Η θεραπεία του συνδρόμου άπνοιας στον ύπνο ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η θεραπεία του συνδρόμου άπνοιας στον ύπνο ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια"

Transcript

1 Ανασκόπηση Η θεραπεία του συνδρόμου άπνοιας στον ύπνο ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια Michael Arzt and T. Douglas Bradley Sleep Research Laboratories of the Toronto Rehabilitation Institute; Toronto General Hospital University Health Network and the Centre for Sleep Medicine and Circadian Biology, University of Toronto, Toronto, Ontario, Canada American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 2006; 173: Απόδοση στα ελληνικά: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΝΤΟΠΥΡΓΙΑΣ Επιμελητής Πνευμονολόγος, Νοσοκομείο «Metropolitan» Η αποφρακτική και η κεντρική άπνοια κατά τη διάρκεια του ύπνου (obstructive sleep apnea, OSA και central sleep apnea, CSA αντίστοιχα) είναι συχνές σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και μπορεί να οδηγήσουν σε επιδείνωση της κατάστασης της υγείας τους, καθώς εκθέτουν την καρδιά σε επεισόδια διαλείπουσας υποξίας, αύξησης του προφορτίου και του μεταφορτίου, διέγερσης του συμπαθητικού και δυσλειτουργίας του αγγειακού ενδοθηλίου. Η θεραπεία των απνοιών κατά τη διάρκεια του ύπνου μειώνει τη βλαπτική επίδραση αυτών των επεισοδίων. Στο παρόν άρθρο επιχειρείται μία ανασκόπηση των κλινικών μελετών που αφορούν στην αποτελεσματικότητα των διαφόρων μορφών θεραπείας της OSA και CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και, παράλληλα, προτείνεται ένας τρόπος προσέγγισης, εκτίμησης και θεραπείας των διαταραχών του ύπνου σε αυτούς τους ασθενείς. Επιπολασμός της άπνοιας του ύπνου σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια Η άπνοια του ύπνου και η καρδιακή ανεπάρκεια είναι συχνές νόσοι που προσβάλλουν το 10% και 2% του πληθυσμού αντίστοιχα. Αν και δεν υπάρχουν αναφορές για τον επιπολασμό της άπνοιας του ύπνου σε αντιπροσωπευτικό δείγμα ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια υπό αγωγή βάσει των τελευταίων οδηγιών, από τα μέχρι σήμερα βιβλιογραφικά δεδομένα γίνεται σαφές ότι η άπνοια του ύπνου είναι περισσότερο συχνή σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια σε σχέση με άτομα φυσιολογικά. Η επίδραση των νέων θεραπειών για την καρδιακή ανεπάρκεια στον επιπολασμό της άπνοιας του ύπνου σε αυτούς τους ασθενείς πρέπει να διερευνηθεί. Τα στοιχεία, που προέρχονται από τυχαίο δείγμα ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια ή από ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια που απευθύνονται σε κλινικές ύπνου, δείχνουν ότι οι ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια που πάσχουν κυρίως από OSA ανέρχονται σε ποσοστό 11 38% και αυτοί που πάσχουν κυρίως από CSA ανέρχονται σε %. Οι παράγοντες κινδύνου για OSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια είναι το άρρεν φύλο, η παχυσαρκία (στους άνδρες) και η ηλικία μεγαλύτερη των 60 ετών (στις γυναίκες), ενώ για CSA το άρρεν φύλο, η ηλικία μεγαλύτερη των 60 ετών, η κολπική μαρμαρυγή και η τιμή PaCO 2 38 mmhg σε ηρεμία. Επιπρόσθετα, στοιχεία από την Sleep Heart Health Study δείχνουν ότι οι ασθενείς με OSA παρουσιάζουν 2,2 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια σε σχέση με μη πάσχοντες. Αποφρακτική άπνοια του ύπνου σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια Παθοφυσιολογία Η ισχυρή εισπνευστική προσπάθεια έναντι αποφραγμένου αεραγωγού κατά τη διάρκεια των αποφρακτικών απνοιών και υποπνοιών στον ύπνο δημιουργεί μεγάλη αρνητική ενδοθωρακική πίεση, η οποία αυξάνει τη διατοιχωματική πίεση της αριστερής κοιλίας και, κατ επέκταση, το μεταφορτίο της. Η αρνητική πίεση, επιπρόσθετα, αυξάνει τη φλεβική επιστροφή και προκαλεί διάταση της δεξιάς κοιλίας και μετατόπιση του μεσοκοιλιακού διαφράγματος προς τα αριστερά κατά τη διαστολή. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη μειωμένη πλήρωση της αριστερής κοιλίας και τη μείωση του όγκου παλμού. Η διαλείπουσα υποξία κατά την αποφρακτική άπνοια είναι δυνατόν να επηρεάσει τη συσταλτικότητα του μυοκαρδίου και να μειώσει την καρδιακή παροχή έμμεσα μέσω αύξησης της πίεσης στην πνευμονική αρτηρία. Σε ασθενείς με στεφανιαία νόσο μπορεί να οδηγήσει σε ισχαιμία του μυοκαρδίου. Η διαλείπουσα άπνοια, που ακολουθείται από υποξία, κατακράτηση CO 2 και αφύπνιση, αυξάνει τον τόνο του συμπαθητικού και οδηγεί σε οξείες αυξήσεις της συστηματικής αρτηριακής πίεσης. Η νέκρωση των μυοκαρδιακών κυττάρων, η απευαισθητοποίηση των β αδρενεργικών υποδοχέων και οι καρδιακές αρρυθμίες οδηγούν σε χρόνιες αυξήσεις της συστηματικής αρτηριακής πίεσης. Αυτό το καρδιαγγειακό stress που λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια της νύχτας

2 έχει επιπτώσεις που διατηρούνται και κατά τη διάρκεια της ημέρας, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η αυξημένη συμπαθητική και μειωμένη παρασυμπαθητική δράση στην καρδιακή συχνότητα και την αρτηριακή πίεση. Η OSA μπορεί να προκαλέσει δυσλειτουργία του αγγειακού ενδοθηλίου και αθηρωμάτωση. Για παράδειγμα, οι ασθενείς με OSA παρουσιάζουν σημεία αυξημένου οξειδωτικού stress, δυσλειτουργία αγγειακού ενδοθηλίου, διαταραχή της ενδοθηλιακά διαμεσολαβούμενης αγγειοδιαστολής και σημεία πρώιμης αθηρωμάτωσης στις καρωτίδες, ανεξάρτητα από γνωστούς παράγοντες κινδύνου. Κλινικές επιπτώσεις Υπάρχουν στοιχεία ότι η OSA αυξάνει τον κίνδυνο για θανατηφόρα και μη καρδιαγγειακά συμβάματα. Οι Martin και συν. μελέτησαν πρόσφατα για 10 χρόνια (σε μία μη τυχαιοποιημένη προοπτική μελέτη) άτομα από μία κλινική ύπνου και δείγμα ατόμων από την κοινότητα, που δεν έπασχαν από OSA. Οι ασθενείς που έπασχαν από σοβαρή OSA (δείκτης άπνοιας- υπόπνοιας, Apnea-Hypopnea Index (AHI) 30 ανά ώρα ύπνου) είχαν κατά 2,9 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για θανατηφόρα καρδιαγγειακά συμβάματα και κατά 3,2 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για μη θανατηφόρα καρδιαγγειακά συμβάματα, συμπεριλαμβανομένων των ισχαιμικών καρδιακών επεισοδίων και των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων, μετά από συνυπολογισμό των υπόλοιπων γνωστών παραγόντων κινδύνου. Οι ασθενείς με σοβαρή OSA που βρίσκονταν σε αγωγή με CPAP δε διέφεραν από άποψη κινδύνου από τα υγιή άτομα. Τα παραπάνω ευρήματα είναι ενδεικτικά για τον κίνδυνο που διατρέχουν οι ασθενείς που πάσχουν από OSA, αλλά λόγω της μη τυχαιοποίησης των ασθενών δεν μπορούν να οδηγήσουν σε ασφαλή συμπεράσματα. Δεν υπάρχουν μελέτες που να εξετάζουν την επίδραση της OSA, όταν παραμένει για πολύ χρόνο χωρίς θεραπεία, στον καρδιαγγειακό κίνδυνο ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια. Θεραπεία OSA στην καρδιακή ανεπάρκεια Η μοναδική θεραπευτική επιλογή για ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια που πάσχουν από OSA η οποία έχει μελετηθεί σε κλινικές μελέτες είναι η ρινική CPAP. Σε αυτούς τους ασθενείς, η CPAP διορθώνει την OSA και τη συνοδό υποξαιμία, μειώνει την καρδιακή συχνότητα κατά τη διάρκεια της νύχτας, την αρτηριακή πίεση και το μεταφορτίο της αριστερής κοιλίας, ενώ παράλληλα βελτιώνει τον έλεγχο της συχνότητας και της πίεσης από το νευρικό σύστημα μέσω βελτίωσης των αντανακλαστικών μηχανισμών. Η χρόνια εφαρμογή CPAP σε αυτούς τους ασθενείς βελτιώνει συνολικά την καρδιαγγειακή λειτουργία. Oι Malone και συν. μελέτησαν ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και OSA πριν και μετά τη θεραπεία με CPAP και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ένας μήνας θεραπεία με CPAP αυξάνει το μέσο κλάσμα εξώθησης της αριστερής κοιλίας (Left Ventricular Ejection Fraction, LVEF) από 37 σε 49% και βελτιώνει τη λειτουργική κατάσταση το ασθενούς (New York Heart Association, NYHA functional class). Οι Kaneko και συν. μελέτησαν ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και OSA και τους τυχαιοποίησαν ώστε να λάβουν την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή για την καρδιακή τους ανεπάρκεια με ή χωρίς την προσθήκη CPAP κατά τη διάρκεια της νύχτας. Όσοι έλαβαν CPAP χρησιμοποιούσαν τη συσκευή κατά μέσο όρο για 6,2 ώρες ανά νύχτα, σε μέση πίεση 8,9 O για ένα μήνα. Οι ασθενείς αυτοί παρουσίασαν 9% βελτίωση του LVEF (από 25±3 σε 34±2%, p<0,001) και μείωση της συστολικής αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια της ημέρας (από 126±6 σε 116±5 mmhg, p<0,02). Η βελτίωση ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από την ομάδα ελέγχου. Οι ασθενείς αυτοί, παραδόξως, παρά τη μέτρια προς σοβαρή OSA, είχαν στην κλίμακα υπνηλίας του Epworth (Epworth Sleepiness Scale, ESS) κατά μέσο όρο 6 έως 7 βαθμούς υπνηλίας, γεγονός που αποτελεί ένδειξη απουσίας σημαντικής ημερήσιας υπνηλίας. Οι Usui και συν. έδειξαν ότι η θεραπεία με CPAP μείωσε την αρτηριακή πίεση κατά τη διάρκεια της ημέρας και συνολικά την αγγειοσυσπαστική δράση του συμπαθητικού. Επιπρόσθετα, οι Ryan και συν. έδειξαν ότι η θεραπεία με CPAP ασθενών που πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια και OSA μείωσε σημαντικά τη συχνότητα των νυχτερινών πρώιμων κοιλιακών συστολών. Στη μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη μελέτη μέχρι σήμερα, οι Mansfield και συν. μελέτησαν την επίδραση της θεραπείας με CPAP για 3 μήνες σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και OSA. Κριτήριο εισαγωγής στη μελέτη ήταν οι ασθενείς να παρουσιάζουν ημερήσια υπνηλία (μέσο ESS score 9 με 11), ενώ έπασχαν από ηπιότερη δυσλειτουργία της αριστερής κοιλίας (μέσο LEVF 38%) και OSA (μέσο AHI 25/ώρα) σε σχέση με τους ασθενείς που είχαν μελετηθεί από τους Kaneko και συν. Οι ασθενείς που έλαβαν θεραπεία με CPAP (μέση χρήση 5,6±0,4 ώρες/νύχτα) το LVEF αυξήθηκε (από 38±3 σε 43±0%, p=0,04) και τα επίπεδα νορεπινεφρίνης στα ούρα κατά τη διάρκεια της νύχτας μειώθηκαν (p=0,036). Τα παραπάνω συνοδεύτηκαν από βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ασθενών (που εκτιμήθηκε με το ερωτηματολόγιο Short Form-36) και της αναφερόμενης ημερήσιας υπνηλίας, αλλά χωρίς σημαντική αλλαγή της αρτηριακής πίεσης. Η μικρότερη αύξηση του LVEF σε σχέση με τη μελέτη των Kaneko και συν., η οποία μάλιστα δε συνοδεύτηκε από αλλαγή της αρτηριακής πίεσης, αποδίδεται πιθανότατα στην ηπιότερη καρδιακή ανεπάρκεια και OSA. Η μακρόχρονη επίδραση της θεραπείας της OSA στον επιπολασμό των καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια δεν έχει μελετηθεί μέχρι σήμερα. Κεντρική άπνοια του ύπνου και καρδιακή ανεπάρκεια Παθοφυσιολογία Στην καρδιακή ανεπάρκεια, η CSA σχετίζεται με τη χρόνια υποκαπνία. Η υποκαπνία με τη σειρά της σχετίζεται με τις αυξημένες πιέσεις πλήρωσης της αριστερής κοιλίας, τον αυξημένο τελοδιαστολικό όγκο της, την πνευμονική συμφόρηση (που μπορεί να προκαλέσει υπεραερισμό μέσω της διέγερσης των ερεθιστικών υποδοχέων του πνευμονικού παρεγχύματος) και την αύξηση της ευαισθησίας των κεντρικών και περιφερικών χημειοϋποδοχέων. Οι κεντρικές άπνοιες οφείλονται στον υπεραερισμό που προκαλεί πτώση της PCO 2 σε επίπεδα κατώτερα του απνοϊκού ορίου. Όταν υπάρχει αυξημένη ευαισθησία των χημειοϋποδοχέων, η αναπνευστική αντίδραση (στην πτώση του SaO 2 και την άνοδο της PCO 2 που προκαλεί η άπνοια), προκαλεί μέσω υπεραερισμού πτώση της PCO 2 κάτω από το απνοϊκό όριο. Έτσι, ο ασθενής οδηγείται σε έναν κυκλικό αερισμό που περιλαμβάνει περιόδους άπνοιας και περιόδους υπεραερισμού (υπεραερισμός μείωση PCO 2 άπνοια αύξηση PCO 2 υπεραερισμός). Όπως και η OSA, η CSA προκαλεί διαλείπουσα νυχτερινή υποξαιμία και αυξομειώσεις του τόνου του συμπαθητικού και της αρτηριακής πίεσης. Σε αντίθεση πάντως με την OSA, δε συνοδεύεται από αρνητικές ενδοθωρακικές πιέσεις. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η CSA να επηρεάζει το προφορτίο και το μεταφορτίο της αριστερής κοιλίας λιγότερο από

3 Εικόνα 1. Αντιμετώπιση της άπνοιας του ύπνου με συσκευή CPAP και ρινική μάσκα. την OSA. Η δραστηριότητα του συμπαθητικού είναι μεγαλύτερη κατά τη διάρκεια του ύπνου, αλλά και κατά τη διάρκεια της ημέρας, στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA σε σχέση με αυτούς που δεν παρουσιάζουν άπνοιες. Κλινικές επιπτώσεις Έχει αναφερθεί σε δύο μελέτες ότι η CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για θάνατο από τη νόσο ή μεταμόσχευση καρδίας. Στις μελέτες αυτές, οι ασθενείς λάμβαναν β-αναστολείς σε ποσοστό 0% και 22% αντίστοιχα. Η αύξηση της χρήσης των β-αναστολέων στη θεραπεία της καρδιακής ανεπάρκειας ίσως να έχει επηρεάσει τα παραπάνω αποτελέσματα. Ένας μηχανισμός μέσω του οποίου η CSA θα μπορούσε να μειώσει την επιβίωση είναι μέσω της αύξησης της δραστηριότητας του συμπαθητικού. Οι β-αναστολείς μειώνουν τη δραστηριότητα του συμπαθητικού και αυξάνουν την επιβίωση των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια σε διάφορες μελέτες στις οποίες δεν είχε διερευνηθεί η παρουσία CSA. Στη μελέτη CANPAP (Canadian Continuous Positive Airway Pressure for Treatment of Central Sleep Apnea in Heart Failure, θεραπεία με CPAP της CSA στην καρδιακή ανεπάρκεια) φάνηκε σημαντική μείωση της θνητότητας και της συχνότητας των μεταμοσχεύσεων καρδιάς σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA που είχαν τεθεί σε θεραπεία με CPAP (από 20 σε 4 ανά 100 άτομα-έτη μεταξύ του 1998 και 2004, p=0,003). Αυτή η μείωση των περιστατικών με κακή έκβαση σχετίζεται και με την ευρύτερη χρήση β-αναστολέων κατά την εισαγωγή στη μελέτη. Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι όταν πραγματοποιήθηκαν οι μελέτες που ασχολούνται με την επίπτωση της CSA στη νοσηρότητα και τη θνητότητα των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια δεν είχε γίνει δημοφιλής η αγωγή με σπιρονολακτόνη και β-αναστολείς. Έτσι, τα συμπεράσματά τους δεν μπορούν να αναχθούν εύκολα σε ασθενείς που λαμβάνουν σύγχρονη θεραπευτική αγωγή για την καρδιακή τους ανεπάρκεια. Θεραπεία CSA στην καρδιακή ανεπάρκεια Η CSA οφείλεται κυρίως στην καρδιακή ανεπάρκεια και γι αυτό αγωγή πρώτης γραμμής είναι η βελτιστοποίηση της αγωγής για την καρδιακή ανεπάρκεια. Υπάρχουν αναφορές περιστατικών αντιμετώπισης με επιτυχία της CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια μόνο με την εντατικοποίηση της αγωγής της. Σε μη τυχαιοποιημένες μελέτες, η θεραπεία με συγχρονισμένη βηματοδότηση βελτίωσε την καρδιακή λειτουργία και βοήθησε στην αντιμετώπιση της CSA. Επιπρόσθετα, η μεταμόσχευση καρδιάς επιδρά θεραπευτικά στην CSA. Από τα παραπάνω, λοιπόν, φαίνεται ότι η βελτιστοποίηση της αγωγής για την καρδιακή ανεπάρκεια μπορεί πράγματι να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της CSA. Ειδικές θεραπείες για την κεντρική άπνοια του ύπνου σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια Διεγερτικά του αναπνευστικού Η θεοφυλλίνη προκαλεί αύξηση της αναπνευστικής ώσης και βελτιώνει τη συσταλτικότητα του μυοκαρδίου μέσω ανταγωνισμού της αδενοσίνης. Σε μία τυχαιοποιημένη μελέτη που αφορούσε σε 15 ασθενείς με σταθερή καρδιακή ανεπάρκεια και CSA, χορηγήθηκε θεοφυλλίνη για 5 ημέρες η οποία, ενώ βελτίωσε τον AHI, δε βελτίωσε το LEVF. Η θεοφυλλίνη είχε στο παρελθόν χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της καρδιακής ανεπάρκειας σε οξείες καταστάσεις, αλλά δε χρησιμοποιείται πλέον καθώς αυξάνει την πιθανότητα καρδιακών αρρυθμιών και ξαφνικών θανάτων. Η ακεταζολαμίδη αναστέλλει το ένζυμο καρβονική ανυδράση και προκαλεί μεταβολική οξέωση, η οποία διεγείρει το αναπνευστικό κέντρο. Σε μία τυχαιοποιημένη μελέτη, χορηγήθηκε για μικρό χρονικό διάστημα ακεταζολαμίδη σε 12 ασθενείς με CSA και καρδιακή ανεπάρκεια. Οι ασθενείς που έλαβαν ακεταζολαμίδη εμφάνισαν μείωση του ΑΗΙ κατά 38% της ημερήσιας υπνηλίας και της κόπωσης. Η χορήγησή της, όμως, δεν μπορεί να συστηθεί γιατί δεν έχουν μελετηθεί οι επιπτώσεις από τη χρήση της για μεγάλο χρονικό διάστημα. Βηματοδότηση υπερκερασμού του ρυθμού του κόλπου Οι Garrigue και συν. έδειξαν σε μία τυχαιοποιημένη μελέτη, που αφορούσε σε ασθενείς με βραδυαρρυθμία χωρίς καρδιακή ανεπάρκεια, ότι η βηματοδότηση υπερκερασμού του ρυθμού του κόλπου κατά 15 παλμούς ανά λεπτό πάνω από το βασικό ενδογενή καρδιακό ρυθμό μείωσε κατά 50% τόσο τις κεντρικές όσο και τις αποφρακτικές άπνοιες και υπόπνοιες. Ο πιο πιθανός μηχανισμός μείωσης των κεντρικών απνοιών είναι μέσω αύξησης της καρδιακής παροχής και μείωσης της πνευμονικής συμφόρησης, ενώ δεν είναι ξεκάθαρος ο μηχανισμός μείωσης των αποφρακτικών απνοιών. Σε τρεις τυχαιοποιημένες μελέτες που ακολούθησαν σε ασθενείς με OSA, αλλά χωρίς καρδιακή ανεπάρκεια, η βηματοδότηση υπερκερασμού του ρυθμού δεν επηρέασε τον ΑΗΙ. Επιπρόσθετα, η τοποθέτηση βηματοδότη σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια που δεν έχουν άλλη ένδειξη σε βάθος χρόνου μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην κατάσταση των ασθενών προκαλώντας αρρυθμίες. Οι OSA και CSA δεν αποτελούν ένδειξη τοποθέτησης βηματοδότη. Οξυγόνο Μικρές τυχαιοποιημένες μελέτες με διάρκεια από 1 νύχτα έως 1 μήνα έχουν δείξει ότι η οξυγονοθεραπεία κατά τη διάρκεια της νύχτας μειώνει κατά 50% τον ΑΗΙ σε ασθενείς με CSA και καρδιακή ανεπάρκεια. Οι Staniforth και συν. βρήκαν ότι η οξυγονοθεραπεία για ένα μήνα μείωσε τη νυχτερινή έκκριση της νορεπινεφρίνης στα ούρα, αλλά δεν είχε καμία επίδραση στην τιμή της νορεπινεφρίνης στο πλάσμα κατά τη διάρκεια της ημέρας, του νατριουρητικού πεπτιδίου του εγκεφάλου (Brain Natriuretic Peptide, BNP), στην υπνηλία και στην ποιότητα ζωής των ασθενών. Σε μία τυχαιοποιημένη μελέτη των Andreas και συν. αναφέρεται ότι η χορήγηση οξυγόνου σε 22 ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια κατά τη διάρκεια της νύχτας για 7 ημέρες βελτίωσε τη μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου και την αναπνευστική τους λειτουργία, χωρίς, όμως, να έχει επίδραση στην ποιότητα ζωής τους. Οι Arzt και συν. σε 10 διαδοχικούς ασθενείς χορήγησαν οξυγόνο κατά τη διάρκεια της νύχτας, ενώ έθεσαν τους επόμενους 16 σε θεραπεία με CPAP με πιέσεις 8 με 10 O για 3 μήνες. Και οι δύο ομάδες ασθενών παρουσίασαν μείωση του ΑΗΙ κατά 67%, αλλά μόνο όσοι έλαβαν CPAP είχαν βελτίωση της αναπνευστικής τους λειτουργίας και του LVEF. Καμία παρέμβαση δεν είχε επίδραση στην κατανάλωση οξυγόνου στη μέγιστη άσκηση.

4 Εικόνα 2. Συσκευή CPAP σε μοντέλο. Αν και το οξυγόνο βελτιώνει την CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και μειώνει τη νυχτερινή δραστηριότητα του συμπαθητικού, δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι βελτιώνει την καρδιαγγειακή λειτουργία ή την κλινική έκβαση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην έχει επίσημη ένδειξη για τη θεραπεία της CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια. Επιπρόσθετα, η χορήγηση οξυγόνου μπορεί λόγω υπεροξυγόνωσης να προκαλέσει την παραγωγή ελευθέρων ριζών οξυγόνου και να επιδεινώσει το οξειδωτικό stress. Οι αρνητικές αιμοδυναμικές επιπτώσεις του οξειδωτικού stress είναι η αύξηση της αντίστασης των αγγείων, της αρτηριακής πίεσης και της πίεσης πλήρωσης της αριστερής κοιλίας, που έχουν σαν αποτέλεσμα τη μείωση της καρδιακής παροχής. Αυτές οι επιπτώσεις είναι μερικά αναστρέψιμες με την ενδαγγειακή έγχυση βιταμίνης C, με τις γνωστές αντιοξειδωτικές ιδιότητες. Για τους πιο πάνω λόγους, απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες που να διευκρινίζουν το ρόλο του οξυγόνου στην κλινική έκβαση ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA. Διοξείδιο του άνθρακα Η αύξηση της PCO 2 σε επίπεδα μεγαλύτερα του ουδού άπνοιας, είτε με την αύξηση του εισπνεόμενου CO 2, είτε με την αύξηση του νεκρού χώρου, εξαφανίζει την CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν δεδομένα που να δείχνουν ότι αυτό συνοδεύεται από βελτίωση της κλινικής έκβασης αυτών των ασθενών. Είναι, επίσης, γνωστό ότι η αύξηση της PCO 2 μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της δραστηριότητας του συμπαθητικού. Για τους παραπάνω λόγους, δε συνιστάται η αύξηση της PCO 2 με εισπνοή εμπλουτισμένου σε CO 2 μείγματος ή με εισπνοή μέσω μάσκας που προκαλεί αύξηση του νεκρού χώρου σε ασθενείς που πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια και CSA. CPAP Η CPAP μειώνει τη διατοιχωματική πίεση και το μεταφόρτιο της αριστερής κοιλίας σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια μέσω αύξησης της ενδοθωρακικής πίεσης. Επίσης, μειώνει το προφόρτιο της αριστερής κοιλίας μέσω της μείωσης του τελοδιαστολικού όγκου και της τελοδιαστολικής πίεσης. Η άμεση επίδραση της CPAP στην καρδιακή παροχή ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια σε εγρήγορση εξαρτάται από το προφόρτιο και τον καρδιακό ρυθμό. Σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και υψηλή πίεση πλήρωσης της αριστερής κοιλίας (π.χ. 12 mmhg) η CPAP σε πιέσεις 5 10 O προκαλεί αύξηση της καρδιακής παροχής, ενώ σε ασθενείς με χαμηλή πίεση πλήρωσης της αριστερής κοιλίας (π.χ. < 12 mmhg) ή κολπική μαρμαρυγή προκαλεί μείωση της καρδιακής παροχής. Δεν είναι, όμως, γνωστή η αιμοδυναμική επίδραση της CPAP μετά από χρόνια χρήσης σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, CSA και χαμηλή πίεση πλήρωσης της αριστερής κοιλίας ή κολπική μαρμαρυγή. Καθώς η CSA στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια σχετίζεται με αυξημένη πίεση πλήρωσης της αριστερής κοιλίας, η CPAP έχει εφαρμοστεί σε αυτούς τους ασθενείς για τη βελτίωση των αιμοδυναμικών παραμέτρων τους. Η επίδραση της CPAP στην CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια δεν είναι ξεκάθαρη γιατί υπάρχουν σημαντικές διαφορές στον τρόπο εφαρμογής της. Σε τυχαιοποιημένες μελέτες στις οποίες είχε εφαρμοστεί CPAP κατά τη διάρκεια της νύχτας για 1 βράδυ έως 2 εβδομάδες χαμηλές πιέσεις (5 7,5 O), η CSA δεν παρουσίασε ουσιαστική βελτίωση. Σε ασθενείς που προηγήθηκε εγκλιματισμός σε υψηλότερες πιέσεις CPAP για 2 με 7 ημέρες και χρησιμοποιήθηκαν για τη θεραπεία πιέσεις 8 12,5 O, η συχνότητα των κεντρικών απνοιών και υποπνοιών έπεσε κατά 50 67% μετά από 2 έως 12 εβδομάδες. Σε μικρές μελέτες που είχαν διάρκεια από 1 έως 3 μήνες χρησιμοποιήθηκε CPAP μετά από σταδιακή τιτλοποίηση της πίεσης για τη θεραπεία της CSA. Τα αποτελέσματά τους ήταν μείωση των κεντρικών απνοιών, αύξηση της PCO 2 και βελτίωση της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας (αύξηση της LVEF, αύξηση της μυϊκής ισχύος των εισπνευστικών μυών, μείωση της λειτουργικής ανεπάρκειας της μιτροειδούς βαλβίδας, μείωση των νυχτερινών και ημερήσιων επιπέδων νορεπινεφρίνης και μείωση των ημερήσιων συγκεντρώσεων νατριουρητικού πεπτιδίου των κόλπων στο πλάσμα). Οι μεταβολές στις παραπάνω παραμέτρους συνοδεύτηκαν από σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων καρδιακής ανεπάρκειας των ασθενών. Σε μία μελέτη θεραπείας με CPAP 29 ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια που εμφάνιζαν CSA και 37 ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια χωρίς CSA (ΑΗΙ 15 και ΑΗΙ <15 αντίστοιχα), φάνηκε ότι η CPAP δεν επηρέασε το LVEF και το δείκτη θνητότητας μεταμοσχεύσεων στους ασθενείς χωρίς CSA. Αντίθετα, στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA παρατηρήθηκε βελτίωση του LVEF μετά από θεραπεία 3 μηνών και τάση μείωσης του δείκτη θνητότητας μεταμοσχεύσεων στην περίοδο παρακολούθησης (μέση παρακολούθηση 2,2 έτη) (p =0,059). Στους ασθενείς που συμμορφώθηκαν πλήρως με την CPAP η μείωση του δείκτη θνητότητας μεταμοσχεύσεων ήταν στατιστικά σημαντική (p =0,017). Συνολικά, οι μελέτες που προαναφέρθηκαν δείχνουν ότι η CPAP βελτιώνει την καρδιαγγειακή λειτουργία σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA, αλλά μόνο στις περιπτώσεις που οι πιέσεις τιτλοποιούνται σταδιακά, φτάνουν σε επίπεδα 8 12,5 O και συνοδεύονται από μείωση του ΑΗΙ. Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι η CPAP βελτιώνει την καρδιαγγειακή λειτουργία με την πάροδο του χρόνου, κυρίως μέσω μείωσης των καρδιαγγειακών επιπτώσεων της CSA. Βέβαια, λόγω του μικρού αριθμού των συμμετεχόντων στις μελέτες και λόγω της μη χρήσης των β-αναστολέων τη χρονική περίοδο διεξαγωγής τους, τα αποτελέσματά τους μπορεί να μην ανάγονται σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και σύγχρονη βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή. Αυτός ήταν ο λόγος σχεδιασμού και διεξαγωγής της πολυκεντρικής μελέτης CANPAP που ως σκοπό είχε να διερευνήσει την επίδραση της CPAP στην CSA, τη νοσηρότητα, τη θνητότητα και την καρδιαγγειακή λειτουργία σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA που λαμβάνουν συγχρόνως κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή. Στην CANPAP μελετήθηκαν 258 ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια (LVEF <40%) και CSA (ΑΗΙ 15 ανά ώρα ύπνου και > 50% κεντρικές άπνοιες). Τυχαιοποιήθηκαν ώστε οι 128 τέθηκαν σε θεραπεία με CPAP, ενώ οι υπόλοιποι 130 αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων επιβεβαίωσε προηγούμενα ευρήματα και έδειξε ότι η CPAP βελτιώνει την CSA, βελτιώνει τη νυχτερινή οξυγόνωση και το 10

5 LVEF και μειώνει τη συγκέντρωση της νορεπινεφρίνης στο πλάσμα. Τα παραπάνω αποτελέσματα διατηρούνται όταν η CPAP χρησιμοποιείται για μεγάλο χρονικό διάστημα (τουλάχιστον για 2 έτη). Επιπρόσθετα, η CPAP αυξάνει την απόσταση που διανύουν οι ασθενείς στη δοκιμασία εξάλεπτης βάδισης. Υπήρχαν όμως και αποτελέσματα που ήταν λιγότερο ενθαρρυντικά σε σχέση με τις προηγούμενες μελέτες. Για παράδειγμα, η αύξηση κατά 2,2% στο LVEF ήταν μικρότερο από το 7,7% που είχε αναφερθεί σε προηγούμενη τυχαιοποιημένη μελέτη. Η διαφορά αυτή μπορεί να αποδοθεί στη χαμηλότερη CPAP (8 9 έναντι 10 O), στη μικρότερη συνολικά χρήση της συσκευής (4,3 έναντι 5,9 ώρες την ημέρα), στο υψηλότερο αρχικό LVEF (24,5% έναντι 20%) ή πιθανά στο μεγαλύτερο αριθμό ασθενών που λάμβαναν β αναστολείς σε σχέση με τις προηγούμενες μελέτες (77% έναντι 20%). Ένας μηχανισμός με τον οποίο η CPAP δρα σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια είναι μέσω μείωσης της δραστηριότητας του συμπαθητικού και έτσι οι β αναστολείς ίσως επιτελούν μέρος του θεραπευτικού έργου της CPAP σε αυτούς του ασθενείς. Αν και η μελέτη CANPAP έδειξε ότι η CPAP βελτιώνει την CSA, αλλά αυξάνει κατά ένα μικρό ποσοστό το LVEF, εντούτοις η αύξηση αυτή είναι συγκρίσιμη της αύξησης που προκαλεί η χορήγηση των αναστολέων του μετατρεπτικού ενζύμου, που, όπως έχει φανεί σε αρκετές μελέτες, μείωσαν τη θνητότητα σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια. Αν και η CPAP βελτιώνει την CSA και την καρδιαγγειακή λειτουργία, δεν είχε στατιστικά σημαντικά επίδραση στο χρόνο που μεσολάβησε μέχρι τη μεταμόσχευση, (32 έναντι 32 περιπτώσεων, p= 0,54), στον αριθμό των νοσηλειών ή την ποιότητα ζωής των ασθενών. Η ανάλυση επιβίωσης έδειξε αρχικά μία τάση που ευνοούσε τους πρώτους 18 μήνες την ομάδα ελέγχου (p= 0,02), η οποία αναστράφηκε τους υπόλοιπους 18 μήνες υπέρ της ομάδας CPAP (p= 0,06). Φαίνεται ότι η CPAP αρχικά προκαλεί επιδείνωση σε μερικά άτομα, ενώ έχει θετικό αποτέλεσμα η χρόνια χρήση CPAP σε κάποια άλλα. Η μελέτη διακόπηκε πρόωρα λόγω της αρχικά δυσμενούς επίπτωσης στην ομάδα ασθενών με CPAP. Μία πολύ μεγαλύτερη μελέτη απαιτείται για να πιστοποιηθεί αν η βελτίωση των φυσιολογικών παραμέτρων που προκαλεί η χρήση CPAP συνοδεύεται από βελτίωση των κλινικών αποτελεσμάτων. Η CANPAP δεν είχε τη δυνατότητα να αποδείξει με σαφήνεια ότι η CPAP βελτιώνει την επιβίωση των ασθενών που μελετήθηκαν, ενώ τα μέχρι σήμερα δεδομένα δε δίνουν τη δυνατότητα να υποστηρίξουμε τη χρήση CPAP σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA με σκοπό τη βελτίωση της επιβίωσής τους. Η λεπτομερής εξέταση των δεδομένων της μελέτης CANPAP μπορεί να βοηθήσει στον προσδιορισμό των ασθενών στους οποίους η χρήση CPAP έχει τα καλύτερα αποτελέσματα. Άλλες μορφές θετικής πίεσης των αεραγωγών Σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια έχουν χρησιμοποιηθεί δύο ακόμα μορφές εφαρμογής θετικής πίεσης στους αεραγωγούς α) ο αερισμός πίεσης δύο επιπέδων (BiPAP) με υποχρεωτικές αναπνοές και ρύθμιση spontaneous timed και β) assisted servo-ventilation, ASV. Η τελευταία μορφή αερισμού παρέχει 4 5 O εκπνευστική και 8 O τελοεισπνευστική πίεση κατά τη διάρκεια ήρεμης αναπνοής. Όταν ανιχνεύεται κεντρική άπνοια, η εισπνευστική πίεση αυξάνεται έως και 15 O για τη διατήρηση του κατά λεπτό αερισμού στο 90% του μέσου αερισμού του ασθενή. Και στους δύο τύπους αερισμού, οι κεντρικές άπνοιες αντιμετωπίζονται με την εισπνευστική πίεση που προκαλεί η ανίχνευση της διακοπής της ροής του αέρα από τον αναπνευστήρα. Εξαιτίας του γεγονότος ότι και οι δύο συσκευές δίνουν ελάχιστες εισπνευστικές πιέσεις κατά τη διάρκεια της φυσιολογικής αναπνοής και εκπνευστική πίεση που δεν ξεπερνά τα 4 5 O κατά τη διάρκεια των απνοιών, η μέση πίεση στους αεραγωγούς είναι χαμηλότερη από πίεση CPAP 8 12,5 O. Οι Teschler και συν. συνέκριναν την επίδραση μίας νύχτας θεραπείας με 1) οξυγόνο (2 L/min), 2) CPAP (μέση πίεση 9 O), 3) BiPAP (μέση πίεση 13,5/5,2 O) και 4) ASV (μέση πίεση 7 9 O) στη CSA και την ποιότητα του ύπνου για 5 συνεχόμενες νύχτες, με τυχαία σειρά παρεμβάσεων, σε 14 ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια. Ο ΑΗΙ μειώθηκε από 45 (αρχική μελέτη), σε 28 (με οξυγόνο), 27 (με CPAP), 16 (με BiPAP) και 15 (με ASV). Βελτίωση της ποιότητας ύπνου σε ό,τι αφορά την αρχιτεκτονική του ύπνου και την αύξηση του ύπνου βραδέων κυμάτων και του ύπνου REM παρατηρήθηκε μόνο στους ασθενείς που έλαβαν ASV. Δεν εκτιμήθηκαν καρδιαγγειακές παράμετροι κατά τη διάρκεια της μελέτης. Μόνο δύο μελέτες έχουν συγκρίνει τους δύο τρόπους αερισμού θετικής πίεσης για τη θεραπεία της CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και είχαν διάρκεια μεγαλύτερη της μίας νύχτας. Στην πρώτη μελέτη, οι Kohnlein και συν. βρήκαν ότι η BiPAP (μέση πίεση 8,5/3 O) και η CPAP (μέση πίεση 8,5 O) προκάλεσαν σημαντική βελτίωση της CSA, της ποιότητας του ύπνου και της ημερήσιας κόπωσης σε 16 ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA, μετά από 2 εβδομάδες αγωγής, αλλά δεν εκτιμήθηκε η καρδιακή λειτουργία. Οι Phillipe και συν. βρήκαν ότι και ο ASV και η CPAP (μέση πίεση 8 O) μείωσαν τις κεντρικές άπνοιες σε 25 ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, αλλά μόνο ο ASV διόρθωσε πλήρως τη CSA σε 6 μήνες (ΑΗΙ < 10/ώρα). Η μέτρηση του LEVF ήταν διαθέσιμη μόνο σε 13 από τους ασθενείς που μελετήθηκαν. Στην ομάδα του ASV παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση του LVEF, αλλά όχι στην ομάδα της CPAP. Παρ όλα αυτά, επειδή η πίεση της CPAP ήταν μικρότερη αυτής που είχε αποτελεσματικά χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν και δεν έγινε ανάλυση των αποτελεσμάτων με βάση τη διάρκεια θεραπείας, δεν μπορεί να εξαχθεί με ασφάλεια το συμπέρασμα ότι ο ASV βελτιώνει το LVEF περισσότερο από την CPAP. Οι Pepperell και συν. πραγματοποίησαν μία τυχαιοποιημένη μελέτη, συγκρίνοντας την επίδραση του θεραπευτικού και υποθεραπευτικού ASV σε 30 ασθενείς με σταθερή καρδιακή ανεπάρκεια και CSA για 1 μήνα. Στο θεραπευτικό ASV χρησιμοποιήθηκαν εισπνευστικές πιέσεις 8,0 έως 15,0 O και στον υποθεραπευτικό ASV 2,5 έως 4,5 O. Με το θεραπευτικό ASV μειώθηκαν σημαντικά τα νυχτερινά επίπεδα μεταδρεναλίνης στα ούρα και τα ημερήσια επίπεδα BNP, όπως και η ημερήσια υπνηλία σε σχέση με τον υποθεραπευτικό ASV. Όμως, επειδή η μελέτη δεν προέβλεπε επανάληψη της πολυυπνογραφίας, δεν έγινε δυνατή η εκτίμηση της επίδρασης του ASV στον ΑΗΙ και την ποιότητα του ύπνου των ασθενών. Επίσης, σε αντίθεση με τα αποτελέσματα των Philippe και συν., δε βρέθηκε επίδραση στο LVEF. Η διαφορά ανάμεσα στον ASV και τη CPAP σε ό,τι αφορά το LVEF είναι πιθανόν να οφείλεται στο γεγονός ότι ο ASV παρέχει μικρότερη μέση πίεση στους αεραγωγούς και η αριστερή κοιλία δεν αποφορτίζεται στο βαθμό που να βελτιώνεται η συστολική της λειτουργία. Δεν είναι ακόμα αρκετά τα στοιχεία για να στηρίξουμε τη χρήση των διαφόρων μορφών θετικής πίεσης για τη θεραπεία της CSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, καθώς δεν έχει φανεί η βελτίωση της καρδιακής λειτουργίας να αποτελεί σταθερό εύρημα στις μέχρι τώρα μελέτες. Επίσης, δεν έχουν πραγματοποιηθεί μεγάλες τυχαιοποιημένες παρατεταμένης διάρκειας μελέτες. Παρόλα αυτά, έχει φανεί ότι σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και CSA, η καρδιαγγειακή λειτουργία βελτιώθηκε μόνο σε όσους βελτιώθηκε η CSA. Από τις διαθέσιμες μορφές εφαρμογής θετικής πίεσης, αυτή που έχει φανεί να βελτιώνει περισσότερο την CSA είναι ο ASV και γι αυτό είναι η προτεινόμενη μορφή αερισμού που πρέπει να εξεταστεί σε μεγάλες κλινικές μελέτες με σκοπό να εκτιμηθεί καλύτερα η θετική του επίδραση στην καρδιαγγειακή λειτουργία. 12

6 Συμπεράσματα Υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι η OSA και η CSA συμμετέχουν στην επιδείνωση της καρδιακής ανεπάρκειας. Η συνεχής εξέλιξη στη θεραπεία της καρδιακής ανεπάρκειας καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση της επίπτωσης, των παθοφυσιολογικών συνεπειών και του πιθανού οφέλους από την αντιμετώπιση των διαταραχών της αναπνοής στον ύπνο. Λόγω της ανάπτυξης ισχυρών αρνητικών ενδοθωρακικών πιέσεων κατά τη διάρκεια επεισοδίων αποφρακτικής άπνοιας σε ασθενείς με OSA, η αρνητική επίδραση στην καρδιακή λειτουργία είναι μεγαλύτερη σε σύγκριση με την CSA. Γι αυτό το λόγο και η θεραπεία της OSA είναι πιθανόν να μειώσει την επίπτωση των θανατηφόρων και μη καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια σε μεγαλύτερο βαθμό συγκριτικά με τη θεραπεία της CSA. Βέβαια, δεν υπάρχουν μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες που εκτιμούν την επίδραση της μακροχρόνιας θεραπείας στην καρδιαγγειακή νοσηρότητα και θνητότητα ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια. Στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και OSA που εμφανίζουν ημερήσια υπνηλία, η θεραπεία της OSA μειώνει την υπνηλία και βελτιώνει την ποιότητα ζωής. Έτσι, σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και OSA, η παρουσία ημερήσιας υπνηλίας πρέπει να αποτελεί ένδειξη θεραπείας με CPAP. Οι Barbe και συν. έδειξαν σε μία τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη με placebo μελέτη σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, χωρίς ημερήσια υπνηλία και OSA με ΑΗΙ>30, ότι η θεραπεία με CPAP δε βελτίωσε τη νευροφυσιολογική και καρδιαγγειακή λειτουργία. Δεν είναι, λοιπόν, βέβαιο ότι η θεραπεία της OSA σε ασθενείς χωρίς υπνηλία θα έχει σημαντική επίδραση στην κλινική έκβαση των ασθενών. Σε αρκετές τυχαιοποιημένες μελέτες έχει φανεί ότι η θεραπεία της OSA σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια χωρίς ημερήσια υπνηλία έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της αρτηριακής πίεσης, της δραστηριότητας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και της συχνότητας των νυχτερινών έκτακτων κοιλιακών συστολών, καθώς και τη βελτίωση του LVEF. Οι μελέτες αυτές, όμως, είχαν διάρκεια 1 μήνα και δεν είναι σε θέση να επιβεβαιώσουν τη μακροχρόνια επίδραση της θεραπείας. Επιπρόσθετα, αν και η θεραπεία της OSA των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια έχει σαν αποτέλεσμα τη βελτίωση της καρδιακής λειτουργίας, δεν αποτελεί ένδειξη για αγωγή, καθώς υπάρχουν αρκετά φαρμακευτικά σκευάσματα που, αν και προκαλούν βελτίωση της καρδιακής λειτουργίας, δε βελτιώνουν τη νοσηρότητα και τη θνητότητα ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια. Μεγαλύτερες τυχαιοποιημένες μελέτες πρέπει να διεξαχθούν σε ασθενείς με OSA και καρδιακή ανεπάρκεια, χωρίς ημερήσια υπνηλία, για να απαντηθεί το ερώτημα αν η θεραπεία της OSA έχει θετική επίδραση στη νοσηρότητα και τη θνητότητα των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια. Οι ασθενείς που πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια και CSA σπάνια παρουσιάζουν ημερήσια υπνηλία. Δεν υπάρχουν δεδομένα ότι η θεραπεία της CSA με τη χορήγηση οξυγόνου ή με θετική πίεση στους αεραγωγούς, όπως και αν εφαρμόζεται, έχει επίδραση στην υπνηλία. Αν και η μελέτη CANPAP έδειξε ότι η CPAP δρα θετικά στην CSA και βελτιώνει την καρδιακή λειτουργία ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια, δεν απέδειξε μείωση της θνητότητας ή της νοσηρότητας. Τα δεδομένα, λοιπόν, δεν υποστηρίζουν τη χρήση CPAP σε ασθενείς με CSA και καρδιακή ανεπάρκεια με σκοπό την παράταση της ζωής των ασθενών. Αν και η μελέτη CANPAP δεν έδειξε κάποια επίδραση της CPAP στην επιβίωση των ασθενών, το δείγμα των 258 ασθενών ήταν πιθανότατα αρκετά μικρό για να την αναδείξει. Σε άλλες μελέτες που αφορούσαν σε φαρμακευτικές παρεμβάσεις συμμετείχαν χιλιάδες ασθενείς για να φανεί η θετική τους επίδραση στη νοσηρότητα και τη θνητότητα ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια. Γι αυτό και είναι πιθανό, όταν γίνουν μελέτες σε δείγμα ασθενών αρκετά μεγάλο, η θεραπεία με οξυγόνο, CPAP ή άλλους τρόπους εφαρμογής θετικής πίεσης στους αεραγωγούς, να αποδειχθεί ότι παρέχει κλινικά σημαντικά οφέλη. Η CPAP βελτιώνει την καρδιακή λειτουργία των ασθενών που πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια και CSA μόνο όταν βελτιώνει την CSA. Αυτό το δεδομένο ίσως αποτελεί το κλειδί στην επιλογή της βέλτιστης θεραπευτικής παρέμβασης. Μέχρι να υπάρξουν δεδομένα από μεγαλύτερες μελέτες, δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε ως έλεγχο ρουτίνας των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια τον έλεγχο για διαταραχές της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου, εκτός και αν παρουσιάζουν συμβατά συμπτώματα. Bιβλιογραφία 1. Javaheri S, Parker TJ, Liming JD, Corbett WS, Nishiyama H, Wexler L, Roselle GA. Sleep apnea in 81 ambulatory male patients with stable heart failure: types and their prevalences, consequences, and presentations. Circulation 1998; 97: Sin DD, Fitzgerald F, Parker JD, Newton G, Floras JS, Bradley TD. Risk factors for central and obstructive sleep apnea in 450 men and women with congestive heart failure. Am J Respir Crit Care Med 1999; 160: Solin P, Bergin P, Richardson M, Kaye DM, Walters EH, Naughton MT. Influence of pulmonary capillary wedge pressure on central apnea in heart failure. Circulation 1999; 99: Leung RS, Floras JS, Lorenzi-Filho G, Rankin F, Picton P, Bradley TD. Influence of Cheyne-Stokes respiration on cardiovascular oscillations in heart failure. Am J Respir Crit Care Med 2003; 167: Malone S, Liu PP, Holloway R, Rutherford R, Xie A, Bradley TD. Obstructive sleep apnoea in patients with dilated cardiomyopathy: effects of continuous positive airway pressure. Lancet 1991; 338: Tkacova R, Rankin F, Fitzgerald FS, Floras JS, Bradley TD. Effects of continuous positive airway pressure on obstructive sleep apnea and left ventricular afterload in patients with heart failure. Circulation 1998; 98: Tolle FA, Judy WV, Yu PL, Markand ON. Reduced stroke volume related to pleural pressure in obstructive sleep apnea. J Appl Physiol 1983; 55: Somers VK, Dyken ME, Clary MP, Abboud FM. Sympathetic neuralmechanisms in obstructive sleep apnea. J Clin Invest 1995; 96: Spaak J, Egri ZJ, Kubo T, Yu E, Ando S, Kaneko Y, Usui K, Bradley TD, Floras JS. Muscle sympathetic nerve activity during wakefulness in heart failure patients with and without sleep apnea. Hypertension 2005; 46: Naughton MT, Benard DC, Liu PP, Rutherford R, Rankin F, Bradley TD. Effects of nasal CPAP on sympathetic activity in patients with heart failure and central sleep apnea. Am J Respir Crit Care Med 1995; 152: Ip MS, Tse HF, Lam B, Tsang KW, Lam WK. Endothelial function in obstructive sleep apnea and response to treatment. Am J Respir Crit Care Med 2004; 169: Young T, Palta M, Dempsey J, Skatrud J,Weber S, Badr S. The occurrence of sleep-disordered breathing among middle-aged adults. N Engl J Med 1993; 328: American Heart Association. Heart disease and stroke statistics: 2005 update. Dallas, TX; American Heart Association; Shahar E, Whitney CW, Redline S, Lee ET, Newman AB, Javier Nieto F, O Connor GT, Boland LL, Schwartz JE, Samet JM. Sleep-disordered breathing and cardiovascular disease: cross-sectional results of the Sleep Heart Health Study. Am J Respir Crit Care Med 2001; 163: Floras JS. Clinical aspects of sympathetic activation and parasympathetic withdrawal in heart failure. J Am Coll Cardiol 1993; 22:72A-84A. 16. Narkiewicz K, Montano N, Cogliati C, van deborne PJ, Dyken ME, Somers VK. Altered cardiovascular variability in obstructive sleep apnea. Circulation 1998; 98: Peppard PE, Young T, Palta M, Skatrud J. Prospective study of the association between sleepdisordered breathing and hypertension. N Engl J Med 2000; 342: Dyugovskaya L, Lavie P, Lavie L. Increased adhesion molecules expression and production of reactive oxygen species in leukocytes of sleep apnea patients. Am J Respir Crit Care Med 2002; 165: Suzuki T, Nakano H, Maekawa J, Okamoto Y, Ohnishi Y, Yamauchi M, Kimura H. Obstructive sleep apnea and carotid-artery intimamedia thickness. Sleep 2004; 27: Drager LF, Bortolotto LA, Lorenzi MC, Figueiredo AC, Krieger EM, Lorenzi-Filho G. Early signs of atherosclerosis in obstructive sleep apnea. Am J Respir Crit Care Med 2005; 172: Minoguchi K, Yokoe T, Tazaki T, Minoguchi H, Tanaka A, Oda N, Okada S, Ohta S, Naito H, Adachi M. Increased carotid intima-media thickness and serum inflammatory markers in obstructive sleep apnea. Am J Respir Crit Care Med 2005; 172: Arzt M, Young T, Finn L, Skatrud JB, Bradley TD. Association of sleepdisordered breathing and the occurrence of stroke. Am J Respir Crit Care Med 2005; 172: Hu FB, Willett WC, Manson JE, Colditz GA, Rimm EB, Speizer FE, Hennekens CH, Stampfer MJ. Snoring and risk of cardiovascular disease in women. J Am Coll Cardiol 2000; 35: Koskenvuo M, Kaprio J, Telakivi T, Partinen M, Heikkila K, Sarna S. Snoring as a risk factor for ischaemic heart disease and stroke in men. Br Med J (Clin Res Ed) 1987; 294: Marin JM, Carrizo SJ, Vicente E, Agusti AG. Long-term cardiovascular outcomes in men with obstructive sleep apnoea-hypopnoea with or without treatment with continuous positive airway pressure: an observational study. Lancet 2005; 365: Yaggi HK, Concato J, Kernan WN, Lichtman JH, Brass LM, Mohsenin V. Obstructive sleep apnea as a risk factor for stroke and death. N Engl J Med 2005; 353: Hjalmarson A, Goldstein S, Fagerberg B, Wedel H, Waagstein F, Kjekshus J, Wikstrand J, El Allaf D, Vitovec J, Aldershvile J et al. Effects of controlled-release metoprolol on total mortality, hospitalizations, and well-being in patients with heart failure: the Metoprolol CR/XL Randomized Intervention Trial in congestive heart failure (MERIT-HF). MERIT-HF Study Group. JAMA 2000; 283: Tkacova R, Dajani HR, Rankin F, Fitzgerald FS, Floras JS, Bradley TD. Continuous positive airway

7 pressure improves nocturnal baroreflex sensitivity of patients with heart failure and obstructive sleep apnea. J Hypertens 2000;18: Kaneko Y, Floras JS, Usui K, Plante J, Tkacova R, Kubo T, Ando S, Bradley TD. Cardiovascular effects of continuous positive airway pressure in patients with heart failure and obstructive sleep apnea. N Engl J Med 2003; 348: Usui K, Bradley TD, Spaak J, Ryan CM, Kubo T, Kaneko Y, Floras JS. Inhibition of awake sympathetic nerve activity of heart failure patients with obstructive sleep apnea by nocturnal continuous positive airway pressure. J Am Coll Cardiol 2005; 45: Ryan CM, Usui K, Floras JS, Bradley TD. Effect of continuous positive airway pressure on ventricular ectopy in heart failure patients with obstructive sleep apnoea. Thorax 2005; 60: Mansfield DR, Gollogly NC, Kaye DM, Richardson M, Bergin P, Naughton MT. Controlled trial of continuous positive airway pressure in obstructive sleep apnea and heart failure. Am J Respir Crit Care Med 2004; 169: Lorenzi-Filho G, Azevedo ER, Parker JD, Bradley TD. Relationship of carbon dioxide tension in arterial blood to pulmonary wedge pressure in heart failure. Eur Respir J 2002; 19: Tkacova R, Hall MJ, Liu PP, Fitzgerald FS, Bradley TD. Left ventricular volume in patients with heart failure and Cheyne-Stokes respiration during sleep. Am J Respir Crit Care Med 1997; 156: Naughton M, Benard D, Tam A, Rutherford R, Bradley TD. Role of hyperventilation in the pathogenesis of central sleep apneas in patients with congestive heart failure. Am Rev Respir Dis 1993; 148: Lanfranchi PA, Braghiroli A, Bosimini E, Mazzuero G, Colombo R, Donner CF, Giannuzzi P. Prognostic value of nocturnal Cheyne-Stokes respiration in chronic heart failure. Circulation 1999; 99: Sin DD, Logan AG, Fitzgerald FS, Liu PP, Bradley TD. Effects of continuous positive airway pressure on cardiovascular outcomes in heart failure patients with and without Cheyne-Stokes respiration. Circulation 2000; 102: van de Borne P, Oren R, Abouassaly C, Anderson E, Somers VK. Effect of Cheyne-Stokes respiration on muscle sympathetic nerve activity in severe congestive heart failure secondary to ischemic or idiopathic dilated cardiomyopathy. Am J Cardiol 1998; 81: Johnson D, Jin Y, Quan H, Cujec B. Beta-blockers and angiotensinconverting enzyme inhibitors/receptor blockers prescriptions after hospital discharge for heart failure are associated with decreased mortality in Alberta, Canada. J Am Coll Cardiol 2003; 42: Bradley TD, Logan AG, Kimoff RJ, Series F, Morrison D, Ferguson K, Belenkie I, Pfeifer M, Fleetham J, Hanly P et al. Continuous positive Pulmonary Perspective 1307 airway pressure for central sleep apnea and heart failure. N Engl J Med 2005; 353: Dark DS, Pingleton SK, Kerby GR, Crabb JE, Gollub SB, Glatter TR, Dunn MI. Breathing pattern abnormalities and arterial oxygen desaturation during sleep in the congestive heart failure syndrome: improvement following medical therapy. Chest 1987; 91: Walsh JT, Andrews R, Starling R, Cowley AJ, Johnston ID, Kinnear WJ. Effects of captopril and oxygen on sleep apnoea in patients with mild to moderate congestive cardiac failure. Br Heart J 1995; 73: Sinha AM, Skobel EC, Breithardt OA, Norra C, Markus KU, Breuer C, Hanrath P, Stellbrink C. Cardiac resynchronization therapy improves central sleep apnea and Cheyne-Stokes respiration in patients with chronic heart failure. J Am Coll Cardiol 2004; 44: Gabor JY,Newman DA, Barnard-Roberts V, Korley V, Mangat I, Dorian P, Hanly PJ. Improvement in Cheyne-Stokes respiration following cardiac resynchronisation therapy. Eur Respir J 2005; 26: Mansfield DR, Solin P, Roebuck T, Bergin P, Kaye DM, Naughton MT. The effect of successful heart transplant treatment of heart failure on central sleep apnea. Chest 2003; 124: Javaheri S, Parker TJ, Wexler L, Liming JD, Lindower P, Roselle GA. Effect of theophylline on sleep-disordered breathing in heart failure. N Engl J Med 1996; 335: Bittar G, Friedman HS. The arrhythmogenicity of theophylline: a multivariate analysis of clinical determinants. Chest 1991; 99: Suissa S, Hemmelgarn B, Blais L, Ernst P. Bronchodilators and acute cardiac death. Am J Respir Crit Care Med 1996; 154: Javaheri S. Acetazolamide improves central sleep apnea in heart failure: a double-blind, prospective study. AmJ Respir Crit Care Med 2006; 173: Garrigue S, Bordier P, Jais P, Shah DC, Hocini M, Raherison C, Tunon De Lara M, Haissaguerre M, Clementy J. Benefit of atrial pacing in sleep apnea syndrome. N Engl J Med 2002; 346: Luthje L, Unterberg-Buchwald C, Dajani D, Vollmann D, Hasenfuss G, Andreas S. Atrial overdrive pacing in patients with sleep apnea with implanted pacemaker. Am J Respir Crit Care Med 2005; 172: Pepin JL, Defaye P, Garrigue S, Poezevara Y, Levy P. Overdrive atrial pacing does not improve obstructive sleep apnoea syndrome. Eur Respir J 2005; 25: Unterberg C, Luthje L, Szych J, Vollmann D, Hasenfuss G, Andreas S. Atrial overdrive pacing compared to CPAP in patients with obstructive sleep apnoea syndrome. Eur Heart J 2005; 26: Himmrich E, Przibille O, Zellerhoff C, Liebrich A, Rosocha S, Andreas K, Nebeling D, Omogbehin B, Meyer J. Proarrhythmic effect of pacemaker stimulation in patients with implanted cardioverterdefibrillators. Circulation 2003; 108: Andreas S, Clemens C, Sandholzer H, Figulla HR, Kreuzer H. Improvement of exercise capacity with treatment of Cheyne-Stokes respiration in patients with congestive heart failure. J Am Coll Cardiol 1996; 27: Hanly PJ, Millar TW, Steljes DG, Baert R, Frais MA, Kryger MH. The effect of oxygen on respiration and sleep in patients with congestive heart failure. Ann Intern Med 1989; 111: Krachman SL, D Alonzo GE, Berger TJ, Eisen HJ. Comparison of oxygen therapy with nasal continuous positive airway pressure on Cheyne- Stokes respiration during sleep in congestive heart failure. Chest 1999; 116: Staniforth AD, Kinnear WJ, Starling R, Hetmanski DJ, Cowley AJ. Effect of oxygen on sleep quality, cognitive function and sympathetic activity in patients with chronic heart failure and Cheyne-Stokes respiration. Eur Heart J 1998; 19: Arzt M, Schulz M, Wensel R, Montalvan S, Blumberg FC, Riegger GA, Pfeifer M. Nocturnal continuous positive airway pressure improves ventilatory efficiency during exercise in patients with chronic heart failure. Chest 2005; 127: Haque WA, Boehmer J, Clemson BS, Leuenberger UA, Silber DH, Sinoway LI. Hemodynamic effects of supplemental oxygen administration in congestive heart failure. J Am Coll Cardiol 1996; 27: Mak S, Azevedo ER, Liu PP, Newton GE. Effect of hyperoxia on left ventricular function and filling pressures in patients with and without congestive heart failure. Chest 2001; 120: Mak S, Egri Z, Tanna G, Colman R, Newton GE. Vitamin C prevents hyperoxia-mediated vasoconstriction and impairment of endotheliumdependent vasodilation. Am J Physiol Heart Circ Physiol 2002; 282:H2414-H Khayat RN, XieA, Patel AK, Kaminski A, Skatrud JB. Cardiorespiratory effects of added dead space in patients with heart failure and central sleep apnea. Chest 2003; 123: Lorenzi-Filho G, Rankin F, Bies I, Douglas Bradley T. Effects of inhaled carbon dioxide and oxygen on Cheyne-Stokes respiration in patients with heart failure. Am J Respir Crit Care Med 1999; 159: Andreas S, Weidel K, Hagenah G, Heindl S. Treatment of Cheyne- Stokes respiration with nasal oxygen and carbon dioxide. Eur Respir J 1998; 12: Naughton MT, Rahman MA, Hara K, Floras JS, Bradley TD. Effect of continuous positive airway pressure on intrathoracic and left ventricular transmural pressures in patients with congestive heart failure. Circulation 1995; 91: Mehta S, Liu PP, Fitzgerald FS, Allidina YK, Bradley TD. Effects of continuous positive airway pressure on cardiac volumes in patients with ischemic and dilated cardiomyopathy. Am J Respir Crit Care Med 2000; 161: Bradley TD, Holloway RM, McLaughlin PR, Ross BL, Walters J, Liu PP. Cardiac output response to continuous positive airway pressure in congestive heart failure. Am Rev Respir Dis 1992; 145: De Hoyos A, Liu PP, Benard DC, Bradley TD. Haemodynamic effects of continuous positive airway pressure in humans with normal and impaired left ventricular function. Clin Sci (Lond) 1995; 88: Kiely JL, Deegan P, Buckley A, Shiels P, Maurer B, McNicholas WT. Efficacy of nasal continuous positive airway pressure therapy in chronic heart failure: importance of underlying cardiac rhythm. Thorax 1998; 53: Buckle P, Millar T, Kryger M. The effect of short-term nasal CPAP on Cheyne-Stokes respiration in congestive heart failure. Chest 1992; 102: Davies RJ, Harrington KJ, Ormerod OJ, Stradling JR. Nasal continuous positive airway pressure in chronic heart failure with sleep-disordered breathing. Am Rev Respir Dis 1993; 147: Köhnlein T, Welte T, Tan LB, Elliott MW. Assisted ventilation for heart failure patients with Cheyne-Stokes respiration. Eur Respir J 2002; 20: Naughton MT, Liu PP, Bernard DC, Goldstein RS, Bradley TD. Treatment of congestive heart failure and Cheyne-Stokes respiration during sleep by continuous positive airway pressure. Am J Respir Crit Care Med 1995; 151: Tkacova R, Liu PP, Naughton MT, Bradley TD. Effect of continuous positive airway pressure on mitral regurgitant fraction and atrial natriuretic peptide in patients with heart failure. J Am Coll Cardiol 1997; 30: Takasaki Y, Orr D, Popkin J, Rutherford R, Liu P, Bradley TD. Effect of nasal continuous positive airway pressure on sleep apnea in congestive heart failure. Am Rev Respir Dis 1989; 140: Granton JT, Naughton MT, Benard DC, Liu PP, Goldstein RS, Bradley TD. CPAP improves inspiratory muscle strength in patients with heart failure and central sleep apnea. Am J Respir Crit Care Med 1996; 153: Greenberg B, Quinones MA, Koilpillai C, Limacher M, Shindler D, Benedict C, Shelton B. Effects of long-term enalapril therapy on cardiac structure and function in patients with left ventricular dysfunction: results of the SOLVD echocardiography substudy. Circulation 1995; 91: Konstam MA, Rousseau MF, Kronenberg MW, Udelson JE, Melin J, Stewart D, Dolan N, Edens TR, Ahn S, Kinan D et al. Effects of the angiotensin converting enzyme inhibitor enalapril on the long-term progression of left ventricular dysfunction in patients with heart failure. SOLVD investigators. Circulation 1992; 86: CONSENSUS Trial Study Group. Effects of enalapril on mortality in severe congestive heart failure. Results of the Cooperative North Scandinavian Enalapril Survival Study (CONSENSUS). N Engl J Med 1987; 316: Schoenfeld DA, Richter JR. Nomograms for calculating the number of patients needed for a clinical trial with survival as an endpoint. Biometrics 1982; 38: Teschler H, Dohring J, Wang YM, Berthon-Jones M. Adaptive pressure support servo-ventilation: a novel treatment for Cheyne-Stokes respiration in heart failure. Am J Respir Crit Care Med 2001; 164: Philippe C, Stoica-Herman M, Drouot X, Raffestin B, Escourrou P, Hittinger L, Michel PL, Rouault S, d Ortho MP. Compliance with and efficacy of adaptive servo-ventilation (ASV) versus continuous positive airway pressure (CPAP) in the treatment of Cheyne-Stokes respiration in heart failure over a six month period. Heart 2005; 92: Pepperell JC, Maskell NA, Jones DR, Langford-Wiley BA, Crosthwaite N, Stradling JR, Davies RJ. A randomized controlled trial of adaptive ventilation for Cheyne-Stokes breathing in heart failure. Am J Respir Crit Care Med 2003; 168: Brooks D, Horner RL, Kozar LF, Render-Teixeira CL, Phillipson EA. Obstructive sleep apnea as a cause of systemic hypertension: evidence from a canine model. J Clin Invest 1997; 99: Fletcher EC, Proctor M, Yu J, Zhang J, Guardiola JJ, Hornung C, Bao G. Pulmonary edema develops after recurrent obstructive apneas. Am J Respir Crit Care Med 1999; 160: Barbe F, Mayoralas LR, Duran J, Masa JF, Maimo A, Montserrat JM, Monasterio C, Bosch M, Ladaria A, Rubio M, et al. Treatment with continuous positive airway pressure is not effective in patients with sleep apnea but no daytime sleepiness: a randomized, controlled trial. Ann Intern Med 2001; 134: Cuffe MS, Califf RM, Adams KF Jr, Benza R, Bourge R, Colucci WS, Massie BM, O Connor CM, Pina I, Quigg R et al. Short-term intravenous milrinone for acute exacerbation of chronic heart failure: a randomized controlled trial. JAMA 2002; 287: Sackner-Bernstein JD, Kowalski M, Fox M, Aaronson K. Short-term risk of death after treatment with nesiritide for decompensated heart failure: a pooled analysis of randomized controlled trials. JAMA 2005; 293: Arzt M, Harth M, Luchner A, Muders F, Holmer SR, Blumberg FC, Riegger GA, Pfeifer M. Enhanced ventilatory response to exercise in patients with chronic heart failure and central sleep apnea. Circulation 2003; 107:

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012

Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012 Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012 Apnea ιακοπή ροής αέρα > 10 sec. Hypopnea Μείωση ροής αέρα

Διαβάστε περισσότερα

Υπνική άπνοια και καρδιακή ανεπάρκεια

Υπνική άπνοια και καρδιακή ανεπάρκεια Υπνική άπνοια και καρδιακή ανεπάρκεια B. Ματζαράκη Γ.Π.Ν.Α ΑΤΤΙΚΟΝ Πανελλήνια Σεµινάρια Οµάδων Εργασίας Θεσσαλονίκη 14-16 Φεβρουαρίου 2013 ΣYNΔPOMO AΠNOIΩΝ ΣTON YΠNO / SDB Η µεγάλη µείωση ή η πλήρης διακοπή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία. Α. Καραβίδας

Θεραπεία. Α. Καραβίδας Υπνική άπνοια : Παθοφυσιολογικοί ηχανισοί Θεραπεία Α. Καραβίδας Γ.Ν.Α Γ.Γεννηατάς Υπνική άπνοια Η εγάλη είωση ή η πλήρης διακοπή της αναπνοής κατά τον ύπνο που διαρκεί περισσότερο από 10 sec ονοάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ. ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ CPAP, BiPAP ΕΝΔΟΣΤΟΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ. ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ CPAP, BiPAP ΕΝΔΟΣΤΟΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ CPAP, BiPAP ΕΝΔΟΣΤΟΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Εκτίμηση βαρύτητος Εκτίμηση συνυπαρχοντων επιβαρυντικών παραγόνων, π.χ. Υπέρταση,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ»

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» 11 0 Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» Α. Κασιακόγιας, Κ. Τσιούφης, Κ. Θωμόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ

ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ Πασχάλης Στειρόπουλος Β Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Δομή Θέσεις και αντιθέσεις 1. Θρομβόλυση 2. Θεραπεία ΠΕ στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Νίκη Κατσίκη, Μαρία Ρογκώτη, Ιωσήφ Πετρίδης Διαβητολογικό Ιατρείο, Α Παθολογική Κλινική Νοσοκομείο Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκη Σύνδρομο άπνοιας ύπνου (ΣΑΥ) Είναι μια διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΛΑΜΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ To ΣΑΥ αποτελεί τη σημαντικότερη νόσο του

Διαβάστε περισσότερα

TO ΣYNΔPOMO AΠNOIAΣ ΣTON YΠNO M. AΛXANATHΣ ANAΠΛ KAΘHΓHTHΣ ΠNEYMONOΛOΓIAΣ

TO ΣYNΔPOMO AΠNOIAΣ ΣTON YΠNO M. AΛXANATHΣ ANAΠΛ KAΘHΓHTHΣ ΠNEYMONOΛOΓIAΣ M. AΛXANATHΣ ANAΠΛ KAΘHΓHTHΣ ΠNEYMONOΛOΓIAΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Η μεγάλη μείωση ή η πλήρης διακοπή της αναπνοής κατά τον ύπνο που διαρκεί τουλάχιστον 10 δευτερ ονομάζονται υπόπνοια ή άπνοια αντίστοιχα. Αποφρακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ

ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ Π.ΠΑΝΟΥΣΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ-ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ Β! ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ, 14 ΕΚ.2009 GOLD 2008 Στάδιο ΙV κατά Gold Po2 < 55mmHg µε ή χωρίς Υπερκαπνία ( Ρco2>45)

Διαβάστε περισσότερα

Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ 1.ΚΛΙΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ 2.ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΝΕΣΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΩΝ 3.ΑΟΡΤΙΚΗ/ΜΙΤΡΟΕΙΔΗΣ ΒΑΛΒΙΔΑ 1.ΥΠΕΡΚΟΙΛΙΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Ελάττωση θνησιμότητας κατά 33% 1. Αυξημένη υπόνοια 2. Αυξημένος αριθμός εξετάσεων 3. Προφύλαξη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά

Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά Β. ΚΩΤΣΗΣ MD, Ph.D, FESH ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΘΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ-24ΩΡΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ Γ ΠΑΘOΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ ΓΝΘ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Διάγνωση του

Διαβάστε περισσότερα

καρδιακή ανεπάρκεια µε υπνική άπνοια

καρδιακή ανεπάρκεια µε υπνική άπνοια ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ καρδιακή ανεπάρκεια µε υπνική άπνοια A.Παπαθανασίου Εντατικολόγος Καρδιολόγος ΕΑ ΜΕΘ ΠΓΝ Ιωαννίνων thanasis.papathanasiou@gmail.com DISCLOSURES None Γυναίκα 75 ετών

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α.

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση σε χρόνιες υποξυγοναιμικές πνευμονοπάθειες ορίζεται ως μέση πνευμονική πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΣ Στεργίου. Κέντρο Υπέρτασης, Γ Παθολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Νοσοκοµείο Σωτηρία.

ΓΣ Στεργίου. Κέντρο Υπέρτασης, Γ Παθολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Νοσοκοµείο Σωτηρία. Άπνοια στον Ύπνο και ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΣ Στεργίου Κέντρο Υπέρτασης, Γ Παθολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Νοσοκοµείο Σωτηρία. JN7 2003 Επιπολασµός OSA στην Υπέρταση New York Sleep Heart Health Study Jichi

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος ΙΩΑΝΝΙΝΑ 8/5/2015 Οι καιροί αλλάζουν..! Καταγραφικό για πλήρη μελέτη, έτος 2014.

Διαβάστε περισσότερα

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΧΩΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής

Διαβάστε περισσότερα

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη;

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; Α.Μπουγας, Β.Τερπος, Δ.Γκολιδακης, Χ.Παπαδοπουλος, Χ.Κυρπιζιδης, ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΧΑΝΙΑ 22-24/5/2015 ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΜΕ ΔΙΑΤΗΡΗΜΕΝΟ ΚΛΑΣΜΑ ΕΞΩΘΗΣΗΣ ΛΑΜΠΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ! Ιατρείο Καρδιακής Ανεπάρκειας! ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος

Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος A Καρδιολογική Κλινική Α.Π.Θ. Π.Γ.Ν. ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης Εργαστήριο Δοκιμασίας Κόπωσης και Αποκατάστασης Καρδιοπαθών Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος ς Καμπερίδης Κατάταξη Μυοκαρδιοπαθει

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Γεώργιος Μπαλτόπουλος 1,Αλεξάνδρα Γαβαλά 1,2 1 Κλινική Εντατικής Νοσηλείας και Πνευμονικών Νόσων Τμήματος Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ, στο Γενικό Ογκολογικό Νοσοκομείο Κηφισιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΓΟΝΟΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ-ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ

ΝΟΣΟΓΟΝΟΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ-ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ ΝΟΣΟΓΟΝΟΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ-ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Σοφία Ε. Σχίζα Επίκουρη Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης Υπεύθυνη Εργαστηρίου Ύπνου ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Γενετικά καθορισμένη χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΗ ΥΠΝΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΗ ΥΠΝΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΥΠΝΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Μιχάλης Αγραφιώτης Πνευμονολόγος-Εντατικολόγος Επιμελητής Α Πνευμονολογική Κλινική Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Υπνική άπνοια : η άποψη του ωτορινολαρυγγολόγου. Λεωνίδας Μανωλόπουλος Αν. καθηγητής Α ΩΡΛ Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

Υπνική άπνοια : η άποψη του ωτορινολαρυγγολόγου. Λεωνίδας Μανωλόπουλος Αν. καθηγητής Α ΩΡΛ Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Υπνική άπνοια : η άποψη του ωτορινολαρυγγολόγου Λεωνίδας Μανωλόπουλος Αν. καθηγητής Α ΩΡΛ Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Μελέτη ύπνου Ορισμόςαποφρακτικήςυπνικής άπνοιας RDI>5 RDI

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ Αποφρακτική άπνοια είναι οι συνεχείς και επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής λόγω αποφράξεως των ανώτερων αναπνευστικών οδών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΝΟΥ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΡΟΧΑΛΙΖΕΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ -ΥΠΟΠΝΟΙΑΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ (ΣΑΑΥ - OSAS) ΡΟΧΑΛΗΤΟ Ή ΡΕΓΧΩ ΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗ Ή ΡΕΓΧΑΣΜΟΣ: Ορισμός

ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΝΟΥ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΡΟΧΑΛΙΖΕΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ -ΥΠΟΠΝΟΙΑΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ (ΣΑΑΥ - OSAS) ΡΟΧΑΛΗΤΟ Ή ΡΕΓΧΩ ΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗ Ή ΡΕΓΧΑΣΜΟΣ: Ορισμός ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΝΟΥ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΡΟΧΑΛΙΖΕΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ -ΥΠΟΠΝΟΙΑΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ (ΣΑΑΥ - OSAS) ΡΟΧΑΛΗΤΟ Ή ΡΕΓΧΩ ΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗ Ή ΡΕΓΧΑΣΜΟΣ: Ορισμός Ένας ήχος ή θορυβώδης αναπνοή (διαταραχή αναπνοής)

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία Αναπνευστικού- Αναπνευστικοί μύες

Φυσιολογία Αναπνευστικού- Αναπνευστικοί μύες Φυσιολογία Αναπνευστικού- Αναπνευστικοί μύες Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Πνευμονολόγος Αναπληρωτής Καθηγητής Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημίο Αθηνών Νοσοκομείο «ο Ευαγγελισμός»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

102 103 104 105 106 107 Περιεχόμενα Φυσιολογία του ύπνου...2 Εισαγωγή ορισμοί...3 Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο...6 - επιδημιολογικά στοιχεία...7 - προδιαθεσικοί παράγοντες...8 - κλινική εικόνα...9

Διαβάστε περισσότερα

Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας Κ. Κυπαρρίση Χ. Μαλλιάρα Μ. ΓΝ Κατερίνης, Καρδιολογική κλινική.

Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας Κ. Κυπαρρίση Χ. Μαλλιάρα Μ. ΓΝ Κατερίνης, Καρδιολογική κλινική. Η χρησιμότητα του TDI TEI INDEX στην εκτίμηση της λειτουργικότητας της αριστεράς κοιλίας σε χρόνια αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς. Συγκριτική μελέτη πριν και μετά την αιμοκάθαρση. Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας

Διαβάστε περισσότερα

ανακοπής ; Το τριφασικό μοντέλο αντιμετώπισης της ανακοπής ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΗ ΦΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΟΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ

ανακοπής ; Το τριφασικό μοντέλο αντιμετώπισης της ανακοπής ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΗ ΦΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΟΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΟΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ Παίζει ρολό ο χρόνος από την επέλευση της ανακοπής ; Το τριφασικό μοντέλο αντιμετώπισης της ανακοπής ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΗ ΦΑΣΗ ΜΑΡΙΝΑΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αθανάσιος Καπετανόπουλος Καπετανόπουλος, FACC, FESC, FSCAI Επεμβατικός Καρδιολόγος, EUROMEDICA, Γενική Κλινική Θεσσαλονίκης Συχνότητα συνδυασμένης

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου σαν εισαγωγή... παραγωγή CO2 αποβολή CO2 παραγωγή CO2 αποβολή CO2 µερική πίεση του διοξειδίου του άνθρακα στο αίµα (PaCO2) µείωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17 ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ Ι. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ...23 1. Περιγραφή της δοκιμασίας... 23 1.1 Προετοιμασία του ασθενή πριν από τη δοκιμασία

Διαβάστε περισσότερα

«Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως»

«Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως» «Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως» Δημόπουλος Σταύρος, Παθολόγος-Εντατικολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών, Εργαστήριο Εργοσπιρομετρίας και Αποκατάστασης, ΕΚΠΑ 2 ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις και αντιθέσεις στη Λαπαροσκοπική Χειρουργική - η Αναισθησιολογική Άποψη Δρ. Ράνια Πατρώνη Δ/ντρια Αναισθησιολογίας ΠΓΝ Πατρών «ο Άγιος Ανδρέας» Λαπαροσκοπική Χειρουργική: Προτερήματα Προτερήματα:

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Αμυγδαλεκτομή στο Παιδί: Έχει κάτι αλλάξει;

Αμυγδαλεκτομή στο Παιδί: Έχει κάτι αλλάξει; Αμυγδαλεκτομή στο Παιδί: Έχει κάτι αλλάξει; Φαρυγγικός λεμφικός ιστός: Φαρυγγική και Παρίσθμιες Αμυγδαλές Φαρυγγική A. Καδίτης Ειδική Μονάδα Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Εργαστήριο Διαταραχών Αναπνοής στον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ S.C.D. V.A. C.A.D. Καταστάσεις που προδιαθέτουν σε εμφάνιση αρρυθμιών με την άσκηση. Υγιή άτομα Στεφανιαία νόσο Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ NO CONFLICT OF INTEREST ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πνευµονική υπέρταση είναι µια νοσολογική οντότητα που περιλαµβάνει µια ετερογενή οµάδα παθήσεων που χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια ομάδων εργασίας

Σεμινάρια ομάδων εργασίας Σεμινάρια ομάδων εργασίας ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΞΙΑΣ ΚΑΡ ΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΛΟΓΩ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΥΟΦΥΛΛΗΣ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡ ΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Πνευμονική Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση είναι η παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία ΣΑΥΥ Ρύθμιση και παρακολούθηση θετικών πιέσεων

Θεραπεία ΣΑΥΥ Ρύθμιση και παρακολούθηση θετικών πιέσεων Θεραπεία ΣΑΥΥ Ρύθμιση και παρακολούθηση θετικών πιέσεων Δ. Λαγονίδης MD,PhD, FCCP Πνευμονολόγος-Εντατικολόγος Δ/ντης ΜΕΘ -Εργαστηρίου Υπνου Γ. Νοσοκομείου Γιαννιτσών Περίγραμμα ομιλίας Ρύθμιση-Tιτλοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ.

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Τούσουλης* *A Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία MD, PhD Medical School, King s College University of London Νεφραγγειακή νόσος Safian RD,NEJM,2001 Αιτίες στένωσης

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΔΥΑΣΜΩΝ ΣΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΔΥΑΣΜΩΝ ΣΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΔΥΑΣΜΩΝ ΣΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ Δρ. Παντελής Α. Σαραφίδης Α Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ. Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στόχοι αντιυπερτασικής αγωγής σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η πνευματική καταπόνηση εκλυτικό αίτιο ισχαιμίας; Μελέτη συνεχούς παρακολουθήσεως της λειτουργικότητας της αριστερής κοιλίας με το nuclear VEST.

Είναι η πνευματική καταπόνηση εκλυτικό αίτιο ισχαιμίας; Μελέτη συνεχούς παρακολουθήσεως της λειτουργικότητας της αριστερής κοιλίας με το nuclear VEST. Είναι η πνευματική καταπόνηση εκλυτικό αίτιο ισχαιμίας; Μελέτη συνεχούς παρακολουθήσεως της λειτουργικότητας της αριστερής κοιλίας με το nuclear VEST. Η πνευματική καταπόνηση (mental stress) και τα έντονα

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 Τυχαίο εύρημα καρδιακής αρρυθμίας σε ασυμπτωματικό παιδί Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική, Γ.Ν. «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το. Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία

Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το. Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία SOO-YEON JUNG, Department of cardiology, St. Vincent s Hospital,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΟΡΤΟΠΑΘΕΙΕΣ: ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΟΡΤΟΠΑΘΕΙΕΣ: ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014 ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΟΡΤΟΠΑΘΕΙΕΣ: ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014 Βαγενάκης Γεώργιος Παιδοκαρδιολογική Κλινική Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Συγγενείς Αορτοπάθειες Δίπτυχη αορτική βαλβίδα Στένωση ισθμού της αορτής Σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο.

Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο. Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο. Iωάννα Ανδρεάδου Τοµέας Φαρµακευτικής Χηµείας, Τµήµα Φαρµακευτικής, ΕΚΠΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Αιμοδυναμικό monitoring Βασικές αρχές Δυναμικοί δείκτες. Τσαγκούριας Ματθαίος ΜΕΘ Γ.Ν.Θ. Παπαγεωργίου

Αιμοδυναμικό monitoring Βασικές αρχές Δυναμικοί δείκτες. Τσαγκούριας Ματθαίος ΜΕΘ Γ.Ν.Θ. Παπαγεωργίου Αιμοδυναμικό monitoring Βασικές αρχές Δυναμικοί δείκτες Τσαγκούριας Ματθαίος ΜΕΘ Γ.Ν.Θ. Παπαγεωργίου Βασικές αρχές αιμοδυναμικού monitoring Δεν υπάρχει τεχνική που να βελτιώνει την κλινική έκβαση από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΝΩΣΗ ΑΟΡΤΗΣ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟ ΚΛΑΣΜΑ ΕΞΩΘΗΣΗΣ. Λαζαρίδης Κυριάκος Γενικός Αρχίατρος 417 ΝΙΜΤΣ

ΣΤΕΝΩΣΗ ΑΟΡΤΗΣ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟ ΚΛΑΣΜΑ ΕΞΩΘΗΣΗΣ. Λαζαρίδης Κυριάκος Γενικός Αρχίατρος 417 ΝΙΜΤΣ ΣΤΕΝΩΣΗ ΑΟΡΤΗΣ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟ ΚΛΑΣΜΑ ΕΞΩΘΗΣΗΣ Λαζαρίδης Κυριάκος Γενικός Αρχίατρος 417 ΝΙΜΤΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Ως βαλβιδική αορτική στένωση ορίζεται η παρεµπόδιση της ροής του αίµατος δια µέσου της αορτικής

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα:

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρηρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ Ο Σίδηρος ενέχει κεντρικό ρόλο στην μεταφορά του οξυγόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΑΝΑΚΗ ΕΛΙΣΣΑΒΕΤ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ

ΣΤΕΦΑΝΑΚΗ ΕΛΙΣΣΑΒΕΤ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗ ΕΛΙΣΣΑΒΕΤ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ Υποξαιμία και 5 μηχανισμοί υποξίας TYΠΟI ΥΠΟΞΑΙΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΙΤΙΑ I A. ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΥΠΟΞΙΑ (ΔΙΑΤ. ΜΕΡΙΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΟΞΥΓΟΝΟ) ΑΙΤΙΑ: A. V/Q ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ (EX: ΧΑΠ, ΠΕ) B. ΔΙΑΦΥΓΗ (EX:

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Λ. Κ. Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πανελλήνιο Καρδιολογικό Συνέδριο Αθήνα, 30 Οκτωβρίου 2008 Από πού αντλούνται οι γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Η επίδραση της υποβοήθησης με παραορτική αντλία αντιώθησης (PULVAD) στη μηχανοενεργητική της αριστερής κοιλίας σε χοίρειο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Eλληνική Καρδιολογική Εταιρεία Μαθήματα ειδικευομένων

Eλληνική Καρδιολογική Εταιρεία Μαθήματα ειδικευομένων Eλληνική Καρδιολογική Εταιρεία Μαθήματα ειδικευομένων ΠΟΤΕ ΤΟ ΗΚΓ ΣΤΟ STEMI ΘΕΛΕΙ ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΗΣΗ Ή ΗΚΓ ΣΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Κωνσταντίνος Τσιούφης Επίκουρος Καθηγητής Καρδιολογίας Α Καρδιολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανάλυση βασικών αιμοδυναμικών παραμέτρων 1 ΘΩΜΑΣ ΜΑΡΙΝΟΣ ΣΟΦΙΑ ΚΡΟΝΤΖΟΥ ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ Βασικές διαγνωστικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Καφαντάρης Ι., Μεϊμέτη Ε., Δόνου Α., Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων αντιπηκτικών Στέλιος Τζέης MD, PhD, FESC Επιμελητής A - Καρδιολογική Κλινική Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΥΠΕΡ νεότερων αντιπηκτικών γιατί. Προβλέψιμη φαρμακοκινητική /

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Β Πνευμονολογική κλινική Γ.Ν.Γ.Παπανικολάου

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Β Πνευμονολογική κλινική Γ.Ν.Γ.Παπανικολάου ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Β Πνευμονολογική κλινική Γ.Ν.Γ.Παπανικολάου Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας 82 ετών με ιστορικό ΧΑΠ υπό ΧΟΘ κατ οίκον, παλαιάς TBC πνευμόνων και Α/Υ Συχνές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Κόγιας Ιωάννης: Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Καρδίτσας Μουλατζίκος Θωμάς:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Η ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΗΣ ΜΕ 4 ΣΤΑΔΙΑ ΙΣΟΟΓΚΩΤΙΚΗ ΧΑΛΑΣΗ-ΤΑΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα