«ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΩΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΟΛΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ» ΔΡΑΣΗ Δ.02

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΩΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΟΛΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ» ΔΡΑΣΗ Δ.02"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ «ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΩΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΟΛΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ» ΔΡΑΣΗ Δ.02 ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ ΣΤΟ ΤΟΠΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΖΑΚΥΝΘΟΥ, ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΕΥΚΑΔΑΣ Παραδοτέο: 11 Συσχέτιση κοινωνικο-οικονομικών δεικτών και τοπίου 1

2 Πίνακας περιεχομένων Περιεχόμενα Περίληψη 7 1. Εισαγωγή 8 2. Μεθοδολογία 12 Περιγραφή περιοχής μελέτης Αποτελέσματα Ποσοτικοποίηση Κοινωνικών δεικτών Ποσοτικοποίηση Οικονομικών δεικτών Συσχέτιση ανάμεσα στους Κοινωνικούς Οικονομικούς Δείκτες Συσχέτιση ανάμεσα στους Κοινωνικούς Οικονομικούς Δείκτες και σε Δείκτες Τοπίου ΣΥΝΟΨΗ- ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 99 Βασική βιβλιογραφία 100 2

3 ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ Διάγραμμα 1. Μεταβολή πραγματικού πληθυσμού στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 2. Μεταβολή συνόλου εκμεταλλεύσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 3. Μεταβολή συνόλου εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 4. Μεταβολή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 5. Μεταβολή των γεωργικών εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 6. Μεταβολή της ιδιόκτητης χρησιμοποιούμενης γεωργικής γης της εκμετάλλευσης και εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 7. Μεταβολή της νοικιασμένης χρησιμοποιούμενης γεωργικής γης της εκμετάλλευσης και εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 8. Μεταβολή της μεσιακής χρησιμοποιούμενης γεωργικής γης της εκμετάλλευσης και εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 9. Μεταβολή των αρδευόμενων και αρδευθεισών εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 10. Μεταβολή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων των βοοειδών τα έτη 1981, 1991, και 2000, στη Ζάκυνθο, στην Κεφαλονιά και στη Λευκάδα 60 Διάγραμμα 11. Μεταβολή του συνόλου των κεφαλών των βοοειδών τα έτη 1981, 1991, και 2000, στη Ζάκυνθο, στην Κεφαλονιά και στη Λευκάδα 61 Διάγραμμα 12. Μεταβολή των εκμεταλλεύσεων προβατοειδών στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 13. Μεταβολή των προβατοειδών (κεφαλών) στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 14. Μεταβολή των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών αιγών στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 15. Μεταβολή των εκμεταλλεύσεων και κυψελών στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 16. Μεταβολή των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών μονόπλων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 17. Μεταβολή εργοστασίων - εργαστηρίων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 18. Μεταβολή ξενοδοχειακών μονάδων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 19. Μεταβολή σχολικών κτιρίων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 20. Μεταβολή καταστημάτων γραφείων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 21. Μεταβολή νοσοκομείων - κλινικών στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Διάγραμμα 22. Σχετική αναλογία ανάμεσα στους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας στα Ιόνια Νησιά το Διάγραμμα 23. Ενεργά απασχολούμενος πληθυσμός ανάμεσα στους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας στα Ιόνια Νησιά το ΧΑΡΤΕΣ Χάρτης 1. Χάρτης της Ζακύνθου με περιοχές Natura, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Καταφύγιο Άγριας Ζωής (πηγή: 16 Χάρτης 2. Χάρτης της Κεφαλονιάς με περιοχές Natura, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Καταφύγιο Άγριας Ζωής (πηγή: 17 3

4 Χάρτης 3. Χάρτης της Λευκάδας με περιοχές Natura, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Καταφύγιο Άγριας Ζωής (πηγή: 18 Χάρτης 4. Κατανομή τιμών του πραγματικού πληθυσμού ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1981, 1991 και Χάρτης 5. Κατανομή τιμών του πραγματικού πληθυσμού ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς το έτη 1981, 1991 και Χάρτης 6. Κατανομή τιμών του πραγματικού πληθυσμού ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας το έτη 1981, 1991 και Χάρτης 7. Κατανομή τιμών του συνόλου των εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1991 και Χάρτης 8. Κατανομή τιμών του συνόλου των εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς τα έτη 1991 και Χάρτης 9. Κατανομή τιμών του συνόλου των εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας τα έτη 1991 και Χάρτης 10. Κατανομή τιμών του συνόλου των γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1991 και Χάρτης 11. Κατανομή τιμών του συνόλου των γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς τα έτη 1991 και Χάρτης 12. Κατανομή τιμών του συνόλου των γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας τα έτη 1991 και Χάρτης 13. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1991 και Χάρτης 14. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς τα έτη 1991 και Χάρτης 15. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας τα έτη 1991 και Χάρτης 16. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1991 και Χάρτης 17. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς τα έτη 1991 και Χάρτης 18. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας τα έτη 1991 και Χάρτης 19. Κατανομή των ιδιόκτητων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Ζάκυνθο τη χρονική περίοδο Χάρτης 20. Κατανομή των ιδιόκτητων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στην Κεφαλονιά τη χρονική περίοδο Χάρτης 21. Κατανομή των ιδιόκτητων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Λευκάδα τη χρονική περίοδο Χάρτης 22. Κατανομή των νοικιασμένων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Ζάκυνθο τη χρονική περίοδο Χάρτης 23. Κατανομή των νοικιασμένων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στην Κεφαλονιά τη χρονική περίοδο Χάρτης 24. Κατανομή των νοικιασμένων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Λευκάδα τη χρονική περίοδο Χάρτης 25. Κατανομή των μεσιακών καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Ζάκυνθο τη χρονική περίοδο Χάρτης 26. Κατανομή των μεσιακών καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στην Κεφαλονιά τη χρονική περίοδο Χάρτης 27. Κατανομή των μεσιακών καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Λευκάδα τη χρονική περίοδο Χάρτης 28. Κατανομή των αρδευόμενων και αρδευθείσων εκτάσεων στη Ζάκυνθο τη χρονική περίοδο

5 Χάρτης 29. Κατανομή των αρδευόμενων και αρδευθείσων εκτάσεων στην Κεφαλονιά τη χρονική περίοδο Χάρτης 30. Κατανομή των αρδευόμενων και αρδευθείσων εκτάσεων στην Λευκάδα τη χρονική περίοδο Χάρτης 31. Κατανομή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών των βοοειδών ανά Δ.Δ της Ζακύνθου τα έτη 1981, 1991, Χάρτης 32. Κατανομή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών των βοοειδών ανά Δ.Δ της Κεφαλονιάς τα έτη 1981, 1991, Χάρτης 33. Κατανομή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών των βοοειδών ανά Δ.Δ της Λευκάδας τα έτη 1981, 1991, Χάρτης 34. Κατανομή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων των προβατοειδών ανά Δ.Δ στα Ιόνια Νησιά τα έτη 1981, 1991, Χάρτης 35. Κατανομή μελισσοκομικών εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ στα Ιόνια νησιά τα έτη 1981, Χάρτης 36. Κατανομή τιμών των εργοστασίων-εργαστηρίων ανά Δ.Δ στα νησιά του Ιονίου τα έτη Χάρτης 37. Κατανομή ξενοδοχειακών μονάδων ανά Δ.Δ στη Ζάκυνθο τα έτη Χάρτης 38. Κατανομή ξενοδοχειακών μονάδων ανά Δ.Δ στην Κεφαλονιά τα έτη Χάρτης 39. Κατανομή ξενοδοχειακών μονάδων ανά Δ.Δ στην Λευκάδα τα έτη Χάρτης 40. Κατανομή σχολικών μονάδων ανά Δ.Δ στη Ζάκυνθο τα έτη Χάρτης 41. Κατανομή σχολικών μονάδων ανά Δ.Δ στην Κεφαλονιά τα έτη Χάρτης 42. Κατανομή σχολικών μονάδων ανά Δ.Δ στην Λευκάδα τα έτη Χάρτης 43. Κατανομή καταστημάτων - γραφείων ανά Δ.Δ στη Ζάκυνθο τα έτη Χάρτης 44. Κατανομή καταστημάτων - γραφείων ανά Δ.Δ στην Κεφαλονιά τα έτη _ 86 Χάρτης 45. Κατανομή καταστημάτων - γραφείων ανά Δ.Δ στην Κεφαλονιά τα έτη _ 87 Χάρτης 46. Κατανομή των τριών τομέων της οικονομίας στα Ιόνια νησιά το ΠΙΝΑΚΕΣ Πίνακας 1. Συσχέτιση (Pearson) ανάμεσα σε κοινωνικούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες χωρικής ετερογένειας τοπίου για το σύνολο των Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθος, Κεφαλονιά, Λευκάδα) 95 Πίνακας 2. Συσχέτιση (Pearson) ανάμεσα σε κοινωνικούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες χωρικής ετερογένειας τοπίου για νησί της Ζακύνθου 96 Πίνακας 3. Συσχέτιση (Pearson) ανάμεσα σε κοινωνικούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες χωρικής ετερογένειας τοπίου για νησί της Κεφαλονιάς 96 Πίνακας 4. Συσχέτιση (Pearson) ανάμεσα σε κοινωνικούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες χωρικής ετερογένειας τοπίου για νησί της Λευκάδας 97 5

6 Ευχαριστίες Ιδιαίτερες ευχαριστίες στην Γεωργία Αλεξανδρίδη, τελειόφοιτη του Τμήματος Τεχνολόγων Περιβάλλοντος (πρώην Τεχνολογίας Περιβάλλοντος και Οικολογίας), του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων για την ουσιαστική βοήθεια που παρείχε στη συγκέντρωση και ανάλυση των δεδομένων αυτής της αναφοράς. 6

7 Περίληψη Στο πλαίσιο του έργου «Επίδραση των Διαχρονικών Αλλαγών Χρήσεων Γης στο Τοπίο και στη Βιώσιμη Ανάπτυξη των Νησιών Ζακύνθου, Κεφαλονιάς και Λευκάδας» διαπιστώθηκε έντονη αλλαγή της κάλυψης γης στη διάρκεια της μελετώμενης περιόδου ( ) με σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα νησιά. Με στόχο την ερμηνεία αυτών των αλλαγών μέσα από ένα φάσμα φυσικών και ανθρωπογενών μεταβλητών, πραγματοποιήθηκε εκτενής καταγραφή και χαρτογράφηση της μεταβολής κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων στα νησιά. Ο βασικός στόχος αυτού του παραδοτέου είναι να βρεθεί να αναλυθούν και να αξιολογηθούν παρατηρούμενες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές με στόχο τη διατύπωση απόψεων για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Παράλληλα έγινε συσχέτιση με δείκτες τοπίου για να βρεθεί επίδραση της ανθρωπογενής δραστηριότητας στη διαμόρφωση του φυσικού χώρου. Όπως και στις άλλες αναλύσεις, η βασική χωρική μονάδα ανάλυσης ήταν τα όρια των δημοτικών (κοινοτικών) διαμερισμάτων (Δ.Δ.) σε κάθε νησί, αλλά και με βάση τις διαφορετικές υψομετρικές ζώνες- πεδινών ημιορεινών και ορεινών Δ.Δ. Η μονάδα Δ.Δ. είναι αφενός η μικρότερη κλίμακα όπου η Ελληνική στατιστική υπηρεσία έχει αρκετά δημογραφικά δεδομένα και αφετέρου είναι αρκετά μεγάλη για να μπορούν να αναλυθούν χωροχρονικές μεταβολές στο τοπίο. Στα Ιόνια νησιά ο τουρισμός αποτελεί βασική οικονομική δραστηριότητα, με την πρωτογενή παραγωγή να αποτελεί δεύτερο, πλην όμως ισχυρό πυλώνα της οικονομίας. Από τα τρία νησιά, στη Λευκάδα παρατηρείται ένα μοντέλο ανάπτυξης διαφορετικό από τα άλλα δύο νησιά. Η οικονομία στηρίζεται και στους τρεις παραγωγικούς τομείς, με σημαντικότερο τον τριτογενή τομέα (κυρίως την τουριστική δραστηριότητα), αλλά και τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα σε πολύ καλό επίπεδο. Ο τουρισμός κατανέμεται ισόρροπα σε όλη την επικράτεια του νησιού και ο ορεινός χώρος αναδεικνύεται και αξιοποιείται με σεβασμό στο περιβάλλον και στις αρχές της αειφορίας. Ακολουθεί η Κεφαλονιά, στην οποία επίσης τα τελευταία χρόνια ο τουρισμός καταλαμβάνει την πρώτη θέση στους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας του νησιού. Και εδώ η ανάπτυξη επιμερίζεται, ανισομερώς μεν, αλλά σε όλες τις υψομετρικές ζώνες. Στη Ζάκυνθο παρατηρείται έντονη ανάπτυξη του μαζικού τουρισμού, με παράλληλη υποβάθμιση όλων των άλλων παραγωγικών τομέων. Διατηρείται πρωτογενή παραγωγή, κυρίως στην ελαιοπαραγωγή, η οποία αποτελεί και το σημαντικότερο προϊόν του νησιού. Παρατηρείται διαχρονικά αύξηση των ανισοτήτων μεταξύ ημιορεινού και ορεινού χώρου, εγκατάλειψη παραδοσιακών δραστηριοτήτων, έντονες κοινωνικοοικονομικές αλλαγές, οι οποίες επιφέρουν και σημαντικές αλλαγές στις χρήσεις γης. Προτείνεται ο σχεδιασμός ενός νέου βιώσιμου αναπτυξιακού μοντέλου, το οποίο θα προστατεύει και θα αναδεικνύει το φυσικό και πολιτιστικό πλούτο των περιοχών, θα ενδυναμώνει τόσο τον πρωτογενή, όσο και το δευτερογενή τομέα της οικονομίας, με σεβασμό στο περιβάλλον και στη φυσική και πολιτιστική κληρονομιά του Ιονίου. 7

8 1. Εισαγωγή Τα Ιόνια νησιά δέχονται εδώ και δεκαετίες έντονες πολύ-επίπεδες πιέσεις όπως η οικιστική δόμηση, οι αλλεπάλληλες πυρκαγιές, η άναρχη τουριστική ανάπτυξη που βασίζεται στο πρότυπο του τυποποιημένου μαζικού και καταναλωτικού τουρισμού κ.α. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να διαπιστωθεί στο πλαίσιο αυτού του έργου μια έντονη αλλαγή της κάλυψης γης στη διάρκεια της μελετώμενης περιόδου ( ) με σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα νησιά. Με στόχο την ερμηνεία αυτών των αλλαγών μέσα από ένα φάσμα φυσικών και ανθρωπογενών μεταβλητών, πραγματοποιήθηκε εκτενής καταγραφή και χαρτογράφηση της μεταβολής κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων στα νησιά. Ο βασικός στόχος αυτού του παραδοτέου (Συσχέτιση κοινωνικο-οικονομικών δεικτών και τοπίου) είναι να αναγνωριστεί αν οι παρατηρούμενες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις αλλαγές στο τοπίο και επομένως να μπορούν να ερμηνευθούν και να προβλεφθούν στο μέλλον. Η αναγνώριση αυτή θα μας οδηγήσει στη διαμόρφωση, χαρτογράφηση και παρακολούθηση δεικτών αειφορίας που θα μπορέσουν να αποτελούν σημαντικά διαχειριστικά εργαλεία λήψης αποφάσεων. Στο παρόν παραδοτέο, διερευνάται η διαχρονική μεταβολή κοινωνικών και οικονομικών δεικτών στα νησιά της Ζακύνθου, της Κεφαλονιάς και της Λευκάδας και η συσχέτιση τους με αλλαγές στο τοπίο και η επίδραση τους στην αειφορική ανάπτυξη. Για την καταγραφή των διαχρονικών αλλαγών που σχετίζονται με κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες αναζητήθηκαν και συλλέχθηκαν δεδομένα της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής- ΕΛ.ΣΤΑΤ. Οι κοινωνικοί και οικονομικοί δείκτες που επιλέχθηκαν στα υπό μελέτη νησιά του Ιονίου, αναφέρονται στον πληθυσμό και στους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας. Για την κατανόηση αυτών των μεταβολών, ακολουθήθηκε η ποσοτικοποίηση και απεικόνιση σε θεματικούς χάρτες, ιστογράμματα καθώς και διαγράμματα πλαισίου και απολήξεων. Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται σε δύο χωρικές κλίμακες. Αρχικά σε επίπεδο Δημοτικού Διαμερίσματος (Δ.Δ) καθώς και σε διαφορετικές υψομετρικές ζώνες- πεδινών ημιορεινών και ορεινών Δ.Δ. Η χρονική ανάλυση και σύγκριση που πραγματοποιήθηκε από τα δεδομένα της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής- ΕΛ.ΣΤΑΤ. αναφέρεται κατά τα έτη απογραφών 1981,1991 και 2001 για τις περιοχές μελέτης. 8

9 Τι είναι οι δείκτες αειφορίας; Ένα από τα εργαλεία που τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί για την διαχείριση της αειφορίας είναι οι δείκτες αειφορίας. Είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν είτε στιγμιαία, για τη μελέτη μιας κατάστασης σε δεδομένη χρονική στιγμή, είτε εντός ενός χρονικού πλαισίου, για µια πιο τακτική και συστηματική παρακολούθηση. Με τον όρο «δείκτης» εννοείται µια απλή μεταβλητή ή µια μεταβλητή η οποία έχει προκύψει από τη σύνθεση επί μέρους παραμέτρων. Οι δείκτες ως αποτέλεσμα πρωτογενών ή / και επεξεργασμένων δεδομένων χρησιμοποιούνται για να απλοποιήσουν και να ποσοτικοποιήσουν την πληροφορία που αφορά σύνθετα φαινόμενα, συμβάλλοντας κατ αυτόν τον τρόπο στη διευκόλυνση της επικοινωνίας. Η χρήση των δεικτών για αρκετές δεκαετίες έγινε µε σκοπό την παροχή πληροφοριών για διάφορες παραμέτρους, για τις οποίες οι άνθρωποι ενδιαφέρονται, κυρίως σχετικά µε την εκτίμηση της οικονομικής ανάπτυξης. Με την εισαγωγή της έννοιας «βιώσιµη ανάπτυξη» έγινε προφανές ότι η χρήση των παραδοσιακών δεικτών όπως π.χ. το ΑΕΠ (GDP), δεν ήταν δυνατό να διαχειριστούν θέματα σχετικά µε την αειφορία και γι αυτό το λόγο επιβαλλόταν η ανάπτυξη διαφορετικών µεταβλητών. Οι δείκτες αειφορίας δηµιουργήθηκαν για να καλύψουν αυτό το κενό ενώ µετά τη ιάσκεψη στο Ρίο για το Περιβάλλον, το 1992, η χρήση τους γνώρισε µεγαλύτερη εξάπλωση. Στην Ατζέντα 21 αναφέρεται η ανάγκη αναγνώρισης της σημασίας των δεικτών αειφορίας από εθνικές κυβερνήσεις αλλά και από διεθνείς οργανισμούς. Πρέπει να σημειωθεί δε, ότι πολλά κράτη και οργανισμοί έχουν µπει στη διαδικασία ανάπτυξης του δικού τους συστήματος δεικτών για την επίτευξη της βιώσιµης ανάπτυξης. Προκύπτει λοιπόν ότι η εκτίμηση και η διαχείριση της βιώσιμης ανάπτυξης βασισμένη - εκτός των οικονομικών - σε περιβαλλοντικά και κοινωνικό-πολιτιστικά κριτήρια, οδήγησε στην ανάγκη ανάπτυξης των δεικτών αειφορίας. Πιο συγκεκριμένα, οι δείκτες αειφορίας μπορούν να παρέχουν πληροφορίες για: την κατάσταση του περιβάλλοντος, της οικονομίας και της κοινωνίας, περιγράφοντας ένα φαινόμενο. διάφορες αδυναμίες και έντονα προβλήματα, µε έμφαση σε θέματα που πρέπει να επιλυθούν. επιδόσεις πράξεων πολιτικής ως εργαλεία εκτίμησης της επίδοσης, τα οποία ελέγχουν κατά πόσο οι πολιτικές και αναπτυξιακές επιλογές είναι επιτυχείς και τελικά κατά πόσο οι άνθρωποι οδηγούνται σωστά στο δρόμο προς τη βιώσιμη ανάπτυξη. 9

10 Περιβαλλοντικοί δείκτες Στην ευρύτερη κατηγορία των δεικτών αειφορίας ανήκουν οι Περιβαλλοντικοί είκτες (Π..), οι οποίοι αντίστοιχα µε τους δείκτες αειφορίας είναι δυνατό να συμβάλλουν στην αειφορική διαχείριση του περιβάλλοντος. Οι Π.. αντικατοπτρίζουν διάφορες τάσεις στην κατάσταση του περιβάλλοντος και παρακολουθούν την αναπτυσσόμενη πρόοδο σε στόχους περιβαλλοντικής πολιτικής. Οι Π. δίνουν πληροφορίες για φαινόμενα που θεωρούνται χαρακτηριστικά ή κρίσιμα για την ποιότητα του περιβάλλοντος. Σε σχέση µε τη διαχείριση του περιβάλλοντος σε πολιτικό επίπεδο οι Π.. μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τρεις κυρίως λόγους: για να δώσουν πληροφορίες που αφορούν περιβαλλοντικά προβλήματα, µε σκοπό να δραστηριοποιήσουν τους πολιτικούς ούτως ώστε να εκτιμήσουν τη σοβαρότητά τους για να υποστηρίξουν την ανάπτυξη πολιτικής και να θέσουν προτεραιότητες, αναγνωρίζοντας τους παράγοντες κλειδιά που προκαλούν πίεση στο περιβάλλον και να παρακολουθήσουν τις επιδράσεις των κινήσεων πολιτικής. Οι Π.. ακόμα αποκαλύπτουν την κατάσταση και την ποιότητα του περιβάλλοντος παρέχοντας έγκυρες πληροφορίες, υπό την προϋπόθεση πάντα ότι σχεδιάζονται σωστά, παρακολουθούνται στενά και μεταφράζονται συνετά. Υπό αυτή την έννοια, οι Π.. χρησιμοποιούνται είτε, σε πρώτο στάδιο, κατά τη διαδικασία σχεδιασμού ολοκληρωμένων συστημάτων περιβαλλοντικής πολιτικής, είτε, σε δεύτερο στάδιο, κατά τη διαδικασία ελέγχου της αποτελεσματικότητας και της επιτυχίας των εφαρμοσμένων αυτών συστημάτων περιβαλλοντικής πολιτικής. Στα πλαίσια ευρύτερων προσεγγίσεων, όπως στην περίπτωση ενός περιβαλλοντικού ελέγχου, οι Π.. επιτελούν και τους δυο ρόλους χρησιμεύοντας τόσο ως εργαλεία σχεδιασμού, όσο και ως εργαλεία ελέγχου. Ειδικότερα οι Π..: επιτρέπουν την εκτίμηση των περιβαλλοντικών συνιστωσών, τα οποία δεν μπορούν να μετρηθούν άμεσα µε τη μέτρηση φυσικών μεταβλητών και οι οποίοι περιγράφουν την κατάσταση αυτών των συστατικών και την αντοχή των συνιστωσών αυτών σε περεταίρω ανάπτυξη, συμβάλλοντας στην πρόβλεψη της μελλοντικής κατάστασης του περιβάλλοντος, επιτρέπουν τις συγκρίσεις στο χώρο και το χρόνο, διαμορφώνουν µια βάση πληροφοριών προσιτή και εύχρηστη, σε αυτούς που λαμβάνουν τις αποφάσεις (decision-makers) αλλά και στο ευρύ κοινό, εξυπηρετώντας στην διαμόρφωση της 10

11 κοινής γνώμης και διευκολύνοντας την κοινωνική ευαισθητοποίηση, την περιβαλλοντική εκπαίδευση και επικοινωνία, καθιερώνουν ένα μέγεθος μέτρησης της αποτελεσματικότητας των περιβαλλοντικών προγραμμάτων, πολιτικών ή δράσεων και της εκτίμησης της προόδου που επιτυγχάνεται. Πρέπει να σηµειωθεί ότι οι Π.. και οι δείκτες γενικότερα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ένα ισχυρό εργαλείο για την αφύπνιση του κοινού πάνω σε περιβαλλοντικά ζητήµατα. Παρέχοντας πληροφορίες πάνω στις κινητήριες δυνάµεις, στις επιδράσεις και στις αντιδράσεις πολιτικής βασισµένοι στο πλαίσιο {Πίεσης Κατάστασης Αντίδρασης / Pressure State Response (PSR)} το οποίο αναλύεται παρακάτω οι Π.. αποτελούν µια στρατηγική ενδυνάμωσης της υποστήριξης του κοινού για πολιτικά μέτρα. Γεωγραφικά Δεδομένα και Πληροφορίες Τα γεωγραφικά δεδομένα αποτελούν μια ειδική κατηγορία δεδομένων, τα οποία κατανέμονται στο χώρο και μεταβάλλονται στο χρόνο. Όσον αφορά στην κατανομή τους στο χώρο, τα γεωγραφικά δεδομένα συνοδεύονται από αναφορές στις θέσεις του γεωγραφικού χώρου όπου αυτά συμβαίνουν ή περιγράφουν. Όσον αφορά στη μεταβολή τους στο χρόνο, αυτή μπορεί να είναι τόσο αργή, ώστε να αγνοείται (π.χ., αλλαγή της ακτογραμμής, του κλίματος ή της κατανομής ηλικιών μιας χώρας, κ.λπ.), ή τόσο γρήγορη, ώστε ο ρυθμός αλλαγών να αποτελεί μια σημαντική διάσταση (π.χ., ο φόρτος κυκλοφορίας μιας λεωφόρου, η θερμοκρασία, το μέτωπο μιας δασικής πυρκαγιάς, κ.λπ.). Τα γεωγραφικά δεδομένα συχνά κατατάσσονται σε τέσσερις κατηγορίες: i. Τα φυσικά αντικείμενα (π.χ., σπίτια, δρόμοι, λίμνες, δάση) ii. Τις διοικητικές μονάδες (π.χ., ιδιοκτησίες, νομοί, εθνικοί δρυμοί, στρατόπεδα) iii. Τα γεωγραφικά φαινόμενα (π.χ., θερμοκρασία, υγρασία, ατυχήματα, κατανομή θαλάσσιων πληθυσμών) iv. Τις παραγόμενες πληροφορίες (π.χ., επίπεδο φτώχιας, καταλληλότητα εδάφους για καλλιέργειες) Τα δεδομένα αυτά καθαυτά έχουν μικρή αξία. Για να είναι χρήσιμα πρέπει να μετατραπούν σε πληροφορίες. Πληροφορίες είναι το αποτέλεσμα της οργάνωσης, παρουσίασης, ανάλυσης και ερμηνείας των δεδομένων με απώτερο στόχο την επίλυση ενός προβλήματος ή την κατανόηση μιας κατάστασης (ενός φαινομένου). 11

12 Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών Τα Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών (ΓΣΠ, Geographic Information Systems- G.I.S.) είναι υπολογιστικά συστήματα σχεδιασμένα για να υποστηρίξουν τη συλλογή, διαχείριση, επεξεργασία, ανάλυση, μοντελοποίηση, και απεικόνιση δεδομένων που αναφέρονται στο χώρο (spatial data) και μεταβάλλονται στο χρόνο. Τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως σε πολλές διοικητικές και παραγωγικές δραστηριότητες, οι οποίες ταξινομούνται σε τρείς βασικές κατηγορίες: i. Κοινωνικο-οικονομικές εφαρμογές (π.χ., πολεοδομικός και χωροταξικός σχεδιασμός, κτηματολόγιο) ii. Περιβαλλοντικές εφαρμογές (π.χ., δασολογία, έλεγχος πυρκαγιών και επιδημιών), και iii. Εφαρμογές διαχείρισης (π.χ., οργάνωση δικτύων ύδρευσης, επικοινωνιών και ενέργειας) Ο ρόλος των ΓΣΠ στις παραπάνω εφαρμογές είναι να προσφέρουν στους χρήστες και υπευθύνους για τη λήψη αποφάσεων ισχυρά εργαλεία για την επίλυση των σύνθετων και όχι πάντα πλήρως δομημένων χωρικών προβλημάτων. Επιπλέον, τα συστήματα αυτά οφείλουν να έχουν μια αποτελεσματική απόδοση (π.χ., ταχεία απόκριση), ώστε να υποστηρίξουν τις ανάγκες των χρηστών σε ένα περιβάλλον παραγωγής. 2. Μεθοδολογία Για την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν, ακολουθήθηκε η μέθοδος της συλλογής, επεξεργασίας, ανάλυσης και σύγκρισης στατιστικών δεδομένων των τριών περιοχών μελέτης (Ζάκυνθος, Κεφαλονιά και Λευκάδα) σε τρεις χρονικές σειρές διεξαγωγής εθνικών απογραφών ( ) οι οποίες αντιστοιχούν σε τρεις περιόδους χωρικής ανάλυσης των μεταβολών στο φυσικό περιβάλλον των νησιών που έγινε στο πλαίσιο αυτής της δράσης. Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν αποτελούν δευτερογενή δεδομένα, καθώς έχουν συλλεχθεί από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛ.ΣΤΑΤ.) και έχουν δημοσιευτεί σε ηλεκτρονική μορφή που διευκολύνει την άμεση πρόσβαση σε αυτά. Στην παρούσα έρευνα, το Δημοτικό Διαμέρισμα (Δ.Δ.) επιλέχθηκε ως η ελάχιστη μονάδα αναφοράς και ανάλυσης λόγω της ομοιογένειας της πληροφορίας των κοινωνικο-οικονομικών δεδομένων, ενώ είναι δυνατή και η σύνθεση σε άλλα ανώτερα επίπεδα, όπως είναι οι δήμοι ή το σύνολο των πεδινών, ημιορεινών ή ορεινών Δ.Δ. Τα Δ.Δ., όπως αυτά αναφέρονται στην απογραφή της ΕΛ.ΣΤΑΤ. του 2001, είναι οι κοινότητες των προηγούμενων απογραφών της ΕΛ.ΣΤΑΤ. (1981, 1991). Στην απογραφή της ΕΛ.ΣΤΑΤ. του 1991 ως κοινότητες νοούνται και τα δημοτικά διαμερίσματα. 12

13 Η διάκριση των Δ.Δ στις τρεις κατηγορίες, Πεδινά (Π), Ημιορεινά (Η), και Ορεινά (Ο), έγινε από το αρμόδιο Τμήμα Χαρτογραφικών Εργασιών, της Δ/νσης Απογραφών της ΕΣΥΕ, ύστερα από την εξέταση της εδαφικής περιοχής, επάνω σε χάρτες κλίμακας 1: , με ισοϋψείς καμπύλες. Πεδινά, έχουν χαρακτηριστεί τα Δ.Δ. που η εδαφική περιοχή τους βρίσκεται, στο σύνολό της ή κατα το μεγαλύτερο μέρος της σε οριζόντιο ή ελαφρά κεκλιμένο έδαφος και σε υψόμετρο μικρότερο των 800 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας. Στις περιπτώσεις που ένα βουνό καλύπτει μικρό τμήμα της Κοινοτικής περιοχής (μέχρι το 1/3), θεωρήθηκε ότι δεν μετέβαλε το χαρακτήρα του Δ.Δ. Ημιορεινά, έχουν χαρακτηριστεί τα Δ.Δ. που η εδαφική περιοχή τους βρίσκεται στις υπώρειες των βουνών ή η έκτασή τους μοιράζεται η μισή περίπου στην πεδιάδα και η άλλη μισή στο βουνό, αλλά πάντα με υψόμετρο μέχρι 800 μέτρα, για το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής του Δ.Δ. Ορεινά, έχουν χαρακτηριστεί τα Δ.Δ. που η εδαφική τους επιφάνεια είναι πολύ κεκλιμένη και κατ εξοχήν ανώμαλη, και χωρίζεται από χαράδρες ή καλύπτεται από ορεινούς όγκους που δημιουργούν πολλαπλές και βαθειές εδαφικές πτυχώσεις με υψομετρικές διαφορές μεγαλύτερες από 400 μέτρα. Ορεινές έχουν χαρακτηρι- στεί, και όλες τα Δ.Δ. που η εδαφική τους επιφάνεια ή μεγάλο μέρος της βρίσκεται σε υψόμετρο ανώτερο από 800 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας. Οι δείκτες που αναλύθηκαν είναι οι παρακάτω Κοινωνικο-οικονομικοί δείκτες Οι κοινωνικο-οικονομικοί δείκτες που αναλύθηκαν, ταξινομήθηκαν σε τέσσερις ενότητες 1. Κοινωνικούς δείκτες Πραγματικός πληθυσμός 2. Οικονομικοί δείκτες - Πρωτογενής τομέας Γεωργική ή Κτηνοτροφική εκμετάλλευση (με 23 μεταβλητές) o Σύνολο εκτάσεων o Μικτές εκμεταλλεύσεις - Μικτές εκτάσεις o Γεωργικές εκμεταλλεύσεις - Γεωργικές εκτάσεις o Ιδιόκτητη εκμεταλλεύσεις - Ιδιόκτητη εκτάσεις o Νοικιασμένη εκμεταλλεύσεις - Νοικιασμένη εκτάσεις o Μεσιακή εκμεταλλεύσεις - Μεσιακή εκτάσεις o Αρδευόμενες εκτάσεις 13

14 o o o o o o Αρδευθείσες εκτάσεις Βοοειδή-σύνολο εκμεταλλεύσεων - Βοοειδή-σύνολο κεφαλών Προβατοειδή εκμεταλλεύσεις - Προβατοειδή κεφαλές Αίγες εκμεταλλεύσεις - Αίγες κεφαλές Κυψέλες μελισσών εκμεταλλεύσεις - Αριθμός κυψελών Μονόπλα εκμεταλλεύσεις - Μονόπλα κεφαλές 3. Οικονομικοί δείκτες - Δευτερογενής τομέας Εργοστάσια εργαστήρια 4. Οικονομικοί δείκτες - Τριτογενής τομέας Ξενοδοχεία Σχολικά κτίρια Καταστήματα Γραφεία Νοσοκομεία Κλινικές Η συσχέτιση με τις αλλαγές στο τοπίο, έγινε για το έτος απογραφής 2000, έτος που είχαμε στη διάθεση μας τα περισσότερα κοινωνικο-οικονομικά δεδομένα και ήταν χρονικά περισσότερο κοντά στην σημερινή κατάσταση. Για την ανάλυση του τοπίου χρησιμοποιήθηκαν τα δεδομένα ανάλυσης από το Παραδοτέο 10 (Επίδραση των αλλαγών στο τοπίο). Το τοπίο είχε μελετηθεί με ανάλυση της χωρικής ετερογένειας (spatial heterogeneity), που εκφράζει τη χωρική ανισοκατανομή των στοιχείων των τοπίων (χωροψηφίδες, ενότητες χρήσεων/ κάλυψης γης. Γι αυτό το σκοπό είχαν χρησιμοποιηθεί μετρικές τοπίου που εκφράζουν δείκτες χωρικής σύνθεσης των τοπίων (εκτιμούν τη σύνθεση των τοπίων). Στην παρούσα μελέτη χρησιμοποιήθηκαν οι παρακάτω μετρικές τοπίου: Α) Μετρικές χωρικής ετερογένειας NP = Number of patches Αριθμός ψηφίδων Ο δείκτης αυτός μας δείχνει μια γενική ιδέα της χωρικής ετερογένειας στο σύνολο του μωσαϊκού της περιοχής μελέτης. PD = Patch Density Πυκνότητα ψηφίδων (PD= NP/A 100) Ο δείκτης αυτός μας δείχνει μια παρόμοια γενική ιδέα της χωρικής ετερογένειας στο σύνολο του μωσαϊκού της περιοχής μελέτης αλλά είναι χρήσιμος για σύγκριση ανάμεσα σε περιοχές διαφορετικής έκτασης (π.χ. τα νησιά του Ιονίου) καθώς διαιρείται ο αριθμός των ψηφίδων με μια σταθερή μονάδα έκτασης. PRD = Patch Richness Density Πυκνότητα αριθμού τύπων κάλυψης Ο δείκτης αυτός μας δείχνει τον αριθμό των κατηγοριών κάλυψης σε μια σταθερή μονάδα έκτασης. Δείκτης ποικιλότητας του Shannon - SHDI 14

15 Ο δείκτης αυτός παίρνει την τιμή 0, όταν το τοπίο αποτελείται από μια μόνο χωροψηφίδα, ενώ αυξάνεται όσο αυξάνει ο αριθμός των χωροψηφίδων ή και όταν, παράλληλα, η αναλογική κατανομή της έκτασης ανάμεσα στις ψηφίδες γίνεται πιο ισότιμη. Ο δείκτης είναι ευαίσθητος στην παρουσία σπάνιων κατηγοριών κάλυψης. Τροποποιημένος Δείκτης ποικιλότητας του Simpson - MSIDI Ο δείκτης αυτός αποτελεί τροποποίηση του δείκτη Simpson, έτσι ώστε να παίρνει τιμές παρόμοιες με το δείκτη Shannon και να είναι έτσι ευκολότερη η σύγκριση τους. Περιγραφή περιοχής μελέτης Η περιοχή μελέτης είναι τρία νησιά των Επτανήσων, το οποίο αποτελεί ένα νησιωτικό σύμπλεγμα της Ελλάδας στο Ιόνιο Πέλαγος (τα οποία αποτελούνται από την Κεφαλονιά, την Κέρκυρα, τη Ζάκυνθο, τη Λευκάδα, τα Κύθηρα, την Ιθάκη και τους Παξούς). Βρίσκονται στην δυτική Ελλάδα και έχουν ανεξάρτητη διοίκηση, καθώς οι νομοί Κέρκυρας, Κεφαλονιάς, Λευκάδας και Ζακύνθου συγκροτούν την Περιφέρεια Ιονίων νήσων. Αναλυτικότερα: ΖΑΚΥΝΘΟΣ Η Ζάκυνθος βρίσκεται 14 ναυτικά μίλια νότια της Κεφαλονιάς και 17 ναυτικά μίλια δυτικά των Πελοποννησιακών ακτών της Ηλείας (ακρωτήριο Τρυπητή). Η έκταση του νησιού φθάνει τα 402 τετραγωνικά χιλιόμετρα και το μήκος των ακτών του τα 123,2 χιλιόμετρα. Με τις δύο γειτονικές νησίδες Στροφάδες συγκροτεί το νομό Ζακύνθου που έχει έκταση 406 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η νήσος έχει σχήμα τριγωνικό και εκτείνεται σε μήκος 36,1 χιλιόμετρα από Βορρά προς Νότο (μεταξύ των ακρωτηρίων Σκινάρι και Γεράκι) και 17,6 χιλιομέτρων από τα δυτικά προς τα ανατολικά (από τα παράλια δυτικά του χωριού Αγαλάς μέχρι το ακρωτήριο Κρυονέρι). Το έδαφος του νησιού χωρίζεται σε δύο τμήματα: το δυτικό, που καταλαμβάνεται από το όρος Βραχίωνας (μέγιστο υψόμετρο 756), είναι ορεινό και αραιοκατοικημένο. Ορεινό είναι επίσης το νοτιοανατολικό άκρο του νησιού, όπου υψώνεται το βουνό Σκοπός (492). Το ανατολικό τμήμα του νησιού είναι πεδινό, με γόνιμο έδαφος εκεί είναι συγκεντρωμένο το σύνολο σχεδόν των κατοίκων του. Η γεωγραφική μορφολογική εικόνα του νησιού καθορίζει και την κοινωνική-οικονομική κατάσταση των κατοίκων. Οι ακτές της Ζακύνθου στο ανατολικό και στο νότιο τμήμα της είναι χαμηλές και μικρό οριζόντιο διαμελισμό, ενώ στο δυτικό τμήμα είναι ψηλές και συχνά βραχώδεις και απόκρημνες. Οι πλούσιοι σε βροχές δυτικοί, βορειοδυτικοί και νότιοι θαλάσσιοι άνεμοι εξασφαλίζουν στο νησί άφθονες βροχοπτώσεις, που ανέρχονται σε μέχρι χιλιοστόμετρα. Χάρη στις άφθονες βροχοπτώσεις της, η Ζάκυνθος έχει πλούσια βλάστηση και πολλές πηγές. 15

16 Το 1999 ο κόλπος του Λαγανά ανακηρύχθηκε Εθνικό Πάρκο, καθώς αποτελεί περιοχή ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta. Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου (Ε.Θ.Π.Ζ.) ιδρύθηκε με σκοπό την προστασία και διατήρηση των ενδιαιτημάτων ζώων και φυτών που αποτελούν σημαντικότατη φυσική κληρονομιά τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Η οικολογική σημασία της Ζακύνθου είναι ενισχυμένη, καθώς έχουν θεσμοθετηθεί δύο περιοχές Natura 2000, η μία στις δυτικές και βορειοανατολικές ακτές του νησιού (GR ΖΕΠ, ΤΚΣ ) και η δεύτερη στην ευρύτερη περιοχή του κόλπου του Λαγανά (GR ΤΚΣ). Επίσης, στο κύριο ορεινό όγκο του νησιού, τον Βραχιώνα (Γυρίου-Μαριών), υπάρχει περιοχή χαρακτηρισμένη ως Καταφύγιο Άγριας Ζωής με κωδικό K425. Τις τελευταίες δεκαετίες το νησί πλήττεται από την άναρχη ανάπτυξη, κυρίως τουριστικών εγκαταστάσεων και κατοικιών, των συνεχώς επαναλαμβανόμενων πυρκαγιών και τη λαθροθηρία. Οι ανθρωπογενείς πιέσεις έχουν συμβάλλει στη μείωση της έκτασης των οικοτόπων με αποτέλεσμα να έχει περιορισθεί ο αριθμός των δασικών εκτάσεων και της άγριας πανίδας που πλέον αποτελείται κυρίως από μεταναστευτικά πουλιά. Χάρτης 1. Χάρτης της Ζακύνθου με περιοχές Natura, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Καταφύγιο Άγριας Ζωής (πηγή: ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Η Κεφαλονιά βρίσκεται νότια της Λευκάδας, μεταξύ των παραλλήλων Β (ακρωτήριο Βλιώτης) και Β (ακρωτήριο Μούντα) και των μεσημβρηνών Α (ακρωτήριο Κάβος) και Α (ακρωτήριο Κάπρι). Η Κεφαλονιά έχει έκταση 781 τετραγωνικά χιλιόμετρα και μήκος ακτών 254 χιλιόμετρα. Αποτελεί το μεγαλύτερο νησί σε έκταση από τα Επτάνησα και το έκτο κατά σειρά από τα ελληνικά νησιά. Χωρίζεται ανατολικά από την Στερεά Ελλάδα με την θαλάσσια περιοχή των Εχινάδων και του προκόλπου των Πατρών, βορειοανατολικά από την Ιθάκη με το Στενό Ιθάκης, και νότια από τη Ζάκυνθο με το στενό Κεφαληνίας. 16

17 Η Κεφαλονιά είναι το ορεινότερο από τα Ιόνια Νησιά. Η κορυφή Μεγάλος Σωρός (1.628 μέτρα) του Όρους Αίνος είναι η ψηλότερη των Επτανήσων. Ο Αίνος έχει διεύθυνση από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοανατολικά, όπου βρίσκεται και η ψηλότερη κορυφή του. Βόρεια του Μεγάλου Σωρού υψώνονται χαμηλότερα όρη, προ- εκτάσεις του Αίνου, όπως είναι το Γιουπάρι (1.125), η Ευμορφία (1.043) και η Αγία Δυνατή (1.131). Βόρεια της Αγίας Δυνατής εκτείνεται ένα βύθισμα, η κοιλάδα της Πυλάρου, βόρεια της οποίας ορθώνεται το Καλό Όρος (901). Βορειοανατολικά, ένα άλλο βύθυσμα χωρίζει τον Αίνο από την παράκτια λωρίδα, όπου υψώνονται, από τα νότια προς τα βόρεια, τα όρη Άτρος (895), Κόκκινη Ράχη (1.078) και Καταποδάτα (929). Από το βύθισμα αυτό διέρχεται η οδός που συνδέει τη Σάμη με το Αργοστόλι. Δυτικά του Αίνου βρίσκονται η πεδιάδα της Κραναίας (περιοχή της Λιβαθούς), που είναι το πιο πυκνοκατοικημένο τμήμα του νησιού, και η περιοχή του Αργοστολίου. Ο Αίνος με τις προεκτάσεις του αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του νησιού. Δυτικά του άξονα αυτού εκτείνονται ο μεγάλος Κόλπος Αργοστολίου και η εύφορη Χερσόνησος Παληκή. Από το 1962 έχει ιδρυθεί ο Εθνικός Δρυμός Αίνου με σκοπό την προστασία του δασικού οικοσυστήματος του βουνού, το οποίο καλύπτεται κυρίως από την κεφαλληνιακή Ελάτη (Abies cephalonica). Η πλούσια βιοποικιλότητα του νησιού αναγνωρίζεται από το γεγονός ότι διαθέτει πέντε θεσμοθετημένες περιοχές Natura 2000, από τις οποίες οι δύο βρίσκονται στις παραθαλάσσιες περιοχές (GR & GR ΤΚΣ) και οι υπόλοιπες στο ηπειρωτικό κομμάτι (GR , GR ΤΚΣ & GR ΖΕΠ), καθώς και 4 καταφύγια άγριας ζωής (K391, K396, K402 & K386). Το περιβάλλον δέχεται αρκετές ανθρωπογενείς πιέσεις κυρίως από τις τουριστικές δραστηριότητες, αλλά και τις συχνές πυρκαγιές. Χάρτης 2. Χάρτης της Κεφαλονιάς με περιοχές Natura, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Καταφύγιο Άγριας Ζωής (πηγή: 17

18 ΛΕΥΚΑΔΑ Η Λευκάδα βρίσκεται μεταξύ Κέρκυρας και Κεφαλονιάς, κοντά στην ακτή της Ακαρνανίας, από την οποία χωρίζεται με τη διώρυγα της Λευκάδας και τον Όρμο Δρεπάνου. Έχει έκταση 302,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα, και μήκος ακτών 117 χιλιόμετρα. Από τα 302,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα της έκτασης του νησιού, τα 260 είναι ορεινά και μόνο τα 10 είναι πεδινά. Υψηλότερη κορυφή είναι η Ελάτη (1.158 μέτρα), στο κεντρικό όρος Σταυρωτά, που έχει και μια άλλη κορυφή στο βόρειο τμήμα του με ύψος 837 μέτρα. Στο νοτιοδυτικό τμήμα εκτείνεται ο Λευκάτας, κατά μήκος της ομώνυμης χερσονήσου, με μέγιστο υψόμετρο 730 μέτρα. Άλλες κορυφές, γύρω στα μέτρα, υψώνονται στις νότιες και ανατολικές ακτές. Υπάρχουν ελάχιστες πεδινές εκτάσεις, οι κυριότερες είναι η πεδιάδα της Λευκάδας, στα βορειοανατολικά, και η πεδιάδα του Αγίου Πέτρου στα νότια. Διαθέτει τρεις περιοχές ενταγμένες στο δίκτυο Natura 2000 στα παράλια (GR ΖΕΠ, ΤΚΣ & GR ΤΚΣ) και στα ηπειρωτικά του νησιού (GR ΤΚΣ), καθώς και Καταφύγιο Άγριας Ζωής (K768). Όπως και στα άλλα νησιά, οι κύριες απειλές για το περιβάλλον προέρχονται από τις συνεχείς πυρκαγιές και την άναρχη ανάπτυξη, με λιγότερη επέκταση από ότι στα άλλα νησιά. Χάρτης 3. Χάρτης της Λευκάδας με περιοχές Natura, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Καταφύγιο Άγριας Ζωής (πηγή: 18

19 Πηγές δεδομένων Η συλλογή των στατιστικών δεδομένων που αναλύθηκαν προήλθε από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛ.ΣΤΑΤ.), αρχικά μέσω του ιστοτόπου (http://www.statistics.gr), κάποια κατόπιν υποβολής ηλεκτρονικού αιτήματος, και κάποια έπειτα από προσωπική επικοινωνία και παραλαβή σε ηλεκτρονική μορφή από την Βιβλιοθήκη της ΕΛ.ΣΤΑΤ. Επιπρόσθετα, η γεωχωρική πληροφορία (όρια Δ.Δ., Δήμων και Νομών) που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή θεματικών χαρτών με το λογισμικό ArcGIS, προέρχεται από την ανοιχτή διαδικτυακή πύλη geodata (http://geodata.gov.gr). Τρόποι περιγραφής και παρουσίασης των δεδομένων Για την παρουσίαση των δεικτών εκτός από τους κλασσικούς τρόπους όπως τα ιστογράμματα, χρησιμοποιήθηκαν και τα θηκογράμματα ή διαγράμματα πλαισίου και απολήξεων (boxplots). Τα θηκογράμματα είναι ένας τρόπος παρουσίασης των κυριότερων χαρακτηριστικών της κατανομής μιας μεταβλητής (Κολύβα-Μαχαίρα και Μπόρα-Σέντα, 1995). Τα θηκογράμματα παρέχουν το εύρος των τιμών της μεταβλητής και τη διάμεσό της (median). Εκτός από αυτά τα μέτρα διασποράς, παρέχουν το εύρος των τιμών σε τεταρτημόρια (quartiles) ή τέταρτα (fourths), καθώς και τις απομονωμένες (outliers) και ακρότατες (extremes) τιμές. Συμμετρικά θηκογράμματα πλησιάζουν την κανονική κατανομή (Ντζούφας, 2001). Για τους σκοπούς της εργασίας, είναι σημαντική η γνώση του εύρους των τιμών των διαφόρων δεικτών που χρησιμοποιούνται καθώς και των ακραίων τιμών που μπορούν να πάρουν. 19

20 3. Αποτελέσματα 3.1. Ποσοτικοποίηση Κοινωνικών δεικτών Δείκτης «Πραγματικός πληθυσμός» Πραγματικός πληθυσμός, είναι ο αριθμός των ατόμων που βρέθηκαν σε κάθε οικισμό κατά την ημέρα της απογραφής, για οποιαδήποτε αιτία, είτε αυτά διαμένουν μονίμως σε αυτόν είτε βρέθηκαν να διαμένουν προσωρινά ή τυχαία. Σταδιακή αύξηση πληθυσμού εμφανίζεται και στα τρία νησιά, αλλά στη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά το φαινόμενο είναι πιο έντονο, ειδικά στα πεδινά Δ.Δ. την τελευταία περίοδο απογραφής ( ). Στη Λευκάδα παρατηρείται μικρή μείωση το 1991, ενώ στην απογραφή του 2001 ο πληθυσμός αυξάνεται (Διάγραμμα 1). Διάγραμμα 1. Μεταβολή πραγματικού πληθυσμού στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

21 Χάρτης 4. Κατανομή τιμών του πραγματικού πληθυσμού ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1981, 1991 και 2001

22 Χάρτης 5. Κατανομή τιμών του πραγματικού πληθυσμού ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς το έτη 1981, 1991 και 2001

23 Χάρτης 6. Κατανομή τιμών του πραγματικού πληθυσμού ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας το έτη 1981, 1991 και 2001

24 3.1.2 Ανάλυση πληθυσμιακών στοιχείων Στα παραπάνω διαγράμματα και στους χάρτες αποτυπώνεται καθαρά η σταδιακή πληθυσμιακή μεταβολή στα δύο από τα τρία νησιά του Ιονίου (Ζάκυνθος, Κεφαλονιά) και η μικρή πληθυσμιακή ανάκαμψη στη Λευκάδα. Συγκεκριμένα: Στη Ζάκυνθο παρατηρείται σταδιακή αύξηση του πληθυσμού στην πεδινή ζώνη, πολύ μικρή κατά τη δεκαετία , ενώ μεγαλύτερη κατά τη δεκαετία Στην ημιορεινή ζώνη η αύξηση του πληθυσμού είναι πολύ μικρή. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σε κάποια δημοτικά διαμερίσματα της ορεινής ζώνης παρατηρείται μείωση μεταξύ 1991 και 2001, ενώ μεγάλη αύξηση παρατηρείται στις παράκτιες περιοχές και κυρίως στην περιοχή Καλαμακίου, στη χερσόνησο του Βασιλικού και στις βορειοανατολικές ακτές στα Δ.Δ Πλάνου, Τραγακίου, Αλυκών. Η αύξηση του πληθυσμού συνδέεται άμεσα με την τουριστική ανάπτυξη του μαζικού τουρισμού στις περιοχές αυτές. Επίσης η μείωση σε κάποια ορεινά διαμερίσματα πιθανότατα οφείλεται σε εσωτερική μετανάστευση από την ημιορεινή ζώνη προς τις παράκτιες περιοχές, κυρίως διότι εκεί υπάρχει προσφορά εργασίας λόγω της τουριστικής ανάπτυξης. Στην Κεφαλονιά παρατηρείται αύξηση του πληθυσμού στο σύνολο των διαμερισμάτων, μεταξύ 1981 και Η αύξηση είναι ελάχιστη κατά τη δεκαετία και μεγαλύτερη κατά τη δεκαετία Στους χάρτες παρατηρούμε μείωση του πληθυσμού σε αρκετά ΔΔ της ημιορεινής και ορεινής Ζώνης μεταξύ 1981 και 1991 και αποδίδεται στη μετακίνηση προς τους δύο βασικούς αστικούς πόλους του νησιού, το Αργοστόλι και το Ληξούρι, παρότι φαίνεται ότι τα Δ.Δ στην περιοχή του Ληξουρίου παρουσιάζουν πληθυσμιακή κάμψη. Μεταξύ 1991 και 2001, παρατηρείται επανάκαμψη του πληθυσμού στην ευρύτερη περιοχή του Ληξουρίου και στα Δ.Δ πέριξ του Αργοστολίου. Το Νησί της Ιθάκης παρουσιάζει πληθυσμιακή μείωση μεταξύ 1981 και 1991, ενώ σταθεροποιείται ο πληθυσμός μεταξύ 1991 και Στη Λευκάδα, αντίθετα από τα δύο νησιά (Ζάκυνθος, Κεφαλονιά) στο σύνολο των Δ.Δ παρατηρείται μικρή μείωση του πληθυσμού από το 1981 μέχρι το 1991 και επανάκαμψη του πληθυσμού από το 1991 μέχρι το 2001, φτάνοντας στα επίπεδα του Αξίζει να επισημάνουμε ότι τόσο στα ημιορεινά, όσο και στα ορεινά της Λευκάδας η μείωση είναι μικρή αλλά συνεχής μέχρι και το Πληθυσμιακή αύξηση παρατηρείται στα πεδινά του νησιού. Η ανάλυση των πληθυσμιακών στοιχείων κατά τις τρεις εθνικές απογραφές δείχνει ότι υπάρχει αύξηση του πληθυσμού στην πεδινή ζώνη των τριών νησιών, ενώ αντίθετα στην ημιορεινή και ορεινή ζώνη παρατηρείται πληθυσμιακή στασιμότητα ή μείωση, όπως στην περίπτωση της Λευκάδας. Εξαίρεση αποτελεί η νήσος Κεφαλονιά, η οποία παρουσιάζει μικρή αύξηση στην ημιορεινή ζώνη. 24

25 3.2. Ποσοτικοποίηση Οικονομικών δεικτών Παραγωγή είναι η δημιουργία αγαθών, ή υπηρεσιών και αύξηση της χρησιμότητας αυτών στην ικανοποίηση των ανθρωπίνων αναγκών. Ανάλογα με τα στάδια δημιουργίας διακρίνεται σε: Πρωτογενής τομέας: τα αγαθά που προέρχονται κατευθείαν από τη φύση περιλαμβάνει γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δασοπονία, θήρα, μεταλλεία. Δευτερογενής τομέας: η αξιοποίηση των αγαθών της πρωτογενούς παραγωγής, που χαρακτηρίζονται ως πρώτες ύλες στη μεταποίηση αυτών σε νέες μορφές αγαθών περιλαμβάνει χειροτεχνία, βιοτεχνία, βιομηχανία. Τριτογενής τομέας: παροχή υπηρεσιών (εμπόριο-υγεία-εκπαίδευση), μεταφορές, τουρισμός, τράπεζες, επικοινωνίες. 25

26 Πρωτογενής τομέας Γεωργική ή Κτηνοτροφική εκμετάλλευση είναι η τεχνικοοικονομική μονάδα που λειτουργεί υπό ενιαία διαχείριση και παράγει γεωργικά ή κτηνοτροφικά προϊόντα. Η εκμετάλλευση θεωρείται ως μία και ενιαία, ανεξάρτητα αν τμήμα ή τμήματά της βρίσκονται σε άλλους δήμους ή κοινότητες εκτός του τόπου διαμονής του κατόχου. Γεωργική εκμετάλλευση: Ως γεωργική εκμετάλλευση θεωρείται η εκμετάλλευση, που έχει μόνο χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση, χωρίς να εκτρέφει ζώα ή τα ζώα που εκτρέφει, δεν πληρούν καμία από τις προϋποθέσεις της αμιγούς κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης και η έκτασή της αυτή είναι τουλάχιστον ένα (1) στρέμμα ή, αν πρόκειται για θερμοκήπια, η χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση είναι τουλάχιστον μισό (1/2) στρέμμα. Αμιγής κτηνοτροφική εκμετάλλευση: Ως αμιγής κτηνοτροφική εκμετάλλευση θεωρείται η εκμετάλλευση, η οποία εκμεταλλεύεται ζώα χωρίς να καλλιεργεί γεωργική γη ή, αν καλλιεργεί, η χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση είναι μικρότερη του ενός (1) στρέμματος ή, αν πρόκειται για θερμοκήπια, η χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση είναι μικρότερη του μισού (1/2) στρέμματος. Ο αριθμός των ζώων που πρέπει να έχει η εκμετάλλευση είναι: A. μία (1) ή περισσότερες αγελάδες, ή Β. δύο (2) και περισσότερα άλλα μεγάλα ζώα (π.χ. βόδια, βουβάλια, όνους, γίννους, ημιόνους), κάθε είδους και ηλικίας, συνολικά, ή Γ. πέντε (5) και περισσότερα «μικρά ζώα» (πρόβατα, κατσίκες, χοίρους), κάθε ηλικίας και γένους, συνολικά, ή Ε. είκοσι (20) και περισσότερες κυψέλες μελισσών «εγχώριες» ή «ευρωπαϊκές». Στην κατηγορία αυτή υπάγονται οι εκμεταλλεύσεις που πληρούν μία, τουλάχιστον, από τις παραπάνω προϋποθέσεις (Α,Β,Γ,Δ,Ε) και διαθέτουν μόνο βοσκοτόπια (μόνιμα λιβάδια και άγονα βοσκοτόπια) για ιδία χρήση, δηλαδή οι εκμεταλλεύσεις των οποίων η χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση είναι ίση με τα βοσκοτόπια. Μικτή εκμετάλλευση: Μία εκμετάλλευση χαρακτηρίζεται ως μικτή, εάν ανταποκρίνεται σε μία, τουλάχιστον, από τις προϋποθέσεις χαρακτηρισμού και των δύο ανωτέρω κατηγοριών (γεωργική και αμιγής κτηνοτροφική εκμετάλλευση). Για την ανάλυση της μεταβολής των δεικτών του πρωτογενή τομέα, χρησιμοποιήθηκαν οι εθνικές απογραφές του 1991 και

27 Δείκτης «ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ (T_EKM)» Στη Ζάκυνθο και στην Κεφαλονιά παρατηρείται αύξηση του συνόλου των γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) εκμεταλλεύσεων με ιδιαίτερη αύξηση στη Ζάκυνθο και κυρίως στα πεδινά Δ.Δ. Αντίθετα στη Λευκάδα παρατηρείται μια σχετική σταθερότητα με μικρή μείωση από το 1991 στο 2000 (Διάγραμμα 2). Διάγραμμα 2. Μεταβολή συνόλου εκμεταλλεύσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

28 Οι περισσότερες εκμεταλλεύσεις εντοπίζονται στη Ζάκυνθο και ξεπερνούν τις 6000 στο σύνολο των Δ.Δ. Η ανάλυση των στοιχείων δείχνει αύξηση των εκμεταλλεύσεων κατά τη δεκαετία τόσο στα πεδινά του νησιού, όσο και στα ημιορεινά. Στη Ζάκυνθο δεν έχουμε ορεινή ζώνη, δεδομένου ότι το υψόμετρο δεν ξεπερνάει τα 800 μ (Βραχιώνας 752 μ.). Την ίδια εικόνα παρουσιάζει και η Κεφαλονιά, όπου παρατηρείται μικρή αύξηση των εκμεταλλεύσεων στο σύνολο των Δ.Δ. πλησιάζοντας τις μονάδες. Σημειώνεται ότι η αύξηση παρατηρείται μόνο στην πεδινή ζώνη. Στην ημιορεινή ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων παραμένει στάσιμος, ενώ στην ορεινή ζώνη έχουμε μικρή μείωση. Αντίθετα, στη Λευκάδα οι εκμεταλλεύσεις, που αριθμούν πάνω στο σύνολο των Δ.Δ μειώνονται, αν και παρατηρείται στασιμότητα στην πεδινή ζώνη του νησιού με τη μείωση να εμφανίζεται στην ημιορεινή και ορεινή ζώνη. Σχετικά με την αναλογία εκμεταλλεύσεων σε σχέση με τη συνολική έκταση του κάθε νησιού, πρώτη στην κατάταξη είναι η Ζάκυνθος με μία εκμετάλλευση ανά 67 στρέμματα περίπου, δεύτερη η Λευκάδα με μία εκμετάλλευση ανά 75 στρέμματα αντίστοιχα και τρίτη η Κεφαλονιά με μία εκμετάλλευση ανά 156 στρέμματα περίπου. Επιπρόσθετα, σε σχέση με τον πληθυσμό των τριών νησιών, η αναλογία έχει ως εξής: Ζάκυνθος : 1 εκμετάλλευση / 7 κατοίκους περίπου, Κεφαλονιά: 1 εκμετάλλευση / 8 κατοίκους και Λευκάδα: 1 εκμετάλλευση / 6 κατοίκους περίπου. Από τα στοιχεία αυτά, φαίνεται ότι ο πρωτογενής τομέας αποτελεί βασικό οικονομικό πυλώνα στα Επτάνησα. Ιδιαίτερα στη Λευκάδα, εάν ληφθεί υπόψη ότι είναι ένα ορεινό νησί, όπου από τα στρέμματα, μόνο τα ανήκουν στην πεδινή ζώνη (3,3 % περίπου), φαίνεται καθαρά ότι ο πρωτογενής τομέας αποτελεί βασικό τομέα επαγγελματικής δραστηριοποίησης των κατοίκων. 28

29 Χάρτης 7. Κατανομή τιμών του συνόλου των εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1991 και 2000 τα έτη 1991 και Χάρτης 8. Κατανομή τιμών του συνόλου των εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς τα έτη 1991 και

30 Χάρτης 9. Κατανομή τιμών του συνόλου των εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας τα έτη 1991 και

31 Δείκτης «ΣΥΝΟΛΟ ΓΕΩΡΓΟΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ (T_EKΤ)» Ο δείκτης αυτός δείχνει τη μεταβολή της συνολικής έκτασης των γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) εκτάσεων σε κάθε ένα από τα τρία νησιά της περιοχής μελέτης. Στη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά παρατηρείται έντονη αύξηση στο σύνολο των Δ.Δ, ενώ στη Λευκάδα παρατηρείται σχετική μείωση. Η αύξηση των εκτάσεων στη Ζάκυνθο την περίοδο , παρατηρείται εντονότερη στον ημιορεινό χώρο απ ότι στον πεδινό. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην Κεφαλονιά, όπου έντονη αύξηση παρατηρείται στην ημιορεινή και ορεινή ζώνη. Αντίθετα, στη Λευκάδα υπάρχει ελαφρά μείωση, η οποία οφείλεται στην εγκατάλειψη κάποιων εκμεταλλεύσεων στην ορεινή ζώνη του νησιού (Διάγραμμα 3). Συγκριτικά παρατηρείται ότι στη Ζάκυνθο αντιστοιχεί μία εκμετάλλευση ανά 28 στρέμματα αγροτικής γης, στην Κεφαλονιά μία εκμετάλλευση ανά 65 στρέμματα, ενώ στη Λευκάδα μία εκμετάλλευση ανά 24 στρέμματα. Διάγραμμα 3. Μεταβολή συνόλου εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

32 Στη Ζάκυνθο, παρατηρείται έντονη αύξηση των εκτάσεων στα βορειοδυτικά διαμερίσματα του νησιού όπως αυτά των Μαριών, του Αγίου Λέοντα, της Λούχας, του Κοιλιωμένου, ενώ αντίθετα παρατηρείται μείωση στα ΔΔ Καλαμακίου, Αμπελόκηπων, Μουζακίου, Ρομιρίου, γεγονός που μπορεί να αποδοθεί στην ανάπτυξη της τουριστικής δραστηριότητας στον πεδινό και παράλιο χώρο, σε αντίθεση με τον ημιορεινό, όπου ο πρωτογενής τομέας εξακολουθεί να παίζει κυρίαρχο λόγο στην τοπική οικονομία. Επίσης, οι έντονες μεταβολές στον ημιορεινό χώρο της Ζακύνθου είναι πιθανόν να σχετίζεται και με τις πολλές και επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές και πιθανό επακόλουθο την αλλαγή χρήσης γης μέρους των καμένων εκτάσεων. Στην Κεφαλονιά καταγράφονται αντίστοιχες αλλαγές στις αγροτικές εκτάσεις, οι οποίες χωροθετούνται στην κεντρική και ανατολική κυρίως Κεφαλονιά. Αντίθετα παρατηρείται μια μικρή μείωση σε κάποια από τα νότια Δ.Δ και στην περιοχή της χερσονήσου όπου βρίσκεται η πόλη του Ληξουρίου. Η παρατηρούμενη αύξηση των γεωργοκτηνοτροφικών εκτάσεων, δείχνει μια πιο ισόρροπη ανάπτυξη σε σχέση με την «μονοκαλλιέργεια» του τουρισμού. Στη Λευκάδα παρατηρείται μικρή μείωση των γεωργο-κτηνοτροφικών εκτάσεων, η οποία εντοπίζεται κυρίως στα ορεινά Δ.Δ του νησιού. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο χάρτη κατανομής του συνόλου των εκτάσεων της Λευκάδας, παρατηρείται αύξηση των αγροτικών εκτάσεων στα νότια ΔΔ, με αντίστοιχη μείωση στα κεντρικά και βόρεια, κάτι που πιθανότατα σχετίζεται με την εντονότερη τουριστική ανάπτυξη στις βόρειες περιοχές κοντά στην πόλη της Λευκάδας. Επίσης αύξηση παρατηρείται και στο Δ.Δ του Μεγανησίου Χάρτης 10. Κατανομή τιμών του συνόλου των γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1991 και

33 Χάρτης 11. Κατανομή τιμών του συνόλου των γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς τα έτη 1991 και 2000 Χάρτης 12. Κατανομή τιμών του συνόλου των γεωργοκτηνοτροφικών (αγροτικών) εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας τα έτη 1991 και

34 Δείκτης «ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ (GEO_EKM)» Ο δείκτης «γεωργικές εκμεταλλεύσεις» δείχνει τον αριθμό των καθαρά γεωργικών εκμεταλλεύσεων στα τρία νησιά του Ιονίου και ανά Δ.Δ. Καταγράφει και συγκρίνει τις απογραφόμενες γεωργικές εκμεταλλεύσεις τα έτη 1991 και Έτσι αποτυπώνεται η τάση της γεωργικής δραστηριότητας στα Ιόνια νησιά. Μια γενική αυξητική τάση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων εμφανίζεται και στα τρία Ιόνια νησιά (Διάγραμμα 4). Στη Ζάκυνθο, τη δεκαετία , παρατηρείται αύξηση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στη πεδινή ζώνη, ενώ στην ημιορεινή αντίστοιχα η κατάσταση παραμένει σχεδόν στάσιμη. Η παρατηρούμενη αύξηση στην πεδινή περιοχή της Ζακύνθου συνδέεται περισσότερο με τις παραδοσιακές μακροχρόνιες καλλιέργειες στο νησί της Ζακύνθου (ελαιώνες και αμπελώνες) που συνεχίζουν να είναι διατηρούνται σε καλή κατάσταση. Η ανάπτυξη του τουρισμού φαίνεται ότι δεν επηρέασε σημαντικά τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην πεδινή και παραγωγική ζώνη, σε αντίθεση με την ημιορεινή, στην οποία δεν παρατηρείται η ίδια αυξητική τάση. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο σύνολο των Δ.Δ δραστηριοποιούνται περίπου γεωργικές εκμεταλλεύσεις, με τα ¾ περίπου αυτών να βρίσκονται στην πεδινή ζώνη. Η ίδια περίπου αυξητική τάση παρατηρείται και στο νησί της Κεφαλονιάς, αν και παρατηρείται μικρότερη αύξηση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Ο αντίστοιχος αριθμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην Κεφαλονιά είναι περίπου και κατανέμεται ισομερώς σχεδόν στην πεδινή και ημιορεινή ζώνη, ενώ είναι πολύ μικρότερος στην ορεινή. Η παρατηρούμενη αύξηση εμφανίζεται αποκλειστικά στην πεδινή ζώνη, ενώ στην ημιορεινή και ορεινή παρατηρείται στασιμότητα, έως πολύ μικρή κάμψη. Στη Λευκάδα παρατηρείται αυξητική τάση στο σύνολο των Δ.Δ. Η τάση αποτυπώνεται τόσο στην πεδινή, όσο και στην ημιορεινή και ορεινή ζώνη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο μεγαλύτερος αριθμός γεωργικών εκμεταλλεύσεων καταγράφεται στην ορεινή ζώνη της Λευκάδας. Στην Ζάκυνθο για κάθε γεωργική εκμετάλλευση αντιστοιχούν περίπου 17 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης, στην Κεφαλονιά η αντιστοιχία είναι περίπου 16 στρέμματα ανά γεωργική εκμετάλλευση, ενώ στη Λευκάδα περίπου 28 στρέμματα ανά εκμετάλλευση. Παρατηρείται ότι στη Λευκάδα αντιστοιχούν σχεδόν διπλάσια στρέμματα ανά γεωργική εκμετάλλευση σε σχέση με τη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά, ενώ παρατηρείται ότι η Κεφαλονιά, παρά το ότι είναι το μεγαλύτερο σε έκταση νησί, διαθέτει τη μικρότερη γεωργική έκταση, γεγονός που ερμηνεύει και το μικρότερο αριθμό γεωργικών και αγροτικών εκμεταλλεύσεων. 34

35 Στους χάρτες των αμιγώς γεωργικών εκμεταλλεύσεων (Χάρτης 13) αποτυπώνονται οι αλλαγές την δεκαετία στο νησί της Ζακύνθου με μια παρατηρούμενη μείωση των αμιγώς γεωργικών εκτάσεων στα βόρεια ορεινά και δυτικά Δ.Δ του νησιού, ενώ αντίθετα φαίνεται αυξητική τάση στα πεδινά, στο Δ.Δ Κερίου και στη χερσόνησο του Βασιλικού. Στην Κεφαλονιά (Χάρτης 14) αποτυπώνεται επίσης η μικρή αύξηση των αμιγώς γεωργικών εκμεταλλεύσεων στια πεδινά και παραγωγικά Δημοτικά Διαμερίσματα, ενώ παραμένουν στάσιμες ή μειώνονται ελαφρώς στις ορεινές και ημιορεινές. Αντίθετα, στη Λευκάδα (Χάρτης 15) παρατηρείται μία ισομερής αύξηση των αμιγώς γεωργικών εκμεταλλεύσεων τόσο στον πεδινό, όσο και στον ημιορεινό και ορεινό χώρο. Η μεγαλύτερη θετική αύξηση παρατηρείται στα νότια του νησιού, στη περιοχή του Βασιλικού καθώς και στα Δ.Δ κοντά στο μεγαλύτερο αστικό κέντρο του νησιού, την πόλη της Λευκάδας. Διάγραμμα 4. Μεταβολή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

36 Χάρτης 13. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1991 και Χάρτης 14. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς τα έτη 1991 και

37 Χάρτης 15. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας τα έτη 1991 και 2000 Δείκτης «ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ (GEO_EKT)» Ο δείκτης «γεωργικές εκτάσεις» είναι πολύ σημαντικός στην προσπάθεια αποτύπωσης της αειφορίας. Καταγράφει τις γεωργικές εκτάσεις στην περιοχή μελέτης και συγκρίνει τη διαχρονική πορεία. Συσχετίζοντας τον με τους δείκτες πληθυσμού εξάγονται σημαντικά συμπεράσματα για την βιωσιμότητα των περιοχών. Στο σύνολο των Δ.Δ στη Ζάκυνθο και στη Λευκάδα, παρατηρείται μία αύξηση των καλλιεργημένων εκτάσεων κατά τη δεκαετία , ενώ αντίθετα παρατηρείται μείωση στην Κεφαλονιά (Διάγραμμα 5). Στη Ζάκυνθο η αύξηση των εκτάσεων εμφανίζεται στην πεδινή ζώνη, ενώ στην ημιορεινή παρατηρείται μία στασιμότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι καλλιεργημένες εκτάσεις στην πεδινή ζώνη είναι τριπλάσιες από αυτές της ημιορεινής ( στέμματα έναντι στρεμμάτων περίπου). Επίσης στη Ζάκυνθο κατά τη δεκαετία η ποσοστιαία αύξηση των γεωργικών 37

38 εκμεταλλεύσεων φτάνει το 26% και η αντίστοιχη αύξηση των γεωργικών εκτάσεων φτάνει περίπου στο 10%, γεγονός που δείχνει ότι υπάρχει δραστηριοποίηση στο γεωργικό τομέα και εισαγωγή στον κλάδο νέων αγροτών. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει στο νησί της Κεφαλονιάς, όπου παρατηρείται μία μείωση των γεωργικών εκτάσεων στα ορεινά και ημιορεινά και στασιμότητα στον πεδινό χώρο. Στο σύνολο των Δ.Δ η μείωση των γεωργικών εκτάσεων αγγίζει το 13% περίπου ενώ αντίστοιχα την ίδια περίοδο οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις παρουσιάζουν αύξηση της τάξης του 9% περίπου. Η Λευκάδα στο σύνολο των Δ.Δ παρουσιάζει μεγάλη αύξηση των γεωργικών εκτάσεων της τάξης του 45% περίπου, ενώ η αντίστοιχη αύξηση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι κάτω από 10%. Διάγραμμα 5. Μεταβολή των γεωργικών εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

39 Χάρτης 16. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Ζακύνθου τα έτη 1991 και Χάρτης 17. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Κεφαλονιάς τα έτη 1991 και

40 Χάρτης 18. Κατανομή τιμών των γεωργικών εκτάσεων ανά Δ.Δ του νησιού της Λευκάδας τα έτη 1991 και 2000 Δείκτης «Ιδιοκτησιακό καθεστώς των γεωργικών εκτάσεων» Με βάση την ΕΛΣΤΑΤ, υπάρχουν τρεις κατηγορίες του ιδιοκτησιακού χαρακτήρα των γεωργικών εκτάσεων: 1. Ιδιόκτητη χρησιμοποιούμενη γεωργική γη της εκμετάλλευσης Είναι η γεωργική γη που χρησιμοποιείται από τον κάτοχο της εκμετάλλευσης, η οποία αποτελεί ιδιοκτησία του ή καλλιεργείται από αυτόν με την ιδιότητα του επικαρπωτή ή του κληρονομικού μακροχρόνιου μισθωτή κλπ. ή αποτελεί ιδιοκτησία των μελών του νοικοκυριού του. 2. Νοικιασμένη χρησιμοποιούμενη γεωργική γη της εκμετάλλευσης Είναι κάθε έκταση νοικιασμένη από τον κάτοχο ή μέλος του νοικοκυριού του, τουλάχιστον για μία καλλιεργητική περίοδο 12 μηνών, έναντι καθορισμένου μισθώματος, προσυμφωνημένου γραπτώς ή προφορικώς, που καλλιεργήθηκε σαν μέρος της απογραφόμενης εκμετάλλευσης και η έκταση που καλλιεργήθηκε έναντι παροχής εργασίας σε άλλα κτήματα κάποιου ιδιοκτήτη. 40

41 3. Μεσιακή χρησιμοποιούμενη γεωργική γη της εκμετάλλευσης Δηλώθηκε από αυτόν που την καλλιεργεί και περιλαμβάνει την έκταση που καλλιεργείται από κοινού από τον ιδιοκτήτη και τον επίμορτο αγρολήπτη, ύστερα από γραπτή ή προφορική συμφωνία μεσιακής αγροληψίας για το μοίρασμα της παραγωγής. Ο δείκτης «ιδιοκτησιακό καθεστώς» των γεωργικών εκτάσεων θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός για τα Ιόνια νησιά, λόγω του ιδιαίτερου ιδιοκτησιακού καθεστώτος που ισχύει, σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα. Ο συγκεκριμένος δείκτης παρουσιάζει την τάση αλλαγής του τρόπου εκμετάλλευσης της γεωργικής γης και τη σχέση με τις δραστηριότητες του πρωτογενούς παραγωγικού τομέα, σε ένα νησιωτικό χώρο ο οποίος δέχεται έντονες πιέσεις αλλαγών χρήσης γης, εγκατάλειψης των παραδοσιακών δραστηριοτήτων και στροφή προς τις δραστηριότητες του τουρισμού. Οι ιδιόκτητες - εκμεταλλεύσεις και εκτάσεις - στα Ιόνια νησιά Στη Ζάκυνθο σύμφωνα με τα απογραφικά στοιχεία των εθνικών απογραφών 1991 και 2001, παρατηρείται σημαντική αύξηση των ιδιόκτητων εκμεταλλεύσεων κυρίως στην πεδινή ζώνη και λιγότερο στην ημιορεινή. Στο σύνολο των Δ.Δ παρατηρείται μία αύξηση σε ποσοστό 30% περίπου, αν και οι ιδιόκτητες εκτάσεις αυξάνουν σε ποσοστό μικρότερο του 5% (Διάγραμμα 6). Φαίνεται καθαρά μία στροφή των ατόμων που διαθέτουν ιδιόκτητη γη προς τις γεωργικές δραστηριότητες, γεγονός που αποδεικνύεται από τη μεγάλη αύξηση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Η στροφή προς τις γεωργικές δραστηριότητες είτε ως κύρια απασχόληση, είτε ως συμπληρωματική με τον τουρισμό, στο νησί της Ζακύνθου, είναι σημαντική και η γεωργική δραστηριότητα συνεχίζει να αποτελεί έναν σημαντικό οικονομικό πυλώνα του νησιού. Στην Κεφαλονιά παρατηρείται επίσης αύξηση των ιδιόκτητων εκμεταλλεύσεων μόνο στην πεδινή ζώνη. Στο σύνολο των Δ.Δ η αύξηση είναι περίπου 17%, ενώ η αύξηση των ιδιόκτητων εκτάσεων στην Κεφαλονιά είναι κάτω από 10%. Τα απογραφικά στοιχεία και στην Κεφαλονιά δείχνουν ότι και εδώ η δραστηριότητες του πρωτογενή τομές αποτελούν σημαντικό πυλώνα της οικονομίας, κύριο ή συμπληρωματικό (Διάγραμμα 6) Σε αντίθεση με τα άλλα δύο νησιά του Ιονίου, στη Λευκάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία των εθνικών απογραφών, τη δεκαετία παρατηρείται τόσο μικρή μείωση στις ιδιόκτητες εκμεταλλεύσεις (που φθάνει το 3% περίπου) όσο και στις ιδιόκτητες εκτάσεις η οποία είναι πολύ μεγαλύτερη (φθάνοντας στο 13% περίπου). 41

42 Συγκριτικά αναφέρεται ότι σε κάθε ιδιόκτητη εκμετάλλευση στη Ζάκυνθο αντιστοιχούν 27 περίπου στρέμματα, στην Κεφαλονιά 65 στρέμματα και στη Λευκάδα περίπου 24 στρέμματα. Διάγραμμα 6. Μεταβολή της ιδιόκτητης χρησιμοποιούμενης γεωργικής γης της εκμετάλλευσης και εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

43 Οι νοικιαζόμενες - εκμεταλλεύσεις και εκτάσεις - στα Ιόνια νησιά Σύμφωνα με τα στοιχεία των εθνικών απογραφών 1991 και 2001 σχετικά με τις ενοικιαζόμενες εκμεταλλεύσεις και εκτάσεις στα τρία νησιά αποτυπώνεται: Στη Ζάκυνθο παρατηρείται μεγάλη αύξηση τόσο των ενοικιαζόμενων εκμεταλλεύσεων, όσο και των ενοικιαζόμενων εκτάσεων για την εγκατάσταση εκμετάλλευσης. Στο σύνολο των Δ.Δ η αύξηση των ενοικιαζόμενων εκμεταλλεύσεων φτάνει στο 40% περίπου. Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζουν και οι ενοικιαζόμενες εκτάσεις, των οποίων η αύξηση μεταξύ 1991 και 2001 πλησιάζει επίσης το 40%. Στην Κεφαλονιά παρατηρείται μικρή μείωση στις ενοικιαζόμενες εκμεταλλεύσεις (4% περίπου) και αντίστοιχα αύξηση της τάξης του 20% στις ενοικιαζόμενες εκτάσεις. Αντίθετα στη Λευκάδα παρατηρήθηκε μεγάλη μείωση στις νοικιαζόμενες εκμεταλλεύσεις (67%) αν και η καλλιεργημένη έκταση που χρησιμοποιήθηκε ως νοικιαζόμενη αυξήθηκε κατά 200% (Διάγραμμα 7). Διάγραμμα 7. Μεταβολή της νοικιασμένης χρησιμοποιούμενης γεωργικής γης της εκμετάλλευσης και εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

44 Οι μεσιακές - εκμεταλλεύσεις και εκτάσεις - στα Ιόνια νησιά Σε σχέση με τις μεσιακές εκμεταλλεύσεις και εκτάσεις, στη Ζάκυνθο, στο σύνολο των Δ.Δ μεταξύ 1991 και 2001, δεν παρατηρείται αξιοσημείωτη μεταβολή. Παρουσιάζει ενδιαφέρον όμως το γεγονός ότι παρατηρείται μεγάλη μείωση στην πεδινή ζώνη και αντίθετα μεγάλη αύξηση στην ημιορεινή. Κάτι αντίστοιχο ακριβώς εμφανίζεται και στις μεσιακές εκτάσεις, δηλαδή μείωση στα πεδινά και αύξηση στα ημιορεινά. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα στοιχεία της απογραφής για τις μεσιακές εκμεταλλεύσεις και εκτάσεις στην Κεφαλονιά, όπου ο τύπος αυτός τείνει να εξαφανιστεί, τόσο στην πεδινή ζώνη, όσο και στην ημιορεινή και ορεινή. Στη Λευκάδα παρατηρείται μια αύξηση στο σύνολο των Δ.Δ, η οποία οφείλεται στην αύξηση των μεσιακών εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στην ορεινή ζώνη του νησιού κυρίως, ενώ αντίθετα στην πεδινή παρατηρείται αντίστοιχα μεγάλη μείωση (Διάγραμμα 8). Διάγραμμα 8. Μεταβολή της μεσιακής χρησιμοποιούμενης γεωργικής γης της εκμετάλλευσης και εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

45 Χάρτης 19. Κατανομή των ιδιόκτητων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Ζάκυνθο τη χρονική περίοδο

46 Χάρτης 20. Κατανομή των ιδιόκτητων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στην Κεφαλονιά τη χρονική περίοδο

47 Χάρτης 21. Κατανομή των ιδιόκτητων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Λευκάδα τη χρονική περίοδο

48 Χάρτης 22. Κατανομή των νοικιασμένων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Ζάκυνθο τη χρονική περίοδο

49 Χάρτης 23. Κατανομή των νοικιασμένων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στην Κεφαλονιά τη χρονική περίοδο

50 Χάρτης 24. Κατανομή των νοικιασμένων καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Λευκάδα τη χρονική περίοδο

51 Χάρτης 25. Κατανομή των μεσιακών καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Ζάκυνθο τη χρονική περίοδο

52 Χάρτης 26. Κατανομή των μεσιακών καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στην Κεφαλονιά τη χρονική περίοδο

53 Χάρτης 27. Κατανομή των μεσιακών καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων και εκτάσεων στη Λευκάδα τη χρονική περίοδο

54 Δείκτης «Αρδευόμενη και Αρδευθείσα έκταση» Αρδευόμενη έκταση Περιλαμβάνονται οι συνολικές εκτάσεις που ποτίστηκαν, έστω και μία φορά, κατά την καλλιεργητική περίοδο αναφοράς της απογραφής (π.χ. από 1/10/90 έως 30/9/91), καθώς και οι εκτάσεις εκείνες που μπορούσαν να ποτιστούν, αλλά δεν ποτίστηκαν, για διαφόρους λόγους. Δεν περιλαμβάνονται οι εκτάσεις, για την άρδευση των οποίων χρησιμοποιήθηκαν υδροφόρα μηχανήματα. Αρδευθείσα έκταση Είναι η έκταση που πραγματικά ποτίστηκε κατά την καλλιεργητική περίοδο αναφοράς της απογραφής. Ο δείκτης αρδευόμενη και αρδευθείσα έκταση δίνει την τάση εκσυγχρονισμού και βελτίωσης της γεωργικής παραγωγής. Σύμφωνα με τα απογραφικά στοιχεία των ετών 1991 και 2001 της Στατιστικής Υπηρεσίας, τα Ιόνια νησιά (Ζάκυνθος, Κεφαλονιά και Λευκάδα) σε σχέση με τον παραπάνω δείκτη παρουσιάζουν την εξής εικόνα: Στη Ζάκυνθο, τόσο οι αρδευόμενες, όσο και οι αρδευθείσες γεωργικές εκτάσεις παρουσιάζουν μία στασιμότητα, με μικρή αυξητική τάση στο σύνολο των Δ.Δ. (Διάγραμμα 9). Στην Κεφαλονιά παρατηρείται μία καθαρή αύξηση, η οποία εντοπίζεται στις πεδινές και ημιορεινές καλλιέργειες, ενώ στις αντίστοιχες ορεινές παρατηρείται μείωση, ενώ στο νησί της Λευκάδας, αντίθετα με τα άλλα δύο νησιά παρατηρείται διαχρονικά μείωση στο σύνολο των Δ.Δ. (Διάγραμμα 9). Αξίζει να σημειωθεί ότι και στα τρία νησιά, παρά τη διαφορετική συνολική έκταση του κάθε νησιού, οι αρδευθείσες εκτάσεις καταλαμβάνουν περίπου την ίδια έκταση (5.000 στρέμματα, που αντιστοιχεί στην συνολικά αρδευόμενη έκταση σε Ζάκυνθο και Λευκάδα, ενώ στην Κεφαλονιά οι αρδευόμενες εκτάσεις πλησιάζουν τα στρέμματα (Διάγραμμα 9). 54

55 Διάγραμμα 9. Μεταβολή των αρδευόμενων και αρδευθεισών εκτάσεων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

56 Χάρτης 28. Κατανομή των αρδευόμενων και αρδευθείσων εκτάσεων στη Ζάκυνθο τη χρονική περίοδο

57 Χάρτης 29. Κατανομή των αρδευόμενων και αρδευθείσων εκτάσεων στην Κεφαλονιά τη χρονική περίοδο

58 Χάρτης 30. Κατανομή των αρδευόμενων και αρδευθείσων εκτάσεων στην Λευκάδα τη χρονική περίοδο

59 ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ Η κτηνοτροφία παρακολουθείται από την Ελληνική Στατιστική Υπηρεσία, με μια σειρά δεικτών που έχουν σχέση με τον αριθμό των κτηνοτροφικών μονάδων (εκμεταλλεύσεις) ανά είδος ζώου, όσο και με τον ίδιο τον αριθμό των εκτρεφόμενων ζώων. Αναλυτικά οι καταγραμμένοι δείκτες είναι: 1. α) Βοοειδή-σύνολο εκμεταλλεύσεων, β) Βοοειδή-σύνολο κεφαλών, γ) Βοοειδή-θηλυκά εκμεταλλεύσεις και δ) Βοοειδή-θηλυκά κεφαλές 2. α) Προβατοειδή εκμεταλλεύσεις και β) Προβατοειδή κεφαλές 3. α) Αίγες εκμεταλλεύσεις και β) Αίγες κεφαλές 4. α) Χοίροι εκμεταλλεύσεις και β) Χοίροι κεφαλές 5. α) Πουλερικά εκμεταλλεύσεις και β) Πουλερικά κεφαλές 6. α) Κυψέλες μελισσών εκμεταλλεύσεις και β) Αριθμός κυψελών 7. α) Μονόπλα εκμεταλλεύσεις και β) Μονόπλα κεφαλές Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι δείκτες που σχετίζονται με την κτηνοτροφική δραστηριότητα στα νησιά του Ιονίου. Τα στοιχεία είναι από τις εθνικές απογραφές των ετών 1981,1991 και Δείκτης ΒΟΟΕΙΔΗ-ΣΥΝΟΛΟ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ (T_EKM_BOO) Ο δείκτης των βοοειδών, σε συνδυασμό με την πορεία και των άλλων κτηνοτροφικών ειδών, δείχνει την τάση της κτηνοτροφικής δραστηριότητας στην περιοχή μελέτης και αποτελεί βασικό στοιχείο για την αξιολόγηση της οικονομικής βιωσιμότητας, η οποία με τους άλλους δύο βασικούς πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης, την κοινωνία και το περιβάλλον, καθορίζουν αν η πορεία είναι βιώσιμη ή όχι. Οι επιχειρήσεις βοοειδών στα τρία νησιά του Ιονίου παρουσιάζουν σημαντική μείωση, γεγονός που σημαίνει τη δραματική υποβάθμιση ενός σημαντικού τομέα της πρωτογενούς παραγωγής, τόσο για την τοπική, όσο και για την εθνική οικονομία. Σύμφωνα με τα απογραφικά στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, στο νησί της Ζακύνθου παρατηρείται δραματική μείωση των εκμεταλλεύσεων εκτροφής βοοειδών στο σύνολο των Δ.Δ. Η παρατηρούμενη είναι μεγαλύτερη κατά τη δεκαετία και συνεχής αλλά μικρότερη κατά τη δεκαετία Ο συνολικός αριθμός των εκμεταλλεύσεων το 1981 ήταν περίπου 1500 και το 2000 περίπου 300, που σημαίνει ότι η μείωση αγγίζει το 80%. Μεγάλη μείωση παρατηρείται και στο νησί της Κεφαλονιάς τη δεκαετία , όμως στη συνέχεια παρατηρείται σχετική ανάκαμψη των επιχειρήσεων βοοειδών (ο συνολικός αριθμός των επιχειρήσεων το 1981 στην Κεφαλονιά ήταν περίπου 250, το 1991 περίπου 110 και το 2001 ανέβηκαν στις 160 εκμεταλλεύσεις). Στο νησί της Λευκάδας παρατηρείται η ίδια ακριβώς πορεία με αυτήν της Ζακύνθου, συνεχής μείωση των επιχειρήσεων από το 1981 μέχρι το 59

60 2000. Στο σύνολο των Δ.Δ ο συνολικός αριθμός ήταν περίπου 150 επιχειρήσεις, ενώ το έτος 2001 δεν έφτανε τις 40 εκμεταλλεύσεις (Διάγραμμα 10). Διάγραμμα 10. Μεταβολή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων των βοοειδών τα έτη 1981, 1991, και 2000, στη Ζάκυνθο, στην Κεφαλονιά και στη Λευκάδα Δείκτης ΒΟΟΕΙΔΗ-ΣΥΝΟΛΟ ΚΕΦΑΛΩΝ (T_ΚEF_BOO) Ο δείκτης «Βοοειδή Σύνολο Κεφαλών» δείχνει την διαχρονική πορεία του ζωικού κεφαλαίου (βοοειδή) κατά τις τρεις συνεχείς απογραφικές περιόδους, ήτοι το 1981, 1991 και Είναι σημαντικός διότι σε συνδυασμό με το δείκτη των επιχειρήσεων βοοειδών έχουμε πλήρη εικόνα για την κατάσταση της κτηνοτροφικής αυτής δραστηριότητας. 60

61 Στη Ζάκυνθο, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα 11, παρατηρείται μείωση στο σύνολο των Δ.Δ κατά τις τρεις δεκαετίες των απογραφών. Η μεγαλύτερη μείωση παρατηρείται τη δεκαετία , ενώ στη συνέχεια παρατηρείται στασιμότητα στα πεδινά και μικρή ανάκαμψη στην ημιορεινή ζώνη. Συγκεκριμένα το 1981 υπήρχαν στο νησί περίπου βοοειδή, το 1991 ο αριθμός μειώθηκε σχεδόν στο μισό και τη δεκαετία παρατηρείται μία ανάκαμψη του πληθυσμού φτάνοντας περίπου τα περίπου κεφάλια. Στην Κεφαλονιά αντίθετα, στο σύνολο των Δ.Δ υπάρχει μικρή αύξηση των κεφαλών βοοειδών. Μείωση υπάρχει μόνο κατά τη δεκαετία και στη συνέχεια παρατηρείται ανοδική πορεία τόσο στα πεδινά, όσο και στα ημιορεινά και ορεινά του νησιού. Το 1981 καταγράφονται περίπου κεφαλές, μειώθηκαν κάτω από το 1991 και το 2001 ο αριθμός έφτασε τις περίπου, όσα και στο νησί της Ζακύνθου περίπου. Στο νησί της Λευκάδας, πέραν του μικρού αριθμού κεφαλών βοοειδών το έτος 1981 (λίγο πάνω από 700), το 1991 μειώθηκαν σε 400 περίπου και το 2000 παρατηρείται μια μικρή ανάκαμψη του αριθμού. Διάγραμμα 11. Μεταβολή του συνόλου των κεφαλών των βοοειδών τα έτη 1981, 1991, και 2000, στη Ζάκυνθο, στην Κεφαλονιά και στη Λευκάδα 61

62 Χάρτης 31. Κατανομή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών των βοοειδών ανά Δ.Δ της Ζακύνθου τα έτη 1981, 1991,

63 Χάρτης 32. Κατανομή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών των βοοειδών ανά Δ.Δ της Κεφαλονιάς τα έτη 1981, 1991,

64 Χάρτης 33. Κατανομή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών των βοοειδών ανά Δ.Δ της Λευκάδας τα έτη 1981, 1991,

65 Δείκτης ΠΡΟΒΑΤΟΕΙΔΗ-ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ (EKM_PROB) Με το δείκτη «προβατοειδή εκμεταλλεύσεις» αποτυπώνεται η κατάσταση της προβατοτροφίας στα νησιά του Ιονίου. Συγκεκριμένα: Στη Ζάκυνθο οι εκμεταλλεύσεις των προβατοειδών παρουσιάζουν μείωση στο σύνολο των Δ.Δ. Κατά τη δεκαετία στην πεδινή ζώνη παρατηρείται έντονη μείωση (από τις 850 περίπου εκμεταλλεύσεις μειώνονται σε 500), ενώ κατά την επόμενη απογραφή η δραστηριότητα εμφανίζει μικρή ανάκαμψη. Το ίδιο ακριβώς παρατηρείται και στην ημιορεινή ζώνη. Ο συνολικός αριθμός εκμεταλλεύσεων στην απογραφή του 2000 φτάνει τις 800 εκμεταλλεύσεις περίπου. Στην Κεφαλονιά τα στοιχεία εμφανίζουν μία σταθερότητα με μικρές αυξομειώσεις τόσο στα πεδινά, όσο και στα ημιορεινά και ορεινά. Αυτό αποτυπώνεται και στο σύνολο των Δ.Δ, τα οποία εμφανίζουν σταθερότητα με αυξητική τάση και οι εκμεταλλεύσεις να πλησιάζουν τις Αντίθετη εικόνα παρουσιάζουν οι εκμεταλλεύσεις προβατοειδών στη Λευκάδα. Διαχρονικά παρατηρείται μείωση σε όλες τις υψομετρικές ζώνες, με αποτέλεσμα από περίπου το 1881 να μειωθούν το 2000 σε 700 περίπου εκμεταλλεύσεις (Διάγραμμα 12). Διάγραμμα 12. Μεταβολή των εκμεταλλεύσεων προβατοειδών στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

66 Δείκτης ΠΡΟΒΑΤΟΕΙΔΗ-ΚΕΦΑΛΕΣ (KEF_PROB) Ο δείκτης «προβατοειδή κεφαλές» μας δίνει την διαχρονική εξέλιξη του ζωικού κεφαλαίου των προβάτων στα νησιά του Ιονίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία των εθνικών απογραφών για το ζωικό κεφάλαιο (προβατοειδή), στη Ζάκυνθο παρατηρείται μία συνεχής αύξηση του αριθμού των προβάτων, τόσο κατά τη δεκαετία , όσο και την επόμενη δεκαετία Η αύξηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι είναι ισομερώς κατανεμημένη τόσο στην πεδινή, όσο και στην ημιορεινή ζώνη. Από κεφαλές σε όλα τα Δ.Δ το 1981, το 1991 καταγράφονται περίπου ζώα. Παρόμοια εικόνα παρατηρείται και στην Κεφαλονιά, όπου σχεδόν διπλασιάζεται ο αριθμός των προβάτων από το 1981 μέχρι το Συγκεκριμένα από το 1981, ανέβηκαν σε άτομα το 1991 και σε περίπου το Στη Λευκάδα, παρατηρείται αύξηση του κεφαλαίου των προβάτων τη δεκαετία και στη συνέχεια μείωση η οποία καταγράφεται στην απογραφή του Ο συνολικός αριθμός είχε φτάσει το 1991 τα άτομα περίπου (όσο στη Ζάκυνθο περίπου) και το 2000 μειώθηκε σε ζώα περίπου. Αναλύοντας τον παραπάνω δείκτη γίνεται σαφής η κτηνοτροφική δυναμική της Κεφαλονιάς σε σύγκριση με τα άλλα δύο νησιά του Ιονίου, η οποία αιτιολογείται και από τη μεγαλύτερη έκταση του νησιού, αλλά κυρίως από την μορφολογική και τοπογραφική του διαμόρφωση, με μεγάλης έκτασης ορεινό χώρο και χορτολιβαδικές εκτάσεις. Η σύγκριση του ζωικού κεφαλαίου των νησιών της Ζακύνθου και της Λευκάδας δείχνει ότι η Λευκάδα, παρά τη μείωση, διαθέτει αναλογικά με την έκταση του νησιού μεγαλύτερο ζωικό κεφάλαιο. Στη Λευκάδα σε κάθε 30 στρέμματα γης αντιστοιχεί μία ζωική κεφαλή, ενώ στην Ζάκυνθο σε κάθε 34 στρέμματα γης. Στην Κεφαλονιά η αντιστοιχία είναι περίπου 8 στρέμματα σε κάθε ζωική κεφαλή. Εάν συνυπολογιστεί και η πληθυσμιακή διαφορά των νησιών αντιλαμβανόμαστε ότι η προβατοτροφία ως οικονομική δραστηριότητα στη Ζάκυνθο, υστερεί πολύ έναντι των άλλων δύο νησιών. 66

67 Διάγραμμα 13. Μεταβολή των προβατοειδών (κεφαλών) στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

68 Χάρτης 34. Κατανομή του συνόλου των εκμεταλλεύσεων των προβατοειδών ανά Δ.Δ στα Ιόνια Νησιά τα έτη 1981, 1991,

69 Δείκτης ΑΙΓΕΣ- ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ (EKM_AIGES) Με το δείκτη «αίγες εκμεταλλεύσεις» αποτυπώνεται η κατάσταση της εκτροφής αιγών στα νησιά του Ιονίου. Παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ο δείκτης της συγκεκριμένης δραστηριότητας, ο αριθμός των αιγών, καθώς και ο τρόπος εκτροφής τους (ελεύθερα ή σταβλισμένα), διότι συνδέεται άμεσα με την αποκατάσταση του περιβάλλοντος μετά από πυρκαγιές, στις πυρόπληκτες περιοχές του Ιονίου και κυρίως της Ζακύνθου. Ο δείκτης δείχνει εντυπωσιακή τάση μείωσης των εκμεταλλεύσεων αιγοτροφίας από το 1981 μέχρι και την απογραφή του 2000 και στα τρία νησιά του Ιονίου, με σημαντικότερη τη μείωση στη Λευκάδα (Διάγραμμα 16). Στη Ζάκυνθο το 1981 οι εκμεταλλεύσεις ξεπερνούσαν τις 3.000, μειώθηκαν σημαντικά το 1991 σε λιγότερες από και η μείωση συνεχίστηκε με μικρότερη ένταση. Η απογραφή του 2000 καταγράφει περίπου εκμεταλλεύσεις αιγοτροφίας, μια μείωση της τάξης του 40% από το Αντίστοιχη μείωση παρατηρείται και στην Κεφαλονιά, τόσο στον πεδινό χώρο, όσο και στον ημιορεινό και ορεινό. Ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων, από περίπου το 1981 μειώθηκε σε το έτος 2000, μια σημαντική επίσης μείωση της τάξης του 40% περίπου. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στη Λευκάδα. Και εδώ παρατηρείται μείωσε σε όλα τα έτη απογραφής και σε όλες τις υψομετρικές ζώνες (πεδινά, ημιορεινά, ορεινά). Οι εκμεταλλεύσεις από περίπου το 1981, το 2000 πλησίαζαν πτωτικά τις περίπου, μειωμένες εντυπωσιακά κατά 59% περίπου. Ιδιαίτερη αξία έχει το γεγονός ότι στη Ζάκυνθο καταγράφονται οι περισσότερες εκμεταλλεύσεις, ενώ στην Κεφαλονιά και στη Λευκάδα παρατηρείται ο ίδιος αριθμός, παρά το γεγονός ότι η Κεφαλονιά είναι υπερδιπλάσια σε έκταση της Λευκάδας (Κεφαλονιά στρέμματα, Λευκάδα στρέμματα). Παρόλα αυτά, στην Κεφαλονιά κάθε εκμετάλλευση έχει πολύ περισσότερα άτομα (μεγάλα κοπάδια), όπως αναλύεται παρακάτω στον αριθμό των αιγών σε κάθε νησί. 69

70 Δείκτης ΑΙΓΕΣ- ΚΕΦΑΛΕΣ (KEF_AIGES) Ιδιαίτερη αξία έχει η ανάλυση και η ερμηνεία και η συσχέτιση του συγκεκριμένου δείκτη με τον προηγούμενο (Αίγες Εκμεταλλεύσεις). Αντίθετα με τις εκμεταλλεύσεις αιγοτροφίας, στις οποίες παρατηρείται σημαντική πτωτική πορεία, ο αριθμός των αιγών και στα τρία νησιά παρουσιάζει μεγάλη αύξηση (Διάγραμμα 14). Στη Ζάκυνθο παρατηρείται μικρή πτώση στην πεδινή ζώνη και μεγάλη αύξηση του αριθμού στην ημιορεινή. Συγκεκριμένα, στο σύνολο των Δ.Δ ο αριθμός των αιγών από περίπου φτάνει σχεδόν τις , μία ποσοστιαία αύξηση 80% περίπου. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην Κεφαλονιά, όπου παρατηρείται συνεχής αύξηση του αριθμού των αιγών σε όλες τις υψομετρικές ζώνες και σε όλες τις απογραφικές περιόδους. Ο αριθμός των αιγών υπερ-διπλασιάστηκε από το 1981, σε το 1991 και σε περίπου το Μία αύξηση που ξεπερνάει το 110%. Στο νησί της Λευκάδας, στο σύνολο των Δ.Δ παρατηρείται, αντίθετα με τα άλλα δύο νησιά, μία αύξηση μεταξύ 1981 και 1991 και στην επόμενη δεκαετία ο αριθμός των αιγών μειώνεται και φτάνει λίγο πιο κάτω από τα επίπεδα του Κάτια αντίστοιχο παρατηρείται και στα ημιορεινά και ορεινά του νησιού, όπου υπάρχει και ο μεγάλος αριθμός των γαιών. Στην πεδινή ζώνη, ο ήδη μικρός αριθμός το 1981, μειώνεται ακόμα περισσότερο το Σε αριθμούς, από περίπου το 1981, αυξάνονται σε περίπου το 1991 και ο αριθμός μειώνεται σε περίπου το έτος 2000, λίγο πιο κάτω από τα επίπεδα του Συγκρίνοντας τις εκμεταλλεύσεις αιγοτροφίας με τον αντίστοιχο αριθμό κεφαλών αιγών, παρατηρείται μεγάλη μείωση στις εκμεταλλεύσεις, ενώ ο αριθμός αυξάνεται υπερβολικά στα δύο νησιά (Ζάκυνθο, Κεφαλονιά), με εξαίρεση τη Λευκάδα, όπου μετά το 1991 παρατηρείται μείωση του αριθμού. Επισημαίνουμε ιδιαίτερα τον μεγάλο αριθμό αιγών στην Κεφαλονιά, όπως επίσης και στα άλλα δύο νησιά, σε σύγκριση με τους άλλους τύπους κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων (βοοειδή, προβατοτροφία), δεδομένου ότι ο μεγάλος αριθμός αιγών (πάνω από τη φέρουσα ικανότητα) πέρα του ότι υποβαθμίζουν τα φυσικά οικοσυστήματα, λειτουργούν και ανασταλτικά στη φυσική αποκατάσταση των οικοσυστημάτων, μετά από πυρκαγιά. Αξιοσημείωτο επίσης είναι το γεγονός ότι ο αριθμός των αιγών συγκεντρώνεται σε μικρότερο αριθμό επιχειρήσεων, με μεγαλύτερο αριθμό ζώων. 70

71 Διάγραμμα 14. Μεταβολή των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών αιγών στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο Δείκτης ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΥΨΕΛΩΝ (AR_KYPS) Ο δείκτης «αριθμός κυψελών» χρησιμοποιείται για να διερευνηθεί η τάση των τοπικών κοινωνιών προς τη διατήρηση ή όχι παραδοσιακών για την περιοχή του Ιονίου δραστηριοτήτων, οι οποίες συνάδουν με τα μεσογειακά οικοσυστήματα και τη χλωρίδα του Ιονίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία των εθνικών απογραφών 1991 και 2000, οι μελισσοκομικές επιχειρήσεις μειώνονται μεν και στα 71

72 τρία νησιά του Ιονίου, στο σύνολο των Δ.Δ, όμως ο αριθμός των κυψελών αυξάνεται στα νησιά της Ζακύνθου και της Κεφαλονιάς και μειώνεται σημαντικά στο νησί της Λευκάδας. Στη Ζάκυνθο, από τις περίπου κυψέλες το 1991 έφτασαν το 2000 στις 4.000, ενώ οι μελισσοκομικές εκμεταλλεύσεις από 180 περίπου μειώθηκαν σε 120 περίπου. Στην Κεφαλονιά οι κυψέλες από το 1991, το 2000 καταγράφονται περίπου, ενώ και στην Κεφαλονιά παρατηρείται μείωση των αντίστοιχων επιχειρήσεων από 280 σε 170 περίπου. Μόνο στη Λευκάδα παρατηρείται μείωση των κυψελών από σε περίπου και αντίστοιχη μείωση στις επιχειρήσεις από 120 σε 90 περίπου (Διάγραμμα 15). Παρά την παρατηρούμενη μείωση στη Λευκάδα και παρά τη μικρότερη έκταση του νησιού, φαίνεται ότι η δραστηριότητα της μελισσοκομίας ασκείται εντονότερα απ ότι στη Ζάκυνθο, ενώ στην Κεφαλονιά (πάνω από κυψέλες) αποτελεί σημαντική μία οικονομική δραστηριότητα. Διάγραμμα 15. Μεταβολή των εκμεταλλεύσεων και κυψελών στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

73 Χάρτης 35. Κατανομή μελισσοκομικών εκμεταλλεύσεων ανά Δ.Δ στα Ιόνια νησιά τα έτη 1981,

74 Δείκτης ΜΟΝΟΠΛΑ- ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ (EKM_MONOP) Ο δείκτης «Μόνοπλα Εκμεταλλεύσεις» δείχνει καθαρά την πορεία πλήρους εγκατάλειψης των εκμεταλλεύσεων μονόπλων σε όλα τα Ιόνια. Τα εναπομείναντα μόνοπλα σε όλα τα νησιά, μάλλον συνδέονται πια με την τουριστική ανάπτυξη, παρά την πρωτογενή παραγωγή όπως ήταν στο παρελθόν. Συγκεκριμένα στο σύνολο των Δ.Δ της Ζακύνθου, από περίπου το 1981, το 2000 κατεγράφησαν μόνο 60 περίπου σε όλο το νησί. Στην Κεφαλονιά επίσης από περίπου το 1981, το 2000 υπήρχαν λιγότερα από 150 ενώ στη Λευκάδα διατηρείται ακόμα έναν σημαντικός αριθμός, από το 1981, το 2000 κατεγράφησαν περίπου 700 μόνοπλα (Διάγραμμα 16). Διάγραμμα 16. Μεταβολή των εκμεταλλεύσεων και κεφαλών μονόπλων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

75 Δευτερογενής τομέας Δείκτης ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑ-ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ (ERGOST) Ο δείκτης «Εργοστάσια Εργαστήρια» δείχνει την τάση του Ιονίου σχετικά με την ανάπτυξη του δευτερογενούς τομέα της οικονομίας. Έχει ιδιαίτερη σημασία η διαχρονική πορεία του και η σύγκρισή του με τον τριτογενή τομέα και ιδιαίτερα με τον τουρισμό στην περιοχή του Ιονίου. Μια υγιής οικονομία θα πρέπει να στηρίζεται και στους τρεις τομείς (πρωτογενή, δευτερογενή, τριτογενή), να υπάρχει ισομερής ανάπτυξη, δίκαιη κατανομή του πλούτου και σεβασμός στις αρχές της αειφορίας. Η συγκριτική ανάλυση των απογραφικών στοιχείων 1990 και 2000 στα τρία νησιά, δείχνει δραματική μείωση του δευτερογενούς τομέα στη Ζάκυνθο και μικρότερη στην Κεφαλονιά και στη Λευκάδα, γεγονός που ερμηνεύεται από αντίστοιχη ανάπτυξη του τουριστικού τομέα. Στη Ζάκυνθο, τα εργοστάσια εργαστήρια μειώθηκαν περίπου κατά 50% στο σύνολο των Δ.Δ, με τη μεγάλη μείωση να συμβαίνει στον πεδινό χώρο. Συγκεκριμένα από 200 περίπου το 1990, το 2000 κατεγράφησαν ελάχιστα πάνω από 100 μονάδες. Στην Κεφαλονιά, η μείωση είναι μικρότερη. Αντίθετα με τη Ζάκυνθο, στον πεδινό χώρο παρατηρείται αύξηση και μικρή μείωση στον ημιορεινό και ορεινό χώρο. Συνολικά τα εργοστάσια εργαστήρια στο σύνολο των Δ.Δ της Κεφαλονιάς, μεταξύ 1990 και 2000 παρουσιάζουν μείωση κατά 18% περίπου. Στη Λευκάδα, η κατάσταση είναι παρόμοια με την Κεφαλονιά, με τη διαφορά ότι και στον πεδινό χώρο παρατηρείται μικρή μείωση των δραστηριοτήτων του δευτερογενούς τομέα. Στο σύνολο των Δ.Δ η μείωση δεν ξεπερνάει το 12,5%. Σε αριθμούς, από 120 τα εργοστάσια εργαστήρια το 1990 μειώθηκαν σε περίπου 105 το 2000 (Διάγραμμα 17). Συγκρίνοντας το δείκτη στα τρία νησιά, είναι φανερό ότι η Ζάκυνθος αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα στο δευτερογενή τομέα, ο οποίος υποβαθμίζεται από την έντονη τουριστική ανάπτυξη μετά την δεκαετία του

76 Διάγραμμα 17. Μεταβολή εργοστασίων - εργαστηρίων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

77 Χάρτης 36. Κατανομή τιμών των εργοστασίων-εργαστηρίων ανά Δ.Δ στα νησιά του Ιονίου τα έτη

78 3.2.3.Τριτογενής τομέας Δείκτης ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ (XEN) Ο δείκτης «ξενοδοχεία» είναι ιδιαίτερα σημαντικός, διότι δίνει την τάση του αναπτυξιακού μοντέλου που ακολουθήθηκε στα Ιόνια νησιά κατά τη δεκαετία Η ανάλυση των στοιχείων παρουσιάζει ανάγλυφη την εικόνα της επικράτησης της τουριστικής δραστηριότητας κυρίως στον παράκτιο χώρο, σε βάρος κάθε άλλης οικονομικής δραστηριότητας. Το πρόβλημα παρουσιάζεται έντονα κυρίως στη Ζάκυνθο, όπου παρατηρείται σχετική στασιμότητα σε πολλούς τομείς της οικονομικής δραστηριότητας, έναντι της «έκρηξης» κατασκευής ξενοδοχειακών μονάδων στον πεδινό και παράκτιο χώρο. Συγκεκριμένα στο σύνολο των Δ.Δ. της Ζακύνθου, από περίπου 200 ξενοδοχειακές μονάδες το 1990, κατεγράφησαν το 2000 πάνω από 1.000, μια αύξηση περίπου 400%. Ιδιαίτερα αρνητικό είναι το γεγονός ότι το σύνολο της αύξησης αφορά μόνο τον πεδινό και παράκτιο χώρο, γεγονός που μεγαλώνει το αναπτυξιακό χάσμα στη Ζάκυνθο μεταξύ πεδινού και ημιορεινού χώρου. Περίπου 900 ξενοδοχεία στον πεδινό χώρο έναντι 80 περίπου στον ημιορεινό το έτος Αντίστοιχη, αλλά ηπιότερη, κατάσταση παρατηρείται στο αναπτυξιακό μοντέλο της Κεφαλονιάς, με τη διαφορά ότι μέρος της τουριστικής ανάπτυξης επιμερίζεται και στον ημιορεινό χώρο και ελάχιστη στον καθαρά ορεινό. Ερμηνεύοντας τα στοιχεία σχετικά με τον ορεινό χώρο, φαίνεται καθαρά ότι ο ορεινός χώρος στα Ιόνια νησιά είναι σχεδόν αναξιοποίητος. Η εφαρμογή μιας νέας ισόρροπης αναπτυξιακής πολιτικής θα πρέπει να συμπεριλάβει και τον ημιορεινό και ορεινό χώρο, με ιδιαίτερη προσοχή στο φυσικό περιβάλλον και στην αειφορική ανάπτυξη. Στο σύνολο των Δ.Δ οι ξενοδοχειακές μονάδες στην Κεφαλονιά το 2000, σύμφωνα με τα στοιχεία της στατιστικής Υπηρεσίας, ήταν περίπου 680, εκ των οποίων οι 400 στον αστικό και παράκτιο χώρο, 220 περίπου στον ημιορεινό και περίπου 60 στον ορεινό χώρο. Με μια πρώτη ματιά φαίνεται ότι η ανάπτυξη του τριτογενούς τομέα είναι περισσότερο ισόρροπη απ ότι στη Ζάκυνθο. Στη Λευκάδα, η ανάλυση των στοιχείων δίνει πράγματι εντυπωσιακά αποτελέσματα. Ο ορεινός χώρος φαίνεται να παίρνει τη μερίδα του λέοντος στην ανάπτυξη κατά τη δεκαετία , συνυπολογίζοντας βέβαια ότι το μεγαλύτερο μέρος της Λευκάδας καταλαμβάνεται από ορεινούς όγκους. Συγκεκριμένα, στο σύνολο των Δ.Δ, το 1990 καταγράφηκαν 100 ξενοδοχεία και το περίπου, μία αύξηση που ξεπερνάει το 300%. Αναλύοντας τα δεδομένα, στα ορεινά του νησιού καταγράφονται περίπου 270 ξενοδοχειακές μονάδες έναντι 130 περίπου στα πεδινά, ενώ στα ημιορεινά σχεδόν κάτω από 20. Η κατανομή των ξενοδοχείων δείχνει μια τάση θετικής και 78

79 ισόρροπης ανάπτυξης κατά τη δεκαετία , σε απόλυτη αντίθεση με το νησί της Ζακύνθου (Διάγραμμα 18) Διάγραμμα 18. Μεταβολή ξενοδοχειακών μονάδων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

80 Χάρτης 37. Κατανομή ξενοδοχειακών μονάδων ανά Δ.Δ στη Ζάκυνθο τα έτη Χάρτης 38. Κατανομή ξενοδοχειακών μονάδων ανά Δ.Δ στην Κεφαλονιά τα έτη

81 Χάρτης 39. Κατανομή ξενοδοχειακών μονάδων ανά Δ.Δ στην Λευκάδα τα έτη Δείκτης ΣΧΟΛΙΚΑ ΚΤΙΡΙΑ (SX_KTIR) Ο δείκτης «σχολικά κτίρια», δείχνει μια στασιμότητα στο σύνολο των Δ.Δ και στα τρία νησιά του Ιονίου, με μικρές αυξομειώσεις στην κατανομή μεταξύ πεδινού, ημιορεινού και ορεινού χώρου. Μικρή αυξητική τάση παρατηρείται στην Κεφαλονιά, ενώ στα άλλα δύο νησιά η κατάσταση χαρακτηρίζεται μάλλον στάσιμη, χωρίς ουσιαστικές μεταβολές (Διάγραμμα 19). Η σχέση μεταξύ πληθυσμού και σχολείων ανά Δ.Δ. παρουσιάζει μεγάλες διαφορές ανάμεσα στα νησιά, με τη χειρότερη σχέση στη Ζάκυνθο, ενδιάμεση θέση έχει η Κεφαλονιά και καλύτερη κατάσταση εμφανίζεται μόνο στη Λευκάδα (Π.χ. για το 2000, η συσχέτιση Pearson έδειξε (R Ζακύνθου =0,638), (R Κεφαλονιάς =0,751, R Λευκάδας = 0.835), ενώ στην αντίστοιχη συσχέτιση ανάμεσα στον πληθυσμό και στον αριθμό γραφείων η αντίστοιχη συσχέτιση ανάμεσα στα νησιά ήταν παρόμοια και για το 2000 κυμάνθηκε από 0,742 ως 0,

82 Διάγραμμα 19. Μεταβολή σχολικών κτιρίων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

83 Χάρτης 40. Κατανομή σχολικών μονάδων ανά Δ.Δ στη Ζάκυνθο τα έτη Χάρτης 41. Κατανομή σχολικών μονάδων ανά Δ.Δ στην Κεφαλονιά τα έτη

84 Χάρτης 42. Κατανομή σχολικών μονάδων ανά Δ.Δ στην Λευκάδα τα έτη

85 Δείκτης ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ-ΓΡΑΦΕΙΑ (KATAST) Ο δείκτης «καταστήματα γραφεία», δίνει στοιχεία για την εξέλιξη των υπηρεσιών στα τρία νησιά. Εκτός από το νησί της Ζακύνθου, στο οποίο παρατηρείται αύξηση των καταστημάτων και των γραφείων κατά τη δεκαετία του 90, στα άλλα δύο νησιά (Κεφαλονιά και Λευκάδα) η κατάσταση παραμένει σχεδόν αμετάβλητη ή χωρίς αξιοσημείωτες μεταβολές (Διάγραμμα 20). Διάγραμμα 20. Μεταβολή καταστημάτων γραφείων στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

86 Χάρτης 43. Κατανομή καταστημάτων - γραφείων ανά Δ.Δ στη Ζάκυνθο τα έτη Χάρτης 44. Κατανομή καταστημάτων - γραφείων ανά Δ.Δ στην Κεφαλονιά τα έτη

87 Χάρτης 45. Κατανομή καταστημάτων - γραφείων ανά Δ.Δ στην Κεφαλονιά τα έτη Δείκτης ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ-ΚΛΙΝΙΚΕΣ (NOSOK) Ο δείκτης «νοσοκομεία κλινικές», δίνει την εικόνα της κοινωνικής ευαισθησίας και της φροντίδας της πολιτείας για την υγεία των πολιτών. Στα νησιά του Ιονίου παρατηρείται μια τάση έντονης υποβάθμισης του τομέα της υγείας, η οποία συμπεραίνεται από την εξέλιξη και την κατανομή των υποδομών υγείας στα νησιά. Σε όλα τα νησιά παρατηρείται μείωση των νοσοκομείων και των κλινικών με το νησί της Ζακύνθου να πρωτοστατεί. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στον ημιορεινό χώρο δεν καταγράφεται το 2000 καμία υποδομή στον τομέα της υγείας. Στα πεδινά και παράκτια του νησιού (κυρίως στην πόλη της Ζακύνθου) παρατηρείται μεγάλη μείωση στις υποδομές υγείας. Συγκεκριμένα στο σύνολο των Δ.Δ, ενώ το 1990 καταγράφονται 8 νοσοκομεία και κλινικές, το 2000 δεν καταγράφονται παρά μόνο 2, τα οποία βρίσκονται στην πεδινή ζώνη. Μικρότερη μείωση παρατηρείται στην Κεφαλονιά, κυρίως στα ημιορεινά. Στο σύνολο των Δ.Δ καταγράφονται το νοσοκομεία και κλινικές, εκ των οποίων τα 5 στα πεδινά, τα 10 στα ημιορεινά και 1 στα ορεινά του νησιού. Στη απογραφή του 2000 μειώνονται σε 12, εκ των οποίων 5 βρίσκονται στα πεδινά και 7 στα ημιορεινά. Στα ορεινά δεν καταγράφεται καμία υποδομή υγείας. Στη Λευκάδα το 1990 λειτουργούν συνολικά 5 νοσοκομεία και κλινικές, εκ των οποίων 2 στην πεδινή ζώνη, 1 στην 87

88 ημιορεινή και 2 στην ορεινή. Στην απογραφή του 2000 καταγράφονται μόνο 2 υποδομές παροχής υγείας, μία στην πεδινή και μία στην ημιορεινή ζώνη (Διάγραμμα 21). Συγκρίνοντας τα πληθυσμιακά στοιχεία των τριών νησιών, φαίνεται ότι η Ζάκυνθος, παρά το γεγονός ότι έχει το μεγαλύτερο πληθυσμό από τα τρία νησιά (Ζάκυνθος , Κεφαλονιά , Λευκάδα ) διαθέτει μόνο δύο νοσοκομεία κλινικές, όσα και η Λευκάδα με το μισό πληθυσμό. Αντίθετα, στην Κεφαλονιά το επίπεδο υποδομών υγείας είναι υψηλότερο και συμπεραίνεται από το γεγονός ότι ενώ ο πληθυσμός είναι μικρότερος, διαθέτει 12 νοσοκομεία κλινικές για την υγεία των κατοίκων. Διάγραμμα 21. Μεταβολή νοσοκομείων - κλινικών στα νησιά του Ιονίου τη χρονική περίοδο

89 Αριθμός απασχολούμενων Οι μεταβολές όλων των παραπάνω δεικτών έχουν επηρεάσει έντονα τη σχετική συμβολή των τριών τομέων της οικονομικής δραστηριότητας, ενώ παράλληλα παρατηρείται και έντονη χωρική ανισομέρεια. Συνολικά στα Ιόνια νησιά (συμπεριλαμβάνοντας και το νησί της Κέρκυρας), το 2000 ο τριτογενής τομέας καταλαμβάνει το 60% της οικονομικής δραστηριότητας, με την Κέρκυρα να εμφανίζει το μεγαλύτερο ποσοστό (66,2%) και τη Ζάκυνθο το μικρότερο (51,4%) (Διάγραμμα 22). Η Ζάκυνθος είναι το μόνο νησί με μεγάλη πεδινή περιοχή καλυμμένη με ελαιώνες και αμπελώνες, με αποτέλεσμα ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού να απασχολείται πλήρως ή μερικώς με τον πρωτογενή τομέα, σε σχέση με τα υπόλοιπα νησιά, όπου εμφανίζονται αρκετά συχνά και εγκαταλελειμμένοι ελαιώνες (Διάγραμμα 23). 100% ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ 90% 80% 70% 60% Πρωτογενής 20% 50% Τριτογενής Δευτερογενής 40% 30% 20% Πρωτογενής Τριτογενής 62% Δευτερογενής 18% 10% 0% Κέρκυρα Λευκάδα Κεφαλονιά Ζάκυνθος Διάγραμμα 22. Σχετική αναλογία ανάμεσα στους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας στα Ιόνια Νησιά το Οικονομική Δραστηριότητα στα Ιόνια Νησιά Πρωτογενής Δευτερογενής Τριτογενής Κέρκυρα Λευκάδα Κεφαλονιά Ζάκυνθος Διάγραμμα 23. Ενεργά απασχολούμενος πληθυσμός ανάμεσα στους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας στα Ιόνια Νησιά το

90 Η τουριστική δραστηριότητα εντοπίζεται σε πολύ μικρούς πόλους σε όλα τα νησιά, με την Κεφαλονιά να παρουσιάζει μια μεγαλύτερη χωρική διαφοροποίηση, διατηρώντας 2-4 ακόμα κέντρα έλξης και διαμονής επισκεπτών. Η Ζάκυνθος παρουσιάζει την πιο στρεβλή ανάπτυξη, με έντονη ανάπτυξη όλων των οικονομικών τομέων στην πεδινή ζώνη και ελάχιστη απασχόληση στα ημιορεινά του νησιού (Χάρτης 46). Χάρτης 46. Κατανομή των τριών τομέων της οικονομίας στα Ιόνια νησιά το

91 3.3. Συσχέτιση ανάμεσα στους Κοινωνικούς Οικονομικούς Δείκτες Ο βασικός στόχος αυτής της εργασίας ήταν να βρεθεί αν οι παρατηρούμενες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές συνδέονται με τις αλλαγές στο τοπίο και επομένως να μπορούν να ερμηνευθούν, να προβλεφθούν στο μέλλον και να συμβάλλουν στη διατήρηση και βελτίωση της βιωσιμότητας των νησιών του Ιονίου, διότι η βιωσιμότητα μιας περιοχής δεν είναι καθαρά ένας περιβαλλοντικός όρος, αλλά εσωκλείει μέσα της έναν οικονομικό και κοινωνικό ρόλο. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, χρησιμοποιήθηκαν κοινωνικοοικονομικοί δείκτες για την αποτύπωση της κατάστασης των τριών νησιών του Ιονίου (Ζάκυνθος, Κεφαλονιά και Λευκάδα). Έγινε εκτενής καταγραφή και χαρτογράφηση της μεταβολής κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων και στη συνέχεια ανάλυση και συσχέτιση των δεδομένων. Ο πρώτος δείκτης που εξετάστηκε είναι ο πραγματικός πληθυσμός. Η τάση του συνόλου των Δημοτικών Διαμερισμάτων και για τρία νησιά είναι αυξητική. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στη σταδιακή αύξηση που εμφανίζεται διαχρονικά στα πεδινά Δ.Δ., σε αντίθεση με τη σχετική στασιμότητα που παρουσιάζεται στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές της Ζακύνθου και της Κεφαλλονιάς, καθώς και την πτωτική τάση του δείκτη στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές της Λευκάδας. Η πληθυσμιακή αύξηση είναι μεγαλύτερη τη δεκαετία και πιθανόν να οφείλεται στην εισροή οικονομικών μεταναστών στα δύο νησιά, λόγω του εντονότερου αγροτικού τους χαρακτήρα. Παράλληλα, η μεταβολή που εμφανίζεται, επιβεβαιώνει την τάση εγκατάλειψης των ημιορεινών και ορεινών περιοχών, όπως επίσης και την αυξητική της πορεία στις πεδινές περιοχές. Αυτό οφείλεται στη τουριστική ανάπτυξη που με λανθασμένες και μη βιώσιμες πολιτικές, χωρικά δεν έχει κατανεμηθεί ομοιογενώς αλλά εστιάζει μονόπλευρα στο μοντέλο του μαζικού τουρισμού συμβάλλοντας στο φαινόμενο της αστυφιλίας. Στον πρωτογενή τομέα και πιο συγκεκριμένα στον τομέα της γεωργίας, γενικά παρατηρήθηκε αύξηση στο σύνολο των εκμεταλλεύσεων και ιδιαίτερα στα πεδινά Δ.Δ. για τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά. Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζεται αύξηση των γεωργικών εκτάσεων και εκμεταλλεύσεων και στα τρία νησιά μελέτης, ιδιαίτερα στα πεδινά Δ.Δ. Στην κατηγορία των μικτών εκτάσεων (γεωργικών και κτηνοτροφικών), στη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά, παρουσιάζεται έντονη αύξηση κυρίως στις ημιορεινές περιοχές. Η συγκέντρωση των εκμεταλλεύσεων στην πεδινή ζώνη της Ζακύνθου, επιβεβαιώνει τις ανισότητες μεταξύ πεδινού και ημιορεινού χώρου. Στη Ζάκυνθο καταγράφονται οι περισσότερες αριθμητικά γεωργικές εκμεταλλεύσεις (πλησιάζουν τις 5000) και γι αυτό ο οικονομικός τομέας αυτός συνεισφέρει στο νησί αυτό περισσότερο από κάθε άλλο νησί του Ιονίου. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι στη Λευκάδα παρατηρείται ισόρροπη ανάπτυξη, τόσο στην πεδινή ζώνη, όσο και στην ημιορεινή και ορεινή. Επίσης τα δεδομένα των δεικτών 91

92 αρδευόμενες και αρδευθείσες εκτάσεις, δείχνουν καθαρά ότι και οι εκτάσεις αυτές στη Λευκάδα είναι κατανεμημένες σε όλες τις υψομετρικές ζώνες, λιγότερο στην Κεφαλονιά, ενώ ο δείκτης αυτός παρουσιάζει στη Ζάκυνθο πάλι μεγάλη ανισοκατανομή, με τον ημιορεινό της χώρο να παραμένει υποβαθμισμένος Στον ευρύτερο τομέα της κτηνοτροφίας, η διαχρονική τάση παρουσιάζει γενικότερα φθίνουσα πορεία. Όλες οι κατηγορίες των βοοειδών, χοίρων και μονόπλων, εμφανίζουν έντονη πτωτική τάση, σε αντίθεση με την αύξουσα πορεία που εμφανίζεται στα προβατοειδή και τις αίγες (κεφαλές) στο σύνολο των Δ.Δ. Οι εκμεταλλεύσεις βοοειδών καταδεικνύουν έντονη μείωση στη Ζάκυνθο, σε ποσοστό 50% περίπου και μικρότερη στα άλλα δύο νησιά. Στην Κεφαλονιά όμως παρατηρείται σημαντική ανάκαμψη τη δεκαετία Οι κτηνοτροφικοί τομείς της προβατοτροφίας και της αιγοτροφίας, παρά το γεγονός ότι οι εκμεταλλεύσεις μειώνονται, παρατηρείται μία αύξηση του αριθμού των ζώων στη Ζάκυνθο και στην Κεφαλονιά και μία σταθερότητα στη Λευκάδα. Ενθαρρυντική είναι η αύξηση του αριθμού των κυψελών στις ημιορεινές περιοχές και των τριών νησιών που σημαίνει ότι η μελισσοκομία παραμένει από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα σημαντική οικονομική δραστηριότητα του Ιονίου. Εντυπωσιακή είναι η σχεδόν εξαφάνιση των μονόπλων - που παραδοσιακά συνδράμουν στη γεωργική παραγωγή- και τα εναπομείναντα άτομα συνδέονται περισσότερο με την τουριστική δραστηριότητα παρά με την αγροτική παραγωγή. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει τη στροφή από τις παραδοσιακές μεθόδους παραγωγής στην εντατικοποίηση της γεωργίας. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω στοιχεία, στο γεωργικό τομέα μπορεί να επιβεβαιωθεί η τάση της εγκατάλειψης που παρουσιάζεται στα ορεινά Δ.Δ, καθώς και η αντίθετη τάση, δηλαδή της εντατικοποίησης της γεωργίας στις πεδινές περιοχές. Η ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα με σεβασμό στις αρχές της αειφορίας αποτελεί βασική πολιτική για τη βιώσιμη ανάπτυξη, ιδιαίτερα των νησιωτικών περιοχών, όπου ο τουρισμός αποτελεί τη βασική δραστηριότητα. Η υγιής ανάπτυξη του πρωτογενούς τομές και η σύνδεσή του με ήπιες μορφές τουριστικής ανάπτυξης μπορεί να αποτελέσει τη λύση για αναζωογόνηση των τοπικών οικονομιών και προστασία του περιβάλλοντος. Παρά ταύτα, φαίνεται ότι ο πρωτογενής τομέας της οικονομίας των Ιονίων συνεχίζει να υποβαθμίζεται, μειώνοντας τη συνεισφορά του στην οικονομική δραστηριότητα των Ιονίων νήσων. 92

93 Ο δευτερογενής τομέας φαίνεται να παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα. Παρατηρείται έντονη υποχώρηση στο νησί της Ζακύνθου, κατά 50% περίπου και μικρότερη στα άλλα δύο νησιά. Μάλιστα στην πεδινή ζώνη της Κεφαλονιάς παρουσιάζει μικρή αύξηση. Η έντονη εγκατάλειψη του δευτερογενούς τομέα στη Ζάκυνθο πιθανώς οφείλεται στη διόγκωση του τριτογενούς τομέα και ειδικότερα του τουρισμού. Ως αντιπροσωπευτικοί δείκτες του τριτογενούς τομέα, εξετάστηκαν οι κατηγορίες ξενοδοχεία, σχολικά κτίρια, καταστήματα-γραφεία, νοσοκομεία-κλινικές. Εντυπωσιακή είναι η αύξηση των ξενοδοχειακών μονάδων και στα τρία νησιά του Ιονίου. Ο δείκτης αυτός δείχνει καθαρά τη στροφή των νησιών προς την τουριστική δραστηριότητα, η οποία επιβεβαιώνεται από τη μεγάλη ανάπτυξη των ξενοδοχειακών υποδομών. Η μεγαλύτερη αύξηση εντοπίστηκε στη Ζάκυνθο (400%), όπου η συγκέντρωση των ξενοδοχείων στον πεδινό χώρο δείχνε ότι κυριαρχεί το μοντέλο του μαζικού τουρισμού με αποτέλεσμα να μεγαλώνουν οι ανισότητες μεταξύ πεδινού και ημιορεινού χώρου, δείχνοντας ανάγλυφα τη στρεβλότητα του αναπτυξιακού μοντέλου που ακολουθείτε, μακριά από τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Στην Κεφαλονιά, αντίθετα, δημιουργήθηκαν ξενοδοχειακές υποδομές όχι μόνο στα πεδινά, αλλά και στα ημιορεινά και ορεινά. Συγκεκριμένα, στην πεδινή ζώνη της Ζακύνθου καταγράφονται περίπου 950 ξενοδοχεία, ενώ στον αντίστοιχο της Κεφαλονιάς μόνο 400. Σχεδόν ισόρροπα κατανέμονται οι ξενοδοχειακές μονάδες και στη Λευκάδα, με μεγάλο αριθμό ξενοδοχείων να παρατηρείται και στην ορεινή ζώνη. Η Λευκάδα φαίνεται να παρεκκλίνει από το μοντέλο του μαζικού τουρισμού και να έχει εντάξει στον αναπτυξιακό της σχεδιασμό και τον ορεινό της χώρο. Η ανάπτυξη φαίνεται ισόρροπη και ο τουρισμός κατανέμεται σχεδόν σε όλη την έκταση του νησιού. Στάσιμος παραμένει ο αριθμός των σχολικών υποδομών στη Ζάκυνθο, με μικρή τάση αύξησης στην Κεφαλονιά και τη Λευκάδα, ενώ τα καταστήματα και τα γραφεία παρουσιάζουν αυξητική τάση σε Ζάκυνθο και Κεφαλονιά και στασιμότητα αντίστοιχα στη Λευκάδα. Οι υποδομές υγείας (νοσοκομεία, κλινικές) δυστυχώς μειώνονται, με τη δραματική μείωση να παρατηρείται κυρίως στη Ζάκυνθο και λιγότερο στη Λευκάδα. Στη Ζάκυνθο η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σοβαρή, διότι στον ημιορεινό χώρο δεν καταγράφεται καμιά υποδομή υγείας το Στη Λευκάδα αντίστοιχα δεν υπάρχει υποδομή υγείας μόνο στα ορεινά, όπως και στην Κεφαλονιά. Ο πληθυσμός σχετίζεται απόλυτα με τον αριθμό των εκμεταλλεύσεων στα τρία νησιά και αντιθέτως. Σε όποια Δ.Δ ο πληθυσμός είναι μεγαλύτερος παρατηρούνται περισσότερες εκμεταλλεύσεις, κάτι που δεν φαίνεται να ισχύει με την έκταση που καλύπτουν οι εκμεταλλεύσεις. Η συσχέτιση Pearson ανάμεσα στον πληθυσμό κα στις συνολικές εκμεταλλεύσεις και εκτάσεις 93

94 έδειξε για κάθε νησί Rεκμ Ζακύνθου =0,93, Rεκτ Ζακύνθου =0,47, Rεκμ Κεφαλονιάς =0,85, Rεκτ Κεφαλονιάς =0,48, Rεκμ Λευκάδας = 0.91, Rεκμ Λευκάδας = 0,62. Η μεγαλύτερη ασυμφωνία εμφανίζεται στη Ζάκυνθο, όπου περισσότεροι άνθρωποι κατέχουν λιγότερες εκτάσεις, σε ενδιάμεση θέση είναι η Κεφαλονιά και τέλος στη Λευκάδα οι γεωργοί φαίνονται να κατέχουν μεγαλύτερες εκτάσεις. Στη Ζάκυνθο ο δείκτης των εκτάσεων φαίνεται να έχει ελάχιστη μόνο σχέση με τον αριθμό των εκμεταλλεύσεων και επιβεβαιώνει την μη ισόρροπη ανάπτυξη στο νησί. Ο μεγάλος αριθμός εκμεταλλεύσεων βρίσκεται στα πεδινά ΔΔ, με μικρότερη έκταση ανά εκμετάλλευση, μεγεθύνοντας το άνοιγμα της οικονομικής ψαλίδας μεταξύ πεδινής και ορεινής περιοχής. Στην Κεφαλονιά, παρατηρείται καλύτερος χωροταξικός καταμερισμός των εκμεταλλεύσεων στο νησί, ενώ στη Λευκάδα υπάρχει μεγάλος συσχετισμός των εκμεταλλεύσεων με την έκταση που διαθέτουν τα ΔΔ. Έτσι επιβεβαιώνεται η ισομερής ανάπτυξη σε όλο το χώρο του νησιού. Ο δείκτης του πληθυσμού έχει μικρή θετική σχέση με το δείκτη των ξενοδοχειακών μονάδων στα Ιόνια Νησιά. Η Λευκάδα δείχνει τη μικρότερη θετική σχέση (συσχέτιση Pearson R Λευκάδας = 0.152), σε σχέση με τα άλλα δύο νησιά (συσχέτιση Pearson R Ζακύνθου =0,435, R Κεφαλονιάς =0,416). Η ανάλυση εξηγεί και τεκμηριώνει το γεγονός ότι κατά τη δεκαετία , τα Ιόνια νησιά αναπτύχθηκαν τουριστικά σε περιοχές εκτός των αστικών κέντρων, ενώ η πολύ μικρή συσχέτιση της Λευκάδας δείχνει επιπρόσθετα ότι το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού της δεν ασχολείται με ξενοδοχειακές μονάδες. Αυτό ενισχύεται και από το γεγονός της μηδενικής συσχέτισης ανάμεσα στον συνολικό αριθμό κατοικιών ανά Δ.Δ. και των ξενοδοχειακών μονάδων στη Λευκάδα (συσχέτιση Pearson R Λευκάδας = 0,049), παρότι σχετικά με τις νέες οικοδομές (μετά το 1996) υπάρχει μια θετική συσχέτιση (συσχέτιση Pearson R Λευκάδας = 0,418). Στα άλλα νησιά υπάρχει μια μεγαλύτερη θετική σχέση τόσο στο σύνολο των σπιτιών όσο και στις νέες οικοδομές με τον αριθμό των ξενοδοχειακών μονάδων (Rσύνολο Ζακύνθου =0,545, Rνέες Ζακύνθου =0,667, Rσύνολο Κεφαλονιάς =0,496, Rνέες Κεφαλονιάς =0,528), αναδεικνύοντας τη στενότερη σχέση της οικονομικής δραστηριότητας με την τουριστική ανάπτυξη αυτών των νησιών. Το διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης που φαίνεται να ακολουθεί η Λευκάδα, σε σχέση με τα άλλα δύο νησιά επιβεβαιώνεται και από τη σχέση που παρατηρείται στα τρία νησιά μεταξύ νέων κατοικιών και εκμεταλλεύσεων. Στη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά οι νέες κατοικίες εμφανίζονται εκεί όπου υπάρχουν ήδη πολλές εκμεταλλεύσεις, σε αντίθεση με τη Λευκάδα, στην οποία οι νέες κατοικίες παρατηρούνται σε περιοχές με μικρό αριθμό εκμεταλλεύσεων (Pearson R Ζακύνθου =0,715, R Κεφαλονιάς =0,864, R Λευκάδας = 0.280) 94

95 3.4. Συσχέτιση ανάμεσα στους Κοινωνικούς Οικονομικούς Δείκτες και σε Δείκτες Τοπίου Ο άνθρωπος επιδράς στα μεσογειακά οικοσυστήματα από χιλιετίες. Στα Ιόνια νησιά, το πλαίσιο αυτής της δράσης (Δ.02) αναγνωρίστηκαν έντονες αλλαγές στο τοπίο ανάμεσα στο 1984 και Οι παρατηρούμενες αυτές αλλαγές, αποτελούν εκδηλώσεις της συνδυασμένης επίδρασης ανθρωπογενών και φυσικών διεργασιών. Στις προηγούμενες ενότητες, αναγνωρίστηκε μια έντονη κοινωνικο-οικονομική μεταβολή της ανθρώπινης παρουσίας στα Ιόνια νησιά, που διαφοροποιόταν ακόμα και μέσα στο ίδιο το νησί. Όλες αυτές οι αλλαγές στους οικονομικούς τομείς της Σίφνου έχουν επηρεάσει τη σύνθεση του τοπίου στα νησιά. Με στόχο να εξετάσουμε την επίδραση των ανθρωπογενών παραγόντων στη διαμόρφωση του τοπίου αναλύθηκε η σχέση ανάμεσα στους κοινωνικο-οικονομικούς δείκτες και σο τοπίο. Ως βασική χωρική μονάδα ορίστηκε το Δημοτικό Διαμέρισμα (Δ.Δ.) μιας και είναι η μικρότερη μονάδα που έχουμε κοινωνικο-οικονομικά δεδομένα. Πίνακας 1. Συσχέτιση (Pearson) ανάμεσα σε κοινωνικούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες χωρικής ετερογένειας τοπίου για το σύνολο των Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθος, Κεφαλονιά, Λευκάδα) 95

96 Πίνακας 2. Συσχέτιση (Pearson) ανάμεσα σε κοινωνικούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες χωρικής ετερογένειας τοπίου για νησί της Ζακύνθου Πίνακας 3. Συσχέτιση (Pearson) ανάμεσα σε κοινωνικούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες χωρικής ετερογένειας τοπίου για νησί της Κεφαλονιάς 96

97 Πίνακας 4. Συσχέτιση (Pearson) ανάμεσα σε κοινωνικούς οικονομικούς δείκτες και δείκτες χωρικής ετερογένειας τοπίου για νησί της Λευκάδας Η ανάλυση της συσχέτισης της χωρικής ετερογένειας με τους κοινωνικο-οικονομικούς δείκτες έδειξε ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Η συσχέτιση του συνολικού πληθυσμού σε σχέση με όλους τους δείκτες χωρικής ετερογένειας διαφοροποιείται στη Ζάκυνθο σε σχέση με τα άλλα δύο νησιά. Στη Ζάκυνθο, δείχνει να μην υπάρχει ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στο δείκτη του πληθυσμού και τη χωρική ετερογένεια, αναδεικνύοντας τις δύο όψεις του νησιού, την πυκνοκατοικημένη πεδινή και παράκτια ζώνη (με ομοιογενή τοπία) σε σχέση με το μεγαλύτερο τμήμα του νησιού στην ημιορεινή ζώνη, όπου ο πληθυσμός είναι πολύ μικρός. Αντίθετα στην Κεφαλονιά και στη Λευκάδα, το μέγεθος του πληθυσμού σχετίζεται θετικά με τον αριθμό των χωροψηφίδων και αρνητικά με την πυκνότητα του αριθμού τύπων κάλυψης. Αυτό αναδεικνύεται περισσότερο στην Λευκάδα, όπου επιπρόσθετα αυτά τα Δ.Δ. (με μεγάλη παρουσία ανθρώπων) έχουν αρνητική σχέση και με την ποικιλότητα του τοπίου, αν και στην Κεφαλονιά η σχέση αυτή είναι θετική (αν και δεν είναι στατιστικά σημαντική). Οι συνολικές εκμεταλλεύσεις και οι αντίστοιχες εκτάσεις που καταλαμβάνουν παρουσιάζουν μια παρόμοια εικόνα σε σχέση με τους δείκτες της χωρικής ετερογένειας στα νησιά του Ιονίου. Η αύξηση των εκμεταλλεύσεων και των εκτάσεων τους δημιουργούν ένα τοπίο διασπασμένο, με πολλές και διαφορετικές γεωργικές μονάδες. Στις περιοχές αυτές δεν υπάρχει μεγάλη παρουσία 97

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ, ΕΤΟΥΣ 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ, ΕΤΟΥΣ 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 20 Απριλίου 2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ, ΕΤΟΥΣ 2013 Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Ειδική Λιβαδοπονική Μελέτη για την περιφερειακή ζώνη του Ε.Δ. Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ)

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) Α Κεφ. αβιοτικό κάθε στοιχείο που δεν έχει ζωή 4 αιολική διάβρωση Η διάβρωση που οφείλεται στον άνεμο 5 ακρωτήριο ακτογραμμή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ 7 ο ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ: ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Σ. ΑΥΓΕΡΙΝΟΥ-ΚΟΛΩΝΙΑ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Μελέτη Σχεδίου Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το δίκτυο των οικισμών της Ελλάδας.

Το δίκτυο των οικισμών της Ελλάδας. Το δίκτυο των οικισμών της Ελλάδας. Καταγραφή τάσεων και διαπίστωση προοπτικών. ΔΙΜΕΛΛΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑ. Εντεταλμένη διδασκαλίας Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνείου Κρήτης. Περίληψη Οι συνεχείς πληθυσμιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Ε.Π. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Ταχ. Δ/νση : 1ο χλμ Μυτιλήνης - Λουτρών Μυτιλήνη Ταχ.Κώδικας : 81100 Πληροφορίες : ΣΤΡΑΤΗΣ ΒΛΑΣΤΑΡΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEADER ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 3-4-5/12/2015 Συνεργασία για την Περιφερειακή Ανάπτυξη και τη διεθνή Αναγνώριση: Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. Μυτιλήνη, 16/06/2014 Α.Π. : οικ Προς: ΔΗΜΟΣ ΛΕΣΒΟΥ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ T.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. Μυτιλήνη, 16/06/2014 Α.Π. : οικ Προς: ΔΗΜΟΣ ΛΕΣΒΟΥ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ T. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Ταχ. Δ/νση : 1ο χλμ Μυτιλήνης - Λουτρών Μυτιλήνη Ταχ.Κώδικας : 81100 Πληροφορίες : ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΧΑΤΖΕΛΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία του Αιγαίου

Οικονομία του Αιγαίου Για παραπομπή : Ιεραπετρίτης Δημήτριος,, 2005, Περίληψη : Χρονολόγηση Σύγχρονη εποχή Γεωγραφικός Εντοπισμός Αρχιπέλαγος του Αιγαίου 1. Εισαγωγή Το Αιγαίο περιλαμβάνει διοικητικά τις περιφέρειες Βορείου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ. (μέρος 2 ο )

ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ. (μέρος 2 ο ) ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΟΥ (μέρος 2 ο ) ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΟΠΙΟΥ Δρ. Κώστας Ποϊραζίδης, Δασολόγος ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2009 2010 30 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Ποσοτικοποιώντας τα χαρακτηριστικά:

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Επιστημονικός υπεύθυνος: καθ. Χ. Κοκκώσης Εργαστήριο Περιβάλλοντος και Χωρικού

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1. Δημογραφικά χαρακτηριστικά της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας.

Πίνακας 1. Δημογραφικά χαρακτηριστικά της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας. Τοπικό πρόγραμμα Leader Η ΑΝΦΛΩ, ολοκλήρωσε με επιτυχία τις Δράσεις στο πλαίσιο του Άξονα 4 του ΠΑΑ 2007-2013. Θα πρέπει να σημειωθεί πως ολοκλήρωσε επιτυχώς το φυσικό και οικονομικό αντικείμενο των Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Αναστασία Στρατηγέα. Ακριβή Λέκα Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός, Δρ. Ε.Μ.Π., Μέλος Ε.Δ.Ι.Π. Ε.Μ.Π.

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Αναστασία Στρατηγέα. Ακριβή Λέκα Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός, Δρ. Ε.Μ.Π., Μέλος Ε.Δ.Ι.Π. Ε.Μ.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ακριβή Λέκα Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Αναστασία Στρατηγέα. Υπεύθυνη Μαθήματος

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Αναστασία Στρατηγέα. Υπεύθυνη Μαθήματος ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Πηγή: Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία αναφοράς στον Αγροδιατροφικό Τομέα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Περιφερειάρχης ΑΜΘ, κ.

Σημεία αναφοράς στον Αγροδιατροφικό Τομέα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Περιφερειάρχης ΑΜΘ, κ. Σημεία αναφοράς στον Αγροδιατροφικό Τομέα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Περιφερειάρχης ΑΜΘ, κ. Γεώργιος Παυλίδης Κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν ΑΜΘ και Ελλάδας Η Ανατολική Μακεδονία

Διαβάστε περισσότερα

Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος

Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος Πώς μπορεί να καλυφθεί η απουσία του κράτους; Κρίνα Μπελεάν Δικηγόρος ΔΣ Χανίων Περιβαλλοντολόγος, MSc Στην Ελλάδα, οι κατ εξοχήν αγροτικές περιοχές καταλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

Πάτρα Αρ. Πρωτ.: 429

Πάτρα Αρ. Πρωτ.: 429 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ & ΔΥΤΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -------------------------------------------------------------- - Ταχ. Δ/νση: ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ 24, ΠΑΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δημογραφία Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση Μιχάλης Αγοραστάκης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας &

Διαβάστε περισσότερα

Οικονοµικές δραστηριότητες στον χώρο

Οικονοµικές δραστηριότητες στον χώρο Τµήµα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Ειδικό Εργαστήριο Χωροταξικού Σχεδιασµού Εργαστήριο επιλογής χειµερινού εξαµήνου, Πάτρα 2016 Οικονοµικές δραστηριότητες στο χώρο Βασίλης Παππάς, Καθηγητής vpappas@upatras.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Περίληψη Εργασίας του µαθήµατος: Σύγχρονες πρακτικές του σχεδιασµού και δυναµική των χωρικών δοµών και

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες

Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες Από Καθηγητή Ιωάννη Ν. Χατζόπουλο, διευθυντή του Εργαστηρίου Τηλεπισκόπησης & ΣΓΠ του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον

Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον Δρ. Δρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ Για την πιο αποτελεσματική χωροταξική απεικόνιση αλλά κυρίως για τη βέλτιστη διοίκηση και διαχείριση του Πάρκου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΔΡ. ΡΑΛΛΗΣ ΓΚΕΚΑΣ, ΠΡΟΕΔΡΟΣ SKEPSIS Παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Πλαστήρα, Νοέμβριος 2014 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠ ΑΝ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΠΕΠ ΑΝ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΕΠ ΑΝ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μποµπόλιας Πληθυσµός: ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ Α.Μ.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ - ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΕΤΟΥΣ 2009

ΕΚΘΕΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ - ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΕΤΟΥΣ 2009 ΕΚΘΕΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ - ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΕΤΟΥΣ 2009 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Η έρευνα Γεωργικών και Κτηνοτροφικών Εκμεταλλεύσεων διενεργείται σε δύο μορφές ως εξής: 1) Βασική έρευνα (Απογραφή Γεωργίας-Κτηνοτροφίας)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση με θέμα: "Στρατηγικές ολοκληρωμένης χωρικής ανάπτυξης στην Περιφέρεια ΑΜ Θ Δυνατότητες αξιοποίησης των νέων εργαλείων του ΕΣΠΑ"

Εισήγηση με θέμα: Στρατηγικές ολοκληρωμένης χωρικής ανάπτυξης στην Περιφέρεια ΑΜ Θ Δυνατότητες αξιοποίησης των νέων εργαλείων του ΕΣΠΑ Εισήγηση με θέμα: "Στρατηγικές ολοκληρωμένης χωρικής ανάπτυξης στην Περιφέρεια ΑΜ Θ Δυνατότητες αξιοποίησης των νέων εργαλείων του ΕΣΠΑ" Νίκος Μίχος, Συντονιστής θεματικής ομάδας σχεδιασμού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Ελένη Τρύφων Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας Πόσο επίκαιρο είναι το ερώτημα; Η Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Μάθημα 2Σ6 01. ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Ελένη ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ, Γρηγόρης ΚΑΥΚΑΛΑΣ Χ Ε Ι Μ Ε Ρ Ι Ν Ο Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Μάθημα 2Σ6 01. ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Ελένη ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ, Γρηγόρης ΚΑΥΚΑΛΑΣ Χ Ε Ι Μ Ε Ρ Ι Ν Ο Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Μάθημα 2Σ6 01 ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Ελένη ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ, Γρηγόρης ΚΑΥΚΑΛΑΣ Χ Ε Ι Μ Ε Ρ Ι Ν Ο Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο 2 0 1 3-2014 1 Α. ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΚΑΤΟΙΚΙΑ Δίκτυο οικισμών και

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσεις γης / Κάλυψη γης και οι αλλαγές τους στο χρόνο

Χρήσεις γης / Κάλυψη γης και οι αλλαγές τους στο χρόνο Χρήσεις γης / Κάλυψη γης και οι αλλαγές τους στο χρόνο Χρήσεις γης / Κάλυψη γης και οι αλλαγές τους στο χρόνο Η κάλυψη της γης, αφορά τη φυσική κατάσταση του εδάφους, η χρήση γης ορίζεται ως ο τρόπος χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

EΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ

EΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας ιαχείρισης Περιβάλλοντος και Οικολογίας EΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ ΣΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Κ. Ποϊραζίδης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού καθεστώτος του Αγίου Όρους με χρήση G.I.S.

Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού καθεστώτος του Αγίου Όρους με χρήση G.I.S. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Αγρονόμων & Τοπογράφων Μηχανικών ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 22η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης. Ειδικά Πλαίσια για. Βιομηχανία

Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης. Ειδικά Πλαίσια για. Βιομηχανία ΗΜΕΡΙΔΑ TEE «Ορυκτός Πλούτος και Τοπικές Κοινωνίες» Θέμα: Χωρικός Σχεδιασμός και Αξιοποίηση Ορυκτού Πλούτου: Συγκλίσεις και αποκλίσεις μεταξύ χωρικών επιπέδων Κάρκα Λένα Αρχιτέκτων Μηχ Ε.Μ.Π. - Δρ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων του έργου GP-WIND Πάτρα 29 Σεπτεμβρίου 2011 Αιολικά Πάρκα Παναχαϊκού & Περιβαλλοντική Παρακολούθηση Πιθανών Επιπτώσεων Κων/νος Γ. Κωνσταντακόπουλος, ΑΔΕΠ Α.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων σε Περιφερειακό Επίπεδο

Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων σε Περιφερειακό Επίπεδο ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

Η πολιτική της χαρτογράφησης vs η χαρτογράφηση της πολιτικής Η εκτίμηση της σπουδαιότητας των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχεδίων κα προγραμμάτων.

Η πολιτική της χαρτογράφησης vs η χαρτογράφηση της πολιτικής Η εκτίμηση της σπουδαιότητας των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχεδίων κα προγραμμάτων. Η πολιτική της χαρτογράφησης vs η χαρτογράφηση της πολιτικής Η εκτίμηση της σπουδαιότητας των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχεδίων κα προγραμμάτων. Μάνια Ε. Λάμπρου manialambr@gmail.com Ναύπλιο, Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Georgios Tsimtsiridis

Georgios Tsimtsiridis Sustainable Touristic Development in the Municipality of Almopia Georgios Tsimtsiridis Vice Mayor of Almopia Δήμος Αλμωπίας Βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη Η τουριστική ανάπτυξη σε οποιαδήποτε μορφή της προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4 «ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΔΑΦΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ» ΤΟΥ ΕΠΑΛΘ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΑΠΑΝΗΣ ΕΤΘΑ:

ΤΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4 «ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΔΑΦΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ» ΤΟΥ ΕΠΑΛΘ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΑΠΑΝΗΣ ΕΤΘΑ: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ ΠΡΩΤΗ (1 η ) ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΤΟΠΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο: πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D.

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο: πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο: πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. LSE) ΜΕΡΟΣ 2 To πλαίσιο του χωρικού σχεδιασµού στην Ελλάδα Το κανονιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δήμος Βιάννου. Προφίλ της Γεωγραφικής Ενότητας

Ο Δήμος Βιάννου. Προφίλ της Γεωγραφικής Ενότητας Ο Δήμος Βιάννου Προφίλ της Γεωγραφικής Ενότητας Γενικά χαρακτηριστικά Η Βιάννος αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς δήμους της Κρήτης. Ταυτόχρονα όμως, συνδυάζει πρόσβαση στη θάλασσα και μάλιστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ GIS

ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ GIS ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ GIS Τοπάλογλου Χαράλαμπος 1*, Χρόνης Ιώαννης 1, Αγοργιαννιτης

Διαβάστε περισσότερα

Τήλος ΜΑΡΙΑ ΚΑΜΜΑ ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΤΗΛΟΥ

Τήλος ΜΑΡΙΑ ΚΑΜΜΑ ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΤΗΛΟΥ Τήλος ΜΑΡΙΑ ΚΑΜΜΑ ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΤΗΛΟΥ Τήλος 7 η απ τα Δωδεκάνησα Σχήμα ακανόνιστο, 62km 2 22μίλια από Ρόδο και 222 από Πειραιά 829 κάτοικοι Έδαφος βραχώδες με κλίσεις έως 65% Εύφορες πεδιάδες με άφθονο νερό

Διαβάστε περισσότερα

H ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Γεωργία είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων που σχετίζονται µε την καλλιέργεια του εδάφους της γης µε σκοπό την παραγωγή φυτ

H ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Γεωργία είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων που σχετίζονται µε την καλλιέργεια του εδάφους της γης µε σκοπό την παραγωγή φυτ ΗΓΕΩΡΓΙΚΗΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΒΙΩΣΙΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΚΑΡΑΣΑΒΒΑ Α 2 H ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Γεωργία είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων που σχετίζονται µε την καλλιέργεια του εδάφους της γης µε σκοπό την παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας.

Προστατεύει το. περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. Προστατεύει το περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 αξιοποιεί τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Με την αξιοποίηση των ΑΠΕ αναδεικνύεται

Διαβάστε περισσότερα

19/03/2013 «ΕΡΕΥΝΑ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΓΑΛΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Φ/Β & ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ»

19/03/2013 «ΕΡΕΥΝΑ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΓΑΛΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Φ/Β & ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ» 19/03/2013 «ΕΡΕΥΝΑ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΓΑΛΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Φ/Β & ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ» ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ, ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗ 6 Παραδοτέο 12: «Επίδραση των αλλαγών στην βιώσιμη ανάπτυξη - Στρατηγικές και μέτρα διαχείρισης για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων»

ΔΡΑΣΗ 6 Παραδοτέο 12: «Επίδραση των αλλαγών στην βιώσιμη ανάπτυξη - Στρατηγικές και μέτρα διαχείρισης για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων» «ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΩΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΟΛΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ» ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ ΣΤΟ ΤΟΠΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΖΑΚΥΝΘΟΥ, ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μάθημα 1: Οι έννοιες και θέση 1. Τι ονομάζεται σχετική θέση ενός τόπου; Να δοθεί ένα παράδειγμα. Πότε ο προσδιορισμός της σχετικής θέσης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΑΝΤΩΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ, ΣΕ 11 ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

ΓΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ, ΣΕ 11 ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΧΩΡΙΚΟΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΠΝΟΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΖΩΝΩΝ ΓΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ, ΣΕ 11 ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Γενική περιγραφή του έργου Οι βασικοί στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 14 Ιουλίου 2017 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 14 Ιουλίου 2017 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 14 Ιουλίου 217 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΖΩΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ( Έρευνες Χοίρων-Βοοειδών- Προβάτων-Αιγών): ΕΤΟΣ 216 Από την Ελληνική Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΙΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΕ 33 ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ

ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΙΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΕ 33 ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΧΩΡΙΚΟΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΠΝΟΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΖΩΝΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΙΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΕ 33 ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Γενική περιγραφή του έργου Οι βασικοί στόχοι του έργου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. 4. Την Α.Π /ΕΥΣ 1749/ Υπουργική Απόφαση Συστήματος Διαχείρισης, όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει.

ΑΠΟΦΑΣΗ. 4. Την Α.Π /ΕΥΣ 1749/ Υπουργική Απόφαση Συστήματος Διαχείρισης, όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Ταχ. Δ/νση : 1ο χλμ Μυτιλήνης - Λουτρών Μυτιλήνη Ταχ.Κώδικας : 81100 Πληροφορίες : ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΧΑΤΖΕΛΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΕΙΔ. ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΕΙΔ. ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΕΙΔ. ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΕΦ. ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΙ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ ΟΡΟΙ ΔΟΜΗΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ/ ΣΧΟΛΙΑ 1 ΚΥΡΙΕΣ ΚΑΤΗΓ.ΠΕΡΙΟΧΩΝ ( ΑΡΘΡΑ 4 & 5 Χωρική Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Albin Eser Καθηγητής Πανεπιστημίου Freiburg Γερμανίας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Albin Eser Καθηγητής Πανεπιστημίου Freiburg Γερμανίας ΠΕΡΙΛΗΨΗ κατά τη διαμόρφωση του δικαίου περιβάλλοντος δεν θα εκλαμβάνεται πια ο άνθρωπος μόνον ως σφετεριστής της φύσης και του περιβάλλοντος αλλά επίσης ως τμήμα και ως μέλος της και συνεπώς κατά τις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΗ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Ενότητα 11a: Εφαρμογές τηλεπισκόπησης ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ. Δρ. Ν. Χρυσουλάκης Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας

ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΗ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Ενότητα 11a: Εφαρμογές τηλεπισκόπησης ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ. Δρ. Ν. Χρυσουλάκης Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΗ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Ενότητα 11a: Εφαρμογές τηλεπισκόπησης ΓΕΩΔΕΣΙΑ Δρ. Ν. Χρυσουλάκης Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηματικών ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ Παγοκάλυψη El-Nino

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΕΤ9Β-ΣΧΠ. ΑΔΑ: ΑΘΗΝΑ 26 / 2 / 2013 Αρ. Πρωτ. 599/26167

ΑΔΑ: ΒΕΤ9Β-ΣΧΠ. ΑΔΑ: ΑΘΗΝΑ 26 / 2 / 2013 Αρ. Πρωτ. 599/26167 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ &ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΔΙΟΙΚ. ΥΠΟΣ/ΞΗΣ Δ/ΝΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΔΙΚ/ΤΩΝ & ΝΟΜ. ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΤΑΧ. Δ/ΝΣΗ : Δεστούνη 2 και Αχαρνών 381 - Αθήνα ΤΑΧ.

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό προφίλ της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας

Αναπτυξιακό προφίλ της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας Αναπτυξιακό προφίλ της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας είναι η μικρότερη πληθυσμιακά Περιφέρεια της Ζώνης Επιρροής IV 1 της Εγνατίας Οδού (μόνιμος πληθυσμός 2001: 294.317

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και ΟΤΑ. Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει άμεσα την κινητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

1. ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1. ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) είναι μια δυναμική διαδικασία που στοχεύει στην εκπλήρωση του στόχου της βιώσιμης ανάπτυξης, διαμέσου της ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΟ ΝΑΤURA Ελενα Στυλιανοπούλου. Τμήμα Περιβάλλοντος Μάϊος 2014

ΔΙΚΤΥΟ ΝΑΤURA Ελενα Στυλιανοπούλου. Τμήμα Περιβάλλοντος Μάϊος 2014 ΔΙΚΤΥΟ ΝΑΤURA 2000 Ελενα Στυλιανοπούλου Τμήμα Περιβάλλοντος Μάϊος 2014 Το Δίκτυο Natura 2000 Είναι Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την υιοθέτηση της Οδηγίας των Οικοτόπων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2006 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1 ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΛΙΑΚΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Πολιτικός μηχανικός Οι οικονομικοί δείκτες που χρησιμοποιούνται σήμερα δεν αντικατοπτρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.).

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.). Στην παρούσα Θεματική Έκθεση εξετάζεται και αναλύεται, για την περίοδο 2009-2014 (και ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των πιο πρόσφατων στοιχείων), η εξέλιξη εξειδικευμένων δεικτών, οι οποίοι εκφράζουν και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 : Γενικά χαρακτηριστικά στοιχεία του Νοµού

Κεφάλαιο 2 : Γενικά χαρακτηριστικά στοιχεία του Νοµού VII σελίδα Πρόλογος - Ευχαριστίες Περιεχόµενα V VII 0. Εισαγωγή 1 Κεφάλαιο 1 : Ιστορική Εξέλιξη 1.1 Αρχαίοι χρόνοι 5 1.2 Βυζαντινή Περίοδος 6 1.3 Οθωµανική Κυριαρχία 7 1.4 Αφετηρία της σύγχρονης περιόδου

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χλωρίδα και Πανίδα ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Βάσης Γεωγραφικών Δεδομένων για Διαχείριση Κινδύνων στην Αχαΐα. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΑΓΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ, ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ Marathon Data Systems 22η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020 ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ 1 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ 1.1 Αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013 Γενική Περιγραφή: Το Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 (ΠΑΑ) αποτελεί το µέσο για την υλοποίηση του Εθνικού Στρατηγικού

Διαβάστε περισσότερα

«Επιχειρηματικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη μέσω έργων»

«Επιχειρηματικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη μέσω έργων» ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Επιχειρηματικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη μέσω έργων» Χρήστος Γιακουβής Αντιπρόεδρος ΣΘΕΒ ΛΑΡΙΣΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Χ. Κοκκώσης 1, Κ. Δημητρίου 2, Μ.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Χ. Κοκκώσης 1, Κ. Δημητρίου 2, Μ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο "Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών - Δυνατότητες και Εφαρμογές, Προοπτικές και Προκλήσεις" ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

PARACTION ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ & ΝΗΣΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

PARACTION ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ & ΝΗΣΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ & ΝΗΣΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 1 Αποτελεί κατ εξοχή «εσωτερική ως προς τη στεριά Περιφέρεια» της

Διαβάστε περισσότερα

Φισκάρδο: προβλήματα ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος σε έναν τουριστικό παραδοσιακό οικισμό

Φισκάρδο: προβλήματα ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος σε έναν τουριστικό παραδοσιακό οικισμό EYNOΪΚΟΙ & ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΕ ΟΡΟΥΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ Θέμα εργασίας: Φισκάρδο: προβλήματα ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος σε έναν τουριστικό παραδοσιακό οικισμό Μάνια Μπεριάτου

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου

Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου Γεωγραφία Β γυμνασίου: Η Ευρώπη στον κόσμο. 1η Ενότητα: Εξερευνώ την Ευρώπη ανακρίνοντας τους χάρτες Δείκτες επιτυχίας: Δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΜΣ: ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΟΥΝΤΙΟ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΜΣ: ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΟΥΝΤΙΟ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΜΣ: ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΟΥΝΤΙΟ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ Παρουσίαση και Αξιολόγηση Κριτική Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Θεματική Στρατηγική Εδάφους και. Έργο LIFE ENV/GR/ Soil Sustainability (So.S.)

Ευρωπαϊκή Θεματική Στρατηγική Εδάφους και. Έργο LIFE ENV/GR/ Soil Sustainability (So.S.) Ευρωπαϊκή Θεματική Στρατηγική Εδάφους και Έργο LIFE ENV/GR/000278 Soil Sustainability (So.S.) Σωκράτης Φάμελλος, Χημικός Μηχανικός MSc., Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ Α.Ε. Ημερίδα Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑ Η Κέρκυρα είναι ένα από τα ωραιότερα νησιά της Ελλάδας, που με τη πολυσήμαντη ιστορία της, την καταπράσινη ύπαιθρο, τις δαντελένιες ακρογιαλιές και κυρίως με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. 4. Την Α.Π. 14053/ΕΥΣ 1749/27.03.08 Υπουργική Απόφαση Συστήματος Διαχείρισης, όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει.

ΑΠΟΦΑΣΗ. 4. Την Α.Π. 14053/ΕΥΣ 1749/27.03.08 Υπουργική Απόφαση Συστήματος Διαχείρισης, όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Ταχ. Δ/νση : 1ο χλμ Μυτιλήνης - Λουτρών Μυτιλήνη Ταχ.Κώδικας : 81100 Πληροφορίες : ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΧΑΤΖΕΛΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 02 / 04 / 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 02 / 04 / 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 02 / 04 / 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΤΗΣΙΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ Έτη 2009, 2010 και 2011 Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Ο τουρισμός κρουαζιέρας ως περιοριστικός παράγοντας ανάπτυξης με όρους αειφορίας της Πάτμου Δωδεκανήσου

Ο τουρισμός κρουαζιέρας ως περιοριστικός παράγοντας ανάπτυξης με όρους αειφορίας της Πάτμου Δωδεκανήσου ΔΠΜΣ Πολεοδομία Χωροταξία Ευνοϊκοί και περιοριστικοί παράγοντες του σχεδιασμού με όρους αειφορίας Σ.Αυγερινού-Κολώνια, Ρ.Κλαπατσέα, Ν. Μπελαβίλας Ο τουρισμός κρουαζιέρας ως περιοριστικός παράγοντας ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Απειλούμενα είδη vs Ανάπτυξη: Αξίζει η προστασία σε καιρό κρίσης;

Απειλούμενα είδη vs Ανάπτυξη: Αξίζει η προστασία σε καιρό κρίσης; Απειλούμενα είδη vs Ανάπτυξη: Αξίζει η προστασία σε καιρό κρίσης; Προστασία άγριας πανίδας = προστασία περιοχών Συνεπώς το ερώτημα «Προστασία αγριας πανίδας ή ανάπτυξη;» σημαίνει «προστασία περιοχών ή

Διαβάστε περισσότερα