Ιστορίες της τεχνολογίας του εικοστού αιώνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιστορίες της τεχνολογίας του εικοστού αιώνα"

Transcript

1

2 Ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ξύλινα αεροπλάνα, γαλλικοί αντιδραστήρες, γυναίκες υπολογιστές Ιστορίες της τεχνολογίας του εικοστού αιώνα Επιμέλεια Τέλης Τύμπας Ειρήνη Μεργούπη-Σαβαΐδου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ Ιδρυτική δωρεά Παγκρητικής Ενώσεως Αμερικής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2013

3 ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ Hράκλειο Kρήτης: Νικ. Πλαστήρα 100, Βασιλικά Βουτών Tηλ , Fax: Aθήνα: Κλεισόβης 3, Tηλ , Fax: ΣΕΙΡΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Διευθυντής σειράς: Κώστας Γαβρόγλου για την ελληνική γλώσσα: 2013 Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης Πρώτη έκδοση: Οκτώβριος 2013 Μεταφράσεις: Ειρήνη Μεργούπη-Σαβαΐδου Σάντυ Σακορράφου Στοιχειοθεσία σελιδοποίηση: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης Εκτύπωση: Γ. Αργυρόπουλος ΕΠΕ Μακέτα εξωφύλλου: Βάσω Αβραμοπούλου ISBN

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τέλης Τύμπας Ειρήνη Μεργούπη-Σαβαΐδου Επιλέγοντας ιστορίες της τεχνολογίας vii Τέλης Τύμπας Ιστορία και ιστοριογραφία της τεχνολογίας: Μια εισαγωγή 1 Gijs P. A. Mom και David A. Kirsch Τεχνολογίες σε αντιπαράθεση: Άλογα, ηλεκτρικά φορτηγά και ο εκμηχανισμός των μετακινήσεων στις αμερικανικές πόλεις, Eric Schatzberg Ιδεολογία και τεχνική επιλογή: Η παρακμή του ξύλινου αεροπλάνου στις Ηνωμένες Πολιτείες, Gabrielle Hecht Πολιτικοί σχεδιασμοί: Πυρηνικοί αντιδραστήρες και εθνική πολιτική στη μεταπολεμική Γαλλία 163 Jennifer S. Light Όταν οι υπολογιστές ήταν γυναίκες 217 Οι συγγραφείς 271 v

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Επιλέγοντας ιστορίες της τεχνολογίας Η ιστορία της τεχνολογίας δεν υφίσταται ως αυτόνομος κλάδος πριν τη νεωτερικότητα. Η έννοια τεχνολογία, άλλωστε, εμφανίζεται μόνο με την εδραίωση του βιομηχανικού κεφαλαίου και την ανάπτυξη τεχνολογικών δικτύων κατά το δεύτερο μισό του δεκάτου ενάτου αιώνα. Η χρήση της έννοιας αυτής διευρύνεται στον Μεσοπόλεμο και γενικεύεται κατά τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Και ενώ τον δέκατο ένατο αιώνα εμφανίζεται κάποια αυθόρμητη ιστορία της τεχνολογίας, στην αρχή ως αναπόσπαστο μέρος τεχνικών πραγματειών, η ιστορία της τεχνολογίας ως ανεξάρτητο πεδίο, με δική του θεσμική οργάνωση (κοινότητες, έντυπα, συνέδρια, ειδικά ακαδημαϊκά προγράμματα και ερευνητικές ομάδες), δεν υπάρχει πριν από τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Η ιστορία της τεχνολογίας αναπτύσσεται, δηλαδή, παράλληλα με τη γενικευμένη χρήση της έννοιας τεχνολογία στη μεταπολεμική εποχή. Ο εικοστός αιώνας δεν είναι καθοριστικός μόνο για τη γενίκευση της χρήσης της έννοιας τεχνολογία και την ανάδειξη της ιστο ρίας της τεχνολογίας ως πεδίου που υπηρετείται από έναν ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό ειδικευμένων ιστορικών. Είναι και ο αιώνας στον οποίο η τεχνολογία συνδέεται με τα πάντα, ακόμη και με τη δυνατότητα εξαφάνισης κάθε κοινωνίας μέσω ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος ή μιας καταστροφής του περι- vii

6 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ βάλλοντος. Ο παρών τόμος καλύπτει μια περίοδο του εικοστού αιώνα κατά την οποία αναπτύσσεται ραγδαία η χρήση της έννοιας τεχνολογία, αυτό που προσδιορίζεται από την εν λόγω έννοια (π.χ. ό,τι σχετίζεται με αυτοκίνητα, αεροπλάνα, αντιδραστήρες και υπολογιστές) και παράλληλα και σε αλληλεπίδραση η ιστορία της τεχνολογίας. Στην πολύπλοκη και σε γενικές γραμμές άγνωστη ιστορία αυτής ακριβώς της αλληλεπίδρασης εστιάζεται το ιστοριογραφικό κείμενο του τόμου, το οποίο έχει τίτλο Ιστορία και Ιστοριογραφία της Τεχνολογίας: Μια εισαγωγή (Τ. Τύμπας). Έχει γραφτεί με σκοπό την εμβάθυνση στην ιδεολογία του τεχνολογικού ντετερμινισμού, η άκριτη αναπαραγωγή της οποίας αποτελεί μείζον πρόβλημα για όσους γράφουν ιστορίες της τεχνολογίας. Πρόβλημα που, κατά τη γνώμη μας, αντιμετωπίζεται με υποδειγματικό τρόπο από τους συγγραφείς των άρθρων που επιλέξαμε για τον παρόντα τόμο. Τα άρθρα αυτά καλύπτουν αντιπροσωπευτικές στιγμές από την ιστορία της τεχνολογίας του εικοστού αιώνα, δίνοντας έμφαση στην εποχή κατά την οποία πρωτοδοκιμάζονται μια σειρά από κρίσιμες τεχνολογίες: το αυτοκίνητο, το αεροπλάνο, ο πυρηνικός αντιδραστήρας, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής. Πρόκειται για μια περίοδο πυκνής ανάπτυξης, η οποία ξεκινά με την εδραίωση του φορδισμού και την αποφασιστική ανάπτυξη κάποιων κρίσιμων τεχνολογικών δικτύων και συνεχίζει με την εισαγωγή του υπολογιστή και της πυρηνικής ενέργειας, με την οποία η τεχνολογία συνδέεται έκτοτε με τη δυνατότητα απόλυτης καταστροφής του πλανήτη. Μέσα από τη μελέτη των εν λόγω άρθρων καλύπτονται αρκετοί τομείς της τεχνολογίας, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύεται, μεταξύ άλλων, ο ρόλος του κράτους (π.χ. του στρατού), του κοινωνικού φύλου, της ρητορικής. Από ιστοριογραφικής πλευράς, τα τέσσερα αυτά άρθρα συνδυάζουν πτυχές της πλαισιοκρατίας και της κοινωνικής κατασκευασιοκρατίας, δίνοντας έμφαση στο ότι η διαμόρφωση της τεχνολογίας καθορίζεται από κοινωνικές, οικονομικές και πολι- viii

7 ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ τικές παραμέτρους. Όπως θα δούμε στη συνέχεια, και τα τέσσερα άρθρα επιχειρούν ρητά ή άρρητα να καταρρίψουν την οπτική του τεχνολογικού ντετερμινισμού, ώστε να αναδείξουν έναν νέο τρόπο με τον οποίο μπορούμε να προσεγγίζουμε ιστορικά τη διαμόρφωση της τεχνολογίας στο εκάστοτε κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Το άρθρο των Gijs Mom και David Kirsch «Τεχνολογίες σε αντιπαράθεση: Άλογα, ηλεκτρικά φορτηγά και ο εκμηχανισμός των μετακινήσεων στις αμερικανικές πόλεις, » επικεντρώνεται στις αρχές του εικοστού αιώνα στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και αναλύει τους κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς παράγοντες που οδήγησαν στην άνοδο και την πτώση του ηλεκτρικού οχήματος στην αμερικανική αγορά και στην τελική επικράτηση του βενζινοκίνητου οχήματος. Η αδιαμφισβήτητη και σαρωτική κυριαρχία της μηχανής εσωτερικής καύσης στις οδικές μεταφορές κατά το μεγαλύτερο μέρος του εικοστού αιώνα έχει τροφοδοτήσει σε μεγάλο βαθμό μια ντετερμινιστική οπτική στην ιστορία της αυτοκίνησης. Σύμφωνα με την οπτική αυτή, η ιστορία του βενζινοκίνητου οχήματος φαίνεται γραμμική και αναπόφευκτη, ενώ η επικράτησή του δικαιολογείται βάσει της υποτιθέμενης τεχνολογικής υπεροχής του έναντι του αλόγου αλλά και έναντι άλλων ανταγωνιστικών τεχνολογιών. Οι Mom και Kirsch αμφισβητούν αυτή την υπόθεση, υποστηρίζοντας ότι η τελική επικράτηση του βενζινοκίνητου οχήματος δεν οφειλόταν στην τεχνολογική υπεροχή του, αλλά σε κοινωνικές, πολιτισμικές και οικονομικές παραμέτρους της εποχής. Κύριος άξονας αφήγησης στην ανάλυση των Mom και Kirsch είναι το ηλεκτρικό όχημα, μια τεχνολογία η οποία αν και έχει καταστεί ιδιαιτέρως επίκαιρη τα πρόσφατα χρόνια, λόγω της εμφάνισης οικολογικών ανησυχιών, δεν είναι καθόλου νέα. Το ηλεκτρικό όχημα εμφανίστηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα, εισέβαλε δυναμικά στην αγορά οχημάτων για εμπορικές χρήσεις και παρέμεινε ανταγωνιστικό για περίπου δύο δεκαετίες, έως ix

8 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ ότου τελικά εγκαταλείφθηκε. Παρουσιάζοντας την περίοδο συνύπαρξης της ιππήλατης άμαξας, του ηλεκτρικού οχήματος και του βενζινοκίνητου οχήματος στην αμερικανική αγορά οχημάτων εμπορικής χρήσης λίγο πριν από τον Αʹ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, οι Mom και Kirsch εξετάζουν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των ανταγωνιστικών αυτών τεχνολογιών στις οδικές μεταφορές. Σε αντίθεση με τον τεχνολογικό ντετερμινισμό άλλων ιστοριών της αυτοκίνησης, καταλήγουν στο εξής συμπέρασμα: η παρακμή του ηλεκτρικού οχήματος δεν προέκυψε επειδή αυτό ήταν τεχνολογικά κατώτερο από το βενζινοκίνητο όχημα και αντιστρόφως, τη δεδομένη στιγμή που το βενζινοκίνητο όχημα άρχισε να παίρνει τα ηνία στην αγορά, δεν διακρινόταν από κάποια αδιαμφισβήτητη τεχνολογική ανωτερότητα που οδήγησε στην πρωτοκαθεδρία του. Στο άρθρο περιγράφεται το πώς στη δεκαετία του 1910 θεσμοθετήθηκαν εξειδικευμένες σφαίρες-ζώνες λειτουργίας για τα εμπορικά οχήματα. Καθένα από τα τρία είδη εμπορικών οχημάτων ιππήλατη άμαξα, ηλεκτρικό φορτηγό και βενζινοκίνητο φορτηγό θεωρούνταν καταλληλότερο για μεταφορές εμπορευμάτων σε συγκεκριμένες ακτίνες λειτουργίας. Σταδιακά, όμως, το ηλεκτρικό φορτηγό άρχισε να αντικαθιστά με μεγάλη επιτυχία τις ιππήλατες άμαξες στις μεταφορές κοντινών αποστά σεων. Μάλιστα, για αποστάσεις μέχρι ενός συγκεκριμένου ορίου χιλιομέτρων, το ηλεκτρικό φορτηγό αποδεικνυόταν πιο αποτελεσματικό, πιο φθηνό και πιο αξιόπιστο από το βενζινοκίνητο φορτηγό, με αποτέλεσμα να βρίσκεται πρώτο στις προτιμήσεις αρκετών οργανισμών και επιχειρήσεων, των οποίων οι ανάγκες στηρίζονταν στις τοπικές μεταφορές, δηλαδή στην παραλαβή και διανομή εμπορευμάτων εντός πόλεως. Όπως δείχνουν οι Mom και Kirsch, οι υποστηρικτές του ηλεκτρικού φορτηγού, προκειμένου να το προωθήσουν και να το υπερασπιστούν έναντι του βενζινοκίνητου, συσπειρώθηκαν γύρω από συλλογικούς θεσμούς, αναπτύσσοντας στον δημό- x

9 ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ σιο λόγο τους μια ρητορική που βασιζόταν στην ιδεολογία της προόδου. Κατ αυτούς, η πορεία προς την πρόοδο που υποδείκνυε η αυγή του εικοστού αιώνα εκφραζόταν από τις πολλαπλές αξιοποιήσεις της ηλεκτρικής ενέργειας, και ως εκ τούτου δεν μπορούσε παρά η επικράτηση του ηλεκτρικού φορτηγού να είναι όχι μόνο λογική, αλλά και αναπόφευκτη. Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημάνουμε ότι οι Mom και Kirsch αξιοποιούν την έννοια της ρητορικής και την ιδεολογία της προόδου, αναδεικνύοντας τον ντετερμινισμό των πρωταγωνιστών της εποχής στην οποία αναφέρονται, σε άμεση αντιπαράθεση με τον τεχνολογικό ντετερμινισμό στην ιστορία της αυτοκίνησης, τον οποίο και επιχειρούν να καταρρίψουν: ο ντετερμινισμός των αρχών του 20ού αιώνα έδειχνε προς το ηλεκτρικό όχημα και όχι προς το βενζινοκίνητο. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, εύλογα τίθεται το ακόλουθο ερώτημα στο άρθρο των Mom και Kirsch: Αν πράγματι υπήρξε μια περίοδος που το ηλεκτρικό φορτηγό ήταν υπό ορισμένες συνθήκες καταλληλότερο από το βενζινοκίνητο φορτηγό για συγκεκριμένα είδη μεταφορών, για ποιον λόγο εγκαταλείφθηκε ως τεχνολογία; Η απάντηση που δίνεται στο εν λόγω ερώτημα αναδεικνύει την αδυναμία της ντετερμινιστικής θεώρησης να φωτίσει τις πολλαπλές πλευρές της ιστορίας της αυτοκίνησης. Σύμφωνα με τους συγγραφείς του άρθρου, η μη επικράτηση του ηλεκτρικού φορτηγού ως καθολικού προτύπου και η εγκατάλειψή του οφείλεται όχι στην κατωτερότητα των τεχνικών του χαρακτηριστικών, αλλά σε παράγοντες όπως η άνιση κατανομή του δικτύου ηλεκτροδότησης στις ΗΠΑ (που δεν επέτρεπε την άνετη και σε οποιεσδήποτε συνθήκες φόρτιση των ηλεκτρικών οχημάτων), η αδυναμία εδραίωσης ενός τυποποιημένου συστήματος ανταλλαγής και συντήρησης μπαταριών, η μείωση της ζήτησης ηλεκτρικών φορτηγών από μικρεμπόρους, οι οποίοι δεν είχαν τη δυνατότητα να συντηρούν στόλους διαφορετικών οχημάτων για διαφορετικές εργασίες (όπως xi

10 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ υποδείκνυε η ύπαρξη διακριτών και εξειδικευμένων σφαιρών λειτουργίας). Τέλος, η ώθηση που έδωσε ο Αʹ Παγκόσμιος Πόλεμος στην ανάπτυξη και παραγωγή των μηχανών εσωτερικής καύσης ήταν καθοριστικής σημασίας για την εγκατάλειψη του ηλεκτρικού φορτηγού, καθώς είχε ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της ευελιξίας του βενζινοκίνητου φορτηγού, ικανοποιώντας τις διάφορες μεταφορικές ανάγκες διαφόρων χρηστών σε διαφορετικές συνθήκες και συμβάλλοντας στην ανάδειξη του τελευταίου ως καθολικού προτύπου. Η ντετερμινιστική ιδέα ότι η τεχνολογία ακολουθεί μια λογική και αναπόφευκτη πορεία προς την «πρόοδο» αμφισβητείται ρητά και στο άρθρο του Eric Schatzberg «Ιδεολογία και τεχνική επιλογή: Η παρακμή του ξύλινου αεροπλάνου στις Ηνωμένες Πολιτείες, », το οποίο επικεντρώνεται στις διαδικασίες επικράτησης του μετάλλου έναντι του ξύλου ως βασικού υλικού κατασκευής για τα αεροπλάνα των Ηνωμένων Πολι τειών στη δεκαετία του Μέχρι πρόσφατα, οι ιστορικοί της αεροπορίας θεωρούσαν ότι η στροφή προς το μέταλλο ήταν αναπόφευκτη συνέπεια τεχνικής προόδου, η οποία οφειλόταν σε μια εγγενή ανωτερότητα του μετάλλου ως υλικού για την κατασκευή των αεροπλάνων. Η θεώρηση αυτή ήταν επηρεασμένη από την αυθόρμητη ιστορία των ίδιων των υποστηρικτών του μετάλλου στη δεκαετία του 1930 και από το γεγονός ότι το μέταλλο εδραιώθηκε ως υλικό της νεώτερης τεχνολογίας στα μέσα του 20ού αιώνα και συνυφάνθηκε με αυτήν. Τη ντετερμινιστική αυτή σκοπιά μιας ιστορίας που αποτιμά την καταλληλότητα δύο υλικών με βάση το ποιο τελικά επικράτησε αμφισβητεί ο Schatzberg, ο οποίος ισχυρίζεται ότι η επικράτηση του μετάλλου ως βασικού υλικού κατασκευής της νέας τεχνολογίας δεν σχετιζόταν με την υποτιθέμενη τεχνική ανωτερότητά του σε σύγκριση με το ξύλο, αλλά με πολιτισμικούς και xii

11 ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ιδεολογικούς παράγοντες. Με άλλα λόγια, ο Schatzberg επισημαίνει το πώς η κουλτούρα και η ιδεολογία μπορούν να διαμορφώσουν την ίδια την τεχνολογία, η οποία από τους υποστηρικτές του τεχνολογικού ντετερμινισμού θεωρείται «αντικειμενική» και «ανεξάρτητη» από τέτοιου είδους «υποκειμενικότητες». Ο Schatzberg υποστηρίζει ότι η επιλογή του μετάλλου ως κατασκευαστικού υλικού για τα αεροπλάνα δεν ήταν μια αντικειμενικά ή τεχνικά προσδιορισμένη επιλογή, αλλά ότι βασίστηκε κυρίως στη ρητορική των υποστηρικτών του μετάλλου στο πλαίσιο της αμερικανικής αεροναυτικής κοινότητας και του αμερικανικού στρατού. Σύμφωνα με τον ίδιο, μέχρι τη δεκαετία του 1930 ήταν αδύνατον να τεκμηριωθεί η τεχνική υπεροχή είτε του ξύλου είτε του μετάλλου. Εστιάζοντας στην τεχνική αντιπαράθεση ανάμεσα στους υποστηρικτές του ξύλου και στους υποστηρικτές του μετάλλου και εξετάζοντας μία προς μία τις τεχνικές μεταβλητές (λυγισμός, αντοχή, εξοικονόμηση βάρους και πυρασφάλεια) προκειμένου να διαπιστώσει ποιο από τα δύο ανταγωνιστικά υλικά ήταν ανώτερο, ο Schatzberg καταλήγει στο ότι τόσο το ένα υλικό όσο και το άλλο είχαν ορισμένα πλεονεκτήματα και ορισμένα μειονεκτήματα που σχετίζονταν με διαφορετικές μεταβλητές. Σε ορισμένες από αυτές τις μεταβλητές το ξύλο είχε πολύ καλύτερη απόδοση, γεγονός που το έκανε να παραμένει βασικό υλικό κατασκευής αεροπλάνων στην Ευρώπη μέχρι και τον Βʹ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επιπλέον, μια προσεκτική ματιά στα ατυχήματα που σημειώθηκαν τόσο στα ξύλινα όσο και στα μεταλλικά αεροπλάνα, ατυχήματα πολλές φορές θανατηφόρα με σημαντικό αντίκτυπο στην κοινή γνώμη, ενισχύει την άποψη ότι η υπεροχή του μετάλλου δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ικανοποιητικά. Ο Schatzberg δείχνει ότι η τελική επικράτηση του μετάλλου ως υλικού κατασκευής για τα αεροπλάνα δεν σημειώθηκε λόγω αντικειμενικών παραγόντων που το καθιστούσαν αδιαμφισβήτητα ανώτερο από το μέταλλο. Επικεντρώνεται στην ιδεολογία και τη ρητορική που οικειοποιήθηκαν οι υποστηρικτές του με- xiii

12 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ τάλλου στον δημόσιο λόγο τους προκειμένου να δείξουν την υπεροχή του σε σχέση με το ξύλο. Για τους υποστηρικτές του, το μέταλλο αντιπροσώπευε το υλικό της νέας τεχνολογίας των αεροπλάνων, μέσω του οποίου θα επιτυγχανόταν η πρόοδός της και, ταυτόχρονα και αυτόματα, η πρόοδος της κοινωνίας. Μέσω αυτής της ρητορικής συγκροτήθηκε μια δημόσια εικόνα για το μέταλλο η οποία το παρουσίαζε «πιο κατάλληλο» και «πιο μοντέρνο» τόσο για τη νέα τεχνολογία όσο και για τη νεωτερική κοινωνία, στην εξέλιξη της οποίας η επιστήμη και η τεχνολογία έπαιζαν πρωτεύοντα ρόλο. Παράλληλα, το ξύλο προβαλλόταν ως παρωχημένο υλικό μιας προ-τεχνολογικής εποχής, επιχείρημα που είχε υποστηριχτεί και από την κοινότητα των ναυπηγών στην περίπτωση της κατασκευής των πλοίων. Όπως υποστηρίζει λοιπόν ο Schatzberg, η επικράτηση του μετάλλου έναντι του ξύλου βασίστηκε στην ιδεολογία της προόδου για το μέταλλο, η οποία αποτελούσε τμήμα της ευρύτερης ιδεολογίας της προόδου που είχε επικρατήσει ήδη από τις αρχές του εικοστού αιώνα. Την ιδεολογία της προόδου για το μέταλλο ανέπτυξε η αεροναυτική κοινότητα που στην πλειονότητά της ήταν υπέρμαχος του μετάλλου, αναζητώντας ένα υλικό που θα αποτύπωνε τη νέα εποχή και τον νέο ρόλο των μηχανικών στη νεωτερική κοινωνία. Ο τρόπος που συγκροτήθηκε ο δημόσιος λόγος των υποστηρικτών του μετάλλου, η ρητορική τους αλλά και οι ιδεολογικές τους προκαταλήψεις, έγειραν την πλάστιγγα υπέρ του μετάλλου, και στη συνέχεια επηρέασαν την πορεία της ίδιας της έρευνας υπέρ αυτού. Παρά την απροσδιοριστία της τεχνικής επιλογής μεταξύ ξύλου και μετάλλου, η κατεύθυνση που ακολούθησε η έρευνα για τη βελτίωση των δύο υλικών όχι μόνο φανέρωνε την αδιαμφισβήτητη μεροληψία των μελών της αεροναυτικής κοινότητας υπέρ του μετάλλου, αλλά και έδινε το στίγμα για το ποια τεχνολογία επρόκειτο να επωφεληθεί από την υποστήριξη μέσω επιστημονικής έρευνας, και κατ επέκταση να εδραιωθεί. Χρη- xiv

13 ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ματοδοτώντας ερευνητικά προγράμματα μεγάλης κλίμακας για την επίλυση των προβλημάτων του μετάλλου και, παράλληλα, υποβαθμίζοντας με μικρές χρηματοδοτήσεις ή εμποδίζοντας τις σχετικές έρευνες για την επίλυση των προβλημάτων του ξύλου, η αμερικανική αεροναυτική κοινότητα έδειξε τελικά την προτίμησή της στο μέταλλο, διαμορφώνοντας κατ αυτόν τον τρόπο τη νέα τεχνολογία. Σύμφωνα, λοιπόν, με τον Schatzberg, η ρητορική ήταν εκείνη που ανέδειξε το μέταλλο «ανώτερο» από το ξύλο και όχι τα ίδια τα τεχνικά χαρακτηριστικά του μετάλλου σε σύγκριση με εκείνα του ξύλου. Συνδέοντας το μέταλλο με την πρόοδο και το ξύλο με τη στασιμότητα και την «παράδοση», οι υποστηρικτές του μετάλλου έστρεψαν προς το μέταλλο τους πόρους για την έρευνα κατασκευής αεροπλάνων, επιλύοντας τα προβλήματά του και βελτιώνοντάς το σε τέτοιο βαθμό ώστε να το καταστήσουν τελικά «ανώτερο». Με τον τρόπο αυτόν, ο Schatzberg κατορθώνει να δείξει ότι στην προκειμένη περίπτωση η ρητορική (ένας καθ όλα μη «αντικειμενικός» παράγοντας της τεχνολογίας) ήταν εκείνη που διαμόρφωσε την ίδια την τεχνολογία. Στη συνέχεια, το άρθρο της Gabrielle Hecht «Πολιτικοί σχεδιασμοί: Πυρηνικοί αντιδραστήρες και εθνική πολιτική στη μεταπολεμική Γαλλία» αφορά τον τεχνολογικό σχεδιασμό και την κατασκευή των πρώτων πυρηνικών αντιδραστήρων της Γαλλίας στη δεκαετία του 1950, και αποτελεί μια ακόμη προσπάθεια κατάρριψης του τεχνολογικού ντετερμινισμού. Συγκρίνοντας τα τεχνολογικά σχέδια των πυρηνικών αντιδραστήρων, το πολιτικό παρασκήνιο και τη ρητορική που περιέβαλλε αυτά τα σχέδια, η Hecht επιχειρεί να δείξει ότι ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν οι εν λόγω αντιδραστήρες δεν προέκυψε από κάποια λογική τεχνολογικής προόδου που ακολούθησαν αναπόφευκτα όσοι αναμείχθηκαν σε αυτά τα προγράμματα, xv

14 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ αλλά από τις πολιτικές, ιδεολογικές, οικονομικές και τεχνολογικές τους επιδιώξεις. Στο επίκεντρο της ανάλυσης της Hecht βρίσκεται η Γαλλία της μεταπολεμικής περιόδου, όταν αρχίζει να συγκροτείται ένα πυρηνικό πρόγραμμα με άξονα την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων και στόχο την αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας για παραγωγή ηλεκτρισμού, αλλά και για κατασκευή ενδεχομένως ατομικής βόμβας ένα αρκετά αμφιλεγόμενο πολιτικό και στρατιωτικό ζήτημα. Στο ρευστό πολιτικό σκηνικό της μεταπολεμικής Γαλλίας, όπου οι οπαδοί του Σαρλ ντε Γκωλ και οι κομμουνιστές βρίσκονταν σε αντιπαράθεση, τις συζητήσεις και τις αποφάσεις για ένα τόσο σπουδαίο έργο ανέλαβαν δύο σημαντικοί κρατικοί οργανισμοί, στους οποίους μηχανικοί και επιστήμονες έπαιζαν κυρίαρχο ρόλο. Οι οργανισμοί αυτοί ήταν η γαλλική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (CEA), που συγκροτήθηκε για να προαγάγει ένα πυρηνικό πρόγραμμα εθνικής εμβέ λειας, και η Ηλεκτρική Επιχείρηση Κοινής Ωφέλειας (EDF), η οποία έλεγχε την παραγωγή ηλεκτρισμού στη χώρα. Σύμφωνα με την Hecht, η τροπή που πήραν τα τεχνολογικά σχέδια και οι κατασκευές των πυρηνικών αντιδραστήρων της Γαλλίας προέκυψε κυρίως από τις (σε πολλές περιπτώσεις αντικρουόμενες) πολιτικές επιδιώξεις και ιδεολογικές καταβολές που είχε ο κάθε θεσμός, από την παραπλήσια συχνά ρητορική τους σε σχέση με την εμπιστοσύνη στην πυρηνική ενέργεια και από τις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις. Εστιάζοντας στις αντιπαραθέσεις ανάμεσα στη CEA και την EDF, η Hecht προσπαθεί να δείξει πώς ο κάθε οργανισμός προσπαθούσε να επιβάλει τις δικές του απόψεις ως προς τη διαμόρφωση της νέας τεχνολογίας, χαράσσοντας παράλληλα μια συγκεκριμένη πορεία τόσο για το νεοσύστατο πυρηνικό πρόγραμμα της Γαλλίας όσο και για την ίδια την πολιτική της χώρας. Η διάσταση ανάμεσα στους δύο οργανισμούς αναφορικά με το πυρηνικό πρόγραμμα ήταν ορατή στους στόχους που έθεταν για τη λειτουργία των αντιδραστήρων και στον ρόλο που ήθελαν να xvi

15 ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ προσδώσουν στην ιδιωτική βιομηχανία. Η EDF επιθυμούσε την παραγωγή αποκλειστικά ηλεκτρικής ενέργειας από τους αντιδραστήρες, ώστε να ελέγχει εξ ολοκλήρου το πρόγραμμα. Η CEA επεδίωκε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τους αντιδραστήρες, κυρίως όμως ως πρόσχημα, αφού βασικός της στόχος ήταν η παραγωγή πλουτωνίου για την κατασκευή γαλλικής ατομικής βόμβας. Τον στόχο αυτό δεν μπορούσε να υποστηρίξει ανοιχτά εν μέσω Ψυχρού Πολέμου και πολιτικών αντιδράσεων από τους γάλλους αριστερούς. Επιπλέον, οι τεχνοκράτες της CEA, που ήταν οπαδοί της πολιτικής του Ντε Γκωλ, επιζητούσαν τον ενεργό ρόλο της ιδιωτικής βιομηχανίας στο πυρηνικό πρόγραμμα, κάτι στο οποίο αντιτάσσονταν τα αριστερών καταβολών στελέχη της EDF, που θεωρούσαν ότι το κράτος ήταν ο αρμόδιος θεσμός για τη λήψη των σχετικών αποφάσεων. Όπως δείχνει η Hecht, οι μηχανικοί των δύο οργανισμών ενέγραψαν τις επιδιώξεις τους στον σχεδιασμό και την κατασκευή των αντιδραστήρων τους, αποτυπώνοντας σε αυτούς τις δύο βασικές πολιτικές και ιδεολογικές τάσεις της μεταπολεμικής Γαλλίας και καθιστώντας τους ίδιους τους αντιδραστήρες όργανα διαμόρφωσης της γαλλικής πολιτικής. Αναλύοντας τη ρητορική των στελεχών της CEA και της EDF, η Hecht παρατηρεί ότι για την προώθηση του πυρηνικού προγράμματος οι δύο οργανισμοί βασίστηκαν στα μειονεκτικά συναισθήματα που είχε ο γαλλικός λαός μετά τις ηθικές και υλικές καταστροφικές συνέπειες του Βʹ Παγκόσμιου Πολέμου. Η ρητορική που ανέπτυξαν προέβαλλε αφενός τους πυρηνικούς αντιδραστήρες ως το μέσο για την ανασυγκρότηση της εθνικής οικονομίας της Γαλλίας και την ανύψωση της εθνικής υπερηφάνειας και αφετέρου τους μηχανικούς που εργάζονταν στο πυρηνικό πρόγραμμα ως συνεπείς στην αποστολή τους να βρίσκονται στην υπηρεσία του κράτους και του έθνους. Η σημασία της ρητορικής ως μέσου πειθούς σε εθνικό επίπεδο φανερώνει εδώ την αδυναμία της ντετερμινιστικής οπτικής να περιγράψει την πο- xvii

16 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ ρεία της τεχνολογίας στηριζόμενη αποκλειστικά στην ιδέα της τεχνολογικής προόδου. Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι, σε αντίθεση με τον τεχνολογικό ντετερμινισμό που θεωρεί ότι η τεχνολογία καθορίζει την πορεία της κοινωνίας προς την πρόοδο, η Hecht υπερασπίζεται τη θέση ότι κοινωνικοί, πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες παίζουν κομβικό ρόλο στη διαμόρφωση της τεχνολογίας. Παρ όλα αυτά, η ίδια δεν μένει μόνο σε αυτό, αλλά προσπαθεί να δείξει και πώς οι ίδιες οι τεχνολογικές διατάξεις και οι υλικότητες της τεχνολογίας προσανατολίζουν τις κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές δομές, αποτελώντας όχι μόνο τεχνολογικά κατασκευάσματα, αλλά και πολιτικά εργαλεία. Επιπλέον στόχος της είναι να δείξει ότι ο ιστορικός της τεχνολογίας, μελετώντας τις ίδιες τις υλικότητες της τεχνολογίας, μπορεί να συμβάλει στη γενικότερη ιστορία υποδεικνύοντας το πώς αυτές οι υλικότητες συντέλεσαν στη διαμόρφωση του εκάστοτε κοινωνικού, πολιτικού, πολιτισμικού και ιδεολογικού πλαισίου μέσα στο οποίο έλαβαν χώρα. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα άρθρα, στη μελέτη της Jennifer Light ο τεχνολογικός ντετερμινισμός δεν αμφισβητείται ρητά. Η υπονόμευσή του όμως επιτυγχάνεται μέσα από μια ιστορική προσέγγιση που εστιάζει στο κοινωνικό φύλο και την εργασία. Στόχος της Light είναι να φωτίσει αθέατες πλευρές της ιστορίας του ENIAC, του πρώτου ηλεκτρονικού υπολογιστή που κατασκευάστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1940, εστιάζοντας στους λόγους και στους τρόπους παραγκωνισμού και επισκίασης συγκεκριμένων υποκειμένων που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε αυτήν. Η συγγραφέας αποφεύγει την καθιερωμένη ντετερμινιστική οπτική στην ιστορία των ηλεκτρονικών υπολογιστών, σύμφωνα με την οποία η στιγμή της εφεύρεσης του ENIAC από δύο νεαρούς μηχανικούς αποτέλεσε το κομβικό σημείο για την xviii

17 ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ αυτόματη πορεία της νέας τεχνολογίας προς την πρόοδο. Αντιπαραβάλλοντας δύο τεχνολογίες (υλισμικό και λογισμικό) στο εσωτερικό της ίδιας τεχνολογίας (των ηλεκτρονικών υπολογιστών) και φέρνοντας στην επιφάνεια αθέατα υποκείμενα που έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο στις απαρχές αυτής της τεχνολογίας, η Light προτείνει μια πολυπλοκότερη εικόνα. Η εικόνα αυτή συναρτάται άμεσα με τις κατά φύλο διακρίσεις στον χώρο της εργασίας που συνάντησαν οι γυναίκες οι οποίες εργάστηκαν αρχικά στο πρόγραμμα του ENIAC εκτελώντας προγραμματισμούς και υψηλού επιπέδου υπολογισμούς, αλλά και στα έμφυλα στερεότυπα που επικρατούσαν και ανακυκλώνονταν την εποχή εκείνη στον χώρο της εργασίας και στον δημόσιο λόγο. Αξιοποιώντας μελέτες από τις σπουδές του κοινωνικού φύλου και την ιστορία της εργασίας, η Light προσπαθεί να δείξει πώς τα κοινωνικά στερεότυπα επικρατούν στον χώρο της εργασίας, οδηγώντας σε κατά φύλο διαχωρισμό της εργασίας, υποθάλποντας και διαιωνίζοντας κοινωνικές ανισότητες. Όπως σημειώνει η ίδια, μετά την έναρξη του Βʹ Παγκόσμιου Πολέμου και ελλείψει ανδρικού εργατικού δυναμικού, η αμερικανική κυβέρνηση έδωσε έμφαση στην προπαγάνδα της γυναικείας εργασίας. Πολλές γυναίκες μαθηματικοί προσλήφθηκαν στο πρόγραμμα του ENIAC, αναλαμβάνοντας εργασίες υπολογισμού και προγραμματισμού που απαιτούσαν ανώτερη μαθηματική κατάρτιση και ικανότητες, ενώ κάποιες από αυτές τέθηκαν επικεφαλής του σχετικού προγράμματος. Παρ όλα αυτά, παρατηρεί η συγγραφέας, η δουλειά αυτών των γυναικών δεν αναγνωρίστηκε από τους άνδρες προϊσταμένους τους ως ανώτερη επιστημονική εργασία, και η σημασία της υποβιβάστηκε. Επιπλέον, όταν μετά τον Βʹ Παγκόσμιο Πόλεμο οι άνδρες επέστρεψαν στο εργατικό δυναμικό, οι γυναίκες παραγκωνίστηκαν ως ακατάλληλες για την εργασία του προγραμματισμού, η οποία, ενώ είχε ξεκινήσει ως εκθηλυμένη και χειρωνακτική εργασία χαμηλού επιπέδου, xix

18 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ κατέληξε σύντομα να θεωρείται κατεξοχήν ανδρική και υψηλού επιπέδου επιστημονική εργασία. Η Light αξιοποιεί ικανοποιητικά το πεδίο του δημόσιου λόγου, και κυρίως τον χώρο των μέσων μαζικής επικοινωνίας, προκειμένου να δείξει ότι ο τρόπος με τον οποίο προβλήθηκαν σε αυτά οι γυναίκες και οι εργασίες τους στο πρόγραμμα του ENIAC όχι μόνο αντιτίθεται στην πραγματικότητα, αλλά και έχει συμβάλει στην αποσιώπηση του ουσιαστικού ρόλου τους στην ιστορία. Αναδεικνύοντας τη ρητορική του περιοδικού τύπου μέσα από άρθρα, φωτογραφίες και διαφημίσεις που αναφέρονταν στον ENIAC, η Light αποκαλύπτει το πώς αποκρύπτονταν ή υποβιβάζονταν οι πραγματικές εργασίες του προγραμματισμού και του υπολογισμού που εκτελούσαν οι γυναίκες στο πρόγραμμα. Απώτερος στόχος της Light είναι να αποκαταστήσει τον ρόλο των γυναικών στην ιστορία των ηλεκτρονικών υπολογιστών, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τη σημασία του κοινωνικού φύλου στη διαμόρφωση της τεχνολογίας. Αυτό το κάνει με το να δείξει με ποιον τρόπο κατοχυρώθηκαν εσφαλμένες αντιλήψεις εξαιτίας έμφυλων στερεότυπων, αντιλήψεις που αναπαράχθηκαν από τους μετέπειτα ιστορικούς της τεχνολογίας των υπολογιστών, οι οποίοι ακολούθησαν τις καθιερωμένες ντετερμινιστικές προσεγγίσεις. Απόψεις όπως ότι η συνεισφορά των γυναικών στο πρόγραμμα του ENIAC ήταν ασήμαντη, ότι οι θέσεις εργασίας των γυναικών ήταν χαμηλού επιπέδου, επειδή οι ίδιες δεν εκτελούσαν καινοτόμο εργασία, ή ότι οι ίδιες οι γυναίκες είχαν πραγματικές ευκαιρίες εργασίας κατά την περίοδο του πολέμου, τις οποίες δεν αξιοποίησαν αρκούντως για να ανελιχθούν επαγγελματικά, καταρρίπτονται από τη συγγραφέα του άρθρου. Η ίδια, αναλύοντας ποικίλες πηγές, εστιάζει στην πραγματική συμβολή των γυναικών, εγείροντας παράλληλα το ζήτημα της διαμόρφωσης του κοινωνικού φύλου στον χώρο της εργασίας. Κατ αυτόν τον τρόπο, παρέχει για την ιστορία των υπολογιστών xx

19 ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ μια ουσιαστικά πολύπλοκη εικόνα με ποικίλες αποχρώσεις, θέτοντας κατά τη γνώμη μας ένα κομβικό ερώτημα σε σχέση με τον τεχνολογικό ντετερμινισμό: Μπορούμε να μιλάμε για πρόοδο με βάση κάποια υποτιθέμενη εξέλιξη της τεχνικής όταν αυτή αναπαράγει τις κατά φύλο διακρίσεις στην εργασία; Οι επιμελητές xxi

20 Ευχαριστίες Ευχαριστούμε θερμά όσους συνέβαλαν στην έκδοση αυτού του βιβλίου: τον Κώστα Γαβρόγλου, επιμελητή της σειράς για την ενθάρρυνσή του στο να προχωρήσουμε στην επιμέλεια ενός τόμου για την ιστορία και την ιστοριογραφία της τεχνολογίας, τη Διονυσία Δασκάλου και την Ειρήνη Λυδάκη στις Πανε πιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης για μια σειρά από πολύτιμες προτάσεις. Τέλης Τύμπας Ειρήνη Μεργούπη-Σαβαΐδου xxii

21 1 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Μια εισαγωγή ΤΕΛΗΣ ΤΥΜΠΑΣ Στην πρώτη ενότητα του παρόντος κειμένου αντιπαραβάλλουμε την εμφάνιση μιας αυθόρμητης ιστορίας της τεχνολογίας στη νεωτερικότητα με την απουσία ιστορίας της τεχνολογίας στην αρχαιότητα, αναδεικνύοντας την ισοδυναμία μεταξύ σύγχρονου τεχνοκράτη και αρχαίου δημαγωγού. Με βάση αυτή την ισοδυναμία επιχειρούμε μια πρώτη εισαγωγή στην ιδεολογία της τεχνοκρατίας, τον «τεχνολογικό ντετερμινισμό», μια κομβική ιδεολογία της νεωτερικότητας. 1 1 Η πιο οργανωμένη προσπάθεια καταγραφής των παραλλαγών του τεχνολογικού ντετερμινισμού και των τρόπων παραγωγής τους αποτυπώνεται στο Merritt Roe Smith και Leo Marx (επιμ.), Does Technology Drive History: The Dilemma of Technological Determinism (Καίμπριτζ, Μασσ., 1994). Το αποτέλεσμα των προσπαθειών ιστοριογραφικής αποστασιοποίησης από τον τεχνολογικό ντετερμινισμό, στην κατεύθυνση ανάδειξης της ενδεχομενικότητας στη διαμόρφωση της ιστορίας, έχει αποτιμήσει με συνθετικό τρόπο ο John Staudenmaier στο Ratio nality, agency, contingency: recent trends in the history of technology, Reviews in American History 30/1 (2002): Γενικότερα για την ενδεχομενικότητα ως ιστοριογραφικό ζητούμενο στην ιστοριογραφία των επιστημών και της τεχνολογίας, βλ. Κώστας Γαβρόγλου, Το Παρελθόν των Επιστημών ως Ιστορία (Ηράκλειο, 2004). Υποτίθεται συχνά ότι ο τεχνολογικός ντετερμινισμός δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα για τους ιστορικούς της τεχνολογίας, καθώς αυτοί έχουν εκτεθεί επαρκώς σε μεταμοντέρνες-κατασκευασιοκρα- 1

22 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ Όπως και η ιστορία της τεχνολογίας έτσι και η έννοια τεχνολογία αναδύεται στη νεωτερικότητα, παράλληλα με τη διευρυμένη αναπαραγωγή της ατμομηχανής της «πρώτης βιομηχανικής επανάστασης» στο δίκτυο του ηλεκτρισμού της «δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης». Στη δεύτερη ενότητα του κειμένου εστιάζουμε στον τρόπο με τον οποίο στην εισαγωγή της έννοιας αυτής αποτυπώνεται η ηγεμονία του τεχνολογικού ντετερμινισμού, ως ιδεολογία που υποθέτει τη γραμμική εξέλιξη της τεχνικής, όπως αυτή καθορίζει αυτόματα και την κοινωνική πρόοδο. 2 τικές προσεγγίσεις, όπως εκείνες που επικρατούν στο διεπιστημονικό πεδίο που είναι γνωστό ως Επιστήμη, Τεχνολογία, Κοινωνία ή Σπουδές Επιστήμης και Τεχνολογίας (Science, Technology, Society ή Science and Technology Studies). Όπως όμως ορθά παρατηρεί η Sally Wyatt, στον βαθμό που ο τεχνολογικός ντετερμινισμός παραμένει μια μαζική-δημοφιλής ιδεολογία, θα επιμένει η τάση αναπαραγωγής του στο έργο όσων μελετούν την τεχνολογία από την οπτική των ανθρωπιστικών και των κοινωνικών επιστημών (επομένως και στο έργο των ιστορικών της τεχνολογίας, αλλά και όσων αναφέρονται στο πεδίο Επιστήμη, Τεχνολογία, Κοινωνία). Βλ. Sally Wyatt, Technological determinism is dead; Long live technological determinism, στο The Handbook of Science and Technology Studies, 3η έκδ., επιμ. Edward J. Hackett, Olga Amsterdamska, Michael Lynch και Judy Wajcman (Καίμπριτζ, Μασσ., 2008), κεφ. 7, Για τα αίτια και τις επιπτώσεις της εισαγωγής της έννοιας τεχνολογία υπάρχει ένας μικρός αλλά πολύτιμος αριθμός άρθρων και βιβλίων. Το πιο γνωστό στην κοινότητα των ιστορικών της τεχνολογίας, το οποίo είναι και το πιο αιχμηρό πολιτικά, είναι εκείνο του Leo Marx, Technology: The Emergence of a Hazardous Concept, Social Research 64/3 (1997): Πολύ χρήσιμα είναι και τα εξής: Eric Schatzberg, Technik Comes to America: Changing Meanings of Technology before 1930, Technology and Culture 47/3 (2006): και Ruth Oldenziel, Making Technology Masculine: Men, Women and Modern Machines in America, (Άμστερνταμ, 1999). Οι συγγραφείς των παραπάνω εστιάζονται στο ότι η έννοια της τεχνολογίας εισάγεται σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή. Η εστίαση αυτή απουσιάζει από μια γενιά προη- 2

23 2 Τεχνολογίες σε αντιπαράθεση Άλογα, ηλεκτρικά φορτηγά και ο εκμηχανισμός των μετακινήσεων στις αμερικανικές πόλεις, GIJS P. A. MOM και DAVID A. KIRSCH Μετάφραση: Ειρήνη Μεργούπη-Σαβαΐδου Σε λίγο καιρό, η χρήση της ιππήλατης άμαξας για τις μεταφορικές εργασίες της Εταιρείας θα είναι πλέον ανύπαρκτη, όπως το πτηνό dodo ή το φανταστικό γαλλικό κλειδί για αριστερόχειρες. Η περίπτωση να δείτε ένα ζεύγος αλόγων να σέρνει κάποιο από τα φορτία μας θα είναι τόσο σπάνια όσο ο φωτισμός του κτηρίου Edison από καυστήρα αερίου. Από την πρώτη ημέρα του επερχόμενου έτους, όλα τα οχήματα που χρησιμοποιούνται για εργασίες της Εταιρείας, συμπεριλαμβανομένων των ανατρεπόμενων αμαξών και των αμαξών για τη μεταφορά πασσάλων, θα λειτουργούν με ηλεκτρισμό. Edison Round Table, 31 Οκτωβρίου 1921 Είκοσι έξι χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 1947, η εταιρεία Commonwealth Edison του Σικάγου απέσυρε και το τελευταίο της ηλεκτρικό φορτηγό. Μέχρι το 1950, το τμήμα μεταφορών της εταιρείας είχε φτάσει να έχει στην κατοχή του 824 οχήματα εν λειτουργία, όλα βενζινοκίνητα. 1 Κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μισού αιώνα, όμως, η εταιρεία είχε συντηρήσει 1 Ο J. Mulholland προς τον J. F. Rice, υπόμνημα, 6 Ιουνίου 1950, ιστορικοί φάκελοι, F3A/E3c, Commonwealth Edison Company, Σικάγο. 41

24 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ έναν στόλο οχημάτων που περιελάμβανε έναν συνδυασμό ιππήλατων, ηλεκτρικών και βενζινοκίνητων οχημάτων. Μάλιστα η Commonwealth Edison δεν ήταν η μόνη που χρησιμοποιούσε οχήματα διαφόρων τεχνολογιών για τις μεταφορές της. Από την αρχή του αιώνα έως το ξέσπασμα του Βʹ Παγκόσμιου Πολέμου, πολλοί οργανισμοί σε πόλεις, οι οποίοι βάσιζαν τη λειτουργία τους στις μεταφορές, αξιοποίησαν συνδυασμούς διάφορων μεταφορικών τεχνολογιών. Μέσα στη δεκαετία του 1920, χιλιάδες ηλεκτρικά φορτηγά παρείχαν πολύτιμες και αξιόπιστες υπηρεσίες για διανομές στην πόλη και σε στόλους οχημάτων για εργασίες συντήρησης. Το παρόν άρθρο παρακολουθεί την ιστορία του ηλεκτρικού φορτηγού στις πόλεις των Ηνωμένων Πολιτειών κατά τη διάρκεια του πρώτου τετάρτου του 20ού αιώνα. Αν και η τεχνολογία εσωτερικής καύσης είχε από το 1905 κυριαρχήσει στην αγορά επιβατικών αυτοκινήτων, η αγορά οχημάτων για εμπορική χρήση άργησε να υιοθετήσει ένα και μοναδικό απόλυτο τεχνολογικό πρότυπο. Στις αστικές περιοχές, οι ιδιωτικές εταιρείες προχώρησαν σταδιακά στην αντικατάσταση του αλόγου. Διστακτικά στην αρχή, αλλά με αυξανόμενο ενθουσιασμό στη συνέχεια, πολλές από αυτές επέλεξαν να αντικαταστήσουν τους στόλους των ιππήλατων οχημάτων τους με ηλεκτρικά φορτηγά. Επομένως, αυτό που ο David Sicilia έχει αποκαλέσει «το παρατεταμένο θέρος του ηλεκτρικού φορτηγού» συνιστά μια αντίφαση για τις παραδοσιακές ερμηνείες της ιστορίας της βιομηχανίας μηχανοκίνητων οχημάτων. Αν το ηλεκτρικό όχημα αντιπροσώπευε μια εγγενώς κατώτερη τεχνολογία, καταδικασμένη να αποτύχει με βάση τους σιδερένιους νόμους του μολύβδου και του οξέος, τότε γιατί καθ όλη τη δεκαετία του 1920 συνέχιζαν να το αγοράζουν και να το χρησιμοποιούν τόσες επιτυχημένες, προοδευτικές και κερδοφόρες εταιρείες; Ανάμεσα στις εταιρείες αυτές συγκαταλεγόταν και η Commonwealth Edison, η οποία, κατά το πρώτο τρίτο του 20ού αιώνα, ήταν από πολλές απόψεις η ση- 42

25 ΟΙ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΗΠΑ, μαία των ηλεκτρικών επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Oι οργανισμοί αυτοί στοιχημάτισαν απλώς στο λάθος άλογο, όπως έχει προτείνει ο ιστορικός της αυτοκίνησης John Rae για να εξηγήσει την αποτυχία μιας από τις πρώτες εταιρείες ηλεκτρικών ταξί; Ή μήπως η επιτυχία του ηλεκτρικού φορτηγού μάς ανοίγει ένα παράθυρο για την κατανόηση της πολύπλοκης εξελικτικής διαδικασίας, στο πλαίσιο της οποίας τα φορτηγά εκτόπισαν σταδιακά τα άλογα; 2 2 Για το μεγαλύτερο διάστημα του 20ού αιώνα, οι ιστορικοί της Εποχής του Αυτοκινήτου έχουν εστιάσει στο επιβατικό αυτοκίνητο, υποβιβάζοντας το όχημα για εμπορικές χρήσεις σε δευτερεύουσα θέση. Η περιορισμένη βιβλιογραφία για το φορτηγό περιλαμβάνει τα εξής: Louis Rodriguez, The Development of the Truck: A Constructivist History (Διδακτορική διατριβή, Lehigh University, 1997) Robert Alan Raburn, Motor Freight and Urban Morphogenesis with Reference to California and the West (Διδακτορική διατριβή, University of California, Berkeley, 1988) John Montville, Wheels for Commerce: A History of American Motor Trucks, στο The American Car Since 1775, επιμ. L. Scott Bailey (Νέα Υόρκη, 1971) Robert F. Karolevitz, This Was Trucking: A Pictorial History of the First Quarter Century of Commercial Motor Vehicles (Σηάτλ, 1966). Σχετικά με την υποτιθέμενη κατωτερότητα του ηλεκτρικού οχήματος, η περιγραφή του James J. Flink για την «εγγενώς ανώτερη τεχνολογική δυνατότητα της μηχανής εσωτερικής καύσης για το αυτοκίνητο εκείνης της εποχής» αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της άποψης πολλών μελετητών America Adopts the Automobile, (Καίμπριτζ, Μασσ., 1970), 307. Βλ. επίσης: James Rood Doolittle, The Romance of the Automobile Industry (Νέα Υόρκη, 1916) James J. Flink, The Automobile Age (Καίμπριτζ, Μασσ., 1993), 10 John B. Rae, The American Automobile: A Brief History (Σικάγο, 1965), James M. Laux, The European Automobile Industry (Νέα Υόρκη, 1992), 13. Η Virginia Scharff έχει υπαινιχθεί την εναλλακτική του ηλεκτρισμού ως κατώτερη τεχνολογία: βλ. Taking the Wheel: Women and the Coming of the Motor Age (Νέα Υόρκη, 1991), Gender, Electricity, and Automobility, στο The Car and the City: The Automobile, the Built Environment and Daily Urban Life, επιμ. Martin Wachs και Margaret Crawford (Ανν Άρμπορ, 1992) και Putting Wheels on 43

26 ΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ Ο Τέλης Τύμπας έχει εκλεγεί στη θέση του Αναπληρωτή Καθηγητή της Ιστορίας της Τεχνολογίας στους Νεότερους Χρόνους στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει διδάξει ή εργαστεί ως επισκέπτης ερευνητής σε διάφορους ακαδημαϊκούς θεσμούς στην Ελλάδα και το εξωτερικό (School of History, Technology, Society του Georgia Institute of Technology, Program in Science, Technology and Society του ΜΙΤ, Διεθνές Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα European Studies of Society, Science and Technology). Η έρευνά του στην ιστορία της τεχνολογίας στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Ελλάδα έχει υποστηριχθεί από υποτροφίες, βραβεία και προγράμματα από θεσμούς όπως το National Science Foundation, το Smithsonian Institution, το IEEE History Center, το Chemical Heritage Foundation και το European Science Foundation. Έχει δημοσιεύσει στην ιστορία της πρόσφατης τεχνολογίας (πληροφορική, τηλεπικοινωνίες, αυτοματισμός, ενέργεια, βιοτεχνολογία, περιβάλλον και τεχνολογία). Η Ειρήνη Μεργούπη-Σαβαΐδου είναι Διδάκτωρ Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών και της Τεχνολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Στο πλαίσιο της διδακτορικής της διατριβής μελέτησε τη συγκρότηση της επιστημονικής κοινότητας, την ιστορία της εκλαΐκευσης της επιστήμης και τη διαμόρφωση της δημόσιας εικόνας της επιστήμης και της τεχνολογίας στην Ελλάδα στο δεύτερο μισό του 19 ου αιώνα και στις αρχές του 20 ού. Είναι συντονίστρια της ερευνητικής ομάδας Science and the Press της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας Science and Technology in the European Periphery (STEP). 271

27 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ Ο Gijs P. A. Mom εργάζεται ως Αναπληρωτής Καθηγητής στο Technische Universiteit Eindhoven. Έχει γράψει μια σειρά βιβλίων και άρθρων στην ιστορία των τεχνολογιών αυτοκίνησης, στα οποία περιλαμβάνεται το The Electric Vehicle: Technology and Expectations in the Automobile Age (Βαλτιμόρη: Johns Hopkins University Press, 2004). Έχει διατελέσει πρόεδρος της διεθνούς κοινότητας Τ2Μ (International Association for the History of Transport, Traffic and Mobility). Είναι ο εκδότης του περιοδικού Transfers: Interdisciplinary Journal of Mobility Studies. Ο David A. Kirsch εργάζεται ως Αναπληρωτής Καθηγητής στο R. H. Smith School of Business στο Πανεπιστήμιο του Μέρυλαντ. Είναι ο συγγραφέας του βιβλίου The Electric Vehicle and the Burden of History (Rutgers University Press, 2000). Για άρθρο που συνέγραψε μαζί με τον Gijs P. A. Mom ( Visions of Transportation: The EVC and the Transition from Service- to Product-Based Mobility, Business History Review 76 (2002): ) του απενεμήθη το Βραβείο IEEE Life Members Prize από την Society for the History of Technology. ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ: Technology and Culture. The International Quarterly of the Society for the History of Technology 42/3 (Ιούλιος 2001): Ο Eric Schatzberg εργάζεται ως Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας της Επιστήμης (Department of the History of Science) του Πανεπιστημίου του Γουισκόνσιν. Είναι ο συγγραφέας του βιβλίου Wings of Wood, Wings of Metal: Culture and Technical Choice in American Airplane Materials, (Πρίνστον: Princeton University Press, 1999). Το βιβλίο βασίζεται σε έρευνα που εκπόνησε με υποτροφίες από το Center for the History of Electrical Engineering, τη ΝASA (AHA Aerospace History Fellowship) και το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. Έχει γίνει διεθνώς γνωστός για τις δημοσιεύσεις του στην ιστορία της έννοιας «τεχνολογία». 272

28 ΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ: Technology and Culture. The International Quarterly of the Society for the History of Technology 35/1 (Ιανουάριος 1994): Η Gabrielle Hecht είναι Καθηγήτρια στο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν και συγγραφέας των βιβλίων The Radiance of France: Nuclear Power and National Identity after World War II (MIT Press, 1998) και Being Nuclear: Africans and the Global Uranium Trade (MIT Press, 2012). Έχει τιμηθεί με μια σειρά από υποτροφίες και βραβεία. Η έρευνά της στην ιστορία της πυρηνικής ενέργειας χρηματοδοτήθηκε από το National Science Foundation, το Mellon Foundation και το Institute of Electrical and Electronic Engineers History Center. Έχει επίσης βραβευθεί με το Levinson Award της Society for the History of Technology. ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ: Technology and Culture. The International Quarterly of the Society for the History of Technology 35/4 (Οκτώβριος 1994): Η Jennifer S. Light ολοκλήρωσε τη διδακτορική της διατριβή στην Ιστορία της Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Είναι Καθηγήτρια στο School of Communication του Northwestern University και συγγραφέας των βιβλίων From Warfare to Welfare: Defense Intellectuals and Urban Problems in Cold War America (Johns Hopkins University Press, 2003) και The Nature of Cities: Ecological Visions and the American Urban Professions, (Johns Hopkins University Press, 2009). Το άρθρο της Η προεπισκόπηση για τις γυναίκες που εργάζονταν ως υπολογίστριες έχει βραβευθεί από την Society for the History of Technology. των επόμενων σελίδων δεν είναι διαθέσιμη ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ: Technology and Culture. The International Quarterly of the Society for the History of Technology 40/3 (Ιούλιος 1999):

Άλογα, ηλεκτρικά φορτηγά και ο εκμηχανισμός των μετακινήσεων στις αμερικανικές πόλεις, 1900-1925

Άλογα, ηλεκτρικά φορτηγά και ο εκμηχανισμός των μετακινήσεων στις αμερικανικές πόλεις, 1900-1925 2 Τεχνολογίες σε αντιπαράθεση Άλογα, ηλεκτρικά φορτηγά και ο εκμηχανισμός των μετακινήσεων στις αμερικανικές πόλεις, 1900-1925 GIJS P. A. MOM και DAVID A. KIRSCH Μετάφραση: Ειρήνη Μεργούπη-Σαβαΐδου Σε

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1)

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1) 1 Προέλευση και ιστορία της Επιχειρησιακής Έρευνας Αλλαγές στις επιχειρήσεις Τέλος του 19ου αιώνα: βιομηχανική

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr)

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr) Εισήγηση στην Ημερίδα Η Πολιτική για την Αναπηρία, Η Αναπηρία για την Πολιτική που συνδιοργάνωσε η ευρωβουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ Κωνσταντίνα Κούνεβα, το Τμήμα ΑΜΕΑ του ΣΥΡΙΖΑ και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)»

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» «Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» Εισαγωγικά Στη σημερινή πρώτη μας συνάντηση θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε με απλό και ευσύνοπτο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις»

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά Τρίτη 27 Φεβρουαρίου 2007 Η σχέση της αριστεράς με τις μεταρρυθμίσεις μπορεί να θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακάτω ομάδα κεφαλαίων εξετάζει τους μηχανισμούς της κυβέρνησης και τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η δημόσια

Η παρακάτω ομάδα κεφαλαίων εξετάζει τους μηχανισμούς της κυβέρνησης και τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η δημόσια Χρήση του Βιβλίου Η πολιτική, από τη φύση της, είναι ένας τομέας επικάλυψης και διασύνδεσης. Το υλικό λοιπόν που συναντάται στο βιβλίο αυτό ανθίσταται πεισματικά στην τμηματοποίηση, κάτι που αποτελεί και

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης»

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Κωνσταντίνος Δ. Σκορδούλης Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΕ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Δυισμός: η κυρίαρχη οντολογία των φιλοσόφων 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά - μεταφορικά μέσα

Μεταφορά - μεταφορικά μέσα Μεταφορά - μεταφορικά μέσα Μεταφορά είναι η μετακόμιση πραγμάτων ή προσώπων. Η ανάπτυξη των μεταφορών αποτέλεσε θεμελιώδη παράγοντα για την ανάπτυξη του πολιτισμού και διευκόλυνε αφάνταστα το εμπόριο και

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTE OF CENTRAL MACEDONIA SCHOOL OF TECHNOLOGICAL APPLICATIONS DEPARTMENT OF MECHANICAL ENGINEERING Graduate Studies Program: Academic Year 2015-16 Renewable Energy Systems:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η αλματώδης εξέλιξη της τεχνολογίας και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας διαμορφώνουν νέα δεδομένα σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ Κυρίες και Κύριοι, Είναι μοιραίο, όταν ακολουθείς ως ομιλητής τους συγκεκριμένους σπουδαίους προλαλήσαντες να πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας Η θεωρία VoC, βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ανάλυση των δύο βασικών μοντέλων καπιταλισμού των φιλελεύθερων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

1/5/2004. Λόγος: Εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και συγκεκριμένα της Ευρωπαϊκής Οδηγίας (2000/78/ΕΚ)

1/5/2004. Λόγος: Εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και συγκεκριμένα της Ευρωπαϊκής Οδηγίας (2000/78/ΕΚ) 1 1/5/2004 Λόγος: Εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και συγκεκριμένα της Ευρωπαϊκής Οδηγίας (2000/78/ΕΚ) 2 (α) (β) (γ) Ο περί Καταπολέμησης των Φυλετικών και Ορισμένων Άλλων Διακρίσεων (Επίτροπος) Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική, Πόλεμος, Στρατηγική

Πολιτική, Πόλεμος, Στρατηγική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Ναπολεόντειοι Πόλεμοι Γιώργος Μαργαρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Απασχόληση και Ανεργία ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Απασχόληση και Ανεργία ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Απασχόληση και Ανεργία 2 0 0 0-2 0 0 6 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2006 ISBN -------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Ευκαιρίες για την επιχειρηματικότητα μικρής κλίμακας

Ευκαιρίες για την επιχειρηματικότητα μικρής κλίμακας Μας αρέσει να λέμε ότι ζούμε στην εποχή της «παγκοσμιοποίησης» της χωρίς όρια κυκλοφορίας των ιδεών, των προϊόντων, αλλά πάνω από όλα των χρημάτων. Αρκετοί ισχυρίζονται ότι είμαστε στην φάση, μιας γενικότερης

Διαβάστε περισσότερα

Ακαδημαϊκός Λόγος Εισαγωγή

Ακαδημαϊκός Λόγος Εισαγωγή - Σε αυτήν την εργασία/διατριβή θα αναλύσω/εξετάσω/διερευνήσω/αξιολογήσω... Γενική εισαγωγή για μια εργασία/διατριβή Σε αυτήν την εργασία/διατριβή θα αναλύσω/εξετάσω/διερευνήσω/αξιολογήσω... Για να απαντήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορά Δέσμευσης (Communication on Engagement - COE)

Αναφορά Δέσμευσης (Communication on Engagement - COE) Αναφορά Δέσμευσης (Communication on Engagement - COE) του QualityNet Foundation (QNF) στο Οικονομικό Σύμφωνο του ΟΗΕ (UN Global Compact - UNGC) Περίοδος Αναφοράς: 2010-2015 Χώρα Αναφοράς: Ελλάδα Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Το 1986 αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και το 1993 από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος και το έργο των Διπλωματούχων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων» Πέμπτη 09.06.2005

«Ο ρόλος και το έργο των Διπλωματούχων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων» Πέμπτη 09.06.2005 Καθ. Bασίλης Ασημακόπουλος Ειδικός Γραμματέας για την Κοινωνία της Πληροφορίας Χαιρετισμός στο πλαίσιο της Ημερίδας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 7: Εκπαίδευση και οικονομία-εκπαίδευση και οικονομική ανάπτυξη Κωνσταντίνος Μπίκος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ενεργειακό περιβάλλον

ενεργειακό περιβάλλον Προστατεύει το ενεργειακό περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ δημιουργεί ένα βιώσιμο Ενεργειακό Περιβάλλον βελτιώνει την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης Οικονομική της Τεχνολογίας Διάλεξη 6 η: Οικονομική Θεωρία και το Ζήτημα της Τεχνολογικής Αλλαγής: & II 1 Ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Απασχόληση και Ανεργία ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Απασχόληση και Ανεργία ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: Απασχόληση και Ανεργία 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 ISBN 978-9963-43-809-9

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου

Η Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου Η Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου 1. Περιεχόμενα Κεφαλαίου Α. Εισαγωγικά: Οι κατευθύνσεις του Σύγχρονου Εμπορίου B. Η Παραδοσιακή Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου Οι Εμποροκράτες Adam Smith: Απόλυτο Πλεονέκτημα

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Μάρκετινγκ. Ενότητα 3: Στρατηγικός Σχεδιασμός Μάρκετινγκ. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Αρχές Μάρκετινγκ. Ενότητα 3: Στρατηγικός Σχεδιασμός Μάρκετινγκ. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Αρχές Μάρκετινγκ Ενότητα 3: Στρατηγικός Σχεδιασμός Μάρκετινγκ Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57 Για την πληρέστερη κατανόηση της μεθοδολογίας, με την οποία γίνεται από το μαρξισμό ο διαχωρισμός της αστικής κοινωνίας στο σύνολό της σε τάξεις, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τον κλασικό ορισμό που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ 2 ΧΑΛΙΚΙΑΣ ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή Αγγελοπούλου. Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης

Κυριακή Αγγελοπούλου. Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης Κυριακή Αγγελοπούλου Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης Οι πρώτες προσπάθειες μελέτης του τρόπου επιστημονικής εργασίας έγιναν το 1970. Πραγματοποιήθηκαν μέσω της άμεσης παρατήρησης των επιστημόνων

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Χωρικού Σχεδιασμού. 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων

Θεωρία Χωρικού Σχεδιασμού. 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική ομάδα: Ελένη Ανδρικοπούλου, Γρηγόρης Καυκαλάς 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων Εισήγηση: Γρηγόρης Καυκαλάς Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ) Το Κέντρο Ερευνών Science-to-Marketing του Munster University (Γερμανία) πραγματοποίησε έρευνα με θέμα τη συνεργασία μεταξύ Πανεπιστημίων και επιχειρήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[ ]

Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[ ] Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[1.2-1.3] 1.2 Η Επιχείρηση 1.2.1 Εισαγωγικές έννοιες Η Σημασία της Επιχείρησης Η Επιχείρηση αποτελεί ένα στοιχείο της κοινωνίας μας, το ίδιο σημαντικό με την οικογένεια.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 3121 Με την ολοκλήρωση των σπουδών τους οι πτυχιούχοι του τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων αποκτούν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. iii

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. iii ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστώ τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του νομού Χανίων κύριο Βασίλειο Γλυμιδάκη, για τη διευκόλυνση που μου παρείχε έτσι ώστε να έχω πρόσβαση στα δεδομένα κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Υποτροφιών Fulbright Ακαδημαϊκού Έτους για Έλληνες Πολίτες

Πρόγραμμα Υποτροφιών Fulbright Ακαδημαϊκού Έτους για Έλληνες Πολίτες Πρόγραμμα Υποτροφιών Fulbright Ακαδημαϊκού Έτους 2018-2019 για Έλληνες Πολίτες To Ίδρυμα Fulbright προκηρύσσει νέο κύκλο υποτροφιών για το ακαδημαϊκό έτος 2018-2019 Οι υποτροφίες απευθύνονται σε καθηγητές/ερευνητές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών»

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» Δημοσιοποίηση της Δράσης Έργο ΕΤΕ 4.1/13 «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Ηµερίδα: Πρόληψη - ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών. Ο ρόλος του Αγρονόµου Τοπογράφου Μηχανικού Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Γεώργιος Ν.Φώτης Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΘ Kωστής

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Η κοινωνική διάσταση της καινοτομίας ως μοχλός της αειφορίας Αφροδίτη Παπαδάκη-Κλαυδιανού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία και Κοινωνία

Τεχνολογία και Κοινωνία 1 Τεχνολογία και Κοινωνία Μάθηµα 7 ο Δηµήτρης Τσέλιος Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας 2 Περιεχόµενο του µαθήµατος Το άνοιγµα της ψαλίδας «Η ανισορροπία µεταξύ πλουσίων και φτωχών είναι η παλαιότερη και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σημειώσεις Μαθήματος Ανθρωπογεωγραφίας-Ανάλυση Περιφερειακού Χώρου Ηλίας Μπεριάτος ΒΟΛΟΣ 2000 «Ανάλυση του Περιφερειακού Χώρου»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ANNALES ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΑ ANNALES ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΑ ANNALES ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΟ11 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ - ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009 1450 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Συγκρίνετε τη μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

«Νέες τεχνολογίες, ηλεκτρονικό εμπόριο και βιβλίο» Αθήνα, Μαΐου Ομιλία Έραστου Φίλου Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας

«Νέες τεχνολογίες, ηλεκτρονικό εμπόριο και βιβλίο» Αθήνα, Μαΐου Ομιλία Έραστου Φίλου Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας «Νέες τεχνολογίες, ηλεκτρονικό εμπόριο και βιβλίο» Αθήνα, 19-21 Μαΐου 2000 Ομιλία Έραστου Φίλου Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας Κύριε πρόεδρε, κυρίες και κύριοι, κατ' αρχάς θα ήθελα να

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός

Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΥΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : Τρασανίδης Γεώργιος, διπλ. Ηλεκ/γος Μηχανικός Μsc ΠΕ12 05 Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός Στόχος της Τεχνολογίας στην Γ Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια μιας κριτικής κατανόησης της σχέσης τεχνολογίας-κοινωνίας: Μια κρίσιμη συνιστώσα της γενικής εκπαίδευσης σύγχρονων πολιτών

Η καλλιέργεια μιας κριτικής κατανόησης της σχέσης τεχνολογίας-κοινωνίας: Μια κρίσιμη συνιστώσα της γενικής εκπαίδευσης σύγχρονων πολιτών Η καλλιέργεια μιας κριτικής κατανόησης της σχέσης τεχνολογίας-κοινωνίας: Μια κρίσιμη συνιστώσα της γενικής εκπαίδευσης σύγχρονων πολιτών Αριστοτέλης Τύμπας Λέκτορας Ιστορίας της Τεχνολογίας στους Νεότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ / ICT Η στροφή προς τις υψηλές τεχνολογίες, κυρίως στο πλαίσιο της Ψηφιακής Στρατηγικής (2006-2013) έχει οδηγήσει στην βελτίωση των περισσότερων δεικτών Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσίες ανάδειξης της πνευματικής παραγωγής του ΑΠΘ

Υπηρεσίες ανάδειξης της πνευματικής παραγωγής του ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Υπηρεσίες ανάδειξης της πνευματικής παραγωγής του ΑΠΘ Χρήστος Μπαμπατζιμόπουλος Πρόεδρος Επιτροπής Εποπτείας Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο Οι γυναίκες διδάσκουν και οι άνδρες διοικούν

Κείµενο Οι γυναίκες διδάσκουν και οι άνδρες διοικούν 41 Διαγώνισµα 91 Ισότητα των Φύλων Κείµενο Οι γυναίκες διδάσκουν και οι άνδρες διοικούν Το επάγγελµα της εκπαιδευτικού στην Ελλάδα αποτέλεσε το πρώτο µη χειρωνακτικό επάγγελµα που άνοιξε και θεωρήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος.

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 2. Ποια από τις παρακάτω επιλογές δεν περιλαμβάνεται στην ανάλυση του μάκρο-περιβάλλοντος;

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Πόσο νεωτερικό είναι το ελληνικό κράτος; H αντιφατική πορεία από τον βαλκανικό περίγυρο στο ευρωπαϊκό περιβάλλον * Greece: a modern state? Trajectories from the Balkan milieu to the European

Διαβάστε περισσότερα