Louise Kontogiannis, 1èreC Georges Ariane,

Διαβάστε περισσότερα

THÉOLOGIE ET POÉSIE AU SERVICE DE LA FOI DANS LES HOMÉLIES SUR LE CANTIQUE DES CANTIQUES DE GRÉGOIRE DE NYSSE

THÉOLOGIE ET POÉSIE AU SERVICE DE LA FOI DANS LES HOMÉLIES SUR LE CANTIQUE DES CANTIQUES DE GRÉGOIRE DE NYSSE Manon Papin THÉOLOGIE ET POÉSIE AU SERVICE DE LA FOI DANS LES HOMÉLIES SUR LE CANTIQUE DES CANTIQUES DE GRÉGOIRE DE NYSSE En étudiant les Homélies sur le Cantique des Cantiques de Grégoire de Nysse, auteur

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ALBERT CAMUS (1960-2010)

ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ALBERT CAMUS (1960-2010) ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ALBERT CAMUS (1960-2010) 1 2 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΜΗΜΑ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ & ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Γαλλικής Λογοτεχνίας Τομέας Ιστορίας του Γαλλικού

Διαβάστε περισσότερα

Planification d un modèle lexicographique comprenant des mots à charge culturelle partagée pour les apprenants du FLE

Planification d un modèle lexicographique comprenant des mots à charge culturelle partagée pour les apprenants du FLE Planification d un modèle lexicographique comprenant des mots à charge culturelle partagée pour les apprenants du FLE Athéna G. Delaki RÉSUMÉ L expérience pédagogique dans l apprentissage du français langue

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Διάμεση Κυριακή Εκπαιδευτικός Διδάκτωρ Παιδαγωγικής Τηλ: 2108027644 Email: kdiamesi@otenet.gr Καραγιάννης Βασίλης Καθηγητής Μαθηματικών 60ου Λυκείου Αθήνας Τηλ: 2108813155 Email: vasilis_karagiannis@yahoo.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης

Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης Μάθημα 3 ο : Η ευρωπαϊκή ενοποίηση στην δεκαετία του 1960 Ιωάννης Παπαγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 1

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Ministère Grec de l Éducation Nationale et des Cultes Certification en Langue Française NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΘΕΜΑ: Συμμετοχή της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου στην ανάπτυξη «Στρατηγικών σχεδίων» στο πλαίσιο του ΕΝPI CBC MED (Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης)

Διαβάστε περισσότερα

Traduction de la chanson de Notis

Traduction de la chanson de Notis Page 1 sur 7 Projet Homère Le site de la Langue Grecque Retour vers l'accueil Déconnexion [ Elpida ] 0 nouveau message FAQ Rechercher Membres Panneau de contrôle de l utilisateur Dernière visite le : Mer

Διαβάστε περισσότερα

EXAMENS À L ÉCOLE LIVRE DE L ÉLÈVE LE NIVEAU B (B1&B2) EXAMENS DE FRANÇAIS

EXAMENS À L ÉCOLE LIVRE DE L ÉLÈVE LE NIVEAU B (B1&B2) EXAMENS DE FRANÇAIS B EXAMENS À L ÉCOLE P R É P A R E R LE NIVEAU B (B1&B2) EXAMENS DE FRANÇAIS LIVRE DE L ÉLÈVE Το έντυπο αυτό δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης: «Διαφοροποιημένες και Διαβαθμισμένες Εθνικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θα ήταν πάρα πολύ πρόωρο να

Θα ήταν πάρα πολύ πρόωρο να www.itaes.gr Τεύχος 2ο, Απρίλιος 2004 É Numéro 2, Avril 2004 I Издание 2-ро, Април 2004 www.itaes.gr ΤΟΜΑΚ - ΤΟΠΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Pratiques Pédagogiques

Pratiques Pédagogiques Pratiques Pédagogiques Εισαγωγή Δεύτερης Ξένης Γλώσσας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση «Πάμε στο Παρίσι»: Παιδαγωγικό Σενάριο για τα πρώτα στάδια εκμάθησης της Γαλλικής Γλώσσας με ένταξη των ΤΠΕ στη διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Session novembre 2008

Session novembre 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE GREC DE L ÉDUCATION NATIONALE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU ÉPREUVE B2 sur l échelle proposée

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ειδικής ιδακτικής ΠΕ 05 1 Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ειδικής ιδακτικής ΠΕ 05 1 Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ειδικής ιδακτικής ΠΕ 05 1 Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑ 1ο: Vous avez à planifier votre enseignement à partir du document qui suit. Après avoir défini le public visé (en termes d âge et de

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ANNA ΤΖΟΤλΙΛ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Το λογοτεχνικό προϊόν, co; επικοινωνιακό γεγονός, (ος παράγωγο δηλαδή των συνθηκών που το πλαισιώνουν και του επιβάλλουν τους κώδικες της αληθοφάνειας του, εντάσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ÉPREUVE 4 production orale et médiation

ÉPREUVE 4 production orale et médiation ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ MINISTÈRE DE L ÉDUCATION DE LA FORMATION CONTINUE ET DES CULTES CERTIFICATION EN LANGUE FRANÇAISE NIVEAU B1 sur l

Διαβάστε περισσότερα

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 1 ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 1 ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Ministère de l Éducation, de la Formation Continue et des Cultes C e r t i f i c a t i o n e n L a n g u e F r a

Διαβάστε περισσότερα

http://www.projethomere.com/forum/viewtopic.php?f=8&t=1028

http://www.projethomere.com/forum/viewtopic.php?f=8&t=1028 Projet Homère Voir le sujet - Proposition 41 http://www.projethomere.com/forum/viewtopic.php?f=8&t=1028 Page 1 of 4 Projet Homère Le site de la Langue Grecque Retour vers l'accueil Déconnexion [ Helene

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ Γ (Γ1&Γ2)

ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ Γ (Γ1&Γ2) Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων Ministère de l Éducation et des Cultes Κρατικό Πιστοποιητικό Γλωσσομάθειας Certification en Langue Française NIVEAU C sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe

Διαβάστε περισσότερα