ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΔΙΑΤΜΗΜΑΤIΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΔΙΑΤΜΗΜΑΤIΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΔΙΑΤΜΗΜΑΤIΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΣΤΟΝ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΑ ΤΟΥ ΜΟΡΝΟΥ Σωτήρης-Θεοφάνης Η. Καραλής Αθήνα, Νοέμβριος 27 Επιβλέπων Καθηγητής: Ι. Παπαδημητράκης

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Στην ολοκλήρωση αυτής της εργασίας συνέβαλλαν αρκετοί άνθρωποι τους οποίους θέλω από αυτή την θέση να ευχαριστήσω. Το θέμα προτάθηκε από τον καθηγητή μου κ. Ιωάννη Παπαδημητράκη, με την μεσολάβηση του οποίου έγιναν και οι απαραίτητες συννενοήσεις με το Center for Water Research (CWR) του Πανεπιστημίου της Δυτικής Αυστραλίας στο Perth, το οποίο και μας προμήθευσε με το πρόγραμμα ELCOM που είναι ένα από τα δύο βασικά μοντέλα που χρησιμoποιήθηκαν για την προσομοίωση (το δεύτερο, το οικολογικό μοντέλο CAEDYM, διατίθεται ελεύθερα από το site του CWR, καθώς και το μονοδιάστατο θερμουδροδυναμικό μοντέλο DYRESM που έχει χρησιμοποιηθεί σε παλαιότερες εργασίες όπως στις λίμνες Παμβώτιδας και Βεγορίτιδας σε αντίστοιχες διπλωματικές εργασίες υπό την επίβλεψη του κ. Παπαδημητράκη). Tον ευχαριστώ ιδιαίτερα τόσο για την εμπιστοσύνη του, όσο και για την έμπνευση και την καθοδήγησή του καθ όλο το διάστημα της εργασίας. Από την ΕΥΔΑΠ, που μας προμήθευσε με τα δεδομένα ευχαριστώ ιδιαίτερα τον κ. Φ.Τζουμέρκα, Διευθυντή της Διεύθυνσης Ποιότητας Υδάτων, όχι μόνο για την πρόθυμη και άμεση βοήθειά του αλλά και για την συμπάθεια με την οποία αντιμετώπισε την εργασία και για τις διαφωτιστικές συζητήσεις που είχα κατά διαστήματα μαζί του. Ακόμα ευχαριστώ τον κ. Αντώνη Αγγελόπουλο, γεωλόγο από την υπηρεσία Υδροληψίας της ΕΥΔΑΠ, που πρόθυμα με προμήθευσε με ότι σχετικό υλικό είχε στην διάθεσή του, αφού θυμήθηκε ότι προ 2 ετίας περίπου είχαμε βρεθεί μαζί στο ΙΓΜΕ, εγώ τότε σαν φοιτητής. Ακόμα, από την ΕΥΔΑΠ του Μενιδίου ευχαριστώ πολύ την κα Μαρία Κούτρα, απόφοιτο του ίδιου μεταπτυχιακού προγράμματος, που απρόσκοπτα με προμήθευσε με όλα τα σχετικά δεδομένα. Ακόμα ευχαριστώ τον κ. Γ. Μιχαλάκη χημικό εργοδηγό από την ΕΥΔΑΠ του Γαλατσίου που με προμήθευσε με τα ποιοτικά δεδομένα της τριετίας Τέλος, ευχαριστώ από το τμήμα της ΕΥΔΑΠ του Μόρνου, την κα Θέκλα Βαρώτσου και τον κ. Κώστα Μέρη που συνάντησα κατά την επίσκεψη μου στο φράγμα του Μόρνου στις αρχές του Οκτωβρίου. Πολλές ευχαριστίες οφείλω και στην κα Αγγελική Χιώνη, απόφοιτο ΠΜ του ΕΜΠ, που ευρισκόμενη πάντα ένα βήμα μπροστά από εμένα (καθώς είχε τρέξει το DYRESM-CAEDYM στην διπλωματική της εργασία, και το ELCOM στην μεταπτυχιακή της διπλωματική εργασία στην Γερμανία περίπου τον ίδιο καιρό που το δούλευα και εγώ εδώ) με βοήθησε αποφασιστικά και άμεσα σε σχεδόν κάθε απορία μου. 1

3 Ευχαριστώ ακόμα τον παλιό μου συνάδελφο κ. Στέλλιο Τσαντέ καθώς και την εταιρεία ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ, για την ευγενική παραχώρηση των διαγραμμάτων 1:5. της ΓΥΣ της περιοχής που έγινε μετέπειτα η λεκάνη κατάκλυσης του φράγματος του Μόρνου. Επίσης, θέλω να ευχαριστήσω τον συνάδελφο και παιδικό μου φίλο Γιάννη Κάτσιο, σήμερα καθηγητή Ψηφιακής Χαρτογραφίας στο ΤΕΙ της Αθήνας, στο τμήμα Τοπογράφων, για την αποφασιστική του βοήθεια στην χαρτογραφική πληρότητα καθώς και στην αισθητική αρτιότητα της εργασίας αυτής. Η ενασχόλησή μου με την εργασία αυτή κλείνει περίπου ένα χρόνο, στην διάρκεια του οποίου η ζωή δεν ήταν ακριβώς ρόδινη. Για αυτό τον λόγο θέλω να ευχαριστήσω την σύντροφό μου Ίλια Δελούκα, για την υπομονή και την συμπαράστασή της και ελπίζω να μην θεωρηθεί αμετροέπεια εαν της αφιερώσω το πόνημα αυτό. Σωτήρης Η. Καραλής Αθήνα, Νοέμβριος 27 2

4 ΣΥΝΟΨΗ Στην εργασία αυτή προσομοιώθηκε η λειτουργία του ταμιευτήρα του Μόρνου, όσο αφορά τα υδροδυναμικά και θερμοδυναμικά του χαρακτηριστικά του σε συνδυασμό με τις ποιοτικές παραμέτρους του αποθηκευμένου νερού, κυρίως τα λεγόμενα θρεπτικά: Άνθρακας, Άζωτο και Φώσφορος. Χρησιμοποιήθηκαν τα μοντέλα (προγράμματα) που έχουν αναπτυχθεί στο Κέντρο Ερευνών Νερού (CWR - Center for Water Research), ερευνητικό κέντρο του Πανεπιστημίου της Δυτικής Αυστραλίας (Perth). Τα μοντέλα αυτά είναι το ELCOM, το DYRESM και το CAEDYM. Η σημασία της προστασίας της ποιότητας του νερού στον ταμιευτήρα από τον οποίο υδρεύεται ολόκληρη η περιοχή της πρωτεύουσας με τα 4,5 εκατομμύρια των κατοίκων της είναι προφανής, έστω και εάν το νερό οδηγείται από εκεί στα διϋλιστήρια της ΕΥΔΑΠ μέσω ενός συστήματος ανοιχτών και κλειστών αγωγών μήκους 18 περίπου χιλιομέτρων. Η συμβολή στην κατανόηση των λειτουργιών και των συντελούμενων διεργασιών που προσφέρει η προσομοίωση με φυσικά και οικολογικά μοντέλα, είναι σημαντική περαιτέρω και για την λήψη μέτρων προστασίας από την πολιτεία, καθώς σήμερα, ολοένα και περισσότερο, συνειδητοποιούμε την κρίσιμη κατάσταση των υδάτινων πόρων της χώρας μας τόσο ποσοτικά, όσο και κυρίως- ποιοτικά. Τα δεδομένα της βαθυμετρίας προέκυψαν από την ψηφιοποίηση των διαγραμμάτων κλίμακας 1:5. της ΓΥΣ. Η ανάλυση που δόθηκε στο μοντέλο ήταν κελιά καννάβου διαστάσεων 2 επί 2 μέτρα, με βάθος ίσο με ένα μέτρο. Από αυτό το πλέγμα (εσχάρα Grid 2x2) δημιουργήθηκε με παρεμβολή και νέα καμπύλη στάθμης - αποθέματος η οποία και χρησιμοποιήθηκε κατόπιν στην εξίσωση του ισοζυγίου για τον υπολογισμό των εισροών. Τα μετεωρολογικά δεδομένα και συγκεκριμένα, η θερμοκρασία του αέρα, η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας βραχέων κυμάτων, η ταχύτητα και διεύθυνση των ανέμων, η σχετική υγρασία και η ηλιοφάνεια, ελήφθησαν από τον αυτόματο τηλεμετρικό σταθμό που εγκαταστάθηκε από την ΕΥΔΑΠ το 22 στην θέση της σήραγγας υδροληψίας στον ταμιευτήρα, ενώ τα δεδομένα της βροχής ελήφθησαν από τον συμβατικό σταθμό του Λιδωρικίου. Τα δεδομένα του ισοζυγίου του ταμιευτήρα, καθώς και οι μετρήσεις των ποιοτικών παραμέτρων του νερού στον ταμιευτήρα και στις ποτάμιες εισόδους, ελήφθησαν επίσης από την ΕΥΔΑΠ, από τα τμήματα Μενιδίου και Γαλατσίου αντίστοιχα. 3

5 Η χρονική περίοδος της προσομοίωσης ήταν η τριετία περίοδος αρκετά μεγάλη τελικά τόσο για τον απαραίτητο χρόνο προσομοίωσης 1 όσο και κυρίως- για την απόδοση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Ακόμα και όταν αποκτηθεί έλεγχος (μετά από κάποιο καιρό) στην συμπεριφορά του προγράμματος, η αμφιβολία παραμένει για το εάν οι ρυθμίσεις της προσομοίωσης είναι οι καλύτερες που θα μπορούσαν να γίνουν, και εαν τα αποτελέσματα θα είναι αξιόπιστα και χρήσιμα, κυρίως όσο αφορά το οικολογικό μοντέλο. Για την προετοιμασία της προσομοίωσης αλλά και την ερμηνεία των αποτελεσμάτων, απαιτείται συνήθως συλλογική δουλειά από ομάδα ερευνητών διαφόρων ειδικοτήτων, την οποία δεν ισχυριζόμαστε ότι υποκαθιστούμε σε μία έστω μεταπτυχιακή- διπλωματική εργασία. Πάντως, τα αποτελέσματα της προσομοίωσης συγκροτούν ένα σώμα στοιχείων αρκετά μεγάλο, που θα μπορεί να αναλύεται για πολύ καιρό ακόμα. Η τεχνητή λίμνη του Μόρνου έχει μέγιστο βάθος 2 πάνω από 1 μέτρα και μέσο βάθος περίπου 52 μέτρα, είναι δηλαδή πολύ βαθειά σε σύγκριση όχι μόνο με τις υπόλοιπες ελληνικές λίμνες αλλά και με ανάλογες τεχνητές λίμνες ανά τον κόσμο (οι τεχνητές λίμνες, αυτές δηλαδή που έχουν δημιουργηθεί πίσω από φράγματα, είναι γενικά βαθύτερες από τις φυσικές λίμνες). Είναι γνωστό ότι τα μεγάλα βάθη μπορούν να οδηγήσουν σε συνθήκες μερόμιξης (μερική ανάμιξη, σε αντιδιαστολή με τις ολομικτικές λίμνες αυτές δηλαδή που αναμιγνύονται ολικά σε κάποια ή κάποιες περιόδους του έτους) δηλαδή σε λίμνες οι οποίες δεν αναμιγνύονται ποτέ ολοκληρωτικά ως προς το βάθος τους, και πράγματι, τέτοια φαίνεται να είναι και η τεχνητή λίμνη του Μόρνου, τουλάχιστον κατά τις χρονιές όπου η στάθμη κυμαίνεται από +42μ έως +435μ περίπου (ΑΣΥ), που είναι και η συνήθης διακύμανση της στάθμης στη λίμνη, σε όχι κακές υδρολογικές χρονιές. Ένα άλλο χαρακτηριστικό της λίμνης αυτής είναι το γεγονός ότι συγκροτείται από δύο επιμέρους λεκάνες που συγκοινωνούν μεταξύ τους με μια σχετικά στενή (<2 μ) και βαθειά (~75 μ) διώρυγα. Η λεκάνη του Φράγματος έχει τα χαρακτηριστικά της βαθειάς λίμνης (lacustrine), ενώ η λεκάνη της Υδροληψίας είναι 1 Σε PC με επεξεργαστή 1,81GHz, 1GB RAM, ο απαιτούμενος χρόνος για ένα μήνα προσομοίωσης του ταμιευτήρα με ELCOM-CAEDYM (ανάλογα και με το χρονικό της βήμα, που γενικά κυμάνθηκε από 2 έως 5 λεπτά), ήταν από ώρες, ανάλογα με την περίοδο του έτους. Αντίθετα, οι απαιτήσεις του DYRESM-CAEDYM είναι πολύ πιο μετριοπαθείς, αφού για μια τριετία προσομοίωσης χρειάζεται περίπου μισή ώρα. 2 Δεν έχει ληφθεί στην παρούσα εργασία καθόλου υπόψη η μεταφορά και απόθεση φερτών στην λεκάνη κατάκλυσης. Τα σημερινά βάθη θα είναι μικρότερα αφού ο ταμιευτήρας λειτουργεί πλέον πάνω από 25ετία, και μεγάλες ποσότητες φερτών θα πρέπει να έχουν μεταφερθεί και καθιζάνει σε διάφορα σημεία της λίμνης. 4

6 περισσότερο ποταμοειδής (riverine). Τα συγκεκριμένα αυτά χαρακτηριστικά της λίμνης κάνουν πιό επιτακτική την χρήση ενός τρισδιάστατου μοντέλου. Το καινούργιο ίσως στοιχείο αυτής της εργασίας είναι το τρισδιάστατο υδροδυναμικό μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε, δηλαδή το ELCOM. Το μοντέλο αυτό χρησιμοποιείται ήδη σε ανάλογες προσομοιώσεις σε μεγάλες και μικρότερες λίμνες ανά τον κόσμο, από την λίμνη Βικτώρια στην Κεντρική Αφρική έως τις μεγάλες Λαυρεντιανές Λίμνες στα σύνορα Καναδά και ΗΠΑ (Λίμνη Erie). Η σχετική αρθρογραφία είναι πλέον πολύ μεγάλη. Με την χρήση του τρισδιάστατου μοντέλου δεν είναι πλέον απαραίτητη η διακρίβωση της εγκυρότητας της μονοδιάστατης προσέγγισης που γίνεται παραδοσιακά με τους αριθμούς Wedderbourn,W, και τον αριθμό Λίμνης, L N (Lake Νumber). Δίνεται έτσι η δυνατότητα για την φυσική αναπαράσταση της χωρικής κατανομής των διαφόρων διεργασιών σε όλη στην επιφάνεια της λίμνης. Οι φυσικές και βιοχημικές παράμετροι που εξετάσθηκαν στην παρούσα εργασία είναι η θερμοκρασία του νερού και οι συγκεντρώσεις DO, TOC (ολικός οργανικός άνθρακας), NO 3 και NH 4, TN, TKN (ολικό άζωτο και ολικό άζωτο κατά Kjendahl -> το οργανικό άζωτο συν αμμώνιο - αμμωνία), PO 4, TP (ολικός φώσφορος), ένα είδος φυτοπλανκτού που μετρείται σαν ΤCHLA (ολική χλωροφύλλη-α), και ένα είδος ζωοπλανκτού. Θα πρέπει εδώ να παρατηρήσουμε ότι οι μετρήσεις της ΕΥΔΑΠ γίνονται μόνο στην επιφάνεια (και στα παράλια) της λίμνης, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν στοιχεία για την ρύθμιση του οικολογικού μοντέλου σε σχέση με το βάθος. Οι τιμές των σχετικών παραμέτρων που αφορούν τα ιζήματα, και τόση σημασία έχουν στην δυναμική του κύκλου των θρεπτικών, δεν είναι δυνατόν να διακριβωθούν ούτε κατά προσέγγιση. Έτσι, η προσπάθεια περιορίστηκε αναγκαστικά στην διακρίβωση της συμφωνίας ή όχι των μετρήσεων με τα αποτελέσματα της προσομοίωσης στην επιφάνεια της λίμνης. Επίσης, δεν μπορεί να εξακριβωθεί η επιτυχία της φυσικής προσομοίωσης σε σχέση με την θερμοκρασία, καθώς η θερμοκρασία στις θέσεις δειγματοληψίας άρχισε να μετρείται τον Απρίλιο του 27. Η εργασία αυτή διαιρείται σε 5 μέρη. Το πρώτο μέρος, η εισαγωγή, είναι μια σύντομη ανασκόπηση των προϋποθέσεων στις οποίες αυτή η μελέτη βασίζεται, όσο αφορά τα πεδία της φυσικής και βιολογικής λιμνολογίας. Στο δεύτερο μέρος, το φυσικό πλαίσιο, κάνουμε μια κάπως εκτεταμένη ανασκόπηση των παραγόντων που επηρρεάζουν 5

7 το πρόβλημα καθώς και των συντελούμενων διεργασιών. Το μέρος αυτό ασχολείται ιδιαίτερα με την κατάταξη των λιμνών με βάση την στρωμάτωση τους, τις κινήσεις του νερού στην λίμνη και την επίδρασή τους στο βιοτικό περιβάλλον, τους μορφολογικούς παράγοντες της λεκάνης κατάκλυσης και την επίδραση που αυτοί ασκούν, και στο τέλος, στις κύριες αβιοτικές μεταβλητές (φως, διαλυμένο οξυγόνο, άνθρακας, άζωτο, φωσφόρος). Στο τρίτο μέρος, το υπολογιστικό περιβάλλον, έχουμε περιλάβει την θεωρία και την χρήση των προγραμμάτων που χρησιμοποιήθηκαν στην προσομοίωση δηλαδή των μοντέλων ELCOM και CAEDYM (user & science manuals). Στο τέταρτο μέρος, επικεντρώνουμε την προσοχή στην τεχνητή λίμνη του Μόρνου, και εξετάζουμε τα στοιχεία του ισοζυγίου της, τις περιβαλλοντικές μεταβλητές (άνεμοι, θερμοκρασίες και ηλιακές ακτινοβολίες, ηλιοφάνεια και κατακρημνίσεις), την μορφολογία της, και τις παραμέτρους ποιότητας νερού. Σε αυτό το μέρος αναφερόμαστε και στην τελική διαμόρφωση των δεδομένων της προσομοίωσης και της λογικής με την οποία αυτή αποφασίστηκε. Τέλος, στο πέμπτο μέρος, αποτελέσματα συζήτηση συμπεράσματα, παραθέτουμε τα διαγράμματα που προέκυψαν από την προσομοίωση και συζητούμε τα συμπεράσματα που βγαίνουν. 6

8 SUMMARY The present study consists in simulating the reservoir of Mornos with regard to its hydrodynamic and thermodynamic features combined with water quality parameters and, principally, nutrients: Carbon, Nitrogen and Phosphorus. The models (programs) used, have been developed by the Center for Water Research of the University of West Australia (Perth). These models are ELCOLM, DYRESM and CAEDYM. The importance of monitoring water quality in the reservoir, which supplies water to the entire region of the capital with its 4.5 million inhabitants, is obvious, even though the water reaches EYDAP refineries, via an aquaduct 18 km long, comprising open and closed conduits. Furthermore, the contribution of simulating using physical and ecological models to the understanding of the processes involved, is also significant for adopting protection measures by the state, since day by day we realize the critical condition of the water resources of our country quantitatively, but principally, qualitatively. The bathymetry data were obtained by digitizing the Army s Geographical Service diagrams of 1:5 scale. The resolution of the model is a 2 x 2 meters grid while depth is equal to one meter. A new stage-volume curve was created by this grid (2 x 2) through interpolation, and was used for the estimation of river inflows. The meteorological data e.g. air temperature, short wave radiation, velocity and direction of the wind, relative humidity and cloud cover, were taken by the automatic meteorological station that was installed by EYDAP in 22 at the location of the reservoir s water supply tunnel, whereas the rain data were taken by the conventional meteorological station of nearby town of Lidoriki. The reservoir s mass balance data, as well as the measurements of water quality parameters at locations at the reservoir, and also at the inflows, were also taken from EYDAP. The reservoir of Mornos has maximum depth exceeding 1 meters and average depth of 5 meters approximately; it is, thus, very deep compared, not only with other natural Greek lakes, but with other reservoirs (reservoirs are in general deeper than natural lakes). Another feature of this lake is the fact that it is composed by two sub-basins communicating with each other through a relatively narrow (<2m) and deep (~75m) canal. The basin of the Dam has the features of a deep lake (lacustrine), whereas the basin 7

9 of Withdrawal is more riverine. Such are the specific features of the lake that render imperative the use of a three-dimension model. The novel element of the present study is the use of a three dimensional hydrodynamic model, namely ELCOM. This model has already been used in simulations of large and smaller lakes around the world, such as the Lake Victoria in Central Africa and the large Laurentian Lakes at the U.S.A-Canada border (Lake Erie). The relevant bibliography is already very rich. When the three-dimensional model is used, it is no longer necessary to verify the validity of the one dimensional approach, validated through the use of numbers such as the Wedderbourn number, W, and the Lake Number, LN. It is, therefore, possible to examine the spatial distribution of the various natural processes on the whole of the lake. The physical and biogeochemical parameters simulated in the present study are the temperature of the water and the concentrations of DO, TOC (total organic carbon), NO 3 and NH 4, TN, TKN (total nitrogen and total Kjendahl nitrogen), PO 4, TP (total phosphorus), a species of phytoplankton measured as TCHLA (total chlorophyll-a), and a species of zooplankton. The measurements of EYDAP are limited to the surface of the lake and, as a consequence, no data are available for the calibration of the environmental model in relation to the depth, not even for verification purposes. The values of the relevant parameters related to sediments also cannot be estimated. Thus, our effort has, necessarily, been limited to verifying whether the measurements are in accordance with the results of the simulation at the lake s surface. The present study is composed by 5 parts. The first part, the introduction, consists in briefly reviewing the prerequisites upon which the study is based in respect of physical and biological limnology. The second part, the physical framework, is a review of environmental factors that affect the issue, and the related processes. It mainly disserts the classification of lakes according to their stratification regimes, the water s motions in a lake and its impact to the biotic environment, the morphology of the basin and it s impact, and finally a reference is made to the main abiotic variables (light, oxygen, carbon, nitrogen, phosphorus). The third part includes the theory and use of the programs, the 8

10 modelling tools, that were used for the simulation, namely ELCOM and CAEDYM. The fourth part focuses on the reservoir of Mornos, where we examine its balance data, the environmental variables (wind, air temperature, short wave radiation, cloud cover and relative humidity), its morphology and the water quality parameters. This part refers also to the final configuration of the simulation. Finally, the fifth part, results discussion conclusions, sets forth the diagrams that were the result of the simulation, and discusses the conclusions. 9

11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ I.1.1 Φυσικά μοντέλα I.1.2 Οικολογικά μοντέλα (Ecosystem modelling) II. ΜΕΡΟΣ : ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ II.1 ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΣΤΡΩΜΑΤΩΣΗ ΣΤΙΣ ΛΙΜΝΕΣ II.1.1 Τύποι στρωμάτωσης και ανάμιξης... 2 II.2 ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΛΙΜΝΕΣ II.2.1 Στρωτή και τυρβώδης ροή II.2.2 Επιφανειακά κύματα βαρύτητας II.2.3 Τυρβώδης ροή και μετρα της ευστάθειας II.2.4 Κατακόρυφος συντελεστής τυρβώδους διάχυσης II.2.5 Διάχυση σε μεγαλύτερες χρονικές κλίμακες II.2.6 Συντελεστής οριζόντιας διάχυσης II.2.7 Οριζόντια ρεύματα II.2.8 Κυκλοφορία προκαλούμενη απο τον άνεμο II.2.9 Ρεύματα πυκνότητας και διαχείριση των λιμνών II.2.1 Ρεύματα Langmuir II.2.11 Στάσιμα επιφανειακά κύματα II.2.12 Εσωτερικές ταλαντώσεις (της θερμοκλίνης)... 4 II.2.13 Υπολιμνιτικά ρεύματα και επαναιώρηση ιζήματος II.2.14 Τυρβώδης ανάμιξη και biota II.2.15 Χρονικές κλίμακες και απόκριση της βιοκοινότητας II.3 ΜΟΡΦΟΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΚΑΤΑΚΛΥΣΗΣ II.3.1 Η επιφάνεια της λίμνης II.3.2 Το βάθος II.3.3 Το σχήμα της επιφανείας... 5 II.3.4 Οι κλίσεις των πρανών... 5 II.4 ΚΥΡΙΕΣ ΑΒΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ II.4.1 Το φώς II.4.2 Το οξυγόνο II.4.3 Ανόργανος Άνθρακας και ph II.4.4 Φωσφόρος II.4.5 Άζωτο II.5 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΟΥ ΜΕΡΟΥΣ: ΓΛΩΣΣΑΡΙ III. ΜΕΡΟΣ : ΤΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ III.1 ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ELCOM III.1.1 Εισαγωγή III.1.2 Θεμελιώδεις υδροδυναμικές εξισώσεις και μοντέλα III.1.3 Περιορισμοί χρονικού βήματος III.1.4 Αριθμητική μέθοδος... 8 III.1.5 Μεταφορά των βαθμωτών μεγεθών... 9 III.1.6 Πλευρικές οριακές συνθήκες και οριακές συνθήκες πυθμένα III.1.7 Το μοντέλο της ποσότητας κίνησης του ανέμου III.1.8 Θερμοδυναμική της επιφανείας και ροές μάζας III.1.9 Επιφανειακές ροές μάζας III.1.1 Μοντέλο ανάμιξης

12 III.2 ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ELCOM III.2.1 Γενικά III.2.2 Στάδια στην διαδικασία προσομοίωσης III.2.3 Προεπεξεργασία III.2.4 Kυρίως προσομοίωση III.2.5 Μετα-επεξεργασία και οπτικοποίηση των αποτελεσμάτων III.3 ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ CAEDYM III.3.1 Φως III.3.2 Ανόργανα σωματιδιακά συστατικά III.3.3 Διαλυμένο οξυγόνο III.3.4 Κύκλοι θρεπτικών III.3.5 Φώσφορος III.3.6 Νιτρικά III.3.7 Άνθρακας III.3.8 Βακτήρια III.3.9 Διαλυμένος ανόργανος Άνθρακας ατμοσφαιρικές ανταλλαγές III.3.1 Διαλυμένος ανόργανος Άνθρακας κινητική των ανθρακικών III.3.11 Βιολογικές μεταβλητές υγρή στήλη III.3.12 Το ίζημα III.4 ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ CAEDYM III.4.1 Καταστατικές μεταβλητές III.4.2 Αρχεία εισόδου μεταβλητών στο CAEDYM III.4.3 Έξοδος αποτελεσμάτων IV. ΜΕΡΟΣ : Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΛΙΜΝΗ ΤΟΥ ΜΟΡΝΟΥ IV.1 ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ IV.1.1 Εισροές και Εκροές από / σε άλλες λεκάνες απορροής IV.1.2 Εισροές από την λεκάνη απορροής του ταμιευτήρα IV.1.3 Καμπύλες Στάθμης Αποθέματος και Στάθμης Επιφάνειας IV.1.4 Υπολογισμός των εισροών IV.2 ΒΑΘΥΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΑΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ IV.2.1 Μορφολογία λεκάνης κατάκλυσης IV.2.2 Αρχείο βαθυμετρίας και αρχείο οριακών συνθηκών IV.3 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ IV.3.1 Θερμοκρασίες και ηλιακή ακτινοβολία βραχέων κυμάτων IV.3.2 Άνεμοι IV.3.3 Βροχή IV.3.4 Εξάτμιση Ηλιοφάνεια Σχετική Υγρασία IV.3.5 Αρχεία χρονοσειρών περιβαλλοντικών μεταβλητών IV.3.6 Θερμοκρασίες των εισροών IV.3.7 Τελική διαμόρφωση των δεδομένων της προσομοίωσης IV.4 ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΝΕΡΟΥ IV.4.1 Χαρακτηριστικά νερού ταμιευτήρα και νερού εισροών IV.4.2 Εποχικότητα και διακυμάνσεις των παραμέτρων ποιότητας IV.4.3 Δεδομένα εισόδου ποιοτικού μοντέλου (CAEDYM scalars) IV.4.4 Τροφική κατάσταση της λίμνης

13 V. ΜΕΡΟΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ -ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ V.1.1 Σημεία λήψης αποτελεσμάτων V.2 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΤΗΣΙΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΣΤΡΩΜΑΤΩΣΗΣ V.2.1 Η δημιουργία ημερήσιου επιφανειακού στρώματος (diurnal surface layer) V.2.2 Αριθμοί Wedderburn, Lake Number και λοιποί υδροδυναμικοί παράγοντες V.2.3 Εσωτερικά κύματα και ταλαντώσεις V.2.4 Χρόνος παραμονής και κυκλοφορία στην λίμνη V.3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ V.3.1 1D Προσομοίωση (DYRESM-CAEDYM) V.3.2 3D Προσομοίωση (ELCOM-CAEDYM) V.4 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ V.5 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ V.6 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: ΑΡΧΕΙΑ ΕΙΣΟΔΩΝ ΣΕ ELCOM / CAEDYM V.7 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II: ΑΔΙΑΣΤΑΤΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΜΙΑΣ ΛΙΜΝΗΣ V.8 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III: ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΥΚΩΜΑ V.9 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΕΓΙΣΤΩΝ ΤΙΜΩΝ ΑΝΕΜΩΝ ΣΤΗΝ ΤΡΙΕΤΙΑ 23, 24,

14 I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκεκριμένη εργασία εισέρχεται σε κυρίως δύο επιστημονικές περιοχές πεδία- που μπορούμε να τις χαρακτηρίσουμε σαν φυσική και βιολογική - χημική λιμνολογία. Η πρώτη θεωρεί τα ισοζύγια μάζας, ποσότητας κίνησης, ενέργειας και θερμότητας μέσα στην λίμνη εξετάζοντας ιδιαιτέρως τα χαρακτηριστικά της τύρβης, και την ανάμιξη που αυτή προκαλεί, ενώ η δεύτερη ολιγότερο συναφής με τα παραδοσιακά αντικείμενα του υδραυλικού μηχανικού- ασχολείται με τις πολύπλοκες και άγνωστες εν μέρει ακόμα βιογεωχημικές διεργασίες που συντελούνται μέσα σε μια λίνη, και ακόμα με την εξάρτησή τους από την λεκάνη απορροής της λίμνης (και από το ίζημα στον πυθμένα της), σε βαθμό τέτοιο που η λεκάνη απορροής και η λεκάνη κατάκλυσης να θεωρούνται ως ένα κλειστό ενιαίο σύστημα. Είναι γενική η παραδοχή όμως ότι το πεδίο ροής (δηλαδή η κίνηση που περιγράφεται με την βοήθεια της φυσικής λιμνολογίας) επηρρεάζει τις βιολογικές διεργασίες, και συνήθως όχι το αντίστροφο. Έτσι εξηγείται και η αλληλεπίδραση και η συνεργασία μεταξύ των δύο αυτών πεδίων κατά τα τελευταία 3 χρόνια, όπου η καθεμία από τις δύο περιοχές θεωρεί την άλλη ως φυσική συνέχειά της. Αν και δεν ενδιαφερόμαστε εδώ ιδιαίτερα για τις εννοιολογικές διακρίσεις και την κατηγοριοποίηση των μοντέλων, είναι χρήσιμο να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα στα φυσικά και τα οικολογικά μοντέλα. I.1.1 Φυσικά μοντέλα Η φυσική λιμνολογία μπορεί να θεωρηθεί ως ένα τμήμα της περιβαλλοντικής υδραυλικής (Environmental Hydraulics). Ειδικότερα, η μελέτη της κίνησης και της ανάμιξης των νερών στις λίμνες και ταμιευτήρες ιδίως, επικεντρώνεται στην συμπεριφορά των στρωματωμένων αποδεκτών, δεδομένου ότι η πλειονότητα των λιμνών επιδεικνύει κάποιο βαθμό θερμικής (κυρίως) στρωμάτωσης τουλάχιστον για 9 μήνες τον χρόνο. Η στρωμάτωση της θερμοκρασίας οδηγεί σε στρωμάτωση της πυκνότητας και η υπόθεση της αστρόβιλης ροής μακρυά από τα στερεά όρια της λίμνης δεν μπορεί πλέον να υιοθετηθεί εύκολα, προκειμένου να εξηγηθούν οι παρατηρούμενες συμπεριφορές. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως συμβαίνει στις εκβολές των ποταμών στην θάλασσα (estuaries), ή σε αλμυρές λίμνες, η στρωμάτωση υποβοηθείται παραπέρα και από τις 13

15 διαφορές στην αλατότητα (μέτρο των διαλυμένων στο νερό αλάτων). Το προφίλ της χωρικής βαθμίδας της πυκνότητας κατά την κατακόρυφο, που προκύπτει από το συνδυασμό θερμόκρασίας και αλατότητας 3 δεν είναι σταθερό, αν και συχνά μπορεί να γίνει η παραδοχή υπάρξεως δύο ή τριών οριζοντίων στρωμάτων νερού με σταθερή αλλά διαφορετική πυκνότητα το κάθε ένα. Με την παρουσία του πεδίου βαρύτητας g, οι διαφορές της πυκνότητας συντελούν στην εμφάνιση ανωστικών δυνάμεων που επηρεάζουν τις δυναμικές εξισώσεις της κίνησης. Έτσι, κάτω από την επίδραση του πεδίου βαρύτητας, ένα στρωματωμένο υγρό παρουσιάζει μια οργάνωση. Η κίνηση κατά τις κάθετες διευθύνσεις (πάνω και κάτω) παρεμποδίζεται από την στρωμάτωση της πυκνότητας, ενώ ευνοείται κατά την οριζόντια διεύθυνση, όπως συμβαίνει με τη συμπεριφορά στρωματωμένων υγρών κατά την υδροληψία από κάποιο βάθος, την αποκαλούμενη επιλεκτική υδροληψία (selective withdrawal). Οι παραδοχές που γίνονται, συνήθως, προκειμένου να γίνει το πεδίο αυτής της ροής πιο προσιτό σε μαθηματική ανάλυση είναι δύο: 1. Προσέγγιση Boussinesq, που δηλώνει ότι για ένα βαθμιαία μεταβαλόμενο πεδίο πυκνότητας θα πρέπει να διατηρηθούν μόνο οι διαφορές πυκνότητας που συνοδεύουν τον όρο της βαρύτητας στις σχετικές εξισώσεις κίνησης. Οι επιμέρους εμφανίσεις τιμων πυκνότητας μπορούν να αντικατασταθούν από μια μέση κατά το βάθος πυκνότητα. Έτσι εισέρχεται στις εξισώσεις κίνησης ο πολύ σημαντικός όρος της μειωμένης βαρύτητας g = [(ρ ο -ρ) /ρ ο ]*g όπου ρ ο είναι μια πυκνότητα αναφοράς. Οι ροές Boussinesq λαμβάνουν χώρα σε ένα καθεστώς μειωμένης βαρύτητας (με τυπική τιμή του g ~2 3% g). Έτσι, τα παραγόμενα κύματα βαρύτητας στις θέσεις των εσωτερικών διεπιφανειών πυκνότητας αναμένεται να έχουν πολύ μεγάλα εύρη ταλάντωσης (ύψη κυμάτων), και να μεταδίδονται με πολύ μικρή ταχύτητα (ταχύτητα φάσης), όπως συμβαίνει στην αργή κίνηση. Αυτά τα εσωτερικά κύματα (internal waves), είναι γνωστά και ως βαροκλινικά κύματα. 2. Οι μετατοπίσεις από ένα καθεστώς ισορροπίας είναι μικρές. Η παραδοχή αυτή μας επιτρέπει την γραμμικοποίηση των εξισώσεων κίνησης, και δίδει τη δυνατότητα να αγνοήσουμε τους όρους της μεταθετικής επιτάχυνσης (αναφερόμαστε πάντα στις εξισώσεις Euler, ή εάν θεωρήσουμε και την συνεκτικότητα του υγρού στις εξισώσεις Navier-Stokes). 3 Από την καταστατική εξίσωση της UNESCO (UNESCO -Technical Papers in Marine Science, 1982). 14

16 Ενώ στο πεδίο της κλασικής υδραυλικής υπάρχουν αδιάστατοι αριθμοί που η γνώση των οποίων χαρακτηρίζει πολλές ιδιότητες του πεδίου ροής, όπως ο αριθμός Reynolds με τον οποίο χαρακτηρίζουμε την ροή σε στρωτή ή τυρβώδη, και ο αριθμός Froude με τον οποίου χαρακτηρίζουμε την ροή σε υπέρ ή υποκρίσιμη, στις στρωματωμένες ροές χρησιμοποιούμε άλλους αριθμούς, οι βασικότεροι από τους οποίους είναι: 1. Η ανωστική συχνότητα ή συχνότητα Brunt-Vaisala (s -1 ). Η ανωστική συχνότητα εκφράζει τη συχνότητα με την οποία ταλαντώνεται ένα δεμάτι υγρού που μετακινήθηκε από την θέση ισορροπίας του. Αυτή είναι: N = g ρ z ρ ο 2. Ο αριθμός Richardson εκφράζει το λόγο του έργου που απαιτείται για ανάμιξη, προς την κινητική ενέργεια που είναι διαθέσιμη από ένα προφίλ διατμητικής ροής, ή εναλλακτικά ο λόγος των δυνάμεων της στρωμάτωσης (restoring force) προς τις αποσταθεροποιητικές δυνάμεις που σχετίζονται με τους μη γραμμικούς μεταθετικούς όρους, δηλαδή: Ri = g' L 2 U Ο αριθμός Richardon μπορεί να αναγνωριστεί και σαν ένας τροποποιημένος αριθμός Froude. Τέλος, πρέπει να αναφέρουμε και την επίδραση των δυνάμεων Coriolis σε κάποιες ροές που εκτείνονται σε σχετικά μεγάλες χωρικές κλίμακες (γεωστροφικές ροές). Η δύναμη Coriolis εκφράζει το γεγονός ότι στην περιστρεφόμενη γή μια κατ αρχήν ευθύγραμμη κίνηση εκτρέπεται προς τα δεξιά στο Βόρειο ημισφαίριο και προς τα αριστερά στο Νότιο. Με μαθηματικούς όρους, είμαστε αναγκασμένοι να περιλάβουμε την επιτάχυνση Coriolis στις εξισώσεις κίνησης προκειμένου να ικανοποιήσουμε το γεγονός ότι το σύστημα συντεταγμένων μας είναι μη αδρανειακό (είναι επιταχυνόμενο). Ένα άλλο θέμα που αξίζει προσοχής, είναι η προσομοίωση της διεργασίας της διάχυσης. Η προσομοίωση της διαδικασίας αυτής γίνεται με την υιοθέτηση της λογικής του νόμου του Fick, ο οποίος βασιζόμενος στις εργασίες του Fourrier για την μετάδοση της θερμότητας, και αναφερόμενος στη μοριακή διάχυση, υπέθεσε ότι η διάχυση μιας 15

17 ουσίας (μεταφορά μάζας) είναι ανάλογη με την κλίση της συγκέντρωσης της ουσίας επί έναν συντελεστή (συντελεστής μοριακής διάχυσης). Όμως, οι συντελεστές που χρησιμοποιούνται στην τυρβώδη διάχυση είναι πολύ μεγαλύτεροι (κατά τάξεις μεγέθους) απο αυτούς της μοριακής διάχυσης, και δεν αποτελούν ιδιότητες της διαχεόμενης ουσίας. Τέλος, αναφέρουμε ότι τα φυσικά μοντέλα είναι καλά θεμελιωμένα από φυσικής πλευράς, και χρησιμοποιούν έναν ελάχιστο αριθμό παραμέτρων. Δεν ισχύει όμως το ίδιο με τα οικολογικά μοντέλα που θα εξετάσουμε παρακάτω. I.1.2 Οικολογικά μοντέλα (Ecosystem modelling) Μπορούμε να θεωρήσουμε ένα οικοσύστημα σαν ένα σύνολο (βιολογικό σύστημα) που αποτελείται από δυναμικά αλληλοεπηρεαζόμενα μέρη όπως ζωϊκούς και φυτικούς οργανισμούς, θρεπτικά και εκκρίματα. Σε αντίθεση με τα φυσικά μοντέλα, που βασίζονται στους φυσικούς νόμους διατήρησης της μάζας και της ενέργειας, όπως ο δεύτερος νόμος του Νεύτωνα για την διατήρηση της ποσότητας κίνησης (ορμής), τα περιβαλλοντικά ή οικολογικά μοντέλα δεν διαθέτουν ένα αντίστοιχο νόμο τέτοιας γενικότητας. Αντίθετα, η κατανόηση της συμπεριφοράς ενός συγκεκριμένου μέρους του οικοσυστήματος, όπως πχ ο πλήθυσμός ενός ζωϊκού ή φυτικού είδους, μπορεί να προέρχεται από την γνώση της επίδρασης των περιβαλλοντικών συνθηκών στην αναπτυξη και τον θάνατό του, όπως για παράδειγμα η επίδραση της ποσότητας του διαλυμένου οξυγόνου ή της θερμοκρασίας στους ρυθμούς αναπαραγωγής κάποιου είδους ψαριών. Σε αυτή την ισορροπία προστίθεται κατόπιν και η αλληλοεπίδρασή του είδους αυτού με τα υπόλοιπα είδη για τα οποία το συγκεκριμένο είδος χρησιμεύει ώς τροφή, ή αντίθετα αποτελεί θηρευτή/καταναλωτή τους (κλασικά μοντέλα θηρευτών-θηραμάτων). Σε αυτό το ισοζύγιο προστίθεται ενδεχομένως και η είσοδος και η έξοδος του είδους αυτού από το πεδίο προσομοίωσης (την λίμνη πχ). Στα οικολογικά μοντέλα καταλήγουμε λοιπόν σε μια εξίσωση για κάθε μέρος του συστήματος (κάθε βιολογικό είδος, κάθε χημικό στοιχείο), όπου πέρα από τις εξαρτήσεις από τις περιβαλλοντικές συνθήκες, εμφανίζονται όροι πηγής (όπου δημιουργείται ή εισέρχεται το είδος στο πεδίο), και όροι καταβόθρας (όπου πεθαίνει ή χάνεται από το πεδίο). Στην κάθε περίπτωση συνεπώς, έχουμε στην διαφορική εξίσωση περιγραφής των 16

18 μεταβολών ενός είδους, στο αριστερό μέρος της εξίσωσης τον ρυθμό αύξησης του στοιχείου, ενώ στο δεξιό μέρος τους όρους που επηρεάζουν την αύξηση και τον θανατό του. Η γενική μορφή της διαφορικής εξίσωσης είναι η παρακάτω: Ρυθμός αύξησης στοιχείου Χ = (θετική σταθερά)*χ + (αρνητική σταθερά)*χ + όροι πηγής + όροι αλληλεπίδρασης Οι δύο πρώτοι όροι στο δεύτερο μέρος αναπαριστούν όρους αύξησης και όρους μείωσης του στοιχείου αντίστοιχα. Ένα χαρακτηριστικό μονοπαραμετρικό μαθηματικό μοντέλο αύξησης είναι η γνωστή λογιστική καμπύλη, ή καμπύλη S (S curve). Η καμπύλη αυτή έχει ασύμπτωτη την τιμή του πληθυσμού κορεσμού, δηλαδή την ανώτατη τιμή που μπορεί θεωρητικά να φτάσει ο πληθυσμός (ή η ποσότητα) ενός στοιχείου. Στην βάση των εξισώσεων των οικολογικών μοντέλων και όσο αφορά τον κύκλο των θρεπτικών, βρίσκεται η καμπύλη (ή σχέση) των Michaelis Menten, η οποία αν και δεν υποκρύπτει κάποιο ισχυρό θεωρητικό υπόβαθρο που να την υποστηρίζει, φαίνεται ωστόσο να περιγράφει ικανοποιητικά πολλά σχετικά φαινόμενα (P. Dyke -2). Έτσι, εαν το x είναι η συγκέντρωση ενός θρεπτικού στοιχείου (πχ του αζώτου) και το α είναι μια τιμή που αντιπροσωπεύει ένα ιδεώδες μέγιστο (που επιτυγχάνεται όταν οι περιβαλλοντικές συνθήκες επιτρέψουν τον μέγιστο ρυθμό αύξησης), τότε η αύξηση του θρεπτικού αυτού στοιχείου δίνεται από την σχέση: αx k + x Η παραπάνω έκφραση έχει τις εξής ιδιότητες: Όταν δεν υφίσταται το στοιχείο καθόλου (x = ) η αύξηση είναι μηδενική. Για πολύ μεγάλο x η αύξηση προσεγγίζει την ιδανική τιμή του α. Για τιμές ενδιάμεσες η αύξηση είναι μεταξύ του x και του α, αλλά είναι μεγαλύτερη για μεγαλύτερα x. Η σταθερά k που λέγεται σταθερά ημικορεσμού, εισάγεται για την προσαρμογή στα δεδομένα. Όταν x = k, ο ρυθμός αύξησης είναι α/2 (υπάρχει μια αναλογία εδώ με τον χρόνο ημιζωής των ραδιενεργών στοιχείων). Η μορφή της καμπύλης δίνεται στο παρακάτω διάγραμμα. Όσο μεγαλύτερο είναι το k τόσο μεγαλύτερη συγκέντρωση απαιτείται ώστε ο ρυθμός αύξησης να είναι ίσος με το α/2, και έτσι η ανάπτυξη επιβραδύνεται. 17

19 P x Διάγραμμα I-1: Ρυθμός ανάπτυξης στοιχείου (P) συναρτήσει της μάζας του Θρεπτικού x, με α = 5 (σχέση Michaelis- Menten). Στην πιο έξω καμπύλη το k=.5 ενώ στην εσωτερική k=1. Στην πρώτη περίπτωση απαιτείται x~2 για ρυθμό αύξησης = 5/2, ενώ στην δεύτερη περίπτωση απαιτείται συγκέντρωση x~1. 18

20 II. ΜΕΡΟΣ : ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ II.1 ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΣΤΡΩΜΑΤΩΣΗ ΣΤΙΣ ΛΙΜΝΕΣ Από τότε που άρχισαν να μετριώνται οι θερμοκρασίες στις λίμνες φάνηκε ότι όχι μόνο υπήρχαν μεγάλες εποχιακές διακυμάνσεις, αλλά ακόμα ότι υπήρχε ένα πρότυπο θερμοκρασιακής στρωμάτωσης που επέτρεπε την διάκριση και κατηγοριοποίηση των λιμνών. Η αναγνώριση αυτή δεν οφείλονταν μόνο στην αγάπη για την συστηματική, αλλά και στην συνειδητοποίηση της μεγάλης σημασίας της θερμοκρασίας στην δομή των βιοκοινοτήτων και την βιοπαραγωγικότητα των υδάτινων συστημάτων (J.Kallf -22). Η στρωμάτωση διαχωρίζει την λίμνη σε τρείς ζώνες ( όπου αυτό επιτρέπεται από τις κλιματικές συνθήκες και το βάθος). Η βαθειά ζώνη, το υπολίμνιο, χαρακτηρίζεται από ψυχρότερα μη τυρβώδη νερά, και δεν έρχεται σε επαφή με την ατμόσφαιρα. Κυριαρχείται από διαδικασίες διαπνοής που χρησιμοποιούν οργανική ύλη που προέρχεται από τα νερά της επιφάνειας, το επιλίμνιο. Το επιλίμνιο είναι σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα και είναι συχνά τυρβώδες. Σε αυτή τη ζώνη η πρωταρχική παραγωγή είναι μεγαλύτερη από την διαπνοή, και παρέχει το μεγαλύτερο τμήμα της ενέργειας για τις ανάγκες των ετεροτροφικών ζώων και των μικροβίων. Η μεταβατική ζώνη ανάμεσα στο μεταλίμνιο και το υπολίμνιο είναι το μεταλίμνιο. Χαρακτηρίζεται από μια μεγάλη κλίση της θερμοκρασίας (μεταβολή με το βάθος) που αναφέρεται σαν θερμοκλίνη ή θερμοκλινές. Ο σχηματισμός του μεταλίμνιου και η αποτελεσματική φραγή που αυτό αποτελεί στην κυκλοφορία των αερίων και των θρεπτικών, όπως και στην δυνατότητα του φυτοπλανκτού να βρίσκεται τουλάχιστον για κάποια διαστήματα στην αφωτική ζώνη, κάνει την θερμική στρωμάτωση να έχει καθοριστική σημασία για την βιολογική δραστηριότητα στην λίμνη. Μια μη στρωματωμένη λίμνη αναπτύσσει στρωμάτωση όταν τα ρεύματα που δημιουργούνται από τον άνεμο δεν είναι αρκετά ισχυρά ώστε να αναμίξουν την θερμότητα που διεισδύει μέσω της επιφανειακής ζώνης στην υπόλοιπη μάζα του νερού, εμποδίζοντας έτσι το σύστημα να διατηρήσει μια ενιαία θερμοκρασία. Η περαιτέρω θέρμανση της επιφάνειας αυξάνει την θερμοκρασιακή διαφορά μεταξύ επιφάνειας και βαθυτέρων στρωμάτων και προκαλεί διαφορά πυκνότητας. Αυτή με τη σειρά της 19

21 εμποδίζει την ανάμιξη των στρωμάτων, καθώς η δυναμική ενέργεια που σχετίζεται με αυτή την διαφορά πυκνότητας είναι μεγαλύτερη από την ενέργεια που εισάγεται μέσω του ανέμου στο τυρβώδες επιφανειακό στρώμα. Σε αυτό το σημείο δημιουργείται το σύστημα των τριών στρωμάτων. Στην εύκρατη ζώνη κατά το φθινόπωρο, ή την ψυχρή περίοδο στους τροπικούς, η διαδικασία αυτή αναστρέφεται και η ψύξη της επιφάνειας ελαττώνει την διαφορά πυκνότητας μεταξύ επιφανειακών και βαθυτέρων στρωμάτων, έως ότου η αντίσταση στην ανάμιξη αυτών των νερών ελαττωθεί σε σχέση με την ενέργεια ανάμιξης που εισάγεται από τα κύματα και ρεύματα. Σε αυτό το χρονικό σημείο η λίμνη επανααναμιγνύεται σε όλο το βάθος της. Το υπό ανάμιξη τμήμα της λίμνης λέγεται αναμεμιγμένο στρώμα ή στρώμα ανάμιξης η επιφανειακό στρώμα, το οποίο κατά τη διάρκεια της στρωμάτωσης περιορίζεται στο επιλίμνιο ή σε ένα τμήμα του. Μια σειρά σχημάτων κατηγοριοποίησης των λιμνών βασίστηκε στην θεώρηση της συχνότητας με την οποία στρωματώνονται ακολουθούμενες από περιόδους ανάμιξης, γνωστές σαν αναστροφές ή περιόδοι κυκλοφορίας. II.1.1 Τύποι στρωμάτωσης και ανάμιξης Ο ιδρυτής της λιμνολογίας Francois Forel στο μονόγραμμά του το 1892 πάνω στην λίμνη της Γενεύης (λίμνη Λεμάν) προτεινε ένα σχήμα ταξινόμησης βασιζόμενο στην θερμοκρασία του νερού που αναγνώριζε τρείς τύπους λιμνών (1) εύκρατες λίμνες που επιδεικνύουν μια περίοδο θερινής -και αντίστροφης χειμερινής- στρωμάτωσης που διαχωρίζονται από δύο περιόδους ανάμιξης (αναστροφής) (2) τροπικές λίμνες χαρακτηριζόμενες από μια περίοδο στρωμάτωσης και μία περίοδο ανάμιξης όπου η θερμοκρασία δεν πέφτει ποτέ κάτω από 3,98 ºC, και (3) πολικές λίμνες οι οποίες επιδεικνύουν μια περίοδο αντίστροφης στρωμάτωσης εκτός από μια θερινή περίοδο ανάμιξης με θερμοκρασία νερού που δεν ξεπερνά ποτέ τους 3,98 ºC. Το πιο πάνω σχήμα κατηγοριοποίησης αλλάχθηκε και εξελίχθηκε διαδοχικά από τους G.C. Whipple -1898, S.Yoshimura -1936, αναθεωρήθηκε από τον G.E.Hutchinson και H.Loffler Πιο πρόσφατα τροποποιήθηκε από τον Lewis -1983, το σχήμα του οποίου παρουσιάζεται στο παρακάτω διάγραμμα ΙΙ-1. 2

22 Οι αμικτικές λίμνες είναι λίμνες μόνιμα καλυμμένες από πάγο. Ωστόσο και αυτές, με ελάχιστες εξαιρέσεις, αναπτύσουν μια ελευθερη επιφάνεια κατά το καλοκαίρι, από όπου η διείσδυση της θερμότητας και η θέρμανση του επιφανειακού νερού δημιουργεί κάποια ρεύματα πυκνότητας που αναμιγνύουν λίγο την λίμνη (το θερμότερο νερό σε αυτή την περίπτωση καταβυθίζεται). Οι ψυχρές μονομικτικές λίμνες καλύπτονται από στρώμα πάγου το χειμώνα αλλά όχι το καλοκαίρι. Οι θερμοκρασίες δεν ανεβαίνουν πολύ πάνω από τους 4 βαθμούς ενώ η εισαγόμενη από τους ανέμους τύρβη είναι αρκετή για να μην στρωματωθεί η λίμνη. Αυτές οι λίμνες χαρακτηρίζονται από μια περίοδο ανάμιξης. Οι ψυχρές πολυμικτικές λίμνες είναι είτε σχετικά ρηχές είτε πολύ εκτεθειμένες σε ανέμους, καλυμμένες με πάγο το χειμώνα αλλά χωρίς πάγο το καλοκαίρι. Οι ρηχότερες λίμνες στρωματώνονται ασθενώς σε ηλιόλουστες μέρες, αλλά επανέρχονται το βράδυ, ενώ οι βαθύτερες στρωματώνονται για περιόδους ημερών έως εβδομάδων το καλοκαίρι. Αυτές οι τελευταίες σχηματίζουν μια μεταβατική κατηγορία λιμνών, ανάμεσα στις πολυμικτικές και διμικτικές που περιγράφονται από τον Lewis σαν ασυνεχείς πολυμικτικές. Οι θερμές πολυμικτικές λίμνες διαχωρίζονται από τις ψυχρές πολυμικτικές από την απουσία παγοκαλύματος σε οποιαδήποτε εποχή του χρόνου. Η περίοδος της στρωμάτωσης κυμαίνεται από ημερήσια σε μερικές μέρες σε ρηχές τροπικές λίμνες με μικρή θερμοχωρητικότητα. Οι βαθύτερες από αυτές βρίσκονται σε εκτεθειμένες στον άνεμο περιοχές, μιας και χωρίς αυτό το γνώρισμα θα κατατάσσονταν μάλλον στις θερμές μονομικτικές. Οι λίμνες που στρωματώνονται για περιόδους ημερών εως εβδομάδων χαρακτηρίζονται σαν ασυνεχείς θερμές πολυμικτικές. Οι διμικτικές λίμνες έχουν παγοκάλυμα για κάποια περίοδο του χρόνου και είναι σταθερά στρωματωμένες για μια άλλη περίοδο, με δύο ενδιάμεσες περιόδους ανάμιξης στις μεταβάσεις. Οι θερμές μονομικτικές λίμνες είναι τύπος κοινός στην νότια Ευρώπη, τα ανεμοδαρμένα Βρεττανικά νησιά, και σε εύκρατα μέρη όπου οι θερμοκρασίες του περιβάλλοντος παραμένουν σταθερά πάνω από -1 ºC. Ο τύπος αυτός των λιμνών επιδεικνύει μια μοναδική περίοδο στρωμάτωσης σταθερή κατά τη διάρκεια της θερμότερης εποχής του έτους, και αναμιγνύεται καθώς η στρωμάτωση αυτή εξασθενεί. Ένας ακόμα παράγοντας που επιδρά στο καθεστώς της στρωμάτωσης μιας λίμνης είναι και η μορφολογία της (σχήμα, βαθυμετρία, έκταση επιφανείας). Για παράδειγμα, το 21

23 ανάπτυγμα της επιφάνειας (fetch) σε περιοχές με ισχυρούς ανέμους είναι σημαντικός παράγοντας για την άρση της στρωμάτωσης, ενώ αντίθετα οι βαθειές λίμνες με μεγάλο όγκο νερού έχουν αρκετή θερμοχωρητικότητα για την αποθήκευση της απαραίτητης θερμότητας και την διατήρηση της στρωμάτωσης. Στην εύκρατη ζώνη (και στο βόρειο ημισφαίριο) οι λίμνες αρχίζουν να χάνουν θερμότητα κατά το τέλος του καλοκαιριού και κυρίως κατά το φθινόπωρο, όταν δηλαδή οι θερμοκρασίες του αέρα είναι μικρότερες από αυτές του νερού στο επιλίμνιο. Με την έναρξη της αποστρωμάτωσης η βαθμίδα της πυκνότητας ανάμεσα σε επιλίμνιο και υπολίμνιο αρχίζει να εξασθενεί σε σχέση με την κινητική ενέργεια που εισάγεται από τον άνεμο, με αποτέλεσμα την διάβρωση της θερμοκλίνης. Η εποχή της αναστροφής ή της πλήρους ανάμιξης κατά βάθος επακολουθεί σε χρόνο που εξαρτάται τόσο από την θερμοκρασία του υπολίμνιου, όσο και από το μέσο βάθος της λίμνης, σαν δείκτης αυτό το τελευταίο, του όγκου του νερού που πρέπει να ψυχθεί και της αδράνειας της υδάτινης μάζας που πρόκειται να αναμιχθεί. Διάγραμμα II-1: Κατηγοριοποίηση λιμνών με βάση το βάθος και το γεωγραφικό πλάτος τους, διορθωμένο για το υψόμετρο τους (από Lewis, 1983). 22

24 Οι τύποι λιμνών που θεωρήθηκαν ως τώρα επιδεικνύουν μια τουλάχιστον περίοδο πλήρους ανάμιξης κατά την διάρκεια του έτους, και έτσι καλούνται και ολομικτικές (ολικής ανάμιξης). Υπάρχουν κάποιες λίμνες ωστόσο, που δεν αναμιγνύονται ποτέ ολοκληρωτικά και καλούνται μερομικτικές (μερικής ανάμιξης). Αυτές οι λίμνες έχουν κατά κανόνα υψηλή αλατότητα στα βαθειά νερά που προκαλεί μια διαφορά πυκνότητας ξεχωριστή και επιπρόσθετη από αυτήν που προκαλεί η θερμοκρασία. Οι πολύ μεγάλες λίμνες (Βαϊκάλη-Ρωσία, Ταγκανίκα-Τανζανία), δεν χρειάζεται κάν να έχουν υψηλές αλατότητες στο υπολίμνιο. Τα βάθη τους καθώς και ο όγκος τους είναι τόσο μεγάλα, που όσο ισχυρή και αν είναι η δύναμη του ανέμου δεν είναι αρκετή να υπερκεράσει τις διαφορές της πυκνότητας. II.2 ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΛΙΜΝΕΣ Τα υδάτινα σώματα είναι πάντα σε κίνηση. Αυτό τους το χαρακτηριστικό είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την κατανομή της θερμότητας, των αερίων, των θρεπτικών και των οργανισμών που ευρίσκονται τόσο στο νερό όσο και στα ιζήματα. Υπάρχουν δύο είδη κίνησης στις λίμνες: τα κύματα που εμφανίζουν περιοδικότητα αλλά ελάχιστη ή και καθόλου ροή (κυκλοφορία), και τα ρεύματα που δεν έχουν περιοδικότητα αλλά συνεπάγονται ροή. Η σχετική σημασία των κυμάτων και ρευμάτων στην παραγωγή της τύρβης της απαραίτητης για την αποτελεσματική κατανομή των χημικών και των οργανισμών στις λίμνες εξαρτώνται από την μορφολογία της λίμνης (βάθος και επιφάνεια). Σε όλες τις λίμνες εκτός των ποτάμιων και κάποιων ταμιευτήρων όπου η εισροή των ποταμών προμηθεύει την περισσότερη από την κινητική τους ενέργεια, οι δύο κύριες φυσικές διεργασίες που παράγουν την οριζόντια και κατακόρυφη ανάμιξη είναι ο άνεμος στην διεπιφάνεια νερού-αέρα και η απώλεια θερμότητας (ψύχρανση) στην επιφάνεια η οποία προκαλεί ρεύματα πυκνότητας. Στα ποτάμια η κίνηση είναι το αποτέλεσμα ρευμάτων που προκαλούνται από την βαρύτητα. Ο άνεμος προκαλεί όχι μόνο τα τυπικά κύματα βαρύτητας στην επιφάνεια που παρατηρούμε στις λίμνες όπως και στη θάλασσα, αλλά εισάγει και πολύ μεγαλύτερα εσωτερικά κύματα (seiches) που ταλαντώνονται κατά μήκος της θερμοκλίνης και παράγουν ρεύματα στο υπολίμνιο. Επίπρόσθετα, εμφανίζονται ακόμα μακρά επιφανειακά κύματα που ταλαντώνουν την επιφάνεια με περιόδους ωρών ή και ημερών. 23

25 Τα επιφανειακά μακρά κύματα έχουν περιοδικότητα αρκετά μεγάλη ώστε να μην γίνονται αντιληπτά όταν μελετάμε τα τυπικά επιφανειακά κύματα που φτάνουν την ακτή σε περιόδους της τάξης μερικών δευτερολέπτων. Η κίνηση του νερού στις λίμνες είναι αρκετά περίπλοκη, όχι μόνο γιατί η ένταση και η διεύθυνση του ανέμου αλλάζουν συχνά, αλλά και γιατί η επίδραση του ανέμου στα ρεύματα και στα κύματα διοφοροποιείται σημαντικά από την περίμετρο της λίμνης, την μορφολογία της κάτω από την επιφάνεια, καθώς και το βάθος της. Τυχόν νησιά ή κόλποι αλλάζουν τη μορφή των παραγόμενων ρευμάτων, ενώ το βάθος επηρεάζει το ρόλο των εσωτερικών ταλαντώσεων και άλλων τύπων εσωτερικών κυμάτων. Ο κύριος λόγος να εξετάζουμε την κίνηση των νερών για να μοντελοποιούμε και να προβλέπουμε τη βιολογική συμπεριφορά των λιμνών, δεν έγκειται στην αδυναμία μας να μελετήσουμε και να μετρήσουμε τα κύματα και τα ρεύματα σε περιόδους ωρών και ημερών, αλλά μάλλον στην αδυναμία της εκτίμησης της συνεργού δράσης ρευμάτων και κυμάτων στην βιολογία και χημεία των λιμνών με τον χρόνο. II.2.1 Στρωτή και τυρβώδης ροή Σε κινήσεις με πολύ μικρές ταχύτητες η συνεκτικότητα του νερού είναι αρκετά μεγάλη ώστε να επιτρέπει στο νερό να κινείται με το ένα στρώμα να ολισθαίνει πάνω από το άλλο, με έναν ήπιο και οργανωμένο τρόπο. Αυτό συμβαίνει γιατί οι δυνάμεις συνεκτικότητας (που συνέχουν το υγρό) υπερέχουν των δυνάμεων που το επιταχύνουν. Καθώς αυξάνεται η εισροή νερού σε μια λίμνη, η οργανωμένη δομή καταρέει, και δημιουργείται μια στροβιλώδης και άτακτη περιστροφική κίνηση του νερού. Η αταξία μεταδίδεται με στροβίλους που υποβαθμίζονται συνέχεια σε μικρότερους μέχρις ότου η ενέργεια μετατραπεί πλήρως σε θερμότητα με την βοήθεια της συνεκτικότητας. Η αλλεπίδραση μεταξύ των συνεκτικών ιδιοτήτων του υγρού και των μεταβαλλόμενων ταχυτήτων που αναπτύσσονται σε αυτό, ορίζεται με έναν αδιάστατο αριθμό τον αριθμό Reynolds, Re, της ροής: Re = UL/ν Όπου U η μέση ταχύτητα του ρεύματος (cm s -1 ), L (cm) βάθος ή πάχος του στρώματος, και ν η κινηματική συνεκτικότητα (cm 2 s -1 ), ιδιότητα του νερού. Η κίνηση του νερού στους σωλήνες είναι στρωτή σίγουρα όταν Re <5 και είναι τυρβώδης όταν Re>2. 24

26 Είναι η τυρβώδης ροή και όχι η στρωτή που προκαλεί την ανάμιξη της θερμότητας, των αερίων, των θρεπτικών και των σωματιδίων στην στήλη του νερού και στα ιζήματα. Από σχετικά πρόσφατες και υψηλής ακρίβειας μετρήσεις της μικροδομής της θερμοκρασίας κατακόρυφα (Imberger & Patterson -199), συμπεραίνεται ότι τα βαθύτερα στρώματα των στρωματωμένων λιμνών χαρακτηρίζονται από στρωτή ροή, αλλά διακόπτονται από περιόδους τύρβης στην θερμοκλίνη, σε ορισμένα σημεία στο υπολίμνιο όπως και επίσης στον πυθμένα. Όπως αναφερθηκε, η ανάδευση της επιφάνειας του νερού από τον άνεμο και η ψύξη της επιφάνειας παράγουν την απαραίτητη τυρβώδη κινητική ενέργεια ΤΚΕ. Οι άνεμοι δημιουργούν επιφανειακά ρεύματα με την ίδια διεύθυνση με αυτούς, αλλά επειδή το νερό έχει μεγαλύτερη συνεκτικότητα κινείται βραδύτερα από τον άνεμο δημιουργώντας οριζόντιες διατμητικές τάσεις (δυνάμεις διάτμησης). Η διάτμηση καθορίζει όχι μόνο τα ρεύματα και την παραγόμενη τύρβη, αλλά και το πάχος του διαχεόμενου (diffusive) οριακού στρώματος που χαρακτηρίζεται από στρωτή ροή πάνω από στερεές επιφάνειες (στερεά όρια) σε λίμνες και θάλασσες. Εικόνα II-1: Απεικόνιση των κυριότερων μηχανισμών ανάμιξης (Από Spigel & Imberger 1987). Στα ανοιχτά νερά (πελαγική ζώνη) των λιμνών, η διάτμηση διακόπτει τη στρωτή ροή των ρευμάτων στην επιφάνεια λόγω της αδυναμίας του νερού, καθώς είναι πυκνότερο, να ακολουθήσει τον άνεμο. Η έρευνα στις διατμητικές τάσεις σε lotic 25

27 συστήματα (εργαστηριακές δεξαμενές), έχει δείξει ότι και με μικρές ταχύτητες ρεύματων οι ροές μπορούν να γίνουν από στρωτές τυρβώδεις. II.2.2 Επιφανειακά κύματα βαρύτητας Τα επιφανειακά κύματα βαρύτητας είναι αυτά που παρατηρούμε στην επιφάνεια των λιμνών και των θαλασσών και είναι αποτέλεσμα της κινητικής ενέργειας που μεταφέρεται στο νερό από τον άνεμο. Τα κύματα έχουν χαρακτηριστικές περιόδους, μήκη, ύψη και συχνότητες. Η περίοδος αναφέρεται στον χρόνο που απαιτείται για να περάσουν δύο κορυφές ή δυο κοιλίες από το ίδιο σημείο. Τα ύψη κύματος στις λίμνες κυμαίνονται από τις μικρές ρυτιδώσεις μέχρι κύματα με μήκος 5-1 μέτρα και ύψος ένα και περισσότερο μέτρα κατα τη διάρκεια ισχυρών και επίμονων ανέμων πάνω από μεγάλες λίμνες. Το μήκος και η περίοδος εξαρτώνται πολύ από το μέγιστο ανάπτυγμα που ορίζεται σαν η μεγαλύτερη απόσταση σε Km κατά την οποία μπορεί να φυσάει ο άνεμος. Το μήκος κύματος στα ανοιχτά νερά μιας λίμνης είναι προσεγγιστικά 2 φορές το ύψος κύματος. L ~ 2 H Το μέγιστο ύψος κύματος (Η max,m) που συναντάται μπορεί να εκτιμηθεί με την παρακάτω εμπειρική σχέση του Wetzel -1983, σε σχέση με το ανάπτυγμα - Fetch. H max =.332 F.5 Τα επιφανειακά κύματα (κυρίως βαρύτητας) προκαλούν την περιστροφή των υγρών σωματιδίων κυρίως κατά μια έλλειψη, με ελάχιστη ή καθόλου τελική μετακίνηση. Η ενέργεια που εισάγεται από τον άνεμο αποσβένεται με την δημιουργία μιας κατακόρυφης σειράς ελλείψεων των οποίων οι διαστάσεις φθίνουν κατά το βάθος. Η κίνηση αυτή περιορίζεται όταν τα κύματα φτάσουν κοντά στον πυθμένα (υποστούν ρήχωση) εκεί όπου το βάθος γίνει ίσο με το μισό του μήκους κύματος. Η κίνηση στην συνέχεια γίνεται εμπρόσθια μέχρις ότου επέλθει θραύση των κυμάτων στην ακτογραμμή, όπου το βάθος γίνεται περίπου το 4/3 του ύψους κύματος (Smith -1979). Ο λευκός αφρισμός ( προβατάκια ) που βλέπουμε στις λίμνες όλων των μεγεθών όταν ο άνεμος ξεπεράσει τα 4-5 m/s, είναι το αποτέλεσμα συμπαράσυρσης αέρα (frothing) στην διεπιφάνεια νερού-αέρα, καί όχι της θραύσης των κυμάτων, είτε λόγω ρήχωσης, είτε λόγω υπέρβασης κλίσεως. 26

28 Εικόνα II-2: Διάγραμμα των κινήσεων των ρευστών σωματιδίων λόγω κυματισμού στην επιφάνεια του νερού και στην υγρή στήλη. Σε αντίθεση με τα κύρια ρεύματα οριζόντια και κάθετα, που θα συζητήσουμε αργότερα, η κίνηση του νερού που συνδέεται με τα επιφανειακά κύματα δεν συνεισφέρει ουσιαστικά στην ολική τύρβη του στρώματος ανάμιξης των μικρότερων λιμνών. Η κατακόρυφα εισαγόμενη ενέργεια έχει σημαντικό ρόλο στην επαναιώρηση των μικρότερων σωματιδίων του ιζήματος σε μεγάλες λίμνες από βάθη αρκετά μεγαλύτερα από αυτά όπου τα κύματα θραύονται στην ακτογραμμή, κατά την διάρκεια των μεγάλων καταιγίδων. Όταν η τροχιακή ταχύτητα υπερβεί μια οριακή τιμή (ένα κατώφλι), τα μικρά σωματίδια τίθενται σε επαναιώρηση και στην συνέχεια μεταφέρονται μεταθετικά σε βαθύτερα, λιγότερο τυρβώδη νερά. Τα σωματίδια συσσωρεύονται σε βάθος όπου δεν μπορούν να τεθούν σε επαναιώρηση από την ενέργεια των κυμάτων. Αυτό το βάθος (ή βάθη) είναι γνωστό σαν οριακό βάθος απόθεσης (depositional boundary depth -DBD). Η οριζόντια μετάθεση καθορίζει το βάθος όπου τα λεπτότερα σωματίδια ξεχωρίζουν από τα βαρύτερα, και κατά συνέπεια την κατανομή, την αφθονία και τον τύπο των οργανισμών που ζούν πάνω και μέσα στο στρώμα. Η μετάθεση επίσης 27

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση Ανδρέας Ευστρατιάδης, υποψήφιος διδάκτορας Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών πόρων Ποσοτική και ποιοτική θεώρηση της λειτουργίας του ταµιευτήρα Πλαστήρα Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις από Υδραυλικά

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 Προσδιορισµός του ύψους του οραικού στρώµατος µε τη διάταξη lidar. Μπαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΙΧΟΥ TROMBE & ΤΟΙΧΟΥ ΜΑΖΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΩΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕ ΤΟΙΧΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΜΑΡΜΑΡΟ

ΘΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΙΧΟΥ TROMBE & ΤΟΙΧΟΥ ΜΑΖΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΩΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕ ΤΟΙΧΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΜΑΡΜΑΡΟ ΘΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΙΧΟΥ TROMBE & ΤΟΙΧΟΥ ΜΑΖΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΩΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕ ΤΟΙΧΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΜΑΡΜΑΡΟ Α1) ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΗΛΙΑΚΟΥ ΤΟΙΧΟΥ Ο ηλιακός τοίχος Trombe και ο ηλιακός τοίχος μάζας αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

LIFE STRYMON «Διαχείριση των υδατικών πόρων στη λεκάνη του Στρυμόνα για τη μείωση των επιπτώσεων από τη γεωργία με τη χρήση σύγχρονων μεθόδων»

LIFE STRYMON «Διαχείριση των υδατικών πόρων στη λεκάνη του Στρυμόνα για τη μείωση των επιπτώσεων από τη γεωργία με τη χρήση σύγχρονων μεθόδων» LIFE STRYMON «Διαχείριση των υδατικών πόρων στη λεκάνη του Στρυμόνα για τη μείωση των επιπτώσεων από τη γεωργία με τη χρήση σύγχρονων μεθόδων» Map1.1 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΤΟΠΩΝ- ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ LIFE STRYMON «Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Σύνοψη δραστηριοτήτων Σύνοψη δραστηριοτήτων 0-04-2009 ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΝΩΡΙΜΙΑΣ ΙΠΤΑ Γενικά Στοιχεία Αναγκαιότητα για γιααποθήκευση Θερμοτητας (ΑΘ) (ΑΘ): : Ηλιακή ακτινοβολία :: Παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός)

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός) 4 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός) Κυριακή, 5 Απριλίου, 00, Ώρα:.00 4.00 Προτεινόμενες Λύσεις Άσκηση ( 5 μονάδες) Δύο σύγχρονες πηγές, Π και Π, που απέχουν μεταξύ τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Η επιστήμη της Θερμοδυναμικής (Thermodynamics) συσχετίζεται με το ποσό της μεταφερόμενης ενέργειας (έργου ή θερμότητας) από ένα σύστημα προς ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες:

Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες: Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες:. Η εξέταση διαρκεί 5 h (πέντε ώρες). Υπάρχουν τρεις ερωτήσεις και κάθε μια από αυτές βαθμολογείται με 0 βαθμούς.. Χρησιμοποιήστε μόνο το στυλό που υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ

ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ- ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΥΛΙΚΟΥ ΑΚΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΦΕΡΤΩΝ ΥΛΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΦΕΡΤΩΝ ΥΛΩΝ ΕΓΚΑΡΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΚΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΦΕΡΤΩΝ ΥΛΩΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΣΤΗΝ ΑΚΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ. Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Γ εξάμηνο

ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ. Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Γ εξάμηνο ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Γ εξάμηνο ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ -Ειδικότητα Υδραυλική Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων

Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων Χ. Τζιβανίδης, Λέκτορας Ε.Μ.Π. Φ. Γιώτη, Μηχανολόγος Μηχανικός, υπ. Διδάκτωρ Ε.Μ.Π. Κ.Α. Αντωνόπουλος, Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμογενείς Κυματισμοί

Ανεμογενείς Κυματισμοί Ανεμογενείς Κυματισμοί Γένεση Ανεμογενών Κυματισμών: Μεταφορά ενέργειας από τα κινούμενα κατώτερα ατμοσφαιρικά στρώματα στις επιφανειακές θαλάσσιες μάζες. Η ενέργεια αρχικά περνά από την ατμόσφαιρα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αλοπηγική Τεχνολογία- Οικοσύστημα Αλυκών

Αλοπηγική Τεχνολογία- Οικοσύστημα Αλυκών ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Αλοπηγική Τεχνολογία- Οικοσύστημα Αλυκών Νικόλαος Α. Κοροβέσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Παρακολούθησης Υδάτων Λίμνης Παμβώτιδας. (Lake Pamvotis Water Monitoring Programm) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Πρόγραμμα Παρακολούθησης Υδάτων Λίμνης Παμβώτιδας. (Lake Pamvotis Water Monitoring Programm) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Πρόγραμμα Παρακολούθησης Υδάτων Λίμνης Παμβώτιδας (Lake Pamvotis Water Monitoring Programm) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Min-Max Επιφάνειας: 7,6 (Φεβ) 28,5 (Ιουλ) Min-Max Πυθμένα: 6,1 (Φεβ) 25,3 (Ιουλ) Jun_Temperature_S3

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Γ. Συλαίος 1, Ν. Καμίδης 1,2, & Β. Τσιχριντζής 1 1 Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

LIFE ENVIRONMENT STRYMON

LIFE ENVIRONMENT STRYMON LIFE ENVIRONMENT STRYMON Ecosystem Based Water Resources Management to Minimize Environmental Impacts from Agriculture Using State of the Art Modeling Tools in Strymonas Basin Διαχείριση των υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή «100% Α.Π.Ε.» : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 5. ΑΝΕΜΟΙ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 5. ΑΝΕΜΟΙ Αέριες μάζες κινούνται από περιοχές υψηλότερης προς περιοχές χαμηλότερης

Διαβάστε περισσότερα

Χειμερινό εξάμηνο 2007 1

Χειμερινό εξάμηνο 2007 1 Εξαναγκασμένη Συναγωγή Εσωτερική Ροή Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Παραγωγής ΜΜK 31 Μεταφορά Θερμότητας 1 Ροή σε Σωλήνες (ie and tube flw) Σε αυτή την διάλεξη θα ασχοληθούμε με τους συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

PRESENT TROPHIC STATE EVALUATION OF LAKE TRICHONIS - COMPARISON WITH PREVIOUS DATA

PRESENT TROPHIC STATE EVALUATION OF LAKE TRICHONIS - COMPARISON WITH PREVIOUS DATA 9 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 2009 - Πρακτικά, Τόμος ΙΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΡΟΦΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΤΡΙΧΩΝΙΔΑΣ - ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Ντούλκα Ε., Κεχαγιάς Γ. Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Α Θερμοδυναμικός Νόμος

Α Θερμοδυναμικός Νόμος Α Θερμοδυναμικός Νόμος Θερμότητα Έχουμε ήδη αναφέρει ότι πρόκειται για έναν τρόπο μεταφορά ενέργειας που βασίζεται στη διαφορά θερμοκρασιών μεταξύ των σωμάτων. Ορίζεται από τη σχέση: Έργο dw F dx F dx

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα.

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1 Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. Α2. Για τον προσδιορισμό μιας δύναμης που ασκείται σε ένα σώμα απαιτείται να

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2 Στην έξοδο λεκάνης απορροής µετρήθηκε το παρακάτω καθαρό πληµµυρογράφηµα (έχει αφαιρεθεί η βασική ροή):

ΑΣΚΗΣΗ 2 Στην έξοδο λεκάνης απορροής µετρήθηκε το παρακάτω καθαρό πληµµυρογράφηµα (έχει αφαιρεθεί η βασική ροή): ΑΣΚΗΣΗ 1 Αρδευτικός ταµιευτήρας τροφοδοτείται κυρίως από την απορροή ποταµού που µε βάση δεδοµένα 30 ετών έχει µέση τιµή 10 m 3 /s και τυπική απόκλιση 4 m 3 /s. Ο ταµιευτήρας στην αρχή του υδρολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση.

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. 12ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. Το όργανο μέτρησης του βάρους ενός σώματος είναι : α) το βαρόμετρο, β) η ζυγαριά, γ) το δυναμόμετρο, δ) ο αδρανειακός ζυγός.

Διαβάστε περισσότερα

Υ ΡΟΓΑΙΑ. Συνοπτική περιγραφή υπολογιστικών συστηµάτων και συστηµάτων πληροφοριών ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

Υ ΡΟΓΑΙΑ. Συνοπτική περιγραφή υπολογιστικών συστηµάτων και συστηµάτων πληροφοριών ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΝΑΜΑ, Σύµβουλοι Μηχανικοί και Μελετητές ΕΜΠ, Τοµέας Υδατικών Πόρων Marathon Data Systems ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Υ ΡΟΓΑΙΑ Συνοπτική περιγραφή υπολογιστικών συστηµάτων και συστηµάτων πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Υ ΡΟΣΚΟΠΙΟ

Εισαγωγή στο Υ ΡΟΣΚΟΠΙΟ ΕΞΑΡΧΟΥ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΜΠΕΝΣΑΣΣΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ Ε.Π.Ε. ΛΑΖΑΡΙ ΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΩΝ Α.Ε. ΓΕΩΘΕΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ε.Π.Ε. Εισαγωγή στο Υ ΡΟΣΚΟΠΙΟ Ν. Μαµάσης & Σ. Μίχας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ Ν. ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ Ν. ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Ν. ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ Φυσική της Ατμόσφαιρας (Β. Δ. Κατσούλης Ν. Χατζηαναστασίου) Ηλεκτρονικές Σημειώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Π Ο Σ Ο Τ Ι Κ Α Α Π Ο Τ Ε Λ Ε Σ Μ Α Τ Α Δ Ε Σ Μ Η Σ 4. Αποτίμηση της βιοκλιματικής συμπεριφοράς παραδοσιακών κτιρίων

Π Ο Σ Ο Τ Ι Κ Α Α Π Ο Τ Ε Λ Ε Σ Μ Α Τ Α Δ Ε Σ Μ Η Σ 4. Αποτίμηση της βιοκλιματικής συμπεριφοράς παραδοσιακών κτιρίων Δ έ σ μ η 1 Δ έ σ μ η 2 Δ έ σ μ η 3 Δ έ σ μ η 4 Δ έ σ μ η 5 Δ έ σ μ η 6 Π Ο Σ Ο Τ Ι Κ Α Α Π Ο Τ Ε Λ Ε Σ Μ Α Τ Α Δ Ε Σ Μ Η Σ 4 Αποτίμηση της βιοκλιματικής συμπεριφοράς παραδοσιακών κτιρίων Επιλογή χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΤΛΑΝΤΑΣ ΤΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΕΟ ΣΧ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΙΡΕΣΗΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ

ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΤΛΑΝΤΑΣ ΤΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΕΟ ΣΧ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΙΡΕΣΗΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΕΡΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ Υπεύθυνη Δήλωση Η παρακάτω υπογράφουσα δηλώνω ότι είμαι συγγραφέα τη παρούσα πτυχιακή εργασία. Κάθε τη, είναι πλήρω αναγνωρισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας ΜΜΚ 312 Μεταφορά Θερμότητας Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής Διάλεξη 1 MMK 312 Μεταφορά Θερμότητας Κεφάλαιο 1 1 Μεταφορά Θερμότητας - Εισαγωγή Η θερμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2008 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος.

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2008 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος. Θεωρητικό Μέρος Θέμα 1o A Λυκείου 22 Μαρτίου 28 Στις ερωτήσεις Α,Β,Γ,Δ,E μια μόνο απάντηση είναι σωστή. Γράψτε στο τετράδιό σας το κεφαλαίο γράμμα της ερώτησης και το μικρό γράμμα της σωστής απάντησης.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Διαστημικός καιρός. Αποτελεί το σύνολο της ηλιακής δραστηριότητας (ηλιακός άνεμος, κηλίδες, καταιγίδες, εκλάμψεις, προεξοχές, στεμματικές εκτινάξεις ηλιακής μάζας) που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία»

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ» Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» Βασικά εργαλεία Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Επικ. Καθηγ. Μαρίνος

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Συλλεκτών. 1.1 Συλλέκτες χωρίς κάλυμμα

Είδη Συλλεκτών. 1.1 Συλλέκτες χωρίς κάλυμμα ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΗΛΙΑΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΗΛΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Είδη Συλλεκτών ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗ ΡΟΖA υπ. Διδ. Μηχ. Μηχ. ΕΜΠ MSc Environmental Design & Engineering Φυσικός Παν. Αθηνών ΚΑΠΕ - ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο M6. Κυκλική κίνηση και άλλες εφαρµογές των νόµων του Νεύτωνα

Κεφάλαιο M6. Κυκλική κίνηση και άλλες εφαρµογές των νόµων του Νεύτωνα Κεφάλαιο M6 Κυκλική κίνηση και άλλες εφαρµογές των νόµων του Νεύτωνα Κυκλική κίνηση Αναπτύξαµε δύο µοντέλα ανάλυσης στα οποία χρησιµοποιούνται οι νόµοι της κίνησης του Νεύτωνα. Εφαρµόσαµε τα µοντέλα αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1.1 Ευθύγραμμη κίνηση

Κεφάλαιο 1.1 Ευθύγραμμη κίνηση Κεφάλαιο 1.1 Ευθύγραμμη κίνηση 1 H θέση ενός κινητού που κινείται σε ένα επίπεδο, προσδιορίζεται κάθε στιγμή αν: Είναι γνωστές οι συντεταγμένες του κινητού (x,y) ως συναρτήσεις του χρόνου Είναι γνωστό

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητες 8 και 9 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητες 8 και 9: Αέριες μάζες, μέτωπα και βαρομετρικά συστήματα Χαρακτηριστικά και ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009

ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009 ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009 Τοπογραφικοί Χάρτες Περίγραμμα - Ορισμοί - Χαρακτηριστικά Στοιχεία - Ισοϋψείς Καμπύλες - Κατασκευή τοπογραφικής τομής

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Environmental Fluid Mechanics Laboratory University of Cyprus Department Of Civil & Environmental Engineering ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ HM 134 ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Εγχειρίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. (Μονάδες 8)

ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. (Μονάδες 8) ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1 Β1. Στο σχολικό εργαστήριο μια μαθήτρια περιεργάζεται ένα ελατήριο και λέει σε συμμαθητή της: «Θα μπορούσαμε να βαθμολογήσουμε αυτό το ελατήριο και με τον τρόπο αυτό να κατασκευάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

DETERMINATION OF THERMAL PERFORMANCE OF GLAZED LIQUID HEATING SOLAR COLLECTORS

DETERMINATION OF THERMAL PERFORMANCE OF GLAZED LIQUID HEATING SOLAR COLLECTORS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ / DEMOKRITOS NATIONAL CENTER FOR SCIENTIFIC RESEARCH ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΚΙΜΩΝ ΗΛΙΑΚΩΝ & ΑΛΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LABORATORY OF TESTIN SOLAR & OTHER ENERY

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Website: http:/www.ismc.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΙ ΕΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟ: Ανάπτυξη μέτρων προστασίας και αειφορικής διαχείρισης της λίμνης

ΕΡΓΟ: Ανάπτυξη μέτρων προστασίας και αειφορικής διαχείρισης της λίμνης ΕΡΓΟ: Ανάπτυξη μέτρων προστασίας και αειφορικής διαχείρισης της λίμνης ΔΡΑΣΗ 2: Παρακολούθηση ποιοτικών και ποσοτικών παραμέτρων Παραδοτέο: Έκθεση των αποτελεσμάτων των δειγματοληψιών Θεσσαλονίκη, Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΑΝΑΝΕΩΣΗς ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΙΚΟΥ, από ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚων ΟΜΟΙΩΜΑΤων

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΑΝΑΝΕΩΣΗς ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΙΚΟΥ, από ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚων ΟΜΟΙΩΜΑΤων 9 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 2009 - Πρακτικά, Τόμος ΙΙ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΑΝΑΝΕΩΣΗς ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΙΚΟΥ, από ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΕΝΤΑΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΚΕΡΑΙΟΔΙΑΤΑΞΗΣ ΣΒ ΤΗΣ COSMOTE ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΚΑΛΕΜΚΕΡΗ 19 ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΡΑΦΗΝΑΣ-ΠΙΚΕΡΜΙΟΥ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΕΝΤΑΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΚΕΡΑΙΟΔΙΑΤΑΞΗΣ ΣΒ ΤΗΣ COSMOTE ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΚΑΛΕΜΚΕΡΗ 19 ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΡΑΦΗΝΑΣ-ΠΙΚΕΡΜΙΟΥ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΕΝΤΑΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΚΕΡΑΙΟΔΙΑΤΑΞΗΣ ΣΒ ΤΗΣ COSMOTE ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΚΑΛΕΜΚΕΡΗ 19 ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΡΑΦΗΝΑΣ-ΠΙΚΕΡΜΙΟΥ Φ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΜΠ Ημερομηνία 26/09/2014

Διαβάστε περισσότερα

ενεργειακών απαιτήσεων πρώτης ύλης, ενεργειακού περιεχομένου παραπροϊόντων, τρόπους αξιοποίησής

ενεργειακών απαιτήσεων πρώτης ύλης, ενεργειακού περιεχομένου παραπροϊόντων, τρόπους αξιοποίησής Πίνακας. Πίνακας προτεινόμενων πτυχιακών εργασιών για το εαρινό εξάμηνο 03-4 ΤΜΗΜΑ: MHXANIKΩN ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ Α/Α Τίτλος θέματος Μέλος Ε.Π Σύντομη περιγραφή Προαπαιτούμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο By Leonard Lovshin and Lucas Manomaitis Department of Fisheries and Allied Aquacultures Auburn University, Alabama, 36849 USA (adapted to Greek for teaching

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Ινστιτούτο Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης

Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Ινστιτούτο Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης ΔΙΚΤΥΟ ΑΥΤΟΜΑΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ: ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Κ. ΛΑΓΟΥΒΑΡΔΟΣ, Β. ΚΟΤΡΩΝΗ, Σ. ΒΟΥΓΙΟΥΚΑΣ, Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ, Ι. ΚΩΛΕΤΣΗΣ, Σ. ΛΥΚΟΥΔΗΣ ΚΑΙ Ν. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 13 Απριλίου, 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τα πιο κάτω, πριν απαντήσετε οποιαδήποτε ερώτηση. Γενικές οδηγίες: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Ορισμός «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι οι μη ορυκτές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή η αιολική, η ηλιακή και η γεωθερμική ενέργεια, η ενέργεια κυμάτων, η παλιρροϊκή ενέργεια, η υδραυλική

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Θεοφίλου Μάριος, Πασιαρδής Στέλιος Μετεωρολογική Υπηρεσία Κύπρου, Τομέας Κλιματολογίας και Εφαρμογών Μετεωρολογίας Δρ. Σεργίδου Δέσποινα, Καταφιλιώτου Μάρθα Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 Α) Τί είναι µονόµετρο και τί διανυσµατικό µέγεθος; Β) Τί ονοµάζουµε µετατόπιση και τί τροχιά της κίνησης; ΘΕΜΑ 2 Α) Τί ονοµάζουµε ταχύτητα ενός σώµατος και ποιά η µονάδα

Διαβάστε περισσότερα

4. ΕΠΙΠΕ ΟΣ ΗΛΙΑΚΟΣ ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ.

4. ΕΠΙΠΕ ΟΣ ΗΛΙΑΚΟΣ ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ. 4. ΕΠΙΠΕ ΟΣ ΗΛΙΑΚΟΣ ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ. 4.1 Εισαγωγή. Η πλέον διαδεδοµένη συσκευή εκµετάλλευσης της ηλιακής ακτινοβολίας είναι ο επίπεδος ηλιακός συλλέκτης. Στην ουσία είναι ένας εναλλάκτης θερµότητας ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 26500 Πάτρα Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής,

Διαβάστε περισσότερα

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών.

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σύστημα ενεργού ιλύος είναι το πιο διαδεδομένο και αποτελεσματικό σύστημα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυμάτων, όσον αφορά τόσο στην ποιότητα εκροής όσο και στην οικονομία του. Αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ 10. Εφαρμογές Τεχνικής Γεωλογίας Διδάσκων: Μπελόκας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Στροφορµή

Κεφάλαιο 11 Στροφορµή Κεφάλαιο 11 Στροφορµή Περιεχόµενα Κεφαλαίου 11 Στροφορµή Περιστροφή Αντικειµένων πέριξ σταθερού άξονα Το Εξωτερικό γινόµενο-η ροπή ως διάνυσµα Στροφορµή Σωµατιδίου Στροφορµή και Ροπή για Σύστηµα Σωµατιδίων

Διαβάστε περισσότερα