Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Τοµέας Τηλεπικοινωνιών και Τεχνολογίας Πληροφορίας ΑΠΟΒΟΛΗ ΘΟΡΥΒΟΥ ΑΠΟ ΣΗΜΑ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟΥ ιπλωµατική Εργασία του Γεώργιου Π. Πετρόπουλου Επιβλέπων µέλος.ε.π. : Ευάγγελος ερµατάς Αριθµός διπλωµατικής εργασίας:

2

3 ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Πιστοποιείται ότι η διπλωµατική εργασία µε θέµα: ΑΠΟΒΟΛΗ ΘΟΡΥΒΟΥ ΑΠΟ ΣΗΜΑ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟΥ του φοιτητή του τµήµατος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Γεώργιου Π. Πετρόπουλου (Α.Μ. 5125) παρουσιάστηκε δηµόσια και εξετάστηκε στο τµήµα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών στις / /2009 Ο Επιβλέπων καθηγητής, Ευάγγελος ερµατάς Ο ιευθυντής Τοµέα, Νικόλαος Φακωτάκης......

4

5 ΑΡΙΘΜΟΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΠΟΒΟΛΗ ΘΟΡΥΒΟΥ ΑΠΟ ΣΗΜΑ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟΥ του φοιτητή : Γεώργιου Π. Πετρόπουλου (Α.Μ. 5125) επιβλέπων µέλος.ε.π. : Ευάγγελος ερµατάς Στην παρούσα διπλωµατική εργασία ασχοληθήκαµε µε το µη επεµβατικό προσδιορισµό του κορεσµού οξυγόνου στο αίµα µε τη χρήση παλµικού οξύµετρου (ή πιο απλά σφυγµοξύµετρου) και ειδικότερα µε την αφαίρεση θορύβου από το πληθυσµιογραφικό σήµα του. Αρχικά, γίνεται µια εισαγωγή στη βιοϊατρική τεχνολογία, στις εφαρµογές και στις υπηρεσίες που αυτή παρέχει στον τοµέα της υγείας στον 21 ο αιώνα έτσι ώστε να καταστεί σαφής η χρησιµότητα της βιοϊατρικής τεχνολογίας σε ευρύτατους τοµείς της ζωής µας. Στη συνέχεια, γίνεται µια πρώτη γνωριµία µε το σφυγµοξύµετρο εισάγοντας έννοιες και µαθηµατικούς νόµους που περιγράφουν τις γενικές αρχές σχεδίασης του. Έπειτα, παραθέτουµε αναλυτικά όλα τα είδη θορύβου τα οποία µπορούν να θέσουν την ακρίβεια των µετρήσεων του σφυγµοξύµετρου υπό αίρεση καθώς και µια πληθώρα απλών και σύνθετων µεθόδων για την αφαίρεση θορύβου και τον ακριβή προσδιορισµό του κορεσµού οξυγόνου. Τέλος, παρουσιάζεται αναλυτικά ο προσαρµοστικός ακυρωτής θορύβου που προτείνεται από την εταιρία Masimo Corporation αλλά και η υπολογιστική µέθοδος καθορισµού της τιµής του κορεσµού οξυγόνου που προτείνεται από την εταιρία Texas Instruments. Τα ανωτέρω υλοποιούνται σε ένα ενιαίο υπολογιστικό πρόγραµµα σε γλώσσα προγραµµατισµού C που εκτελεί προσαρµοστική ακύρωση θορύβου και υπολογίζει τον κορεσµό οξυγόνου και το οποίο εφαρµόζεται σε πέντε διαφορετικά σετ µετρούµενων σηµάτων σφυγµοξύµετρου.

6

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... V ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πραγµατικότητα και όραµα Η ανάγκη Η τεχνολογική συνεισφορά και η υποδοµή Η ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ Εµβιοµηχανική Εµφυτεύσιµα συστήµατα ιαγνωστικά συστήµατα Ελάχιστα επεµβατική ή µη επεµβατική χειρουργική Φαρµακευτικές εφαρµογές Βιοϊατρική Τεχνολογία και Οδοντιατρική Η-Υγεία Τηλεϊατρική ΛΗΨΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ Λήψη βιολογικού σήµατος Γενικές αρχές των µη επεµβατικών µετρήσεων ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΕΣΜΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΜΕ ΠΑΛΜΙΚΟ ΟΞΥΜΕΤΡΟ Ιστορία της παλµικής οξυµετρίας Χρησιµότητα του παλµικού οξυµέτρου Τι είναι ο κορεσµός οξυγόνου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕ ΙΑΣΗΣ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟΥ 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ BEER Μετάδοση και απορροφητικότητα του φωτός Πολλαπλοί απορροφητές ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΑΠΟΣΒΕΣΗΣ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΗΣ Λειτουργική αιµοσφαιρίνη Μη-Λειτουργική αιµοσφαιρίνη Φάσµα απορρόφησης αιµοσφαιρίνης Ο ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ BEER ΣΤΟ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟ Κριτήρια για την επιλογή των µηκών κύµατος Απορρόφηση σε διαλύµατα αιµοσφαιρίνης Παλµός του αίµατος Μετρήσεις του σφυγµοξύµετρου... 36

8 Περιεχόµενα ΙΙ 2.5 Ο ΚΟΡΕΣΜΟΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥ ΛΟΓΟΥ Κανονικοποίηση Λόγος των κανονικοποιηµένων σηµάτων Θεωρητική καµπύλη βαθµονόµησης ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ BEER ΣΤΟ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟ Απορρόφηση φωτός Σκέδαση φωτός ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΡΕΣΜΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΟΜΟ ΤΟΥ BEER Μέθοδος προσδιορισµού του κορεσµού οξυγόνου Μέθοδος κορυφής και κατώτερης τιµής - Λόγος των Λόγων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΣΤΟ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟ 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΚΟΡΕΣΜΟΥ Υψηλός κορεσµός (µεγαλύτερος του 97,5%) Κανονικός κορεσµός (90 έως 97,5%) Χαµηλός κορεσµός (λιγότερο από 80%) Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ Φλεβική συµφόρηση Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΟΛΗΣ Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΕΝ ΟΦΛΕΒΙΩΝ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΣΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΜΒΡΥΙΚΗΣ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΗΣ Kαρβοξυαιµοσφαιρίνη (COHb) Μεθαιµοσφαιρίνη (MetHb) Εµβρυϊκή αιµοσφαιρίνη Χολερυθρίνη ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ Θερµοκρασία περιβάλλοντος Θερµοκρασία ασθενών Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ Καρδιακή αρρυθµία Μύξωµα Υπόταση Σηψαιµία Υπεραιµία Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΤΟΥ PROBE ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ Παρεµβολές από την απεικόνιση µαγνητικού συντονισµού (MRI)... 63

9 Περιεχόµενα ΙΙΙ 3.12 ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑ Άσκηση Αποξεραµένο αίµα Πιγµέντα Εφαρµοζόµενη πίεση στο probe Περιορισµένη γνώση της τεχνικής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΜΕΘΟ ΟΙ ΑΦΑΙΡΕΣΗΣ ΘΟΡΥΒΟΥ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΘΟ ΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ ΜΕΘΟ ΟΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΟΛΗΣ ΜΟΝΤΕΛΟ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟΥ ΤΗΣ MASIMO SET ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΠΟΛΥΡΥΘΜΙΚΟΥ ΦΙΛΤΡΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ WAVELET ΜΕΘΟ ΟΣ ΤΗΣ ΕΞΟΜΑΛΥΜΕΝΗΣ ΨΕΥ Ο WINGER- VILLE ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ (SPWVD) ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΗΚΓ ΜΟΝΤΕΛΟ ΠΑΛΜΙΚΟΥ ΟΞΥΜΕΤΡΟΥ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ LEDs KAI ΦΩΤΟΑΝΙΧΝΕΥΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΣ ΑΥΡΩΤΗΣ ΘΟΡΥΒΟΥ 5.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΘΟΡΥΒΟΥ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΕΣΜΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΜΕΣΟ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Καθορισµός του σήµατος αναφοράς µε τη λογοµετρική µέθοδο Καθορισµός του σήµατος αναφοράς µε τη µέθοδο σταθερού κορεσµού ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΥ ΑΚΥΡΩΤΗ ΘΟΡΥΒΟΥ Περιγραφή του joint process estimator ιάγραµµα ροής του joint process estimator ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΕΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟ Ο ΤΟΥ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΥ ΑΚΥΡΩΤΗ ΘΟΡΥΒΟΥ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΛΜΙΚΗΣ ΟΞΥΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕΘΟ ΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΣΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΕΝΑ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ PPG ΣΗΜΑΤΟΣ - ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

10 Περιεχόµενα ΙV 6.2 ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΣΦΥΓΜΟΞΥΜΕΤΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΜΙΚΡΟΕΠΕΞΕΡΓΑΣΤΗ MSP430 ΣΕ ΕΝΑ CHIP Σχεδιασµός Κυκλώµατος Παραγωγή παλµών των LEDs ειγµατοληψία και συνθήκες για το σήµα της διόδου Πολύπλεξη χρόνου και hardware Συνθήκες για το σήµα της AC συνιστώσας Φίλτρο εντοπισµού DC συνιστώσας Υπολογισµός του επίπεδου οξυγόνου και των παλµών της καρδιάς ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΞΑΓΩΓΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΗ ΑΚΥΡΩΣΗ ΘΟΡΥΒΟΥ ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

11 Το γνωστικό αντικείµενο της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας περιλαµβάνει την εφαρµογή της τεχνογνωσίας των µηχανικών σε προβλήµατα των κλάδων της Βιολογίας και της Ιατρικής. Οι επιστήµες από τις οποίες αντλεί τις γνώσεις, τις µεθόδους, τα εργαλεία της και τους τρόπους προσέγγισης των προβληµάτων καθιστούν τη Βιοϊατρική Τεχνολογία αντικείµενο διεπιστηµονικό, ενώ η ευρύτητα και η ευελιξία των εφαρµογών της αγγίζει τοµείς διαφορετικής φύσεως όπως η Βιοµηχανία, η Παροχή Υπηρεσιών Υγείας και η Έρευνα. Στην παρούσα διπλωµατική εργασία ασχοληθήκαµε µε το µη επεµβατικό προσδιορισµό του κορεσµού οξυγόνου στο αίµα µε τη χρήση παλµικού οξύµετρου και ειδικότερα µε την αφαίρεση θορύβου από το πληθυσµιογραφικό σήµα του. Στο κεφάλαιο 1, γίνεται µια εισαγωγή στη βιοϊατρική τεχνολογία, στις εφαρµογές και στις υπηρεσίες που αυτή παρέχει στον τοµέα της υγείας στον 21 ο αιώνα. Γίνονται αναφορές σε επιµέρους κλάδους της βιοϊατρικής τεχνολογίας όπως η Εµβιοµηχανική, η Κλινική µηχανική, η Ιατρική Τεχνολογία κ.α. και γίνεται µια πρώτη γνωριµία µε το γνωστικό αντικείµενο της διπλωµατικής, το σφυγµοξύµετρο. Στο κεφάλαιο 2, περιγράφεται το θεωρητικό υπόβαθρο για τον καθορισµό του αρτηριακού κορεσµού οξυγόνου µε βάση τη µέτρηση της απορρόφησης του φωτός µε τη χρήση σφυγµοξύµετρου παρουσιάζοντας τις γενικές αρχές σχεδίασής του. Ειδικότερα, εξηγείται ο νόµος του Beer ο οποίος χρησιµοποιείται για να καθοριστεί ο κορεσµός οξυγόνου διαλυµάτων αιµοσφαιρίνης και ελέγχεται η εγκυρότητα του στο σφυγµοξύµετρο εξαιτίας του φαινοµένου της σκέδασης. Στο κεφάλαιο 3, γίνεται µια αναλυτική περιγραφή των κυριότερων πηγών σφαλµάτων που επηρεάζουν την ακρίβεια του σφυγµοξύµετρου όπως η αναπνοή, η ανεπιθύµητη κίνηση του ασθενούς, τα πολύ χαµηλά επίπεδα κορεσµού του οξυγόνου κ.α. εδοµένου ότι η τεχνική αυτή έχει τεθεί πλεον σε ευρεία κλινική χρήση, είναι σηµαντικό να εξεταστούν τέτοιες περιπτώσεις στις οποίες η αξιοπιστία του σφυγµοξύµετρου µπορεί να αµφισβητηθεί. Στο κεφάλαιο 4, περιγράφονται οι συνηθέστερες µέθοδοι για την αφαίρεση του θορύβου από το πληθυσµιογραφικό σήµα του σφυγµοξύµετρου, τη µείωση των σφαλµάτων στις µετρήσεις του και την αύξηση της ακρίβειας του όπως η µέθοδος της παραγώγου, ο προσαρµοστικός ακυρωτής θορύβου, η ανάλυση wavelet, ο αλγόριθµος συγχρονισµού µε ηλεκτροεγκεφαλογράφηµα κ.α. Στο κεφάλαιο 5, παρουσιάζεται αναλυτικά ο προσαρµοστικός ακυρωτής θορύβου που προτείνεται από την εταιρία Masimo Corporation και ο οποίος χρησιµοποιεί ένα σήµα θορύβου αναφοράς και δύο φυσιοπαθολογικά σήµατα από τα οποία αφαιρεί το θόρυβο. Ο προσαρµοστικός ακυρωτής θορύβου υλοποιείται σε λογισµικό και χρησιµοποιείται στις µετρήσεις που διεξάγονται στη παρούσα διπλωµατική. Στο κεφάλαιο 6, γίνεται αρχικά µια σύντοµη αφορά στον τρόπο λήψης και επεξεργασίας του πολυπληθυσµιογραφικού (PPG) σήµατος µε ένα σφυγµοξύµετρο το οποίο χρησιµοποιεί το µικροεπεξεργαστή MSP430FG437 της εταιρείας Texas Instruments και στη συνέχεια παρουσιάζονται τα αποτελέσµατα της προσαρµοστικής ακύρωσης θορύβου σε πέντε διαφορετικά σήµατα που έχουν ληφθεί από ένα παλµικό οξύµετρο που χρησιµοποιεί την ανωτέρω τεχνολογία.

12 Πρόλογος VΙ Στο παράρτηµα, παρατίθενται αναλυτικά τα υπολογιστικά προγράµµατα που χρησιµοποιήθηκαν για την εξαγωγή των αποτελεσµάτων των µετρήσεων. Η παρούσα διπλωµατική εργασία εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Ενσύρµατης Τηλεπικοινωνίας του τµήµατος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Πατρών. Ιούνιος 2009 Πετρόπουλος Π. Γεώργιος

13 Στο πρώτο αυτό κεφάλαιο επιχειρείται µια εισαγωγή στη βιοϊατρική τεχνολογία και τις µεθόδους της καθώς και στις φασµατοσκοπικές µεθόδους ανάλυσης βιοϊατρικών σηµάτων. Η βιοϊατρική τεχνολογία (biomedical enginnering) είναι η εφαρµογή των αρχών και των τεχνικών της µηχανικής στο πεδίο της ιατρικής. Συνδυάζει το σχεδιασµό και τις δυνατότητες επίλυσης προβληµάτων της µηχανικής µε την ιατρική και βιολογική επιστήµη ώστε να βελτιωθεί η περίθαλψη των ασθενών καθώς και η ποιότητα ζωής τους. Ειδικότερα, στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται οι κυριότερες εφαρµογές της βιοϊατρικής τεχνολογίας στα διαγνωστικά συστήµατα και έπειτα γίνεται µια σύντοµη αναφορά στις γενικές αρχές των µη επεµβατικών µετρήσεων. Τέλος επιχειρείται µια πρώτη γνωριµία µε την έννοια της παλµικής οξυµετρίας η οποία θα µας απασχολήσει στα επόµενα κεφάλαια. 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πραγµατικότητα και όραµα Tο όραµα για την αξιοποίηση της τεχνολογίας στον τοµέα της υγείας του 21 ου αιώνα περιλαµβάνει ένα ανθρωποκεντρικό σύστηµα παροχής υπηρεσιών υγείας, µε επίκεντρο τον πολίτη. Σε ένα τέτοιο σύστηµα η περίθαλψη βασίζεται στη συνεχή ιατρική παρακολούθηση και προσαρµόζεται σύµφωνα µε τις ανάγκες του πολίτη. Ο πολίτης είναι το κέντρο του ελέγχου. Η γνώση και οι πληροφορίες είναι ελεύθερες, ενώ οι αποφάσεις που παίρνονται είναι επιστηµονικά τεκµηριωµένες. Η ιατρική πληροφορία του πολίτη ανήκει σε αυτόν, είναι διαθέσιµη µέσω του διαδικτύου συνεχώς, και ο πολίτης αποφασίζει για τη διάθεση ευαίσθητων πληροφοριών που τον αφορούν. Ένα από τα σηµαντικότερα γνωρίσµατα της πληροφορίας αυτής είναι η διασυνδεσιµότητα και η δυνατότητα διανοµής και ανταλλαγής δεδοµένων σε σηµασιολογικό επίπεδο. Ευφυή περιβάλλοντα και συστήµατα παρακολούθησης ζωτικών παραµέτρων µε χρήση έξυπνων βιοαισθητήρων που προκαλούν τη µικρότερη δυνατή δυσχέρεια στον ασθενή και ολοκληρωµένα συστήµατα τηλεµατικής επιτρέπουν σε ευαίσθητους από πλευράς υγείας πολίτες να έχουν ένα σχεδόν φυσιολογικό τρόπο ζωής. Οι κρίσιµες ζωτικές παράµετροι µεταδίδονται σε πραγµατικό χρόνο και σε απευθείας σύνδεση (online) µε γιατρούς ή και εξειδικευµένους επιστήµονες - ιατρικούς συµβούλους, ανεξάρτητα από το χώρο στον οποίο βρίσκεται ο ασθενής. Έτσι η κατάσταση της υγείας του ασθενούς µπορεί, να αξιολογηθεί αντικειµενικά και οι αποφάσεις να λαµβάνονται σε πραγµατικό χρόνο, ώστε να αντιµετωπίζονται έγκαιρα, κρίσιµα ιατρικά περιστατικά. Σύγχρονες εργαστηριακές, διαγνωστικές, απεικονιστικές και θεραπευτικές συσκευές, νέα βιοϋλικά που πληρούν την ανάγκη βιοσυµβατότητας και βοηθήµατα για άτοµα µε ειδικές ανάγκες προσφέρουν στους πολίτες µια καλύτερη ποιότητα ζωής.

14 Κεφάλαιο Η ανάγκη Ο όρος παροχή υπηρεσιών υγείας περιλαµβάνει µια πληθώρα εµπλεκόµενων ατόµων, φορέων και διακινούµενης πληροφορίας. Αφορά στους ασθενείς που θέλουν εξατοµικευµένη φροντίδα, άµεσα, στο υψηλότερο επίπεδο ποιότητας. Αφορά στους γιατρούς που πρέπει να παίρνουν αποφάσεις και να ελέγχουν την υλοποίηση τους για τον κάθε ασθενή ξεχωριστά. Αφορά στους νοσηλευτές που, εκτός από άµεση παροχή υπηρεσιών, λειτουργούν και ως συλλέκτες σηµαντικών πληροφοριών. Αφορά και στους υπεύθυνους για την διαχείριση των υποδοµών υγείας (νοσοκοµείων, νοσηλευτηρίων, µέσων επείγουσας µεταφοράς, φαρµακευτικού υλικού, κ.λπ.) και φυσικά και όλες τις συνεργαζόµενες εταιρείες: φαρµακευτικές, ιατρικού εξοπλισµού, εκπαίδευσης στελεχών υγείας, κ.λπ. Ο συνεκτικός ιστός των εµπλεκόµενων µερών δεν είναι παρά η πληροφορία που πρέπει να διακινηθεί άµεσα, µε ακρίβεια, στο σηµείο που είναι απαραίτητη, για να διευκολύνει αφενός τη συνεργασία φορέων µεταξύ τους και αφετέρου την υποβοήθηση τους στη λήψη των σωστών αποφάσεων. Σήµερα η βελτίωση στην απόδοση των φορέων της υγείας είναι βασική προτεραιότητα για όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ αντικατοπτρίζοντάς τις κοινές πιέσεις για µείωση του κόστους από τη µια πλευρά και αύξηση της ικανοποίησης του αποδέκτη των υπηρεσιών υγείας από την άλλη. Η δυνατότητα επικοινωνίας από παντού, η ικανότητα επεξεργασίας τεράστιων όγκων δεδοµένων και η ευελιξία των σύγχρονων τερµατικών συσκευών, θα δηµιουργήσουν το απαραίτητο περιβάλλον για την ανάπτυξη ολοκληρωµένων, χρήσιµων και σε πολλές περιπτώσεις κρίσιµων εφαρµογών παροχής υπηρεσιών υγείας µε ταυτόχρονη µείωση του κόστους Η τεχνολογική συνεισφορά και η υποδοµή Τις τρεις τελευταίες δεκαετίες έχει παρατηρηθεί σηµαντική διείσδυση της τεχνολογίας στο χώρο των φυσικών επιστηµών και ιδιαίτερα στην ιατρική. Τεχνητά όργανα και µέλη όπως για παράδειγµα τεχνητές αρθρώσεις γονάτου και ισχίου για ασθενείς µε ρευµατισµούς, τεχνητοί καρδιακοί βηµατοδότες και µονάδες τηλεµετρίας, αυτοµατοποιηµένα κλινικά και ερευνητικά εργαστήρια, ηλεκτρονικά διαγνωστικά βοηθήµατα και συστήµατα ιατρικής απεικόνισης είναι µερικά παραδείγµατα συνεργασίας µηχανικών, ιατρών και φυσικών επιστηµόνων. Η ολοένα αυξανόµενη εφαρµογή νέων τεχνολογιών στη διαδικασία επίλυσης προβληµάτων της ιατρικής και των φυσικών επιστηµών οδήγησε σε ένα νέο επιστηµονικό πεδίο το οποίο σχεδιάστηκε για να γεφυρώσει το χάσµα ανάµεσα στις φυσικές επιστήµες (κυρίως τη µηχανική) και την ιατρική. Η Βιοϊατρική Τεχνολογία, (από την ερµηνεία του αγγλοσαξονικού όρου Biomedical Engineering ή του Γαλλικού Genie Biologie Medicale) ορίζεται ως η επιστήµη που εφαρµόζει αρχές και µεθόδους της µηχανικής, των θετικών επιστηµών (φυσικής, χηµείας, µαθηµατικών) και της τεχνολογίας εν γένει στη Βιολογία και την Ιατρική. Αποτελεί ένα ευρύ πεδίο για την εφαρµογή των αρχών της µηχανικής και της προηγµένης τεχνολογίας, µε σκοπό την επίλυση προβληµάτων των χώρων της ιατρικής και της Βιοεπιστήµης γενικότερα. Έχει επεκταθεί µέχρι σήµερα πρακτικά σε όλους τους τοµείς της µηχανικής χρησιµοποιώντας αρχές και τεχνολογίες της, για να σχεδιάσει και να αναπτύξει διάφορα προϊόντα για κλινική χρήση (όπως τα ενδοσκόπια, την υπερηχητική λιθοτριψία, το laser, τους πυρηνικούς τοµογράφους- MRI, τους υπολογιστικούς τοµογράφους-ct τους υπερηχογράφους και τους βηµατοδότες) καθώς και τεχνικές (όπως επεξεργασία βιοσηµάτων και εικόνων, τεχνητή νοηµοσύνη κλπ.) τόσο κατά την κλινική έρευνα όσο και κατά τις διαδικασίες της διάγνωσης και θεραπείας των ασθενειών. Η Βιοϊατρική Τεχνολογία περιλαµβάνει πολλούς επί µέρους τοµείς και ασχολείται µε διάφορα αντικείµενα µελέτης, πολλά από τα οποία επικαλύπτονται µε το χώρο δράσης άλλων επιστηµών. Στο σχήµα 1.1 που ακολουθεί παρουσιάζεται ο συνδυασµός των επιστηµών στις οποίες βασίζεται η Βιοϊατρική Τεχνολογία.

15 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία 3 Μαθηµατικά, Φυσικές επιστήµες, Στατιστική Ιατρικές επιστήµες, Βιολογία Βιοϊατρική Τεχνολογία Πληροφορική, Ηλεκτρονική, Τηλεµατική Σχήµα 1.1 Η Βιοϊατρική Τεχνολογία ως σύνθεση επιστηµονικών πεδίων. Σύµφωνα µε τα διεθνή πρότυπα, η Βιοϊατρική Τεχνολογία µπορεί να διαχωριστεί στα παρακάτω γνωστικά αντικείµενα: Εµβιοµηχανική (Biomechanics) η οποία είναι η εφαρµογή των αντιλήψεων και θεωριών του µηχανικού προκειµένου να προσοµοιωθούν βασικά βιολογικά συστήµατα. Ιατρική Τεχνολογία (Medical Engineering) η οποία αναφέρεται στην εφαρµογή τεχνολογιών για την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών και θεραπευτικών τεχνικών, µηχανηµάτων και συσκευών στα πεδία της Βιοϊατρικής και των Βιοϋλικών. Κλινική Μηχανική (Clinical Engineering) η οποία περιλαµβάνει την ανάπτυξη νέων τεχνικών αλλά και τη διαχείριση τεχνικών που ήδη εφαρµόζονται για τη βελτίωση της παροχής υπηρεσιών υγείας σε νοσοκοµεία κλινικές και κέντρα υγείας. Τεχνολογία Αποκατάστασης (Rehabilitation Engineering) στην οποία περιλαµβάνονται η χρήση της τεχνολογίας για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής ατόµων µε ειδικά προβλήµατα καθώς και η ανάπτυξη τεχνητών οργάνων. Πέρα από αυτούς τους βασικούς τοµείς, µε βάση τις µεθόδους που χρησιµοποιούνται και τις εφαρµογές των αποτελεσµάτων, η Βιοϊατρική Τεχνολογία περιλαµβάνει και άλλα πεδία όπως: Βιοϋλικά (Biomaterials) µε στόχο την ανάπτυξη υλικών για αντικατάσταση ιστών, οργάνων και λειτουργιών του σώµατος (µαλακοί ιστοί, ορθοπεδικές προσθέσεις, βηµατοδότες κ.λπ. Βιοροµποτική (Bio robotics), Τηλεϊατρική, Ηλεκτρονική υγεία (e-health). Παράλληλα, η Βιοϊατρική Τεχνολογία περιλαµβάνει τοµείς όπως: Ιατρική Απεικόνιση µε έµφαση στη διάγνωση και υποστήριξη θεραπευτικών διαδικασιών, Εφαρµογές Εικονικής Πραγµατικότητας στην ιατρική εκπαίδευση και τη σχεδίαση της θεραπευτικής αντιµετώπισης κλινικών δεδοµένων µε χρήση Η/Υ, Εφαρµογές Τηλεπικοινωνιών και Πληροφορικής στην υγεία και εκπαίδευση (ιατρική αρχειοθέτηση, τηλε-εκπαίδευση κλπ.) Ανάπτυξη τεχνικών επεξεργασίας κυττάρων και κυτταρικών συστατικών (επεξεργασία πρωτεϊνών, παραγωγή µονοκλωνικών αντισωµάτων, γονιδιακή θεραπεία) κλπ. Το ακόλουθο γράφηµα συνοψίζει τους κλάδους οι οποίοι συνθέτουν τη Βιοϊατρική Τεχνολογία.

16 Κεφάλαιο 1 4 Βιουλικά Σχεδιασµός και ανάπτυξη βιοευφυτεύσιµων υλικών βιοαισθητήρων ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Βιοµηχανική Μελέτη στατικής µηχανικής και µηχανικής ρευστών που σχετίζονται µε βιολογικά σήµατα Μοντελοποίηση, Προσοµοίωση και έλεγχος φυσιολογικών συστηµάτων Χρήση προσοµοιώσεων υπολογιστών για την ανάπτυξη και κατανόηση βιολογικών συσχετίσεων Μηχανική αποκατάστασης Σχεδιασµός και ανάπτυξη συσκευών και διαδικασιών θεραπείας και αποκατάστασης Σχεδίαση ηλεκτροµαγνητικών πεδίων σε βιολογικούς ιστούς Μελέτη των επιδράσεων της ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας στους βιολογικούς ιστούς Βιοαιθητήρες Ανίχνευση βιολογικών σηµάτων και µετατροπή τους σε ηλεκτρικά Ιατροτεχνολογικός εξοπλισµός Καταγραφή, παρακολούθηση και µέτρηση βιολογικών σηµάτων Ανάλυση ιατρικών και βιολογικών σηµάτων Ανίχνευση, κατηγοριοποίηση και ανάλυση βιοηλεκτρικών σηµάτων Προσθετική και τεχνητά µέλη Σχεδιασµός και ανάπτυξη για αντικατάσταση µελών Βιοτεχνολογία ηµιουργία ή µετατροπή βιολογικού υλικού για τεχνητά Κλινική µηχανική Σχεδιασµός και ανάπτυξη νοσοκοµειακού εξοπλισµού, συσκευών, συστηµάτων και διαδικασιών

17 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Η ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ Στις ενότητες που ακολουθούν παρατίθενται στοιχεία σχετιζόµενα µε τα σηµαντικότερα εκ των πεδίων στα οποία αναπτύσσονται εφαρµογές της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Εµβιοµηχανική Το ερευνητικό πεδίο της Εµβιοµηχανικής (Biomechanics) περιλαµβάνει µηχανική βιολογικών στερεών και υγρών, σχεδιασµό και ανάπτυξη οργάνων µετρήσεων και συσκευών, βιοϊατρική απεικόνιση, σχεδιασµό τεχνητών αρθρώσεων ανάλυση Gait, βιοϋλικά για βιοσυµβατότητα. Στο πεδίο αυτό η απαίτηση για κατασκευή µικροσκοπικών συστηµάτων µε σύνθετη λειτουργικότητα, για βελτιωµένους ή νέους τύπους συσκευών αυξάνεται ολοένα και περισσότερο. Γενικά, οι ερευνητικές προσπάθειες στο χώρο της Εµβιοµηχανικής έχουν ως αντικειµενικούς σκοπούς την: 1) Ελαχιστοποίηση του µεγέθους των ήδη υπαρχουσών συσκευών 2) Αύξηση της βιοσυµβατότητας 3) Αύξηση της λειτουργικότητας 4) Αύξηση της ακρίβειας 5) Μείωση του χρόνου µέτρησης και ανάλυσης και στοχεύουν στην επίτευξη: Συστηµάτων αυτόµατης διάγνωσης και ανάλυσης Συστηµάτων παρακολούθησης και έλεγχου του ασθενούς Αυτόµατης ή ευφυούς διαχείρισης και παροχής φαρµάκων Προσθετικής τεχνητών οργάνων και συσκευών διέγερσης Συστηµάτων µικροχειρουργικής Με τα µέχρι στιγµής δεδοµένα τουλάχιστον στο πεδίο της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, οι νανοτεχνολογίες σε σχέση µε τις µικροτεχνολογίες βρίσκονται ακόµα σε βασικό στάδιο έρευνας. Οι κυριότερες εφαρµογές της µικροτεχνολογίας είναι οι καρδιακοί βηµατοδότες, τα ακουστικά βοηθήµατα, η χειρουργική µε laser, οι µικροβαλβίδες, οι αισθητήρες πίεσης αίµατος και µια πληθώρα άλλων ευρέως εφαρµοζόµενων τεχνολογιών. Αντιθέτως, οι κύριες εφαρµογές της νανοτεχνολογίας (σχήµα 1.2) όπως η µηχανική ιστών, τα βιοϋλικά, η νανοοπτική και τα νανοσωµατίδια δεν έχουν βρει ακόµα ευρεία εφαρµογή καθώς βρίσκονται σε ερευνητικό στάδιο. Τα πρώτα µικροσκοπικά συστήµατα τα οποία κινούνται στο ανθρώπινο κυκλοφορικό σύστηµα µε στόχο την ίαση ασθενειών είναι ήδη έτοιµα. Παρ' όλα αυτά οι νανοτεχνολογίες έχουν πολύ µεγάλη δυναµική και προβλέπεται ότι θα κυριαρχήσουν στις τεχνολογικές εφαρµογές στα αµέσως επόµενα χρόνια. Ήδη υπάρχουν οµάδες ιατρικών ερευνητών οι οποίες εκµεταλλεύονται τα εργαλεία της νανοτεχνολογίας για την επεξεργασία βιοµορίων που σχετίζονται µε την ανθρώπινη υγεία και ειδικότερα µε κάποιες ασθένειες. Ήδη έχουν δοκιµαστεί µε επιτυχία συστοιχίες από µικροσκοπικές βελόνες (σε µορφή αυτοκόλλητου) µε τις οποίες χορηγούνται ανώδυνα φαρµακευτικές ουσίες µέσω του δέρµατος. Οι ερευνητές είναι πεπεισµένοι ότι τα εργαλεία της νανοτεχνολογίας θα παράσχουν στο εγγύς µέλλον πολύ ασφαλέστερη και αποτελεσµατικότερη µέθοδο για την επισκευή των γονιδίων.

18 Κεφάλαιο 1 6 Σχήµα 1.2 Νανοαισθητήρας χαµηλού κόστους, χαµηλής κατανάλωσης και µεγάλης διάρκειας. Ένα άλλο σηµαντικό πεδίο της έρευνας επικεντρώνεται στη σύνθεση νανοσυστηµάτων µέσω των οποίων, ισχυρά φάρµακα, θα κινούνται απευθείας στους όγκους, χωρίς να προκαλούν ανεπιθύµητες παρενέργειες σε όλο το σώµα (σχήµα 1.3). Σχήµα 1.3 Νανοσύστηµα που µεταφέρει φαρµακευτική ουσία σε συγκεκριµένα κύτταρα του οργανισµού Εµφυτεύσιµα συστήµατα Παρακάτω αναφέρονται κάποια παραδείγµατα µικροτεχνολογιών µε τη µορφή εµφυτεύσεων συστηµάτων που βρίσκονται ήδη σε εφαρµογή.

19 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία 7 Καρδιακοί βηµατοδότες Οι καρδιακοί βηµατοδότες αποτελούν ένα από τα πιο σηµαντικά παραδείγµατα εφαρµογών των µικροτεχνολογιών. Το πρώτο εµπορικό σύστηµα ήταν διαθέσιµο το 1960, ενώ από τότε γίνονται προσπάθειες για µείωση των διαστάσεων και αύξηση της λειτουργικότητας και του χρόνου ζωής. Οι κύριες απαιτήσεις είναι: Υψηλή αξιοπιστία και λειτουργικότητα Μέγεθος: η συσκευή θα πρέπει να είναι αρκετά µικρή ώστε να µπορεί να τοποθετηθεί δίπλα στην καρδιά: Βιοσυµβατότητα έτσι ώστε να χρησιµοποιείται για µεγάλο χρονικό διάστηµα µέσα στον οργανισµό Αποτελεσµατική διαχείριση της ενέργειας ώστε να υπάρχει µακρόχρονη σταθερότητα Περίπου βηµατοδότες εµφυτεύονται σε παγκόσµια κλίµακα κάθε. χρόνο, ενώ το συνολικό κόστος της αγοράς τους είναι περίπου 3,5 δισεκατοµµύρια. Βοηθήµατα ακοής Τα βοηθήµατα ακοής µπορούν να διακριθούν σε 4 µεγάλες κατηγορίες: ΒΤΕ (behind the ear), ΙΤΕ (in the ear), ΙΤC (in the channel) και CIC (completely in the channel). Τα ΙΤC και CIC είναι κατασκευασµένα σε ιδιαίτερα µικρή κλίµακα και ειδικά σχεδιασµένα για εµφύτευση στο αυτί. Για πάνω από 20 χρόνια, η χειρουργική εµφύτευση ακουστικών βοηθηµάτων έχει γίνει µια τυπική θεραπεία για όσους πάσχουν από απώλεια ακοής. Σε παγκόσµια κλίµακα περίπου ασθενείς κάθε χρόνο υποβάλλονται σε τέτοια επέµβαση. Πέρα από τη µείωση του σχήµατος, τα σύγχρονα ακουστικά βοηθήµατα όλων των τύπων οδηγούνται προς τον πλήρη προγραµµατισµό, ρυθµίζοντας το επίπεδο ενίσχυσης και την απόκριση της συχνότητας, στην ακουστική ανεπάρκεια του ασθενή. Τα ηλεκτρονικά βοηθήµατα ακοής είναι, µε οικονοµικούς όρους, η δεύτερη µεγαλύτερη αγορά µετά από τους βηµατοδότες ιαγνωστικά συστήµατα Η Βιοϊατρική Τεχνολογία έχει συµβάλλει σηµαντικά και στον τοµέα της διάγνωσης νοσηµάτων. Παρακάτω αναφέρονται κάποια παραδείγµατα διαγνωστικών συστηµάτων. Αισθητήρες Πίεσης του Αίµατος Οι αισθητήρες πίεσης του αίµατος µπορούν να θεωρηθούν από τα µεγαλύτερα προϊόντα των µικροσυστηµάτων για ιατρικές εφαρµογές. Συγκρίνοντας τους µε τις κοινές τεχνικές µέτρησης της αιµατικής πίεσης, η τεχνολογία των αισθητήρων παρέχει ένα ηλεκτρονικό σήµα το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την αυτόµατη ιατρική παρακολούθηση και έλεγχο του ασθενούς. Η σύγχρονη τάση στην τεχνολογία µετρήσεων της αιµατικής πίεσης είναι οι εµφυτεύσιµοι αισθητήρες οι οποίοι συν τοις άλλοις επιτρέπουν τη διαρκή καταγραφή του σήµατος. Οι διαστάσεις αυτών των συστηµάτων είναι κάτω από χιλιοστά χάρη στη µικροτεχνολογία σιλικόνης. Αισθητήρες γλυκόζης Ο διαβήτης είναι µια από τις µεγαλύτερες ασθένειες στις ανεπτυγµένες χώρες, µε πάνω από 150 εκατοµµύρια ασθενείς παγκοσµίως. Ακόµα και σήµερα ο διαβήτης δε µπορεί να θεραπευθεί και έτσι οι ασθενείς είναι υποχρεωµένοι να κάνουν καθηµερινά ενέσεις ινσουλίνης ή να φέρουν αντλίες έγχυσης ινσουλίνης.

20 Κεφάλαιο 1 8 Προκειµένου να χορηγείται στους ασθενείς η κατάλληλη δόση ινσουλίνης, πρέπει να παρακολουθείται µε ακρίβεια το επίπεδο της γλυκόζης στο αίµα. Οι σύγχρονες εξελίξεις στις Ηνωµένες Πολιτείες και στη Γερµανία έχουν οδηγήσει σε νέα συστήµατα αισθητήρων. Αυτά είτε είναι ήδη εµπορικά εκµεταλλεύσιµα είτε θα είναι σύντοµα. Η κατασκευή των συστηµάτων αυτών στηρίζεται σε διαφορετικές τεχνολογικές αρχές και στις υπηρεσίες που παρέχουν τα προϊόντα περιλαµβάνονται: Μετρήσεις µέσω µικροσκοπικών εµφυτεύσιµων ηλεκτροχηµικών αισθητήρων κάτω από το δέρµα Μεταφορά σωµατικού υγρού µέσω ηλεκτροόσµωσης ιάτρηση µε τη βοήθεια LASER του δέρµατος σε µικροοπές για την µεταφορά σωµατικού υγρού στην κεφαλή του αισθητήρα Εφαρµογή τεχνικών µικροδιάλυσης µε τη βοήθεια εµφυτευµένων ινών κάτω από το δέρµα Πολωσιµετρία και φασµατοσκοπία σε εµφυτευµένα συστήµατα Κοινό µέληµα των συστηµάτων αυτών αποτελεί η περαιτέρω µείωση του πόνου και της ενόχλησης του ασθενούς, µε την επίτευξη παράλληλα υψηλότερης ακρίβειας στον καθορισµό των δόσεων της ινσουλίνης. ιαγνωστική Απεικόνιση Το πεδίο αυτό της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας έχει ως αντικείµενο την έρευνα και ανάπτυξη απεικονιστικών διαγνωστικών συστηµάτων. Στον ακόλουθο πίνακα 1.1 συνοψίζονται οι υπάρχουσες ιατρικές εφαρµογές στον τοµέα της διαγνωστικής απεικόνισης και οι µελλοντικές εξελίξεις στον τοµέα αυτό: Τυπική Εφαρµογή - Συµβατική ακτινοδιάγνωση - Τεχνικές Υπερήχων - Ψηφιακή Ακτινογραφία - Ενδοσκόπηση - Τοµογραφία εκποµπής Ποζιτρονίων - Βιοµαγνητισµός Μελλοντικές Εξελίξεις - Αντικατάσταση της Συµβατικής ακτινολογίας µε Ψηφιακή - Έµφαση σε τεχνικές συµπίεσης και υψηλής ταχύτητας τηλεπικοινωνιακά συστήµατα - Ενσωµάτωση σε εφαρµογές Τηλεµατικής στην υγεία - Τεχνικές επεξεργασίας εικόνων σε συνεργασίας αρχειοθέτησης εικόνας και επικοινωνίας Πίνακας 1.1 Ιατρικές εφαρµογές διαγνωστικής απεικόνισης και µελλοντικές εξελίξεις Ελάχιστα επεµβατική ή µη επεµβατική χειρουργική Η σύγχρονη χειρουργική αγωγή τείνει στο να µειώσει το χειρουργικό τραύµα και να επικεντρώσει όλες τις χειρουργικές δραστηριότητες πάνω στην περιοχή ενδιαφέροντος. Η νευροχειρουργική ειδικότερα, απαιτεί εξαιρετικά µικροσκοπικά εργαλεία µε ελάχιστη επίδραση στις περιοχές του εγκεφάλου που περιστοιχίζουν την περιοχή ενδιαφέροντος. Ένα άλλο, εξίσου κρίσιµο πεδίο είναι οι επεµβάσεις στην καρδιά και στα αιµοφόρα αγγεία. Σε αυτά τα πεδία οι µικροτεχνολογίες και κυρίως τα µικροµηχανικά και µικροοπτικά συστήµατα, παίζουν πολύ σηµαντικό ρόλο. Χάρη στα προφανή πλεονεκτήµατα των ελάχιστα επεµβατικών τεχνολογιών, συµπεριλαµβανοµένων των µειωµένων τραυµάτων και της γρηγορότερης ανάνηψης, προβλέπεται ότι τα επόµενα 15 χρόνια το 80% των επεµβάσεων θα χρησιµοποιούν αυτή την τεχνολογία.

21 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία 9 Ενδοσκοπία Η ενδοσκοπία, η οποία επιτρέπει την εξέταση της υπό θεραπεία περιοχής εντός του ανθρώπινου οργανισµού χωρίς µεγάλη χειρουργική επέµβαση, είναι το εργαλείο κλειδί για την ελάχιστα επεµβατική χειρουργική. Πρόκειται για µια παραδοσιακή τεχνική για την οπτική παρατήρηση περιοχών στο εσωτερικό του ανθρώπινου σώµατος. Οι πρώτες εφαρµογές ενδοσκοπίας πραγµατοποιήθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα. Τα πρώτα συστήµατα έγιναν διαθέσιµα εµπορικά στις αρχές της δεκαετίας του Σήµερα τα ενδοσκόπια χρησιµοποιούνται σε µια πληθώρα ιατρικών πεδίων όπως η γαστροσκοπία, η ουρολογία, η ωτορινολαρυγγολογία, η γυναικολογία, η κολονοσκόπηση, η αθλητική ιατρική κτλ., και είναι εξοπλισµένα και µε συστήµατα video. Υπάρχουν 2 διαφορετικού τύπου ενδοσκόπια: Ενδοσκόπια µε άκαµπτο µοχλό, τα οποία εµπεριέχουν το οπτικό σύστηµα Ενδοσκόπια τα οποία είναι βασισµένα στη τεχνολογία ευέλικτων οπτικών ινών. Εργαλεία για ελάχιστα επεµβατική θεραπεία Η ελάχιστα επεµβατική χειρουργική επιτρέπει την αξιοσηµείωτη µείωση στο µέγεθος των χειρουργικών ανοιγµάτων. Η τεχνική αυτή όµως απαιτεί τα κατάλληλα µικροσκοπικά εργαλεία. Για το σκοπό αυτό η µικροτεχνολογία είναι η τεχνολογία κλειδί. Στην πραγµατικότητα, τανάλια, σφικτήρας, ψαλίδι, ανατόµος και ηλεκτρόδια που χρησιµοποιούνται σε διαφορετικές εφαρµογές έχουν µέγεθος µερικά χιλιοστά ή και λιγότερο. Οι σύγχρονες τάσεις στη χειρουργική χρησιµοποιούν το laser σαν κύριο εργαλείο. Πέρα από την ελαχιστοποίηση του µεγέθους, σκοπός της έρευνας στον τοµέα αυτό είναι η ανάπτυξη πολυεργαλείων επιτρέποντας έτσι το συνδυασµό πολλών λειτουργικοτήτων (π.χ. αισθητήρες, µικροµηχανικά εργαλεία, εργαλεία laser, ηλεκτρόδια κτλ.) σε ένα µοναδικό σύστηµα Φαρµακευτικές εφαρµογές Ο τοµέας αυτός παρουσιάζει µεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον καθώς αναπτύσσονται όλο και περισσότερα πρωτοποριακά συστήµατα παροχής φαρµάκων. Ευφυή Συστήµατα Παροχής Φαρµάκων Τα υπάρχοντα συστήµατα παροχής φαρµάκων έχουν πολλά µειονεκτήµατα και. προκαλούν πολλά προβλήµατα. Οι περισσότερες ουσίες δεν εστιάζουν τη δράση τους στην περιοχή ενδιαφέροντος αλλά τείνουν να κατανέµονται σε όλο το σώµα χάνοντας έτσι αρκετή από την αποτελεσµατικότητα τους. Για την αντιµετώπιση τέτοιων προβληµάτων κατασκευάζονται στα ερευνητικά εργαστήρια έξυπνα χάπια τα οποία αποτελούνται από µια γυάλινη κάψουλα η οποία περιέχει το φάρµακο και από ένα ηλεκτρονικό και µηχανικό σύστηµα υπεύθυνο για τον έλεγχο της δοσολογίας. Μετά την κατάποση της από τον ασθενή, η κάψουλα κατευθύνεται στο σηµείο θεραπείας µέσω ενός συστήµατος αισθητήρων, ελευθερώνει το φάρµακο και εγκαταλείπει το σώµα µέσω της φυσικής οδού. Και στο πεδίο αυτό έρχονται να εφαρµοστούν νανοτεχνολογικές ιδέες µε στόχο την παροχή φαρµάκων, βασιζόµενη στη χρήση των νανοσωµατιδίων, τα οποία εµπεριέχουν µόρια του φαρµάκου µε σκοπό την εναπόθεση τους στο όργανο-στόχο. Τα νανοσωµατίδια είναι αδρανή και δεν ερεθίζουν το ανοσοποιητικό σύστηµα έχοντας έτσι ακόµα µεγαλύτερη αποτελεσµατικότητα. Μέχρι σήµερα όλες αυτές οι τεχνικές βρίσκονται σε πειραµατικό στάδιο, αν και αναµένεται ότι γρήγορα θα χρησιµοποιηθούν σε θεραπευτικές µεθόδους.

22 Κεφάλαιο 1 10 Μηχανική αποκατάστασης (Rehabilitation Engineering) Ο τοµέας αυτός θα µπορούσε να είναι ανεξάντλητος. Ωστόσο σήµερα ιδιαίτερη έµφαση δίνεται σε θέµατα όπως η ανάπτυξη προσθετικών µελών (κυρίως χεριού και ποδιού), ο σχεδιασµός "έξυπνων" αναπηρικών καρεκλών που να ελέγχονται για παράδειγµα µε τη φωνή. Η βιοϊατρική τεχνολογία βρίσκει ευρεία εφαρµογή, µέσω της µηχανικής αποκατάστασης, στο χώρο των ατόµων µε ειδικές ανάγκες όπως στη κατασκευή αναπηρικών καθισµάτων ελεγχόµενες από ηλεκτρονικό υπολογιστή σαν και αυτό που απεικονίζεται στο σχήµα 1.4 Σχήµα 1.4 Αναπηρική καρέκλα µε ενσωµατωµένο ηλεκτρονικό υπολογιστή Με την εφαρµογή τεχνολογιών όπως η τηλεδιάσκεψη, η εικονική πραγµατικότητα, η καταγραφή και αξιολόγηση της κίνησης µέσω αισθητήρων αλλά και µέσω συσκευών που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους, προσφέρεται ένα σηµαντικό βοήθηµα στα άτοµα αυτά, το οποίο βελτιώνει σηµαντικά την ποιότητα ζωής τους. Για παράδειγµα η εικονική πραγµατικότητα µπορεί να αποτελέσει ένα πολύ ισχυρό βοήθηµα για ανθρώπους µε κινητικά προβλήµατα (π. χ. ασθενείς µε Πάρκινσον) αλλά και για άτοµα µε φοβίες. Μέσα σε ένα εικονικό περιβάλλον ένα τέτοιο άτοµο µπορεί µε ασφάλεια να εξοικειωθεί µε καταστάσεις που του προκαλούν φόβο ή που µπορεί να είναι πραγµατικά επικίνδυνες γι ' αυτό στην πραγµατική ζωή. Μια σειρά τέτοιων ασκήσεων εικονικής πραγµατικότητας φαίνεται στο σχήµα 1.5. Οι ασκήσεις αυτές έχουν σχεδιαστεί για να βοηθήσουν ασθενείς µε Πάρκινσον να εξασκούνται µε ασφάλεια σε απλές, καθηµερινές καταστάσεις, (όπως το πέρασµα από µια πόρτα) οι οποίες τους δηµιουργούν πολλά προβλήµατα στην πραγµατική ζωή. Έτσι σε ένα εικονικό περιβάλλον ο γιατρός µπορεί να σχεδιάσει ένα εικονικό χώρο µε βάση τις ανάγκες του ασθενή του, να φορέσει τον εξοπλισµό εικονικής πραγµατικότητας στον ασθενή και να τον βοηθήσει να κινηθεί µέσα στον εικονικό χώρο. Ο γιατρός έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί από την οθόνη του υπολογιστή του τις κινήσεις του ασθενούς, να αξιολογεί την κατάσταση του και να τροποποιεί τις ασκήσεις ή να δηµιουργεί νέες, ανάλογα µε τις ανάγκες του. Κατά τη διάρκεια των ασκήσεων ή της φυσιοθεραπείας οι κινήσεις του ασθενούς µπορούν να καταγράφονται µε τη βοήθεια αισθητήρων, να ανακατασκευάζονται σε υπολογιστή και να αξιολογείται µε ακρίβεια η πορεία του συγκεκριµένου ασθενούς.

23 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία 11 Σχήµα 1.5 Περιβάλλον σχεδιασµού και εκτέλεσης ασκήσεων εικονικής πραγµατικότητας Βιοϊατρική Τεχνολογία και Οδοντιατρική Η Βιοϊατρική Τεχνολογία αναπτύσσει εφαρµογές και στον χώρο της οδοντιατρικής, έστω και όχι τόσο διαδεδοµένες όσο στην Ιατρική. Ήδη ενσωµατώνονται τεχνολογίες όπως µικροκάµερες video µε οπτική ίνα, CAT scan, Excimer Lasers για κοπή οδοντικών ουσιών κλπ. Ειδικά η χρήση laser είναι πολύ διαδεδοµένη τόσο στον τοµέα της διάγνωσης παθήσεων της στοµατικής,κοιλότητας όσο και για την θεραπεία τους. Τα lasers χρησιµοποιούνται µε µεγάλη επιτυχία στην περιοδοντολογία και στη χειρουργική των µαλακών, ιστών. Παράλληλα γίνονται έρευνες µε θετικά µέχρι τώρα αποτελέσµατα για την χρήση τους στην πρόληψη και θεραπεία της τερηδόνας. Άλλη µία µέθοδος που εφαρµόζεται και έχει δώσει µέχρι τώρα καλά αποτελέσµατα είναι η ηλεκτρονική αναισθησία. Πρόκειται για ένα σύστηµα εξωτερικά εφαρµοζόµενων ηλεκτροδίων που προκαλεί αναισθησία τοπική σε περιπτώσεις οδοντιατρικών επεµβάσεων. Επιπλέον, σηµαντικό ρόλο στην εξέλιξη της οδοντιατρικής επιστήµης έπαιξε η υιοθέτηση της χρήσης βιοϋλικών, η οποία δεν ήταν συνέπεια µόνο της εφεύρεσης των βιοϋλικών αλλά και της ανάπτυξης πολυποίκιλων µορφών ελέγχου των υλικών αυτών σε εργαστηριακό και κλινικό στάδιο πριν την ενσωµάτωση τους στη κλινική πράξη. Οι έλεγχοι αυτοί ξεκινούν από τους πλέον βασικούς (π.χ. τοξικότητα, κίνδυνος πρόκλησης καρκίνου) και φθάνουν σε αξιοσηµείωτη λεπτοµέρεια, διαπιστώνοντας µε µεγάλο βαθµό βεβαιότητας την µετέπειτα συµπεριφορά τους µέσα στο στόµα, σε πραγµατικές συνθήκες πίεσης (µάσησης), τριβής (βούρτσισµα), διαλυτότητας (σάλιο) και αντοχής στο χρόνο. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνονται: Νέοι τρόποι διάγνωσης ασθενειών της στοµατικής κοιλότητας µε χρήση ψηφιακών µεθόδων υνατότητα ανάλυσης και επεξεργασίας δεδοµένων µε στόχο την αποτελεσµατικότερη θεραπεία Μεγαλύτερη ζωή στις αποκαταστάσεις που τοποθετούνται στο στόµα Αξιοσηµείωτη αισθητική απόδοση που αγγίζει το όριο του φυσικού Μεγαλύτερη οικονοµία στα τµήµατα που αφαιρούνται προκειµένου να τοποθετηθεί προσθετική εργασία.

24 Κεφάλαιο Η-Υγεία Στις µέρες µας γίνεται µεγάλη συζήτηση για την ηλεκτρονική υγεία (e-health), αλλά λίγοι είναι σε θέση να διατυπώσουν, ένα σαφή ορισµό για αυτόν το νέο όρο. Ο όρος Η-Υγεία, κυρίως από το 1999 και µετά, χρησιµοποιείται για να περιγράψει οτιδήποτε έχει σχέση µε υπολογιστές και ιατρική. Πρόκειται για την απόρροια µιας προσπάθειας να επεκταθούν οι αρχές και οι "υποσχέσεις" του ηλεκτρονικού εµπορίου στο χώρο της υγείας και να τονιστούν οι νέες δυνατότητες που παρέχει το διαδίκτυο στο χώρο της ιατρικής περίθαλψης, οι οποίες µπορούν να συνοψιστούν στα παρακάτω: υνατότητα των πολιτών να αλληλεπιδρούν online µε τα συστήµατα τους (Β2C = "business to consumer"), Βελτιωµένες δυνατότητες µεταφοράς δεδοµένων ανάµεσα σε οργανισµούς υγείας (Β2Β = "business to business"), Νέες δυνατότητες για peer-to-peer επικοινωνία των πολιτών (C2C = "consumer to consumer"). Αν επιχειρούσαµε έναν ευρύτερο ορισµό του όρου η-υγεία, αυτός θα µπορούσε να είναι ότι η ηλεκτρονική υγεία (e-health) είναι ένας τοµέας της ιατρικής πληροφορικής και των τηλεµατικών εφαρµογών της, της δηµόσιας υγείας και της βιοµηχανίας, που αναφέρεται σε υπηρεσίες υγείας και πληροφορικής, οι οποίες προσφέρονται ή ενισχύονται µέσω του διαδικτύου και των σχετικών µε αυτό τεχνολογιών. Με την ευρύτερη έννοια ο όρος δεν χαρακτηρίζει µόνο την τεχνολογική ανάπτυξη αλλά και ένα τρόπο, σκέψης, µια συµπεριφορά και µια δέσµευση για βελτίωση της περίθαλψης τοπικά και διεθνώς µε τη χρήση τεχνολογιών πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών. Τα κύρια χαρακτηριστικά της ηλεκτρονικής υγείας: Αποδοτικότητα (Efficiency) - µια από τις υποσχέσεις της ηλεκτρονικής υγείας είναι να αυξήσει την αποδοτικότητα της ιατρικής περίθαλψης, µειώνοντας το κόστος. Ένας πιθανός τρόπος µείωσης του κόστους είναι η αποφυγή διπλών ή µη απαραίτητων διαγνωστικών ή θεραπευτικών επεισοδίων µέσω επικοινωνίας ανάµεσα στους φορείς υγείας και τον πολίτη. Βελτίωση της ποιότητας περίθαλψης η αύξηση της αποδοτικότητας δεν µειώνει µόνο το κόστος αλλά βελτιώνει ταυτόχρονα και την ποιότητα. Η ηλεκτρονική υγεία µπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της ιατρικής περίθαλψης επιτρέποντας για παράδειγµα συγκρίσεις ανάµεσα στους παροχείς υγείας. Επιστηµονική τεκµηρίωση (Evidence based) οι ενέργειες της ηλεκτρονικής υγείας πρέπει να τεκµηριώνονται µε την έννοια ότι η αποδοτικότητα τους πρέπει να αποδεικνύεται µε επιστηµονικές µεθόδους. Ενδυνάµωση πολιτών και ασθενών - καθιστώντας τις βάσεις δεδοµένων υγείας και τον προσωπικό ηλεκτρονικό ιατρικό φάκελο προσβάσιµο από το διαδίκτυο, ανοίγονται νέοι ορίζοντες για ανθρωποκεντρικά συστήµατα υγείας και διευκολύνεται ο ασθενής στις επιλογές του. Ενθάρρυνση νέων σχέσεων ανάµεσα στον ασθενή και τον επαγγελµατία της υγείας, προς µια συνεργασία στην οποία οι αποφάσεις θα λαµβάνονται µε κοινό τρόπο. Εκπαίδευση των ιατρών και του παραϊατρικού προσωπικού από online πηγές (συνεχής ιατρική εκπαίδευση) αλλά και των πολιτών (για παράδειγµα ιατρικές πληροφορίες πρόληψης).

25 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία 13 ιευκόλυνση της ανταλλαγής της πληροφορίας και της επικοινωνίας µε έναν προτυποποιηµένο τρόπο ανάµεσα στους διάφορους φορείς υγείας. Με αυτόν τον τρόπο προάγεται και η διαλειτουργικότητα. ίνεται η δυνατότητα προσπέλασης και ελέγχου σε δεδοµένα όλων των συστηµάτων µε την ταυτόχρονη ύπαρξη ενός ενιαίου σηµείου διαχείρισης και διοίκησης. Επέκταση της εµβέλειας της ιατρικής περίθαλψης πέρα από τα συµβατικά όρια, τόσο µε την γεωγραφική όσο και µε την µεταφορική έννοια του όρου. Οι πολίτες έχουν την δυνατότητα να χρησιµοποιούν online ιατρικές υπηρεσίες που παρέχονται από διεθνείς παροχείς. Αυτές οι υπηρεσίες µπορεί να είναι απλά συµβουλευτικές ή ακόµα και πιο ουσιαστικές όπως για παράδειγµα η προµήθεια φαρµακευτικών προϊόντων. Ασφάλεια καθότι η η-υγεία (e-health) περιλαµβάνει νέες µορφές αλληλεπίδρασης ασθενή- ιατρού και ενέχει νέες προκλήσεις σε θέµατα ασφάλειας, όπως το ιατρικό απόρρητο. Σχήµα 1.6 Νέες υπηρεσίες υγείας, όπως ο ηλεκτρονικός ιατρικός φάκελος τίθενται στη διάθεση τόσο των ιατρών όσο και των ασθενών. Σήµερα οι κυριότερες εφαρµογές της ηλεκτρονικής υγείας είναι ο ηλεκτρονικός ιατρικός φάκελος και τα online φαρµακεία. Ο ηλεκτρονικός ιατρικός φάκελος είναι ένα σύστηµα σχεδιασµένο έτσι ώστε να υποστηρίζει την απόλυτη διαθεσιµότητα και ακρίβεια ιατρικών ή άλλων πληροφοριών µε σκοπό την παροχή ιατρικής περίθαλψης. Περιέχει πληροφορίες όπως κλινικά δεδοµένα, νοσηλείες, εγχειρήσεις, γνωµατεύσεις, ιατρικές εικόνες, ιατροφαρµακευτική περίθαλψη, ιατρικό ιστορικό, οι οποίες µπορούν να µελετηθούν, να εµπλουτιστούν και να αξιοποιηθούν όπου και όποτε αυτό είναι απαραίτητο, από εξουσιοδοτηµένα άτοµα (ιατρός, νοσηλευτές, ασθενείς, φαρµακοποιοί). Μία άλλη εφαρµογή της ηλεκτρονικής υγείας είναι τα online φαρµακεία, τα οποία δεν περιορίζονται µόνο στη διεκπεραίωση συναλλαγών, αλλά επεκτείνονται στην ανταλλαγή ιατρικών δεδοµένων µεταξύ ιατρών, φαρµακοποιών, διοικητικών και παραϊατρικών φορέων, καθώς και χρηστών µε στόχο το αυξηµένο επίπεδο παροχής υπηρεσιών υγείας Τηλεϊατρική Σύµφωνα µε την Παγκόσµια Οργάνωση Υγείας η Τηλεϊατρική είναι η παροχή ιατρικής περίθαλψης - σε περιπτώσεις που η απόσταση είναι κρίσιµος παράγοντας από όλους τους

26 Κεφάλαιο 1 14 επαγγελµατίες του χώρου της Υγείας χρησιµοποιώντας τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών για την ανταλλαγή έγκυρης πληροφορίας για τη διάγνωση, αγωγή και πρόληψη ασθενειών, την έρευνα και εκτίµηση, όπως και την συνεχή εκπαίδευση των επαγγελµατιών Υγείας των ατόµων και των κοινοτήτων τους. Ο όρος τηλεϊατρική, µε την ευρύτερη του έννοια, αναφέρεται στην εφαρµογή σύγχρονων τεχνολογιών των τηλεπικοινωνιών και της πληροφορικής, κυρίως προς την κατεύθυνση της αµφίδροµης επικοινωνίας µε µετάδοση ήχου και εικόνας, µε στόχο την παροχή ιατρικής φροντίδας, σε αποµακρυσµένους ασθενείς, της τηλεµετρίας και της διακίνησης της ιατρικής γνώσης µεταξύ των ιατρικών λειτουργών. Στην πραγµατικότητα η τηλεϊατρική θα πρέπει να θεωρηθεί ως µέρος ενός ολοκληρωµένου συστήµατος ιατρικής φροντίδας, βασισµένου στην τεχνολογία της επικοινωνίας, κι όχι ως ενός ανεξάρτητου κλάδου των υπηρεσιών υγείας. Αντικειµενικός στόχος ενός τέτοιου συστήµατος είναι η ποιοτική και αποτελεσµατική φροντίδα των ασθενών η οποία ευνοείται από τη βελτιστοποίηση της κατανοµής των διαθέσιµων πόρων, είτε κλινικών είτε τεχνολογικών. Η απεξάρτηση από περιορισµούς χώρου και χρόνου, όταν αναφερόµαστε στην παροχή ιατρικής φροντίδας και στην εκπαίδευση του ιατρικού και παραϊατρικού προσωπικού, είναι ένα από τα κύρια πλεονεκτήµατα της τηλεϊατρικής. Κάτω από ένα γενικότερο πλαίσιο, µπορούµε να διακρίνουµε δυο ειδών υπηρεσίες τηλεϊατρικής: Τις πραγµατικού χρόνου ή διαδραστικές εφαρµογές video διάσκεψης οι οποίες αφορούν στην ταυτόχρονη δραστηριότητα τόσο στον κεντρικό όσο και στους περιφερειακούς κόµβους του συστήµατος τηλεϊατρικής. Οι διαδραστικές εφαρµογές τηλεϊατρικής χρησιµοποιούνται συχνά για την εξέταση και εξαγωγή γνωµάτευσης από έναν κλινικό γιατρό σε σχέση µε κάποιον ασθενή που βρίσκεται σε αποµακρυσµένο σηµείο. Η τεχνολογία που κατά βάση χρησιµοποιείται έχει να κάνει µε τη διαδραστική τηλεόραση. Καθένας από τους εµπλεκόµενους κόµβους είναι εξοπλισµένος µε οθόνη προβολής εικόνας video καθώς και µε videο κάµερα η οποία συλλέγει και προωθεί προς αποστολή µέσω του χρησιµοποιούµενου τηλεπικοινωνιακού δικτύου, εικόνα και ήχο σε πραγµατικό χρόνο. Επιπρόσθετα προς την οπτική επαφή µεταξύ του ασθενούς και του ιατρού, που παρέχει το σύστηµα τηλεϊατρικής, είναι δυνατή η συλλογή και αποστολή κρίσιµων βιοσηµάτων τα οποία παίζουν καίριο ρόλο στην εξέταση του ασθενούς. Στην πραγµατικότητα σχεδόν κάθε σύγχρονο ιατρικό όργανο, ικανό να δώσει σε κάποια έξοδο του την πληροφορία την οποία συλλέγει, µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως συστατικό στοιχείο του συστήµατος τηλεϊατρικής. Ενδεικτικά αναφέρονται τα απεικονιστικά µηχανήµατα, οπότε η έξοδος τους είναι δεδοµένα εικόνας, ο υπερηχογράφος Doppler, οπότε στην έξοδο είναι επιπλέον διαθέσιµα και δεδοµένα ήχου ή ο ηλεκτροκαρδιογράφος οπότε και είναι διαθέσιµα προς αποστολή γραφήµατα των δυναµικών της καρδιάς. Τις εφαρµογές store-and-forward οι οποίες αποτελούν µια χρονικά µετατοπισµένη επικοινωνία ανάµεσα στα εµπλεκόµενα µέρη. Οι εφαρµογές store-and-forward αξιοποιούν το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς και συνδυάζοντας δεδοµένα εικόνας, ήχου και video παρέχουν τη δυνατότητα αξιολόγησης της κατάστασης του ασθενούς σε µη πραγµατικό χρόνο, όπου δεν κρίνεται αναγκαία ή δεν υπάρχει η δυνατότητα για διάγνωση σε πραγµατικό χρόνο. Ως παράδειγµα αναφέρεται η περίπτωση που το καρδιογράφηµα ενός ασθενούς µαζί µε άλλα στοιχεία που έχουν να κάνουν για παράδειγµα µε τη φαρµακευτική αγωγή που χρησιµοποιείται ή το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς, αποστέλλονται σε κάποιον καρδιολόγο για αξιολόγηση και γνωµάτευση. Παρόλο που οι προαναφερθείσες, δύο κατηγορίες εφαρµογών τηλεϊατρικής µοιάζουν συµπληρωµατικές, στην πράξη, τα υφιστάµενα συστήµατα τηλεϊατρικής υποστηρίζουν ένα είδος εφαρµογών κάθε φορά. Σε κάθε περίπτωση η εγκατάσταση και διαχείριση των συστηµάτων αυτών γίνεται από εξειδικευµένο τεχνικό προσωπικό η χρήση τους όµως καθίσταται περισσότερο έξυπνη και αποδοτική µε την ενσωµάτωση εξειδικευµένων τεχνολογιών βάσεων δεδοµένων, ηλεκτρονικού ταχυδροµείου, επεξεργασίας και διαχείρισης δεδοµένων κλπ.

27 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία 15 Γενικά οι εφαρµογές store-and-forward είναι πιο εύκολο να τρέξουν πάνω από το διαδίκτυο προκειµένου για τη µεταφορά δεδοµένων, ενώ οι διαδραστικές, πραγµατικού χρόνου εφαρµογές τηλεϊατρικής, λόγω του όγκου των δεδοµένων και των απαιτήσεων σε ταχύτητα και αξιοπιστία, καθιστούν απαραίτητη τη χρήση εξειδικευµένων και αποκλειστικών τηλεπικοινωνιακών πόρων. Για το λόγο αυτό η εγκατάσταση και διαχείριση της πρώτης κατηγορίας των εφαρµογών τηλεϊατρικής τείνει να είναι πιο ελκυστική από πλευράς κόστους και πολυπλοκότητας. Τεχνικές Απαιτήσεις Ανεξάρτητα από τις εκάστοτε παρεχόµενες υπηρεσίες τους, οι εφαρµογές τηλεϊατρικής έχουν κάποιες συγκεκριµένες απαιτήσεις για την ανάπτυξη τους που σχετίζονται τόσο µε τεχνικά όσο και µε οικονοµικά χαρακτηριστικά. Η απαιτούµενη τεχνική υποδοµή περιλαµβάνει τοπικούς σταθµούς εξοπλισµένους µε οπτικοακουστικά µέσα, δίκτυο που να παρέχει ικανοποιητικό εύρος ζώνης για τη µετάδοση εικόνας ή και ήχου µε ανεκτή ποιότητα (για παράδειγµα για υπηρεσίες τηλεεκπαίδευσης, τηλεδιάσκεψης και τηλεδιάγνωσης απαιτείται κατ' ελάχιστον εύρος ζώνης 384kbps). Για εφαρµογές που απαιτούν υψηλότερη ποιότητα και συνεπώς µεγαλύτερο εύρος ζώνης, όπως για παράδειγµα η µετάδοση εικόνων µικροσκοπίου, είναι δυνατή η χρήση ακόµα και δορυφορικών επικοινωνιών. Πρέπει βέβαια να σηµειωθεί πως αν και τέτοιες υποδοµές υπάρχουν διαθέσιµες, το κόστος χρήσης τους δεν είναι πάντοτε προσιτό, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την ύπαρξη οικονοµοτεχνικής µελέτης για το βιώσιµο της εφαρµογής. Η βασική υποδοµή που απαιτείται για τη σύνθεση υπηρεσιών τηλεϊατρικής περιλαµβάνει τον ιατρικό εξοπλισµό, σταθµούς εργασίας και εξειδικευµένες περιφερειακές συσκευές, το τηλεπικοινωνιακό δίκτυο, καθώς και εργαλεία για τη διαχείριση του δικτύου και των πόρων του συστήµατος. Οι σταθµοί εργασίας που χρησιµοποιούνται για την παροχή υπηρεσιών τηλεϊατρικής πρέπει να είναι σε θέση να εκµεταλλευθούν κατά τον πλέον αξιόπιστο τρόπο τις δυνατότητες των σύγχρονων υπολογιστικών συστηµάτων τα οποία µπορούν να υποστηρίξουν προηγµένους και σύνθετους αλγόριθµους επεξεργασίας εικόνας, συµπίεσης, προηγµένα γραφικά (δισδιάστατα ή τρισδιάστατα) για οπτικοποίηση υψηλής πιστότητας κλπ. Σε σχέση µε την απαιτούµενη, τηλεπικοινωνιακή υποδοµή, αυτή περιλαµβάνει τα τηλεπικοινωνιακά µέσα µεταφοράς της πληροφορίας, τα σχετικά πρωτόκολλα επικοινωνίας καθώς και τους µηχανισµούς διαχείρισης του δικτύου. Η δηµιουργία και χρήση τηλεπικοινωνιακών δικτύων προορισµένων αποκλειστικά για εφαρµογές τηλεϊατρικής εξαρτάται από τεχνικούς παράγοντες, όπως το απαιτούµενο εύρος ζώνης, ο ελάχιστος απαιτούµενος ρυθµός µετάδοσης, η ασφάλεια, η διαχείριση προτεραιοτήτων σε σχέση µε τις επιτελούµενες διαδικασίες κλπ. Για το λόγο αυτό είναι πολύ σηµαντική η ύπαρξη εµπεριστατωµένης στρατηγικής σε σχέση µε τη διαχείριση του δικτύου. Κατά τη σχεδίαση της τηλεπικοινωνιακής υποδοµής, ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην ικανοποίηση απαιτήσεων που έχουν να κάνουν µε την ακεραιότητα της πληροφορίας κατά τις διαδικασίες µετάδοσης της, την πιστοποίηση της αυθεντικότητας της πληροφορίας, τη διαφύλαξη της από µη εξουσιοδοτηµένους χρήστες. Τα αναπόφευκτα λάθη που λαµβάνουν χώρα κατά τη µεταφορά των δεδοµένων διορθώνονται µε τη χρήση κατάλληλων αλγορίθµων εντοπισµού και διόρθωσης λαθών οι οποίοι είναι ενσωµατωµένοι στα διάφορα επίπεδα της δικτυακής αρχιτεκτονικής. Τέλος η ασφάλεια και ακεραιότητα της ευαίσθητης από τη φύση της ιατρικής πληροφορίας εξασφαλίζεται µε τη χρήση προτυποποιηµένων τεχνικών κρυπτογράφησης και αυθεντικοποίησης. Οι υπηρεσίες τηλεϊατρικής πρέπει να σχεδιάζονται µε τρόπο ώστε να είναι δυνατή η προσθήκη νέων κόµβων στο δίκτυο που εξυπηρετούν, καθώς και η αναβάθµιση των υπηρεσιών που παρέχουν. Είναι επίσης σηµαντικό να έχει προβλεφθεί η δυνατότητα ολοκλήρωσης µε τα υπάρχοντα ιατρικά πληροφορικά συστήµατα και υπηρεσίες.

28 Κεφάλαιο 1 16 Οι απαιτήσεις αυτές υπαγορεύουν την προτυποποίηση σε όλες τις βαθµίδες της παροχής ιατρικών υπηρεσιών, των εµπλεκόµενων συστηµάτων πληροφορικής, των επικοινωνιακών υποδοµών που χρησιµοποιούνται. Οι υπηρεσίες τηλεϊατρικής χαρακτηρίζονται συνήθως από τη χρήση ετερογενών συστηµάτων λογισµικού και υλικού εξοπλισµού. Ο βαθµός στον οποίο τα εν λόγω συστήµατα θα είναι δυνατόν να συντεθούν προς τη δηµιουργία µιας ολοκληρωµένης εφαρµογής είναι καθοριστικός σε σχέση µε την αποδοτικότητα της εφαρµογής και συνεπώς µε την αποδοχή της από την ιατρική κοινότητα. Υπό το πρίσµα αυτό, µηχανισµοί ολοκλήρωσης που στηρίζονται στην ενιαία διασύνδεση χρήστη µε την εφαρµογή, στην ύπαρξη πλήρους ηλεκτρονικού ιατρικού φακέλου, στην ευφυή αποθήκευση και διαχείριση του όγκου των δεδοµένων, είναι απολύτως απαραίτητοι προκειµένου για τη σύνθεση υπηρεσιών τηλεϊατρικής σε ένα ολοκληρωµένο σύστηµα ιατρικής φροντίδας. Υπηρεσίες τηλεϊατρικής Οι σηµαντικότερες υπηρεσίες τηλεϊατρικής που εφαρµόζονται σήµερα είναι η τηλεδιάγνωση και τηλεσυµβουλευτική, η τηλεχειρουργική, η πρόληψη, η τηλεδιάσκεψη-τηλεεκπαίδευση και η τηλεϊατρική για την υποστήριξη διακοµιστικών σταθµών. Οι ανάγκες που καλύπτονται από την τηλεϊατρική ποικίλουν. Οι σηµαντικότερες θα µπορούσαν να συνοψισθούν στην παροχή ιατρικών υπηρεσιών σε αποµακρυσµένες περιοχές, στην κατ' οίκον νοσηλεία, στην τηλεεκπαίδευση, στην κάλυψη σπανίων ειδικοτήτων και στην κάλυψη επειγόντων περιστατικών. Τηλεδιάγνωση και Τηλεσυµβουλευτική Η υπηρεσία αυτή αφορά συνήθως στην ασύγχρονη επικοινωνία ανάµεσα σε δυο κόµβους και συνήθως δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις σε τεχνολογικό εξοπλισµό. Σε ένα πρώτο στάδιο πραγµατοποιείται αποστολή από τον αποµακρυσµένο κόµβο επιλεγµένων δεδοµένων προς κάποιο εξειδικευµένο ιατρικό κέντρο, όπου ο ειδικευµένος ιατρός αφού τη µελετήσει εξάγει και µελετήσει, εξάγει και αποστέλλει τη γνωµάτευση του. Η υπηρεσία αυτή της τηλεϊατρικής είναι πολύ χρήσιµη, ειδικά στην περίπτωση αποµακρυσµένων περιοχών οι οποίες δε διαθέτουν εξειδικευµένο ιατρικό προσωπικό. Ενδεικτικά αναφέρονται ως υπηρεσίες της τηλεδιάγνωσης η τηλεακτινολογία, η τηλεκαρδιολογία, η τηλεπαθολογία και η τηλεδερµατολογία. Τηλεπαρακόλουθηση Η υπηρεσία τηλεπαρακολούθησης στο χώρο της ιατρικής χρησιµοποιείται για την αποστολή ακολουθίας video από το χώρο εξέτασης του ασθενούς σε κάποιον ειδικό ο οποίος παρακολουθεί την όλη διαδικασία και αλληλεπιδρά µε τους ευρισκόµενους στο χώρο εξέτασης µέσω ξεχωριστών συνδέσεων εικόνας και ήχου. Η υπηρεσία αυτή µπορεί επίσης να περιλαµβάνει την αποστολή επιλεγµένων βιοσηµάτων του ασθενούς και άλλης σχετικής πληροφορίας, όπως συµβαίνει για παράδειγµα στην περίπτωση υπηρεσιών τηλεϊατρικής για κατ' οίκον φροντίδα των ασθενών. Η απαίτηση ωστόσο για πολυµεσική επικοινωνία πραγµατικού χρόνου ανάµεσα στα εµπλεκόµενα µέρη επιβάλει επιπρόσθετες τεχνολογικές απαιτήσεις όσον αφορά την απαιτούµενη υποδοµή. Τηλεκπαίδευση Η χρήση οπτικοακουστικών µέσων για εκπαιδευτικούς σκοπούς µε ανάπτυξη εφαρµογών που αντιπαρέρχονταν την απόσταση µεταξύ εκπαιδευτή και εκπαιδευόµενου και δεν απαιτούν φυσική συνύπαρξη τους, αποτελεί µια διαρκώς αυξανόµενη τάση σε όλες τις προηγµένες χώρες κι έχει ως στόχο τη διασπορά της γνώσης σε οποιοδήποτε σηµείο υπάρχουν εν δυνάµει ενδιαφερόµενοι για την πληροφορία αυτή.

Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ελπινίκη Παπαγεωργίου Σημειώσεις Παρουσίαση : Μελέτη της απαγωγής βιοϊατρικού σήματος, εφαρμογή σε θεραπευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Διπλωματική Εργασία του φοιτητή του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών

Διπλωματική Εργασία του φοιτητή του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Διπλωματική Εργασία του φοιτητή του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών της Πολυτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Τομέας Τηλεπικοινωνιών και Διαστημικής Εργαστήριο Ηλεκτρομαγνητικής Θεωρίας Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο:

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο ρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήµιο Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ)

Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) 26/01/2014 Συνεισφορά του κλάδους ΗΜΜΥ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Ευρύ φάσμα γνώσεων και επιστημονικών

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομία και Ηλεκτρονική Υγεία:Προτάσεις για το όχι τόσο μακρινό μέλλον. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας

Καινοτομία και Ηλεκτρονική Υγεία:Προτάσεις για το όχι τόσο μακρινό μέλλον. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας Καινοτομία και Ηλεκτρονική Υγεία:Προτάσεις για το όχι τόσο μακρινό μέλλον ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας Ηλεκτρονική Υγεία Τι είναι; Η πληροφορική Υγείας (healthcare

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Δρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΛΕΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΛΕΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΛΕΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δημήτρης Κουτσούρης Καθηγητής Ε.Μ.Π. Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας Παρεμφερείς Όροι Τηλε-Ιατρική (Tele-Medicine) Αφορά κυρίως ασθενείς Τηλε-Υγεία (Tele-Health) Αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕ-ΙΑΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΤΗΛΕ-ΙΑΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Τ.Ε.Ι Ηπείρου Τμήμα Τηλεπληροφορικής και Διοίκησης Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΛΕ-ΙΑΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Μανωλούδης Ιωσήφ Ροΐδης Χρήστος 1.Τι είναι η Τηλεϊατρική Η Χρήση Η/Υ και των δικτύων

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών

Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών ίδα, 7 Ιουνίο ου 2012 Ημερ ΣχολήΗλεκτρολόγων Μηχ. & Μηχ. Υπολογιστών Προπτυχιακά μαθήματα ανά θεματική περιοχή: Ενεργειακή Διαχείριση Περιβάλλον Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τα τελευταία χρόνια τα οργανικά ηλεκτρονικά (ΟΗ) αποτελούν έναν από τους πιο ραγδαία αναπτυσσόμενους

ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τα τελευταία χρόνια τα οργανικά ηλεκτρονικά (ΟΗ) αποτελούν έναν από τους πιο ραγδαία αναπτυσσόμενους ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΊΝΑΙ Η ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΝΑΝΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Ως Νανοτεχνολογία ορίζεται η επιστήμη, η μηχανική και η τεχνολογία στην νανοκλίμακα, δηλαδή στην κλίμακα διαστάσεων από 1 έως 100nm. Με άλλα λόγια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Περίοδος Φεβρουαρίου 2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ 1ο-2ο ΕΞΑΜΗΝΟ 3ο-4ο ΕΞΑΜΗΝΟ 5ο-6ο

Διαβάστε περισσότερα

219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης

219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης 219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ιδρύθηκε με το ΒΔ.400/72 και άρχισε να λειτουργεί το 1972-73. Το ΑΠΘ είχε τότε ήδη 28.000 φοιτητές. Η ακριβής

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές της κινητής τηλεφωνίας στην ιατρική

Εφαρμογές της κινητής τηλεφωνίας στην ιατρική Εφαρμογές της κινητής τηλεφωνίας στην ιατρική Λεωνίδας Μανωλόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής, Ιατρική Σχολή Παν/μίου Αθηνών Εισαγωγή Τα κινητά τηλέφωνα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινής ζωής στον

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της Ποιότητας και Περιστολή της Δαπάνης Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας Χειρόγραφος Ιατρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ: Replete. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης

ΟΜΑΔΑ: Replete. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης ΟΜΑΔΑ: Replete ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ & ΙΑΤΡΙΚΗ Στον τομέα της ιατρική η ρομποτική παίζει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Βιοϊατρική Τεχνολογία

Εισαγωγή στην Βιοϊατρική Τεχνολογία Εισαγωγή στην Βιοϊατρική Τεχνολογία Νέες Τεχνολογίες και Υγεία ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ Καθηγητής ΕΜΠ 26/11/2012 Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας Ένας ορισμός της υγείας Ένας ορισμός που προσεγγίζει την έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1 Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γραφικές παραστάσεις µε υπολογιστές έχουν προχωρήσει πολύ από τότε που οι ε- πιστήµονες που δούλευαν

Διαβάστε περισσότερα

Β Εξάµηνο Τίτλος Μαθήµατος Θ Φ Α.Π Ε Φ.E. Π.Μ Προαπαιτούµενα

Β Εξάµηνο Τίτλος Μαθήµατος Θ Φ Α.Π Ε Φ.E. Π.Μ Προαπαιτούµενα ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τ.Ε. ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΝΑ ΕΞΑΜΗΝΟ Α Εξάµηνο Τίτλος Μαθήµατος Θ Φ Α.Π Ε Φ.Ε Π.Μ Προαπαιτούµενα Κ10 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΕΛΕΓΧΟΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕ ΙΩΝ ΡΑΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΕΛΕΓΧΟΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕ ΙΩΝ ΡΑΣΗΣ 241 9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΕΛΕΓΧΟΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕ ΙΩΝ ΡΑΣΗΣ Η επιτυχής υλοποίηση του επιχειρησιακού σχεδιασµού στη βάση των σχεδίων δράσης που έχουν αναπτυχθεί, προϋποθέτει την ύπαρξη αποτελεσµατικής

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεμετρία και τηλεφροντίδα σε ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα

Τηλεμετρία και τηλεφροντίδα σε ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα Ανασκόπηση Τηλεμετρία και τηλεφροντίδα σε ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα Αγορίτσα Κουλούρη 1, RN, RMN, MSc Ζωή Ρούπα 2, MD, RN, PhD Κωνσταντίνος Γουργουλιάνης 3, MD 1 Κέντρο Υγείας Σαλαμίνας 2 Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... iii 1 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ... 11 1.1 Η αρχιτεκτονική von Neumann... 11 1.2 Περιφερειακές συσκευές...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... iii 1 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ... 11 1.1 Η αρχιτεκτονική von Neumann... 11 1.2 Περιφερειακές συσκευές... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... iii 1 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ... 11 1.1 Η αρχιτεκτονική von Neumann... 11 1.2 Περιφερειακές συσκευές... 12 1.2.1 Συσκευές εισόδου δεδομένων (input devices)12 1.2.1.1 Το πληκτρολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας

Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας Ημερίδα Η Συμβολή των Ερευνητικών Κέντρων στην Έρευνα, την Τεχνολογική Ανάπτυξη και την Καινοτομία Τετάρτη,, 1 Απριλίου 2009 Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας Η συμβολή της αναπτυχθείσας τεχνογνωσίας

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία. Ενότητα: Τηλεματική

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία. Ενότητα: Τηλεματική Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρονική Υγεία Ενότητα: Τηλεματική Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. Ερωτήσεις ανασκόπησης του μαθήματος

Φύλλο εργασίας. Ερωτήσεις ανασκόπησης του μαθήματος Φύλλο εργασίας Παραθέτουμε μια ομάδα ερωτήσεων ανασκόπησης του μαθήματος και μια ομάδα ερωτήσεων κρίσης για εμβάθυνση στο αντικείμενο του μαθήματος. Θεωρούμε ότι μέσα στην τάξη είναι δυνατή η κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΤΗΛΕΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΦΥΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΤΗΛΕΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΦΥΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΤΗΛΕΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΦΥΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μορόπουλος Intell Business Consulting Ανδρέα Μεταξά 13-15 Αθήνα 106 81 nmoropou@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας

221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας 221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών ιδρύθηκε το 1967 ως το πρώτο Τμήμα της Πολυτεχνικής Σχολής. Ο αρχικός τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ Η άσκηση σε νοσηλευτικά τμήματα παθολογικής ειδικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πλατφόρµα Ευρυζωνικών ικτύων - Στρατηγική Ερευνητική Ατζέντα

Πλατφόρµα Ευρυζωνικών ικτύων - Στρατηγική Ερευνητική Ατζέντα Εισηγητής: Γιώργος Καλπάκης MSc Πλατφόρµα Ευρυζωνικών ικτύων - Στρατηγική Ερευνητική Ατζέντα 1 Θέµατα Κίνητρο της Ε1 Παρούσα Κατάσταση στην Ευρώπη Παρούσα Κατάσταση στην Ελλάδα Προϋποθέσεις Προώθησης της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3113/19-6-2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3113/19-6-2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3113/19-6-2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν. 4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας 723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας Το Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΤΕΙ Λάρισας ιδρύθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 200/1999 (ΦΕΚ 179 06/09/99), με πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Παναγιώτης Μπαμίδης Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής Πληροφορικής Ιατρικής Εκπαίδευσης Τριπλή αποστολή και ποικιλομορφία στην Ι.Σ.Α.Π.Θ. Εκπαίδευση Έρευνα Προσφορά φροντίδας υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS)

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) ρ. ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ xalkias@hua.gr Χ. Χαλκιάς - Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΓΠΣ Ένα γεωγραφικό πληροφοριακό σύστηµα Geographic Information

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ERP Τι Είναι - Χαρακτηριστικά Οφέλη από την Εφαρµογή τους 2. Μεθοδολογική Προσέγγιση Επιλογής & Υλοποίησης Συστηµάτων ERP

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ Θ = ΘΕΩΡΙΑ Ε = ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Σ = ΣΥΝΟΛΟ ΔΜ = ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS = ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 1 ο ΕΞΑΜΗΝΟ Α ΕΤΟΣ 1ΚΠ01 Μαθηματική Ανάλυση Ι 4 1 5 5 5 1ΚΠ02 Γραμμική Άλγεβρα 4 5

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ / ICT Η στροφή προς τις υψηλές τεχνολογίες, κυρίως στο πλαίσιο της Ψηφιακής Στρατηγικής (2006-2013) έχει οδηγήσει στην βελτίωση των περισσότερων δεικτών Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΤΟΥ ΧΘΕΣ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Η ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΤΟΥ ΧΘΕΣ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ Η ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΤΟΥ ΧΘΕΣ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ Ερευνητική εργασία 2 ου τετραμήνου 2 ο Γενικό Λύκειο Μεγάρων Σχολικό έτος :2013-2014 Σχολικό τμήμα : B 4 Υπεύθυνος καθηγητής : Σπανουδάκης Δημήτριος Θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι Διαλέξεις μαθήματος: http://medisp.teiath.gr/eclass/courses/tio103/ https://eclass.teiath.gr/courses/tio100/

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1. Εισαγωγή στις βασικές έννοιες των ικτύων ΗΥ

Ενότητα 1. Εισαγωγή στις βασικές έννοιες των ικτύων ΗΥ Ενότητα 1 Εισαγωγή στις βασικές έννοιες των ικτύων ΗΥ Εύρος Ζώνης και Ταχύτητα Μετάδοσης Η ταχύτητα µετάδοσης [εύρος ζώνης (banwidth)] των δεδοµένων αποτελεί ένα δείκτη επίδοσης των δικτύων και συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Λαµπρότερα Lasers στην τεχνολογία του αύριο

Λαµπρότερα Lasers στην τεχνολογία του αύριο Λαµπρότερα Lasers στην τεχνολογία του αύριο Επιστήµονες και µηχανικοί από όλη την Ευρώπη έχουν ενώσει τις δυνάµεις τους σε µία µοναδική κοινή προσπάθεια µε στόχο την ανάπτυξη µιας νέας γενιάς lasers υψηλής

Διαβάστε περισσότερα

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI)

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) 1. Τι είναι η Μαγνητική Τοµογραφία; Η Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) είναι µια προηγµένη

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα εξελιγμένα-έξυπνα δίκτυα-σκοπός του ΔΜΔΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Τι είναι τα εξελιγμένα-έξυπνα δίκτυα-σκοπός του ΔΜΔΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Σε αναλογία με την ανάπτυξη που προέκυψε από την ψηφιοποίηση των επικοινωνιών, τα έξυπνα δίκτυα επιτρέπουν ανάλογο μετασχηματισμό στην παροχή ηλεκτρική ενέργειας Τα έξυπνα δίκτυα αξιοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

711 Πληροφορικής ΤΕΙ Αθήνας

711 Πληροφορικής ΤΕΙ Αθήνας 711 Πληροφορικής ΤΕΙ Αθήνας Το Τμήμα Πληροφορικής του ΤΕΙ Αθήνας ιδρύθηκε και δέχτηκε τους πρώτους του σπουδαστές τον Οκτώβριο του 1983, ταυτόχρονα δηλαδή με την έναρξη ισχύος του νόμου 1404/83 για τα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία. Ενότητα: Ηλεκτρονική υγεία & τηλεϊατρική

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία. Ενότητα: Ηλεκτρονική υγεία & τηλεϊατρική Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρονική Υγεία Ενότητα: Ηλεκτρονική υγεία & τηλεϊατρική Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Ως ανάπτυξη προϊόντος ορίζεται όλο το σύνολο των δραστηριοτήτων από την έρευνα αγοράς, µέχρι την παράδοσή του στον πελάτη.

Ως ανάπτυξη προϊόντος ορίζεται όλο το σύνολο των δραστηριοτήτων από την έρευνα αγοράς, µέχρι την παράδοσή του στον πελάτη. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ως ανάπτυξη προϊόντος ορίζεται όλο το σύνολο των δραστηριοτήτων από την έρευνα αγοράς, µέχρι την παράδοσή του στον πελάτη. Η µεθοδολογία είναι κοινή για όλα τα προϊόντα, αλλά η µεθοδολογία που

Διαβάστε περισσότερα

1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων

1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων 1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων 1.1 Πολυλειτουργικά προϊόντα Ανάπτυξη προϊόντων που ενσωματώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS)

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS) Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών (Geographical Information Systems GIS) ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ, ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΣΓΠ Ένα σύστηµα γεωγραφικών πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΑ ΤΑΞΙ ΕΥΟΥΝ ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΠΑΤΣΟΥΛΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΘΑ ΙΣΧΥΣΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 Α ΕΞΑΜΗΝΟ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κατηγορ ία

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΘΑ ΙΣΧΥΣΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 Α ΕΞΑΜΗΝΟ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κατηγορ ία ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΘΑ ΙΣΧΥΣΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΩΔΙ ΚΟΣ Κατηγορ ία Υ/ΕΥ ΑΠΕΙΡΟΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ & ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΠΕΙΡΟΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C., ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. Λ. ΣΤΟ Π.Γ.Ν.Λ. ΧΑΡΙΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Τ.Ε. Ειδική Χειρουργική Νοσηλεύτρια - Μ.Sc, Υπεύθυνη Τοµέα Εκπαίδευσης Ν.Υ. - Π.Γ.Ν.Λ., Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α Ο όρος «προσφορά υπηρεσιών υγείας» εκφράζει την παροχή υπηρεσιών που προέρχονται από προµηθευτές υγείας (γιατρούς, νοσοκοµεία κ.τ.λ). Οι παράγοντες που προσδιορίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΚΘΕΣΗ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η προστασία των πληροφοριακών συστημάτων είναι ζωτικής σημασίας για την εύρυθμη λειτουργία οργανισμών και επιχειρήσεων. Πριν από λίγα χρόνια, η ασφάλεια των δικτύων

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19/6/2015 ΠΕΜΠΤΗ 18/6/2015 ΤΕΤΑΡΤΗ 17/6/2015 ΤΡΙΤΗ 16/6/2015 ΔΕΥΤΕΡΑ 15/6/2015 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 3-4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 3-4 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 3 ΗΜ/ΝΙΑ 1ο-2ο Φυσική Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης& Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ Ο ΠΥΛΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ & ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ.

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ. ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ταχ. Δ/νση : Αριστοτέλους 17 Ταχ. Κώδικας : 101 87 Πληροφορίες : Κ. Βουρλιώτου Αθ. Λύτρα Αικ. Δαμίγου Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ. 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ. 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ 148 ΑΡΧΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΣΤΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Δ. ΚΑΣΣΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανολόγος Μηχανικός στο Α.Π.Θ.

Μηχανολόγος Μηχανικός στο Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Μηχανολόγος Μηχανικός στο Α.Π.Θ. Παναγιώτης Σεφερλής Αναπληρωτής Καθηγητής Έχεις το «μικρόβιο» του Μηχανικού; Dilbert 2 Επιστήμη του Μηχανολόγου

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών 1. Εισαγωγή Οι εξελίξεις και οι δεσμεύσεις στο θέμα της Ασφάλειας των Ασθενών έχουν αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία. Ενότητα: Μηχανοργάνωση Νοσοκομείου

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία. Ενότητα: Μηχανοργάνωση Νοσοκομείου Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρονική Υγεία Ενότητα: Μηχανοργάνωση Νοσοκομείου Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

301 Ιατρικής Ιωαννίνων

301 Ιατρικής Ιωαννίνων 301 Ιατρικής Ιωαννίνων Σκοπός Αποστολή του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να ασχολούνται με την εφαρμογή μεθόδων για την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των ασθενειών του ανθρώπου. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κατηγορ ία ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΣ Υ/ΕΥ

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κατηγορ ία ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΣ Υ/ΕΥ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΩΔΙ ΚΟΣ Κατηγορ ία Υ/ΕΥ ΑΠΕΙΡΟΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ & ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΠΕΙΡΟΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κατηγορ ία ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΣ Υ/ΕΥ

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κατηγορ ία ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΣ Υ/ΕΥ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΩΔΙ ΚΟΣ Κατηγορ ία Υ/ΕΥ ΑΠΕΙΡΟΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ & ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΠΕΙΡΟΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ

ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 3114 Μέσα από ένα τετραετές πρόγραμμα σπουδών, το Τμήμα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων επιτρέποντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΕΙ ΑΘΗΝΩΝ (TΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ T.E) ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ (ΙΔΡΥΜΑ ΙΑΤΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ) ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ (ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ)

Διαβάστε περισσότερα

737 Τεχνολογίας Αεροσκαφών ΤΕΙ Χαλκίδας

737 Τεχνολογίας Αεροσκαφών ΤΕΙ Χαλκίδας 737 Τεχνολογίας Αεροσκαφών ΤΕΙ Χαλκίδας 1. Εισαγωγή Η ασφάλεια πτήσεων εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την επιμελημένη και σωστή συντήρηση των διαφόρων τύπων αεροσκαφών. Ο ρόλος λοιπόν των μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή διαχείρισης παιδικού άσθματος

Εφαρμογή διαχείρισης παιδικού άσθματος Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Εφαρμογή διαχείρισης παιδικού άσθματος Μενεσίδης Μιχάλης ΑΕΜ: 228 Επιβλέποντες : Αγγελίδης Παντελής, Αναπληρωτής Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Επεξεργασία εικόνας και video για Ιατρικές Εφαρμογές στην Καρδιολογία και στην έγκαιρη πρόγνωση Alzheimer Δρ. Γιάννης Κομπατσιάρης - Ερευνητής Β - ΙΠΤΗΛ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρονική Υγεία Ενότητα: Διαχείριση χρόνιων πασχόντων με συστήματα τηλεματικής Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr Τμήμα Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικός Χάρτης Πόλης

Συνολικός Χάρτης Πόλης Στα πλαίσια εφαρµογής της οδηγίας 2002/49/ΕΚ, για την αντιµετώπιση των σοβαρών περιβαλλοντικών προβληµάτων που αντιµετωπίζουν οι πόλεις, εξαιτίας του οδικού Θορύβου, µε σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΧΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΥΠΑΤΕ»

ΠΑΡΟΧΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΥΠΑΤΕ» I. Ιατρικές Επισκέψεις ΠΑΡΟΧΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΥΠΑΤΕ» 1. Σε ιατρούς όλων των ειδικοτήτων του δικτύου Χωρίς χρέωση του ασφαλισμένου 2. Σε ιατρούς εκτός δικτύου σε περιοχές όπου στο δίκτυο

Διαβάστε περισσότερα

Νανοτεχνολογία ΧΑΡΙΣ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 2013 14

Νανοτεχνολογία ΧΑΡΙΣ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 2013 14 Νανοτεχνολογία 1.Ορισμός της Νανοτεχνολογίας 2.Πότε έκανε την εμφάνιση της; 3.Τα επιτευγματά της 4.Σε τι ωφελει την ανθρωπότητα 5.Που τη συναντάμε στη φύση 6.Κριτικές 7.Τι περιμένουμε απο την εξέλιξη της

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι Λειτουργικά Συστήματα 1 Λογισμικό του Υπολογιστή Για να λειτουργήσει ένας Η/Υ εκτός από το υλικό του, είναι απαραίτητο και το λογισμικό Το σύνολο των προγραμμάτων που συντονίζουν τις λειτουργίες του υλικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΘΕΜΑΤΑ ΠΕΡΑΣΜΕΝΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟ ΩΝ

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΘΕΜΑΤΑ ΠΕΡΑΣΜΕΝΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟ ΩΝ ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΘΕΜΑΤΑ ΠΕΡΑΣΜΕΝΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟ ΩΝ α. Τι ονοµάζουµε διασπορά οπτικού παλµού σε µια οπτική ίνα; Ποια φαινόµενα παρατηρούνται λόγω διασποράς; (Αναφερθείτε σε

Διαβάστε περισσότερα

Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση. στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές

Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση. στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές 1 Εισαγωγή Οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας (Information and Communication Technology, I.C.T.) καθώς και οι ηλεκτρονικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τεχνολογία Πολυµέσων 01-1

Εισαγωγή. Τεχνολογία Πολυµέσων 01-1 Εισαγωγή Τι είναι τα πολυµέσα Ποιοι εµπλέκονται στα πολυµέσα Χαρακτηριστικά των µέσων Απαιτήσεις πολυµέσων Ιδιότητες πολυµέσων Μετάδοση πολυµέσων οµή συστηµάτων πολυµέσων Τεχνολογία Πολυµέσων 01-1 Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ

Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΑΚΡΙΔΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ MSc ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ Γ.Ν.Α. Ε.Δ.Ν.Υ.Π.Υ. 15 Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ- «Νοσοκομειακό

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστι σ κ τι ά κ αι Π λεονεκτήµατα το υ A r A c r hica C D A 1 5 Ε πλ π ουτισ τι µ σ ένες Α ρ Α χιτεκτονικές Μ ο Μ ρφές

Χαρακτηριστι σ κ τι ά κ αι Π λεονεκτήµατα το υ A r A c r hica C D A 1 5 Ε πλ π ουτισ τι µ σ ένες Α ρ Α χιτεκτονικές Μ ο Μ ρφές και του ArchiCAD 15 Εµπλουτισµένες Αρχιτεκτονικές Μορφές Πολυεδρική Στέγη Οι σύνθετες στέγες µοντελοποιούνται πλέον ως µονά στοιχεία και η επεξεργασία τους γίνεται µε τη µέγιστη ευελιξία. Οι διάφορες έδρες

Διαβάστε περισσότερα

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard Διεθνές Πρόγραμμα Υγείας Σύνοψη παροχών AXAPPP Ένα απλό γράφημα για να σας βοηθήσει να επιλέξετε το επίπεδο της κάλυψης που σας ταιριάζει Οι τέσσερις επιλογές που μπορείτε να επιλέξετε Prestige Plus Prestige

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15 Α ΕΤΟΣ Εξάμηνο Α 1. ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ 2. ΙΑΤΡΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 3. ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 4. ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ Ι 5. ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ Ι 6. ΙΑΤΡΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 7. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 01-1

Εισαγωγή. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 01-1 Εισαγωγή Τι είναι τα πολυμέσα; Χαρακτηριστικά των μέσων Ιδιότητες συστημάτων πολυμέσων Δομή συστημάτων πολυμέσων Δικτυακά συστήματα πολυμέσων Μετάδοση πολυμέσων Απαιτήσεις πολυμέσων Ποιοι εμπλέκονται στα

Διαβάστε περισσότερα