Αρχιμήδης ΙΙΙ Παραδοτέο ΠΕ 4.1. Αρχιμήδης ΙΙΙ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αρχιμήδης ΙΙΙ Παραδοτέο ΠΕ 4.1. Αρχιμήδης ΙΙΙ"

Transcript

1 Αρχιμήδης ΙΙΙ Ανάπτυξη μεθόδου ολικής αξιοποίησης αποβλήτων ελαιοτριβείου για παραγωγή βιο-δραστικών ουσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας και αγρο-υλικών» α.α. «08» ΠΕ 4.1 Σύνοψη αποτελεσμάτων των πειραμάτων χρήσης απλών και ενκαψυλιωμένων πολυφαινολών ως αγροχημικών in-vitro Επιστημονικός Υπεύθυνος Κων/νος Πετρωτός Ανάδοχος έργου Στέφανος Λεοντόπουλος 1

2 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εισαγωγή Ανασκόπηση και Σημασία των Πολυφαινολών 1. Εισαγωγή Τα απόβλητα των ελαιοτριβείων είναι αποτέλεσμα της παραγωγικής διαδικασίας του ελαιολάδου με το 95% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιόλαδου να παράγεται από μικρές, οικογενειακές επιχειρήσεις Μεσογειακών χωρών. Κατά την κατεργασία του ελαιοκάρπου στα ελαιοτριβεία, παράλληλα με το ελαιόλαδο παράγεται και μία σειρά αποβλήτων. Η γεωργική αυτή δραστηριότητα έχει ιδιαίτερη κοινωνική και οικονομική σημασία για το πληθυσμό των ελαιοπαραγωγικών χωρών, διότι τεράστιες ποσότητες αποβλήτων παράγονται κάθε ελαιοκομική περίοδο. Αυτά είναι ο ελαιοπυρήνας, που αποτελείται από τα αλεσμένα στερεά συστατικά του καρπού (κυρίως του κουκουτσιού), τα ελαιόφυλλα που έχουν μεταφερθεί με τον ελαιόκαρπο και μια σημαντική σε όγκο και οργανικό φορτίο ποσότητα υγρών αποβλήτων, που είναι γνωστά ως "λιοζούμι", "κατσίγαρος" ή "μούργα". Η παραγωγή αυτή των αποβλήτων των ελαιοτριβείων σε συνδυασμό με τα χαρακτηριστικά των παραγόμενων αποβλήτων (υψηλή συγκέντρωση σε οργανικό φορτίο και φαινολικές ενώσεις), καθιστούν τα υγρά απόβλητα ελαιοτριβείου ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα εξαιτίας της επικινδυνότητας της απευθείας διάθεσής τους στο περιβάλλον. Αναλυτικότερα, ο κατσίγαρος συνίσταται από το υδατικό κλάσμα του χυμού του ελαιοκάρπου και από το νερό που χρησιμοποιείται στις διάφορες φάσεις παραγωγής του λαδιού στο ελαιουργείο. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα υδατικό φυτικό εκχύλισμα, που περιέχει μία σειρά από ουσίες όπως σάκχαρα, αζωτούχες ενώσεις, οργανικά οξέα, πολυαλκοόλες, πολυφαινόλες και υπολείμματα ελαίου. Η άμεση επίπτωση του κατσίγαρου στο περιβάλλον είναι η αισθητική υποβάθμιση που προκαλεί και η οποία οφείλεται στην έντονη οσμή του και στο σκούρο χρώμα του. Παράλληλα, εξαιτίας του υψηλού οργανικού φορτίου που περιέχει, είναι πιθανόν να δημιουργήσει ευτροφικά φαινόμενα σε περιπτώσεις που καταλήγει σε αποδέκτες με 2

3 μικρή ανακυκλοφορία νερών (κλειστούς θαλάσσιους κόλπους, λίμνες κ.τ.λ). Από τα συστατικά που περιέχονται στον κατσίγαρο, οι πολυφαινόλες παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι από τη μία πλευρά προσδίδουν στα απόβλητα τοξικές ιδιότητες έναντι των φυτών και αποδομούνται με βραδύ σχετικά ρυθμό από εξειδικευμένες ομάδες μικροοργανισμών, ενώ από την άλλη είναι υπεύθυνες για τη συντήρηση της ποιότητας του λαδιού στο χρόνο (χαμηλή οξύτητα) ως φυσικό συντηρητικό. Το υψηλό οργανικό φορτίο του κατσίγαρου σε συνάρτηση με την παρουσία των πολυφαινολών δεν επιτρέπει την απευθείας διάθεση του στο περιβάλλον, αλλά καθιστά αναγκαία την πρότερη επεξεργασία του. Για την επεξεργασία και διάθεση του κατσίγαρου έχουν δοκιμαστεί διάφορες μέθοδοι σε εργαστηριακή και πραγματική κλίμακα. Παρόλα αυτά, μέχρι σήμερα δεν έχει προταθεί μία ολοκληρωμένη λύση, αλλά έχουν εφαρμοστεί διάφορες τεχνικές κατά περίπτωση που παρουσιάζουν ορισμένα μειονεκτήματα τεχνικής ή οικονομικής φύσεως και δεν έχουν επιλύσει ικανοποιητικά το πρόβλημα. 1.1 Η καλλιέργεια της Ελιάς Το δέντρο της ελιάς Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές έρευνες, η καλλιέργεια της ελιάς ξεκίνησε στη νοτιοανατολική περιοχή του Μεσογειακού στο 5ο π.χ. αιώνα. Ελαιόδεντρα μπορεί να έχουν καλλιεργηθεί ανεξάρτητα σε δύο μέρη, την Κρήτη και τη Συρία (Rackham et al., 2002). Πιστεύεται ότι τα ελαιόδεντρα από τη βόρεια Συρία εξαπλώθηκαν στην Κρήτη και τα υπόλοιπα Ελληνικά νησιά, ενώ στη συνέχεια η καλλιέργειά τους επεκτάθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα, στην Ιταλία και σε άλλα μέρη της Μεσογείου (Standish 1960) όπου μέχρι ακόμη και σήμερα λόγω των ιδιαίτερων κλιματολογικών συνθηκών η Μεσογειακή λεκάνη παραμένει η κυριότερη περιοχή καλλιέργειάς της. Σήμερα ελαιόδεντρα καλλιεργούνται για εμπορικούς σκοπούς επίσης στην Αυστραλία, την Καλιφόρνια και τη Νότια Αφρική παράγοντας όμως προϊόντα κατώτερης ποιότητας από αυτά των Μεσογειακών χωρών. Η οικογένεια Oleaceae αποτελείται από 22 γένη και περίπου 500 είδη, τα περισσότερα από αυτά ανήκει στην υποοικογένεια Oleoideae. Το γένος olea περιλαμβάνει περίπου 40 είδη και υποείδη τα οποία καλλιεργούνται κυρίως στην περιοχή της Μεσογείου (Tutin et al, 1972; Strid, 1997). Οι χώρες με τη μεγαλύτερη παραγωγή είναι η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα που κατέχουν το 80% της 3

4 παγκόσμιας παραγωγής. Στην Ελλάδα η ελιά είχε από την αρχαιότητα ξεχωριστή θέση και είχε συνδεθεί με την διατροφή, τη θρησκεία, την υγεία και την τέχνη. Σήμερα είναι η πρώτη σε σπουδαιότητα δενδρώδης καλλιέργεια στη χώρα μας, αφού καταλαμβάνει σε έκταση το 15% περίπου της καλλιεργούμενης γης και το 75% των εκτάσεων που είναι φυτεμένες με δέντρα. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν γύρω στα 130 εκατομμύρια ελαιόδεντρα, 2800 ελαιοτριβεία, 500 συσκευαστήρια ραφιναριστήριαπυρηνελαιουργεία και 80 εργοστάσια επεξεργασίας επιτραπέζιας ελιάς (Ποντίκης, Α.Κ., 2000, Manios, 2004; Award et al.,2006) Ο ελαιόκαρπος Ο καρπός της ελιάς είναι δρύπη, και αποτελείται από το περικάρπιο και το ενδοκάρπιο. Το περικάρπιο αποτελείται από δύο τμήματα, την επιδερμίδα και το μεσοκάρπιο το οποίο αποτελεί το 65-83% του νωπού βάρους του καρπού. Κατά την ωρίμανση του καρπού η επιδερμίδα μετατρέπεται από ανοιχτό πράσινο σε σκούρο μαύρο χρώμα. Η μέση σύσταση του ελαιοκάρπου είναι: 50% Νερό, 22% λάδι, 19% υδατάνθρακες, 1.6% πρωτεΐνες, καθώς και άλλα σημαντικά συστατικά όπως πηκτίνες, οργανικά οξέα, χρωστικές, πολυφαινόλες και ανόργανα συστατικά. Πολλά από αυτά τα συστατικά συναντώνται και στα απόβλητα που παράγονται κατά τη παραγωγική διαδικασία του ελαιολάδου. Ο καρπός περνάει διάφορες φάσεις έως ότου φτάσει ένα μέγιστο βάρος από τον Οκτώβριο μέχρι τα μέσα Νοέμβρη για τις περισσότερες ποικιλίες. Από εκεί και έπειτα ο καρπός αρχίζει να χάνει υγρασία με αποτέλεσμα την αύξηση της ελαιοπεριεκτικότητάς του. Το 96-98% του λαδιού στον ελαιόκαρπο συγκεντρώνεται στο περικάρπιο (Ποντίκης, Α.Κ., 2000). 1.2 Απόβλητα Ελαιοτριβείων Στην Ελλάδα παράγονται τόνοι ελαιόλαδο σε ετήσια βάση, δηλαδή το 12,5-15% της παγκόσμιας παραγωγής. Για την επεξεργασία του ελαιόκαρπου στα ελαιοτριβεία καταναλώνονται περίπου 20 εκατομμύρια τόνοι νερού ετησίως και παράγονται 30 εκατομμύρια τόνοι υγρών αποβλήτων. Οι ποσότητες υγρών αποβλήτων που παράγονται κατά την περίοδο λειτουργίας των ελαιοτριβείων είναι εξαιρετικά μεγάλες με μέση ημερήσια τιμή ανά ελαιοτριβείο τους τόνους. Αρκεί να σημειωθεί ότι για κάθε κιλό λαδιού παράγονται κατά μέσο όρο 5 κιλά υγρών αποβλήτων. 4

5 1.2.1 Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου Τα φρούτα και τα λαχανικά, όπως ελιές και τα σταφύλια, εκτίθεται συνεχώς σε περιβαλλοντικό στρες, συμπεριλαμβανομένης της σχετικώς υψηλές θερμοκρασίες και την υπεριώδη ακτινοβολία, και ως εκ τούτου χρειάζονται μια ποικιλία ενώσεων, όπως για παράδειγμα τα αντιοξειδωτικά, για να διατηρήσουν την ακεραιότητά τους (Soleas et al 1997, Toguri et al 1993). Είναι γνωστό ότι το ελαιόλαδο λαμβάνεται από ολόκληρο τον καρπό με φυσική πίεση και χωρίς την χρήση χημικών ουσιών σε αντίθεση με τα περισσότερα φυτικά έλαια τα οποία εξάγονται από τους σπόρους τους με τη χρήση διαλυτων. Ως εκ τούτου τα λιπόφιλα συστατικά του καρπού της ελιάς μεταφέρονται στο έλαιο, το οποίο με τη σειρά του διατηρεί τις οργανοληπτικές ιδιότητες του καρπού της ελιάς. Επίσης, οι φαινολικές ενώσεις των φύλλων της ελιάς είναι σημαντικοί παράγοντες που επιδρούν στην αξιολόγηση της ποιότητας του ελαιόλαδου, επειδή είναι εν μέρει υπεύθυνες για τη σταθερότητα της αυτοοξείδωσης (Vazqueez 1975, Perrin 1992) και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του (Vazqueez 1978). Επιπλέον, αυτά τα μόρια έχουν φαρμακολογικές ιδιότητες (Maestro-Duran 1994), δρουν ως φυσικά αντιοξειδωτικά (Chimi 1991, Le Tutor 1992) και αναστέλλουν την ανάπτυξη και τη δράση των θετικών κατά Gram βακτηρίων που εμπλέκονται σε διαδικασίες ζύμωσης του ελαιολάδου (Brenes 1992, Brenes 1995). Αυτές οι ιδιότητες των φύλλων ελιάς υφίστανται λόγω των iridoids και ιδιαίτερα της ολεουροπεΐνη η οποία είναι υπεύθυνη για την πικρή γεύση του ώριμου καρπού της ελιάς αλλά και της υδροξυτυροσόλη (Le Tutour και Guedon, 1992, Ghisalberti 1998). Τα υγρά απόβλητα των ελαιοτριβείων αποτελούν σημαντικό παράγοντα ρύπανσης και δυσεπίλυτο πρόβλημα στο χώρο των γεωργικών βιομηχανιών. Χαρακτηρίζονται από ιδιότητες όπως: Σκούρο καφέ χρώμα. Χαρακτηριστική δυσάρεστη οσμή. Υψηλό οργανικό φορτίο. Όξινο ph. Υψηλή περιεκτικότητα πολυφαινολών. Υψηλή περιεκτικότητα σε στερεό υλικό. 5

6 Αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν τη διαχείριση τους εξαιρετικά δύσκολη με αποτέλεσμα να συγκαταλέγονται στα πιο ρυπογόνα απόβλητα του αγροτοβιομηχανικού τομέα. Το ποσό των φαινολικών ενώσεων του ελαιολάδου εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως η ποικιλία, ο βαθμός ωρίμανσης, η πιθανή μόλυνση από τον δάκος, και το κλίμα (Μπόσκου et al, 2000). Αντιθέτως, η ποσότητα αυτή συνήθως μειώνεται όταν οι καρποί έχουν υπερωριμάσει, αν και υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα: για παράδειγμα, ελιές που καλλιεργούνται σε θερμότερα κλίματα, παρά την ταχύτερη ωρίμανση, η απόδοση των ελαίων τους σε φαινόλες είναι πλούσια. Επίσης ελιές οι οποίες έχουν συγκομιστεί την κατάλληλη στιγμή (όταν αλλάζει το χρώμα της σάρκας από ανοιχτό πράσινο σε σκούρο καφέ) με το χέρι και επομένως η σάρκα τους παραμένει ακέραιη χωρίς χτυπήματα και οι οποίες μεταφέρονται αμέσως στο ελαιοτριβείο για επεξεργασία σε συνθήκες σύνθλιψης και συμπίεσης με θερμοκρασίες χαμηλότερες από o C, η απόδοση τους είναι επίσης πλούσια τόσο σε παραγωγή ποιοτικού λαδιού όσο και σε φαινολικά συστατικά. Όσον αφορά τις συνθήκες επεξεργασίας έχει παρατηρηθεί ότι οι έλαια που έχουν ληφθεί με φυγοκέντρηση έχουν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε φαινόλες (Di Giovacchino et al., 1994) πιθανώς επειδή σε αυτή τη διαδικασία χρησιμοποιούνται μεγάλες ποσότητες θερμού νερού, οι οποίες διαβρέχουν την πάστα ελιάς συνεχώς κατά τη διάρκεια της άλεσης. Το παχύρευστο αυτό υποπροϊόν είναι γνωστό ως απόβλητα ελαιοτριβείου (OMWV) και παράγεται σε εξαιρετικά μεγάλες ποσότητες. Το ελαιόλαδο ως τελικό προιόν περιέχει μόνο 2% ( μg / g) του συνόλου των πολυφαινολών που περιέχονται στον καρπό της ελιάς, ενώ το υπόλοιπο 98% μεταφέρεται στα υγρά απόβλητα. Έτσι η σύνθεση των αποβλήτων ελαιοτριβείου δεν είναι σταθερή και σύμφωνα με τους Niaounnakis και Halvadakis (2006) εξαρτάται από: i. Τη σύσταση των αποβλήτων, η οποία ποικίλει σύμφωνα με: Την ποικιλία της ελιάς. Την ωριμότητα του καρπού. Την ώρα συγκομιδής του καρπού. Τη περιεκτικότητα του καρπού σε νερό. Τις εδαφοκλιματικές συνθήκες. Την παρουσία φυτοπροστατευτικών προϊόντων και λιπασμάτων. 6

7 ii. Τη μέθοδος εξαγωγής ελαιολάδου. Κάθε τύπος ελαιοτριβείου, έχει και διαφορετικές απαιτήσεις σε επιπλέον νερό κατά τη διεργασία. Σαν αποτέλεσμα αυτού, τα φυτικά υγρά που παράγονται από τα ελαιοτριβεία τριών φάσεων, όπου και χρησιμοποιούνται μεγαλύτερες ποσότητες νερού, να υφίστανται κάποια αραίωση. iii. Το χρόνο αποθήκευσης. Η αποθήκευση μπορεί να αλλάξει τα βιολογικά και φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του αποβλήτου, καθώς παρατηρείτε έντονη βιολογική δραστηριότητα (αύξηση της οξύτητας), καθώς επίσης και φυσικοχημικές μεταβολές όπως η καθίζηση των στερεών Σύσταση των αποβλήτων Τα απόβλητα ελαιοοτριβείων, συγκαταλέγονται στα κατ εξοχήν βεβαρημένα από πλευράς ρυπαντικού φορτίου γεωργικά βιομηχανικά απόβλητα. Συγκεκριμένα, έχει υπολογιστεί ότι ένα μεσαίου μεγέθους ελαιοτριβείο παράγει περίπου tn απόβλητα ανά περίοδο συγκομιδής ελαιοκάρπου με οργανικό φορτίο το οποίο ισοδυναμεί με τα ετήσια απόβλητα μιας πόλης κατοίκων. Από τα συστατικά του κατσίγαρου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι φαινόλες, οι οποίες ως αντιοξειδωτικές ουσίες εμποδίζουν τη διάσπαση των γλυκεριδίων προς λιπαρά οξέα και βοηθούν στη διατήρηση του λαδιού (Tsimidou et al., 1992 Ryan και Robards, 1998). Είναι όμως και η κύρια ρυπαντική παράμετρος, η οποία ευθύνεται για τις σημαντικότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις των υγρών αποβλήτων των ελαιοτριβείων. Σχετικά με τη σύσταση και την παραγωγή του κατσίγαρου έχουν γίνει μελέτες σε διαφορετικές περιοχές και συνθήκες λειτουργίας. Οι μελέτες αυτές συμφωνούν ως προς τα γενικά χαρακτηριστικά, όπως την υψηλή τοξικότητα και το οργανικό φορτίο, τις εμπεριεχόμενες ουσίες και το μέγεθος της παραγωγής. Παρουσιάζουν όμως κάποιες διαφορές όσον αφορά τα ποσοτικά αποτελέσματα. Οι διαφορές αυτές μπορούν να οφείλονται στους εναλλακτικούς τρόπους επεξεργασίας του ελαιοκάρπου (π.χ. κλασσικό ή φυγοκεντρικό ελαιοτριβείο). Επιπλέον, η σύστασή τους ποικίλει ανάλογα με τις εδαφοκλιματολογικές συνθήκες, την ποικιλία των ελαιοκάρπων, το στάδιο ωρίμανσης 7

8 του καρπού, τη χρήση παρασιτοκτόνων και λιπασμάτων, τον τρόπο συγκομιδής και αποθήκευσης του (Cabrera et al., 1996). Επίσης, οι μετρούμενες διαφορές ίσως να οφείλονται στις διαφορετικές συνθήκες δειγματοληψίας του κατσίγαρου, π.χ. αμέσως μετά την παραγωγή ή αφού περάσουν κάποιες ημέρες, από ανοιχτή ή κλειστή δεξαμενή απόθεσης, δείγμα επιφανειακό ή βάθους. Στους ακόλουθους Πίνακες παρουσιάζονται τα γενικά χαρακτηριστικά των υγρών αποβλήτων των ελαιοτριβείων τριών φάσεων. Πίνακας 1: Γενικά χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου (Sierra et al., 2001). Παράμετροι Τιμές PH Βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο, (ΒOD 5 g/l) Χημικά απαιτούμενο οξυγόνο, (COD g/l) Ολικός οργανικός άνθρακας, (TOC g/l) Λίπη (g/l) Ανόργανα στοιχεία (g/l) 5-14 Πολυφαινόλες (g/l) 3-24 N (g/l) 5-15 P (g/l) K (g/l) Ca (g/l) Mg (g/l) Na (g/l) Στερεά % Πίνακας 2: Μέση σύσταση των αποβλήτων ελαιοτριβείων. Παράμετρος Τιμή Οργανικές ουσίες Τιμή Ανόργανα στοιχεία Τιμή ph Ολικά σάκχαρα 1 % P 96 ppm ΒOD (Βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο) COD (Χημικά απαιτούμενο οξυγόνο) ppm ppm Στερεά αιωρούμενα 0.9 Στερεά ολικά 4.0 % Αζωτούχες ενώσεις 0.28 % K 1200 ppm Οργανικά οξέα 0.3 % Ca 120 ppm Πολυαλκοόλες Πολυπηκτίνες, τανίνες κλπ 1.1 % Mg 48 ppm 1.37 % Na 245 ppm Στερεά οργανικά 3.5 % Πολυφαινόλες 0.5 % Fe 16 ppm Στερεά ανόργανα 0.5 % 8

9 Πίνακας 3: Κύρια φυσικοχημικά χαρακτηριστικά των αποβλήτων ελιοτριβείου (Fiestas και Borja, 1992, Hamdi και Ellouz, 1992). Παράμετρος Όρια τιμών Νερό % Οργανικά συστατικά % 4-16 Ανόργανα συστατικά % 1-2 Πυκνότητα (g/cm 3 ) 1,024 Αγωγιμότητα (μs/ cm) ph 4,5-6,5 Βιολογικά απαιτούμενα οξυγόνο (BOD 5 ) mg/l Χημικά απαιτούμενα οξυγόνο (COD) mg/l Πίνακας 4: Κύρια συστατικά των αποβλήτων ελιοτριβείου (Zervakis και Balis 1996). Συστατικό Συγκέντρωση(%) Κύρια συστατικά Νερό Λίπη 0,03-1,00 Υπολείμματα ελαίου Αζωτούχες ουσίες 1,2-2,4 Σάκχαρα 2,0-8,0 Οργανικά οξέα 0,5-1,5 Γλουταμίνη, Γλυκίνη, Αργινίνη, Ιστιδίνη, Προλίνη,Τυροσίνη, Φαινυλαλανίνη, Λυσίνη, Μεθειονίνη, Γλυκοζαμίνη κ.ά. Ραφινόζη, Μανόζη, Σακχαρόζη, Γλυκόζη, Αραβινόζη, Ραμνόζη, Γαλακτόζη, Ξυλόζη, Γαλακτικό, Μηλικό, Μηλονικό, Οξαλικό, Τρυγικό, Φουμαρικό Πολυαλκοόλες 0,5-1,5 Γλυκερίνη, Μανιτόλη Πηκτίνες, Ταννίνες 0,4-1,5 Φαινολικές ενώσεις 0,3-0,8 Ανόργανα συστατικά 0,4-1,5 Φλαβονοειδή: Απεγινίνη, Λουτεολίνη, Κερσετίνη,Λουτεολίνη. Φαινόλες: Καφεϊικό, Κινναμικό, 2,6- διυδροξυβενζοϊκό, π- υδροηυβενζοϊκό, Συρινγγικό, Φερουλικό, π-κουμαρικό, Βανιλλικό, Βερατρικό, Πρωτοκατεχικό, Υδροξυτυροσολή, Τυροσόλη, Πυροκατεχικό. Ελαιοευρωπαϊνη K, P, Na, Ca, Mg, Fe, Mn, Zn, Cu, Cl, S 9

10 Πίνακας 5: Σύγκριση κυρίων χαρακτηριστικών των αποβλήτων ελαιοτριβείου από κλασσικά και φυγοκεντρικά ελαιοτριβεία (Fiestas και Borja 1992, Μπαλατσούρας 1997). Χαρακτηριστικά Κλασσικό Τύπος Ελαιοτριβείου Φυγοκεντρικό Αλατότητα (mmhos /cm) ph Ρυπογόνο Δυναμικό COD (kg/m3) BOD 5 (kg/m3) Αιωρούμενα στερεά (g/l) 1 9 Ολικά στερεά(g/l) Στερεά οργανικά (g/l) 15 5 Πτητικά στερεά (g/l) Λίπη(g/l) Γενικά οι οργανικές ουσίες των αποβλήτων του ελαιοτριβείου μπορούν να διαχωριστούν σε ενώσεις άμεσα διασπούμενες (π.χ. σάκχαρα, οργανικά οξέα, αμινοξέα), βιοαποδομήσιμα πολυμερή (πρωτεΐνες, ημικυταρρίνες) και δύσκολα διασπώμενα συστατικά όπως μεγαλομοριακές λιπαρές ουσίες και φαινολικές ενώσεις (Οιχαλιώτης και Ζερβάκης, 2000). Παρά το ότι το πιο σημαντικό από ποσοτική άποψη τμήμα του οργανικού κλάσματος καταλαμβάνουν τα σάκχαρα από ποιοτική άποψη οι πολυφαινόλες και οι λιπαρές ουσίες είναι τα πιο σημαντικά συστατικά, διότι προσδίδουν στα απόβλητα ελαιοτριβείου ανεπιθύμητες ιδιότητες (χρώμα, φυτοτοξοκότητα, εμμονή στο περιβάλλον). Στα φαινολικά που έχουν ανιχνευθεί θα πρέπει να προστεθούν επίσης πολυμερείς ουσίες καστανόμαυρου χρώματος που παράγονται δευτερογενώς μέσω ενζυμικών αντιδράσεων που αρχίζουν αμέσως μετά την έκθλιψη του ελαιοκάρπου (Saiz-Jimenez et al., 1986). Επιπρόσθετα, αναφορικά με τις ιδιότητες των αποβλήτων ο Visioli et al., (1995) έχει αναφέρει ότι τα εκχυλίσματα των αποβλήτων ελαιοτριβείου διαθέτουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια φθηνή πηγή φυσικών αντιοξειδωτικών. Τα ανόργανα συστατικά των αποβλήτων του ελαιοτριβείου όπως το Κάλιο, ο Φώσφορος, το Μαγνήσιο καθώς και πολλά ιχνοστοιχεία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της μεγάλης λιπαντικής τους αξίας. Τέλος, η συγκέντρωση μικροοργανισμών στα απόβλητα του ελαιοτριβείου είναι της τάξης των 10 5 cfu/ml πιο κοινοί είναι βακτήρια του γένους Pseudomonas ή 10

11 μικροοργανισμοί που χαρακτηρίζονται από την ικανότητα τους να μετασχηματίζουν δύσκολα διασπώμενα συστατικά, όπως μεγαλομοριακές λιπαρές ουσίες, και φαινολικά συστατικά. Επίσης συναντάμε ζύμες του γένους Saccharomyces και μύκητες Penicillium και Aspegillus. Άλλοι μικροοργανισμοί που έχουν απομονωθεί από ελαιόκαρπο είναι στελέχη μυκήτων και βακτηρίων από τα γένη Aerobacter, Escherichia, Bacillus, Rhizopus, Alternaria, Fusarium (Fiestas και Borja, 1992) Περιεχόμενες πολυφαινόλες στα απόβλητα ελαιοτριβείου Γενικά Με τον όρο πολυφαινόλες χαρακτηρίζεται μια μεγάλη ετερογενής ομάδα ενώσεων με κοινό χαρακτηριστικό ότι φέρουν ένα ή περισσότερα υδροξύλια συνδεδεμένα απευθείας σε ένα ή περισσότερους αρωματικούς ή και ετεροκυκλικούς πυρήνες. Σήμερα είναι γνωστές περισσότερες από 8000 πολυφαινόλες ενώ στα φυτά έχουν βρεθεί περισσότερες από 4000 διαφορετικές φαινολικές ενώσεις (Χριστοφορίδου, Οι πολυφαινόλες παράγονται ως προϊόντα δευτερογενούς μεταβολισμού των φυτών. Συνήθως συναντώνται στη φύση συνδεδεμένες με υδατάνθρακες μέσω των υδροξυλίων τους. Τα συζευγμένα σάκχαρα μπορεί να είναι μονοσακχαρίτες, δισακχαρίτες ή και ολιγοσακχαρίτες. Το πιο κοινό σάκχαρο που απαντάται είναι η γλυκόζη ενώ άλλα σάκχαρα είναι που συναντώνται είναι η γαλακτόζη, η ξυλόζη, η ραμνόζη, η, τα γλυκουρονικά οξέα κ.α. Οι φαινόλες είναι γνωστές στη βιβλιογραφία και σαν πολυφαινόλες ή πολυφαινολικές ενώσεις. Είναι ένα από τα κύρια συστατικά του κατσίγαρου και ενοχοποιούνται για τη δύσκολη επεξεργασία του, αφού είναι συστατικά που αποικοδομούνται δύσκολα αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζουν αντιμικροβιακές και φυτοτοξικές ιδιότητες (Σπαρτάλη, 2005). Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η συγκέντρωση των πολυφαινολικών ενώσεων στο ελαιόλαδο κυμαίνεται 50 έως μg / g ελαίου, ανάλογα με την ποικιλία ελιάς και του συστήματος εκχύλισης και ότι αυτή η ποσότητα των αντιοξειδωτικών στο ελαιόλαδο είναι μόνο το 1-2% (Rodis et al., 2002). Το υπόλοιπο χάνεται είτε ως λύματα (περίπου 53%) είτε βρίσκεται στον ελαιοπυρήνα (περίπου 45%). ο οποίος αποτελεί και αυτός απόβλητο. 11

12 Εκτός από την τυροσόλη και την υδροξυτυροσόλη που βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό στο ελαιόλαδο, περιέχεται και ένα πλήθος από άλλα φαινολικά συστατικά, κάποια από αυτά σε πολύ μικρές ποσότητες, που είναι πιθανόν να επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την αντιοξειδωτική ικανότητα του ελαιολάδου. (Tsimidou et al., 1992). Επίσης, μια σειρά πειραμάτων που εκτελέστηκαν από τον Visioli et al., (1995), (1999), έδειξαν ότι τα εκχυλίσματα αυτά των αποβλήτων των ελαιοτριβείων έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και μπορεί, επομένως, να ανακτηθεί και να χρησιμοποιηθεί στη χημεία ως φθηνή πηγή συντηρητικού στα τρόφιμα και ως πηγή φυσικών αντιοξειδωτικών λύνοντας ταυτόχρονα το πρόβλημα της διάθεσης των αποβλήτων των ελαιοτριβείων. Η αντιοξειδωτική ικανότητα των φαινολών εκτός των άλλων προσδίδει και προστατευτικές ιδιότητες έναντι ασθενειών που πλήττουν τον άνθρωπο. Από επιδημιολογικές μελέτες γνωρίζουμε ότι η Μεσογειακή δίαιτα, πλούσια σε κατανάλωση λαδιού συμβάλει στη μείωση καρδιαγγειακών παθήσεων και την εμφάνιση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου οι οποίες είναι αυξημένες στις βόρειες Ευρωπαϊκές χώρες σε σχέση με τις νότιες Μεσογειακές (Briante et al., 2003). Ωστόσο, πέρα από τις προστατευτικές ιδιότητες των φαινολών μπορούν να δημιουργήσουν και σοβαρά προβλήματα στην υγεία. Μετά από κατάποση έχουν αναφερθεί παθήσεις όπως γαστροεντερικές ενοχλήσεις, προβλήματα στο συκώτι και τα νεφρά, νευρικοί σπασμοί, αρρυθμίες στην καρδιά, καρδιαγγειακό κλονισμό ακόμα και θάνατο. Η χαμηλότερη αναφερόμενη δόση με συνέπεια το θάνατο ήταν 4,8 g από κατάποση μέσα σε 10 λεπτά. Έχουν γίνει μελέτες ακόμη για καρκινογένεση σε ποντίκια αλλά αποτελέσματα για τους ανθρώπους δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής. Προβλήματα μπορούν να δημιουργηθούν ακόμη και όταν έρθει σε επαφή με το δέρμα όπως ερεθισμός, εγκαύματα ακόμη και νέκρωση ιστών. Όρια για δερμική έκθεση δεν υπάρχουν. Οι φαινολικές ενώσεις στο λάδι δεν περιέχουν στο μόριο τους περισσότερες από 1-2 υδροξυλομάδες. Οι φαινόλες που υπάρχουν στο ελαιόλαδο προέρχονται από τον καρπό και τα φύλλα της ελιάς και ανήκουν στο πολικό τμήμα του ελαιολάδου το οποίο λαμβάνεται με εκχύλιση με μείγμα μεθανόλης-νερού (Tsimidou et al., 1992). Η ποσότητα τους στο ελαιόλαδο ποικίλει και εξαρτάται από αρκετούς παράγοντες όπως 12

13 το υψόμετρο της περιοχής καλλιέργειας του ελαιόδεντρου, τις κλιματολογικές συνθήκες (ύψος βροχοπτώσεων, θερμοκρασία), τις εργασίες κατά την καλλιέργεια, το βαθμό ωριμότητας του ελαιόκαρπου και τον τύπο του ελαιουργείου που χρησιμοποιείται για την εξαγωγή του ελαιολάδου (Ryan και Robards, 1998). Η διάλυση των κολλοειδών ουσιών (πρωτεϊνών και πολυσακχαριτών) οι οποίες είναι υδατοδιαλυτές και συνυπάρχουν με τις φαινολικές συντελεί και στη μερική διάλυση των φαινολικών ουσιών κατά την επεξεργασία του ελαιόκαρπου στο ελαιουργείο. Η διάλυση αυτή έχει σαν συνέπεια ένα μεγάλο μέρος των φαινολικών ενώσεων που περιέχονται στη σάρκα του καρπού, να απομακρύνονται με τα απόνερα. Στους διάφορους τύπους ελαιολάδου έχουν βρεθεί περισσότερες από 20 πολυφαινόλες. Σε μεγάλες ποσότητες βρίσκονται η τυροσόλη και η υδρόξυτυροσόλη. Επίσης υπάρχουν παράγωγα του κινναμικού οξέος (ο-κουμαρικό οξύ, p- κουμαρικό οξύ, φερουλικό οξύ, καφεϊκό οξύ, συναπικό οξύ, 3- υδροξυ-4- μεθοξυκιναμικό οξύ), παράγωγα του βενζοϊκού οξέος (p-υδροξυβενζοϊκό οξύ, βανιλλικό οξύ, πρωτοκατεχικό οξύ, γαλλικό οξύ, συριγγικό οξύ, γεντιστικό οξύ), φαινολικές αλκοόλες (τυροσόλη, υδροξυτυροσόλη), σικιμικό οξύ, παράγωγα του φαινολικού οξέος (p-φαινυλοξικό), και οι ενώσεις θυμόλη, καρβακρόλη και οι φλαβονοειδείς ενώσεις καμφερόλη, απιγενίνη και κερκετίνη (Χριστοφορίδου, 2001). Οι τρεις όμως φαινολικές ενώσεις με την υψηλότερη συγκέντρωση στο ελαιόλαδο είναι ο γλυκοζίτης ολεουροπεΐνη, υδροξυτυροσόλη (3,4-διϋδροξυφαινυλ αιθανόλη) και τυροσόλη. Αυτές οι τρεις ενώσεις σχετίζονται δομικά. Η Υδροξυτυροσόλη και η τυροσόλη είναι δομικά όμοιες εκτός από το ότι υδροξυτυροσόλη κατέχει μία επιπλέον υδροξυ ομάδα στην μέτα θέση. Η Ολεουροπεΐνη, ανακαλύφθηκε το 1908 από τον Bourquelot και Vintilesco (Esti 1998, Panizzi 1990). Είναι ένας εστέρας που αποτελείται από υδροξυτυροσόλη και elenolic οξέος. Η Ελευρωπαΐνη είναι η κύρια φαινολική ένωση στην ελιά, η οποία μπορεί να φτάσει μέχρι και το 14% στους αποξηραμένους καρπούς. Η υδροξυτυροσόλη είναι το κύριο φαινολικό συστατικό στο ελαιόλαδο (Amiot et al., 1996). Είναι μια φυσική ένωση με φαρμακευτικές, αντιοξειδωτικές (Visioli et al., 2001), αντιμικροβιακές και φυτοτοξικές ιδιότητες (Visioli et al., 1999). Καθώς ο 13

14 καρπός της ελιάς ωριμάζει η συγκέντρωση Ελαιοροπαΐνης μειώνεται ενώ η υδροξυτυροσόλη, ένα προϊόν υδρόλυσης της ολεουροπεΐνης, αυξάνεται (Cimato et al., 1990; Ryan et al., 1999). Από οικονομική άποψη, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το κόστος αγοράς 1 γρ. καθαρής υδροξυτυροσόλης ανέρχεται περίπου στα 1400 ευρώ (EXTRASYNTHESE, Γαλλία). Ένα λίτρο αποβλήτων ελιαοτριβείου περιέχει περίπου 130 mg υδροξυτυροσόλης και εάν θεωρήσουμε ότι ελαιοτριβεία μπορούν να παράγουν 30 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων γίνεται κατανοητό ότι πρόκειται για μία εξαιρετική και ανεκμετάλλευτη πηγή φυσικών αντιοξειδωτικών. Σύμφωνα με τον Hamdi, 1992 οι φαινολικές ενώσεις που υπάρχουν στα απόβλητα ελαιοτριβείου διακρίνονται, α) στις απλές φαινολικές ενώσεις, που περιλαμβάνουν τανίνες μικρού μοριακού βάρους και φλαβονοειδή και β) στις πολυφαινόλες οι οποίες περιλαμβάνουν σκούρου χρώματος πολυμερή και προκύπτουν σαν αποτέλεσμα του πολυμερισμού και της οξείδωσης των απλών φαινολικών ενώσεων (Hamdi, 1992). Σύμφωνα με τους Fiestas et al., 1994; Knup et al., 1996; Juarez-Jimenez και Garcia- Pareja, 1996 οι κυριότερες φαινολικές ενώσεις είναι οι ακόλουθες: Σχήμα 1: Φαινολικές ενώσεις που συναντώνται στον κατσίγαρο 14

15 Ακολούθως, στα απόβλητα ελαιοτριβείου έχουν ανιχνευτεί πάνω από τριάντα φαινολικές ενώσεις με τις κυριότερες να παρουσιάζονται στο ακόλουθο σχήμα. Σχήμα 2: Οι Κυριότερες φαινολικές ενώσεις που συναντώνται στα απόβλητα ελαιοτριβείων (Niaounnakis και Halvadakis, 2006). Συμπερασματικά, η παρουσία των φαινολικών ενώσεων στα απόβλητα ελαιοτριβείου είναι ίσως το σημαντικότερο εμπόδιο για την αποτοξικοποίηση του αποβλήτου εξαιτίας της υψηλής συγκέντρωσης της οργανικής ύλης (ο δείκτης BOD κυμαίνεται μεταξύ 15x103-50x103 mg / l και ο δείκτης COD φθάνει περίπου τα 220 g / l), είναι, από την άλλη πλευρά μια πολύ πλούσια πηγή φαινολικών ενώσεων με αντιοξειδωτικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες (Visioli et al.,1995b), αποδεικνύοντας την χρησιμότητα αυτών των ενώσεων στην ανθρώπινη υγεία αλλά και στη φαρμακευτική, τη βιομηχανία τροφίμων και καλλυντικών (Vermerris και Nickolson, 2006; Shahidi και Naczk, 2004). 15

16 1.2.5 Οι βιολογικές ιδιότητες των φύλλων της ελιάς Η πρώτη επίσημη έκθεση σχετικά με τη χρήση των φύλλων της ελιάς στην ιατρική χρονολογείται από το 1854, όταν ο Hanbury ανέφερε μια απλή συνταγή για τη χρήση του υδατικού εκχυλίσματος των φύλλων της ελιάς ως αντιπυρετικό. Από τις αρχές του 20ου αιώνα υπάρχου πολλές βιβλιογραφικές αναφορές σχετικά με τις ιδιότητες των φύλλων ελιάς. Ενδεικτικά αναφέρονται εκείνες των Le Tutour και Guedon, (1992); του Ghisalberti, (1998); του Owen et al., (2000), για την αντιοξειδωτική δράση τους, των Walter et al., (1973); του Ghisalberti, 1998 για την αντιμικροβιακή δράση, των Visioli και Galli, (1994); του Ziyyat et al., (1997) για την αντιϋπερτασική δράση των Ghisalberti, (1998); του Visioli και Galli, (1998), για την αγγειοδιασταλτική δράση, του (Pieroni et al., (1996.) και του Gonzalez et al., (1992) για την υπογλυκαιμική δράση Επίσης, μελέτες του Samuelsson, (1951) κατέδειξαν την ευεργετική δράση των φύλλων τα ελιάς όσον αφορά την ικανότητά τους να μειώνουν την αρτηριακή πίεση αλλά και την αγγειοδιασταλτική δράση, την αύξηση της ροής του αίματος δηλαδή στις στεφανιαίες αρτηρίες, (Zarzuelo, 1991). Επίσης, εκχύλισμα από φύλλα ελιάς και ιδιαίτερα η ολεουροπεΐνη έχει βρεθεί ότι παρουσιάζει ισχυρή αντιμικροβιακή δράση έναντι των μυκήτων, βακτήριων, ιών και άλλων παρασίτων [Walter et al., (1973); Ghisalberti, (1998); Aziz et al., (1998); Juven et al., (1972); Koutsoumanis et al., (1998); Tassou et al., (1995)]. Ειδικότερα, εκχύλισμα από φύλλα ελιάς βρέθηκε να είναι δραστικό σε in vitro δοκιμές εναντίον πολλών μικροοργανισμών, όπως ο Staphylococcus aureus, ο Vibrio cholerae, ο Vibrio parahaemolyticus, ο Haemophylus influenza, η Salmonella spp., ο Bacillus cereus (αναστέλλει τη βλάστηση των σπορίων) κ.α. Ενδεικτικά, όσον αφορά τη δράση εναντίον του Staphylococcus aureus παρατηρήθηκε ότι ανεξάρτητα από την συγκέντρωση αναστέλλεται η παραγωγή εντεροτοξίνης Β, σε χαμηλές συγκεντρώσεις βρέθηκε να μειώνει το ρυθμό ανάπτυξης, ενώ σε υψηλότερες συγκεντρώσεις βρέθηκε να αναστέλλει την ανάπτυξη του παθογόνου. Η oλευρωπαΐνη έχει επίσης αναφερθεί ως ανασταλτικό ή κατασταλτικό του ρυθμού ανάπτυξης βακτηρίων και μυκήτων [Aziz et al., (1998); Tassou et al., (1995); (1969); Juven et al., (1972); Ruiz-Barba et al., (1990); Νychas et al., (1990); Capasso et al., (1995); Bisignano et al., (1999), Tranter et al., (1993); Carluccio et al., (2003)] έτσι ώστε θα μπορούσε να είναι χρήσιμη και ως εναλλακτική λύση πρόσθετου τροφίμων [Tassou et al.,(1995); Nychas et al., (1990); Tranter et al., (1993)]. 16

17 Μελέτες των έξι μεγάλων φαινολικών ενώσεων που περιέχονται σε εκχυλίσματα οξικού αιθυλεστέρα από πράσινες ελιές έχουν δείξει ότι και αυτές έχουν αντιμικροβιακές ιδιότητες (Fleming, 1969). Επιπλέον μικροοργανισμοί όπως ο Lactobacillus plantarum, ο Staphylococcus carnosus, ο Enterococcus faecalis, η Salmonella enteridis, η Pseudomonas fragi, καθώς και διάφοροι μύκητες αναστάλθηκαν από την ολεουροπεΐνη και την αγλυκόνη της [Aziz et al.,(1998) Tassou et al., (1995); (1969); Fleming, (1969); Ruiz-Barba et al., (1990); Tassoou, (1991); Bisignano et al., (1999)]. Η αντιβακτηριακή αποτελεσματικότητα της ολεουροπεΐνης, πιθανώς να οφείλεται σε φαινολικές ουσίες οι οποίες παρουσιάζουν ιδιότητες που επηρεάζουν τον σχηματισμό του κυτταρικού τοιχώματος με επακόλουθη διαρροή των κυτταρικών συστατικών του. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί επαρκώς η ίn νίνο αποτελεσματικότητα των εκχυλισμάτων από φύλλα ελιάς τα οποία περιέχουν ολεουροπεΐνη. Αξίζει να αναφερθεί ότι ήδη στην αγορά των ΗΠΑ, αλλά και στο διαδίκτυο διάφορες εταιρείες πωλούν εκχυλίσματα φύλλων ελιάς ως συμπληρώματα διατροφής σε μορφή ταμπλέτας με συνιστώμενη χρήση ως μέσο αναστολής της χρόνιας κόπωσης αλλά και ως αντιμικροβιακό σε μυκητιασικές και ιογενείς λοιμώξεις όπως η γρίπη και ο έρπης, ενισχύοντας το ανοσοποιητικό σύστημα Η χρησιμότητα των αποβλήτων των ελαιοτριβείων ως οικολογικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα Τα φυτά προσβάλλονται από πλήθος παράσιτων και παθογόνων οργανισμών. Για την φυσική τους προστασία μπορούν να παράγουν μεταβολίτες οι οποίοι επιδρούν στους μικροοργανισμούς αυτούς. Μεταξύ των φυσικών αυτών μεταβολιτών με τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι και οι πολυφαινόλες. Πολλές φαινολικές ενώσεις, ελεύθερα λιπαρά οξέα και αρωματικές ενώσεις έχουν ανιχνευθεί (Ethaliotis et al., 1999; Ramos-Comenzana et al., 1995) σε κατάλοιπα της παραγωγικής διαδικασίας του ελαιόλαδου. Αυτές οι ουσίες συνδέονται με φυτοτοξικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες (Obied et al., 2005). Αρκετοί ερευνητές ανέφεραν ότι η αναστολή της μικροβιακής ανάπτυξη και η τοξική δραστικότητα των αποβλήτων των ελαιοτριβείων προκαλούνται από διαφορετικές χημικές ενώσεις των ελαιοπυρήνων (Aziz et al., 1998; Bisignano et al., 2006; Ethaliotis et al., 1999). Φαινολικές ενώσεις μικρού μοριακού βάρους φαίνεται να είναι οι κύριοι προσδιοριστικοί παράγοντες της αντι- 17

18 μικροβιακής δράσης των ελαιοπυρήνων (D Annibale et al., 2004; Fiorentino et al., 2003), ενώ η πολυφαινόλες υψηλής μοριακής μάζας, οργανικά οξέα, λιπίδια, ολιγοσακχαρίτες και γλυκοπρωτεΐνες μπορούν να συμβάλουν στην φυτοτοξική επίδραση των αποβλήτων όταν αυτά εφαρμόζονται σε υψηλές συγκεντρώσεις στα φυτά (Capasso et al., 2002). Σήμερα είναι γνωστό ότι οι φαινολικές ενώσεις που παράγονται από τα φυτικά είδη μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως οικολογικό μέσο φυτοπροστασίας μιας και εμφανίζουν αντιμικροβιακή δράση (Xia et al., 2010) για τον έλεγχο των προσβολών από βακτήρια (Baydar et al., 2006; Ani et al., 2006), μύκητες (Bruno και Sparapano, 2007) και ιούς (Chavez et al., 2006). Επίσης, είναι γνωστό ότι τα απόβλητα των ελαιοτριβείων περιέχουν σημαντικό αριθμό βιολογικώς δραστικών ουσιών ικανών να αναστέλλουν την ανάπτυξη των μικροοργανισμών (Ramos-Comenzana et al., 1995), ακόμη και φυτών δρώντας ως ζιζανιοκτόνα (Martin et al., 2002). Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τον Vagela et al., (2009) τα υπολείμματα των ελαιοτριβείων φαίνεται να έχουν αποτελεσματική αντιμυκητιακή δράση έναντι εδαφογενών φυτοπαθογόνων μικροοργανισμών. Η χρήση των αποβλήτων του ελαιοτριβείου ως μέσο προστασίας των φρούτων και των λαχανικών τόσο κατά την καλλιεργητική περίοδο όσο και μετά τη συγκομιδή τους κατά την αποθήκευση είναι μια πολλά υποσχόμενη λύση για την πρόληψη ζημιών των φρούτων και των λαχανικών από μετασυλλεκτικές προσβολές όπως αυτές από το μύκητα Botrytis cinerea. Παρόμοια αποτελέσματα έχουν αναφερθεί και από άλλους ερευνητές (Bonanomi et al., 2006) στα οποία η χρήση των αποβλήτων ελαιοτριβείου μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη σαπροφυτικών μυκήτων, την συχνότητα εμφάνισης νόσων φυλλώματος, τα εδαφογενή φυτοπαθογόνα πριν και μετά τη συγκομιδή. Για αυτό το λόγο και τα τελευταία χρόνια διακρίνεται αυξανόμενο ενδιαφέρον για την απομόνωση, την εξέταση και την αξιοποίηση των γεωργικών αποβλήτων ή άλλων πηγών φυτικών ιστών πλούσιων σε πολυφαινόλες, όπως είναι οι φυτικοί ιστοί των ειδών Olea europaea, Prunus amygdalus, Stevia rebaudiana κ.α. καθώς και των αποβλήτων τους, όπως τα ύδατα των αποβλήτων ελαιοτριβείων. Συνεπώς, η χρήση υποπροϊόντων τα οποία προέρχονται από την επεξεργασία φυτικών ιστών μπορούν να προσφέρουν νέα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας αλλά ταυτόχρονα να 18

19 μειώσουν τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και τα επίπεδα μόλυνσης εάν αυτά απορριπτόταν στο περιβάλλον. Επιπλέον, η αλόγιστη χρήση συνθετικών φυτοφαρμάκων και μυκητοκτόνων στη σύγχρονη γεωργία δεν έχει μόνο οδηγήσει στην ανάπτυξη ανθεκτικών στελεχών από πλευράς παθογόνων οργανισμών, αλλά έχουν ως αποτέλεσμα και την παρουσία τοξικών καταλοίπων στις καλλιέργειες και κατά συνέπεια και στο περιβάλλον με αποτέλεσμα την δυσμενή επίδραση στην ανθρώπινη υγεία αλλά και στην ποιότητα του περιβάλλοντος. Ως εκ τούτου, εναλλακτικά, φιλικά προς το περιβάλλον, μέσα καταπολέμησης εχθρών και ασθενειών των φυτών απαιτούνται (Abd-El-Kareem, 2007) με σκοπό τη μείωση των επιπτώσεων των χημικών σκευασμάτων στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Σήμερα, αν και έχουν αρκετές προσπάθειες για την επίλυση του περιβαλλοντικού προβλήματος της απόρριψης των αποβλήτων των ελαιοτριβείων η εξάλειψη τους παραμένει ένα από τα κύρια περιβαλλοντικά προβλήματα που σχετίζονται με το τομέα του ελαιολάδου στις χώρες της Μεσογείου, όπου η Ελλάδα, η Ισπανία και η Ιταλία είναι οι μεγαλύτεροι παραγωγοί (Paredes et al., 1999). Οι συμβατικές προσεγγίσεις της αερόβιας και αναερόβιας επεξεργασίας έχουν αποτύχει να παράσχουν μια βιώσιμη λύση για το πρόβλημα λόγω των ιδιαιτεροτήτων της σύνθεσης των αποβλήτων των ελαιοτριβείων και την παρουσία των πολυφαινολών, οι οποίες αναστέλλουν τους μικροοργανισμούς αποσύνθεσης να δράσουν Σκοπός της έρευνας Πρόσφατα διαφαίνεται το αυξανόμενο ενδιαφέρον στις επιδράσεις των πολυφαινολών που προέρχονται από απόβλητα ελαιοτριβείων έναντι σημαντικών φυτοπαθογόνων μικροοργανισμών και ειδικότερα μυκήτων. Η εκτίμηση διαφορετικών συγκεντρώσεων και μορφών (ελεύθερες και ενκαψιλιωμένες πολυφαινόλες) ως φυτοπροστατευτικών υλικών με in vitro δοκιμές για την καταπολέμηση οικονομικά σημαντικών φυτοπαθογόνων μυκήτων είναι το κύριο ερευνητικό πεδίο αυτού του πακέτου εργασίας. Ειδικότερα, η in vitro αντιμικροβιακή δραστικότητα των πολυφαινολών εκτιμήθηκε σε μια σειρά φυτοπαθογόνων μυκήτων όπως είναι ο μύκητας Ascochyta lentis ο οποίος προσβάλει τα όσπρια, ο Gaeumanomyces graminis ο οποίος προσβάλει τις ρίζες και το στέλεχος των σιτηρών προκαλώντας σήψεις ριζών και τήξεις φυταρίων, ο Aspergillus fluvus σημαντικό παθογόνο το οποίο παράγει μυκοτοξίνες, η Monillia 19

20 laxa, η Monillia fructigena και η Eutypa lata φυτοπαθογόνα είδη που προκαλούν σήψεις στους καρπούς και σε πράσινους ιστούς δενδρωδών ειδών, ο Armillaria mellea σημαντικός βασιδιομύκητας που προσβάλει πολλά δασικά και δενδρώδη είδη, 2 είδη του Verticcillium dahliae εκ των οποίων το ένα προκαλεί αδρομυκώση στην τομάτα και το άλλο στην ελιά, ο μύκητας Sclerotinia sclerotiorum ο οποίος ως εδαφογενές παθογόνο προσβάλει πλήθος φυτικών ειδών, το Penicillium italicum, το Penicillium expansum και ο Aspergillus niger οι οποίοι προκαλούν μετασυλλεκτικές προσβολές σε αποθηκευμένους καρπούς, ο Botrytis cinerea ένα καλά μελετημένο ως τώρα φυτοπαθογόνο είδος το οποίο προσβάλει τα άνθη, τα φύλλα και κυρίως τους καρπούς των φυτών προκαλώντας μετασυλλεκτικές σήψεις σε φυτά όπως η φράουλα, η τομάτα κ.α., το Pythium ultimum και το είδος Rhizoctonia solani τα οποία ως εδαφογενή παθογόνα προκαλούν σήψεις ριζών, η Cercospora beticola σημαντικό φυτοπαθογόνο φυλλώματος των ζαχαρότευτλων, η Phytopthora nicotiana η οποία θεωρείται σημαντικό φυτοπαθογόνο είδος του φυλλώματος του καπνού, η Alternaria alternata η οποία προσβάλει το φύλλωμα αλλά και τις ρίζες πλήθους φυτικών ειδών ως παράσιτο αδυναμίας και το Fusarium oxysporum το οποίο προκαλεί αδρομυκώσεις σε πλήθος φυτικών ειδών. Όλα τα περιγραφέντα είδη των μυκήτων που εξετάστηκαν προέρχονται από συλλογή η οποία αποκτήθηκε από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Οι κωδικοί των προς εξέταση ειδών περιγράφονται στο κεφάλαιο με τα υλικά και τις μεθόδους. Στο πρώτο στάδιο της πειραματικής διαδικασίας, εφαρμόστηκε η μέθοδος μέτρησης ζωνών αναστολής σε mm, με την μέθοδο των «χάρτινων δίσκων» ( disk diffusion assay ), και με τη μέθοδο των «πηγαδιών» ( well diffusion assay ). Στο δεύτερο στάδιο αξιολόγησης, η μέθοδος που εφαρμόστηκε ήταν ο προσδιορισμός της ελάχιστης ανασταλτικής / μικροβιοκτόνου συγκέντρωσης (MIC/MFC) έναντι 14 μικροοργανισμών. 20

21 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Υλικά και Μέθοδοι 2. Υλικά και Μέθοδοι Για την εξέταση της αντιμικροβιακής δράσης των παραγόμενων πολυφαινολών εναντίων σημαντικών φυτοπαθογόνων ειδών εφαρμόστηκαν οι ακόλουθες τεχνικές: Μέτρηση ζωνών αναστολής (Well diffusion assay) Μέτρηση ζωνών αναστολής (Paper disk diffusion assay) Ο ρυθμός εξάπλωσης του μυκηλίου σε τριβλεία Petri Με σκοπό τον προσδιορισμό της ελάχιστης ανασταλτικής συγκέντρωσης (Minimum Inhibitory Concentration-MIC) και της ελάχιστης μικρoβιοκτόνου συγκέντρωσης (Minimum Fungicidal Concentration (MFC). Η πλειονότητα των μικροοργανισμών που χρησιμοποιήθηκαν αποκτήθηκαν από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο (Μπ.Φ.Ι.) σε θρεπτικό υπόστρωμα PDA σε τριβλεία Petri, ενώ ο Aspergillus fluvus δόθηκε από το εργαστήριο μικροβιολογίας του τήματος Τεχνολογίας Τροφίμων του ΤΕΙ Θεσσαλίας, παράρτημα Καρδίτσας. Τα φυτοπαθογόνα, ο κωδικός τους καθώς και η προέλευση αναφέρονται στον ακόλουθο Πίνακα 6: 21

22 Πίνακας 6: Είδη μυκήτων που χρησιμοποιήθηκαν στις βιο-δοκιμές Παθογόνο Κωδικός Προέλευση Ascochyta lentis Μπ.Φ.Ι. Gaeumanomyces graminis Μπ.Φ.Ι. Aspergillus flavus Εργαστήριο μικροβιολογίας τμήματος Τεχνολογία Τροφίμων Monillia laxa Μπ.Φ.Ι. Armillaria mellea Μπ.Φ.Ι. Verticillium dahliae (τοματα) Μπ.Φ.Ι. Sclerotinia sclerotiorum Μπ.Φ.Ι. Penicillium italicum Μπ.Φ.Ι. Aspergillus niger Botrytis cinerea Μπ.Φ.Ι. Phythium ultimum Μπ.Φ.Ι. Cercospora beticola Μπ.Φ.Ι. Peniccilium expansum Μπ.Φ.Ι. Eutypa lata Μπ.Φ.Ι. Rhizoctonia solani Μπ.Φ.Ι. Phytopthora nicotiana Μπ.Φ.Ι. Monillia fructigena Μπ.Φ.Ι. Alternaria alternata Μπ.Φ.Ι. Verticillium dahliae (Ελιά) Μπ.Φ.Ι. Fusarium oxysporum Μπ.Φ.Ι. Τμήμα των μυκηλιακών υφών από το αρχικό μέσο (τριβλεία με PDA) τοποθετήθηκε σε δοκιμαστικούς σωλήνες οι οποίοι περιείχαν κεκλιμένο θρεπτικό υπόστρωμα PDA και οδηγήθηκαν στο ψυγείο στους 3 C για να συντηρηθούν για περισσότερο χρονικό διάστημα. Η διεξαγωγή των πειραμάτων και η αξιολόγηση της δραστικότητας των προς εξέταση δειγμάτων πολυφαινολών που προέρχονται από επεξεργασία αποβλήτων ελαιοτριβείων, διενεργήθηκε με χρήση τμημάτων και σπορίων των μυκήτων από αυτό το υλικό. Τα αρχικά τριβλεία οδηγήθηκαν και αυτά στο ψυγείο όπου και όποτε κρινόταν σκόπιμο διενεργούνταν ανακαλλιέργειά τους σε νέο τριβλείο Petri το οποίο περιείχε φρέσκο θρεπτικό υπόστρωμα PDA. Οι μορφές πολυφαινόλης που προέρχονται από απόβλητα ελαιοτριβείων που χρησιμοποιήθηκαν ήταν οι ακόλουθες: Υγρή πολυφαινόλη Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε πρωτεΐνη Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε μαλτοδεξτρίνη Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε πρωτεΐνη και μαλτοδεξτρίνη 22

23 Τα χαρακτηριστικά των δειγμάτων των πολυφαινολών ήταν τα ακόλουθα: Πίνακας 7: Χαρακτηριστικά πολυφαινόλης (μέσο ενθυλάκωσης-συνθήκες) Πρωτεΐνη Πρωτεΐνη + Μαλτοδεξτρίνη Μαλτοδεξτρίνη Υγρή πολυφαινόλη Intel 120 C 120 C 120 C ΔΥ Aspirator 100% 100% 100% ΔΥ Pump 5% 5% 5% ΔΥ Μπίλια ΔΥ outlet 73 C 81 C 80 C ΔΥ Για την ανάπτυξη των φυτοπαθογόνων μυκήτων χρησιμοποιήθηκε θρεπτικό υπόστρωμα MRD και PDA του οποίου η παρασκευή έγινε ως ακολούθως: Σε φιάλη των 500ml τοποθετήθηκαν 500 ml απιονισμένο νερό και 19,5 gr σκόνης PDA. Το περιεχόμενο ανακατεύτηκε για 30 περίπου λεπτά ώστε να διαλυθεί η σκόνη PDA στο απιονισμένο νερό. Στη συνέχεια το διάλυμα τοποθετήθηκε στον κλίβανο αποστείρωσης όπου και αποστειρώθηκε στους 121 C για 20 λεπτά. Το διάλυμα τοποθετείται σε τρυβλία Petri κάτω από ασηπτικές συνθήκες σε θάλαμο νηματικής ροής. Το υλικό των τρυβλίων Petri (περίπου 20 ml) αφήνεται στο θάλαμο νηματικής ροής να σταθεροποιηθεί. Παρασκευή MRD: Σε φιάλη των 1000ml τοποθετήθηκαν 1000 ml απιονισμένο νερό, 1gr Bacteriological Peptone και 8,5 gr αλάτι. Το περιεχόμενο της φιάλης αναδεύτηκε σε θερμαινόμενο μάτι έτσι ώστε όλα τα υλικά να ομογενοποιηθούν με τη βοήθεια μαγνητικών αναδευτληρων. Στη συνέχεια ακολούθησε αποστείρωση του θρεπτικού διαλύματος στον κλίβανο αποστείρωσης στους 121 C για 20 λεπτά. Τα υλικά και ο εξοπλισμός τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στα πειράματα αυτού του Παραδοτέου έργου ήταν τα εξής: Κλίβανος αποστείρωσης Raypa AM-9 75λίτρων Εργαστηριακό ψυγείο Fiocchetti Κλίβανοι επώασης Binder Ηλεκτρονικός ζυγός ακριβείας 2 δεκαδικών 23

24 Συσκευή ανάδευσης Vortex Φούρνος μικροκυμάτων Οι μέθοδοι οι οποίες εφαρμόστηκαν για την μελέτη της αντιμικροβιακής δράσης των πολυφαινολών αποβλήτων ελαιοτριβείων ήταν οι ακόλουθες: 1. Μέθοδος μέτρησης αριθμών αποικιών 2. Μέθοδος μέτρησης ζωνών αναστολής σε mm (disk και well diffusion assay) 3. Ρυθμός εξάπλωσης του μυκηλίου σε τριβλεία Petri 4. Μέθοδος προσδιορισμού της ελάχιστης ανασταλτικής / μικροβιοκτόνου συγκέντρωσης (MIC/MBC) Η κάθε μέθοδος ξεχωριστά έχει ως στόχο την μελέτη της αντιμικροβιακής δράσης των πολυφαινολών αποβλήτων των ελαιοτριβείων έναντι φυτοπαθογόνων μικροοργανισμών. Από το σύνολο των αποτελεσμάτων αυτών των μεθόδων παρατηρήθηκε η δραστικότητα των διάφορων μορφών και συγκεντρώσεων των προς εξέταση πολυφαινολών από απόβλητα ελαιοτριβείων (ενθυλακωμένες, υγρή), εναντίον σημαντικών φυτοπαθογόνων μυκήτων. Επίσης αξιολογήθηκε και βρέθηκε η μεγαλύτερη επίδραση στην παρεμπόδιση της ανάπτυξης, η ανασταλτική δράση και η μυκητοκτόνος συγκέντρωση τους προς εξέταση αποβλήτου ελαιοτριβείου. Ωστόσο, αυτές οι μέθοδοι διαφέρουν τόσο ως προς τα αποτελέσματα τους όσο και ως προς τον τρόπο εφαρμογής τους καθώς, στην μέθοδο μέτρησης ζωνών αναστολής σε mm οι συγκεντρώσεις των μορφών πολυφαινολών που μελετήθηκαν ήταν 10%, 20%, 30%, στη μέθοδο προσδιορισμού της ελάχιστης ανασταλτικής / μικροβιοκτόνου συγκέντρωσης MIC/MFC εφαρμόστηκαν διαφορετικές συγκεντρώσεις που κυμαίνονται από 3%, 5%, 10%,15%, 20%, 25%, 30%, 35%,40% και 50%. 24

25 2.2 Περιγραφή Πειραμάτων Μέθοδος μέτρησης αριθμών αποικιών Η μέθοδος αυτή εφαρμόστηκε με σκοπό τη σύγκριση της αντιμικροβιακής δράσης των διάφορων μορφών ενθυλάκωσης και συγκεντρώσεων πολυφαινολών αποβλήτων ελαιοτριβείων. Για την παρασκευή των προς εξέταση πολυφαινολών χρησιμοποιήθηκαν οι ακόλουθες μεταχειρίσεις: 1. Πολυφαινόλη υγρή 2. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε πρωτεΐνη 3. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε μαλτοδεξτρίνη 4. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε πρωτεΐνη και μαλτοδεξτρίνη 5. Μάρτυρας (απουσία πολυφαινόλης-ανάπτυξη μυκήτων) Οι μεταχειρίσεις είχαν από 3 επαναλήψεις και το όλο πείραμα επαναλήφθηκε 2 φορές. Στις μεταχειρίσεις 2, 3 και 4, οι προς εξέταση ενθυλακωμένες πολυφαινόλες ήταν σε μορφή σκόνης. Για την διενέργεια των πειραμάτων, αυτές αραιώθηκαν σε αποστειρωμένο νερό για την δημιουργία όμοιου όγκου συγκέντρωσης. Για αυτό το λόγο 56,3gr σκόνης πολυφαινόλης ενθυλακωμένης σε πρωτεΐνη (μεταχείριση 2) διαλύθηκαν σε 500 ml αποστειρωμένο νερό. Ακολούθως, 40 gr σκόνης πολυφαινόλης ενθυλακωμένης σε μαλτοδεξτρίνη (μεταχείριση 3) διαλύθηκαν σε 500 ml αποστειρωμένο νερό και 40,7 gr σκόνης πολυφαινόλης ενθυλακωμένης σε μαλτοδεξτρινη και πρωτεΐνη (μεταχείριση 4) διαλύθηκαν σε επίσης 500 ml αποστειρωμένο νερό. Το δείγμα της υγρής πολυφαινόλης (μεταχείριση 1) χρησιμοποιήθηκε ως έχει. Στους δοκιμαστικούς σωλήνες οι οποίοι περιείχαν ο κάθε ένας και ένα φυτοπαθογόνο είδος, τοποθετήθηκαν 5ml MRD. Ακολούθησε ανάδευση του διαλύματος το οποίο περιείχε μυκηλιακές υφές και σπόρια του μύκητα με τη χρήση vortex. Η ποσότητα αυτή (5 ml) απορροφήθηκε με τη χρήση πιπέτας και εκχύθηκε εκ νέου σε αποστειρωμένο γυάλινο μπουκάλι το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως μέσο αποθήκευσης 25

26 των απαιτούμενων ποσοτήτων μυκηλιακών υφών και σπορίων του προς εξέταση μύκητα. Ο αριθμός των γυάλινων μπουκαλιών ήταν όσος και ο αριθμός των εξεταζόμενων φυτοπαθογόνων μυκήτων. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται έως ότου μαζευτούν τα 20 ml εναιωρήματος σπορίων και μυκηλιακών υφών που απαιτούνται για την διεξαγωγή του πειράματος. Από αυτό το εναιώρημα σπορίων και μυκηλιακών υφών εφαρμόζεται με τη χρήση γυάλινης αποστειρωμένης με θερμότητα λαβίδας, για την αποφυγή επιμολύνσεων, κάθε φορά 0,1 ml στην επιφάνεια του τριβλείου το οποίο περιέχει θρεπτικό υπόστρωμα PDA. Από τις μεταχειρίσεις 1,2,3 και 4, ποσότητα 0,1 ml από τον τελικό όγκο συγκέντρωσης πολυφαινολών, εφαρμόστηκε στο κέντρο ενός τριβλείου Petri με τη χρήση πιπέτας. Το τριβλείο Petri είχε πρωτίστως επιστρωθεί με το μύκητα όπως περιγράφεται στην προηγούμενη παράγραφο. Για την εξέταση του αριθμού των αποικιών των μυκήτων το διάλυμα των μυκηλιακών υφών και των σπορίων (20ml) το οποίο περιέχονταν στα γυάλινα μπουκαλάκια αραιώθηκε διαδοχικά. Ο μάρτυρας περιείχε μόνο ποσότητα από εναιώρημα σπορίων-μυκηλιακών υφών σε μία από τις ακόλουθες συγκεντρώσεις των 10 4, ή 10 5, ή Τα τριβλεία Petri αποθηκεύτηκαν σε θάλαμο επώασης στους 25 C για 7 ημέρες. Με την παρέλευση 7 ημερών ακολούθησε μέτρηση του αριθμού των αποικιών που αναπτύχθηκαν και τα οποία περιγράφονται στο επόμενο κεφάλαιο «Αποτελέσματα» καθώς και διάμετρός της αποικίας τους σε mm με τη βοήθεια μετρικού χάρακα. 26

27 2.2.2 Μέθοδος μέτρησης ζωνών αναστολής σε mm (Disk diffusion assay) Η μέθοδος αυτή εφαρμόστηκε με σκοπό τη σύγκριση της αντιμικροβιακής δράσης των διαφόρων μορφών ενθυλάκωσης και συγκενρώσεων της πολυφαινόλης σε 20 φυτοπαθογόνους μύκητες. Χρησιμοποιήθηκαν αποστειρωμένα τρυβλία, τα οποία γέμισαν με 20 ml θρεπτικό υπόστρωμα για τους είκοσι (20) φυτοπαθογόνους μύκητες αντίστοιχα. Εξετάστηκαν τρεις συγκεντρώσεις από κάθε είδος μεταχείρισης (ενθυλακωμένα και μη) των αποβλήτων των ελαιοτριβείων. Οι συγκεντρώσεις αυτές ήταν οι ακόλουθες: 10%. 20% και 30%. Οι μεταχειρίσεις αφορούσαν: Υγρή πολυφαινόλη σε συγκέντρωση 10, 20 και 30% από τον αρχικό όγκο. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε πρωτεΐνη σε συγκέντρωση 10, και 20% από τον αρχικό όγκο. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε μαλτοδεξτρίνη σε συγκέντρωση 10% από τον αρχικό όγκο. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε μαλτοδεξτρίνη και πρωτεΐνη σε συγκέντρωση 10 και 20% από τον αρχικό όγκο. Μάρτυρας (απουσία πολυφαινολών, παρουσία μόνο μυκήτων). Μετά την σταθεροποίηση των θρεπτικών υποστρωμάτων ακολουθεί επίστρωση με 0,5 ml εμβολίου με τα είκοσι (20) φυτοπαθογόνα είδη μυκήτων. Έπειτα, έγινε εμβάπτιση χάρτινων αποστειρωμένων δίσκων διαμέτρου 5 mm στην προς εξέταση συγκέντρωση διαλύματος πολυφαινολών, αποβλήτων ελαιοτριβείου για περίπου ένα λεπτό κοντά στον λύχνο Bunsen, για την αποφυγή επιμολύνσεων. Στη συνέχεια με μια αποστειρωμένη λαβίδα απομακρύνονται οι χάρτινοι δίσκοι από το διάλυμα της πολυφαινόλης και τοποθετούνται κοντά στη φλόγα έτσι ώστε να στραγγίξουν καλά. Ακολούθησε μεταφορά των χάρτινων δίσκων στο κέντρο των τρυβλίων στα οποία έχει γίνει η επίστρωση και στη συνέχεια έγινε επώαση τους στους 28 o C για χρονικό διάστημα έως 7 ημέρες. Ο αριθμός των επαναλήψεων ανά μεταχείριση ήταν 4. Μετρήσεις πάρθηκαν την τελευταία μέρα της επώασης (7 η ) με την βοήθεια αριθμημένου χάρακα όπου και πραγματοποιήθηκε μέτρηση των ζωνών αναστολής που σχηματίστηκαν γύρω από την περιοχή των χάρτινων δίσκων κατά τη διάρκεια της επώασης των τρυβλίων έως την 7 η ημέρα. 27

28 2.2.3 Μέθοδος μέτρησης ζωνών αναστολής σε mm (Well diffusion assay) Η μέθοδος αυτή εφαρμόστηκε με σκοπό τη σύγκριση της αντιμικροβιακής δράσης των διαφόρων μορφών ενθυλάκωσης και συγκενρώσεων της πολυφαινόλης σε 20 φυτοπαθογόνους μύκητες. Πιο συγκεκριμένα χρησιμοποιήθηκαν αποστειρωμένα τρυβλία, τα οποία γέμισαν με 20 ml θρεπτικό υπόστρωμα για τους είκοσι (20) φυτοπαθογόνους μύκητες αντίστοιχα. Εξετάστηκαν τρεις συγκεντρώσεις από κάθε είδος μεταχείρισης (ενθυλακωμένα και μη) των αποβλήτων των ελαιοτριβείων. Οι συγκεντρώσεις αυτές ήταν οι ακόλουθες: 10%. 20% και 30%. Οι μεταχειρίσεις αφορούσαν: Υγρή πολυφαινόλη σε συγκέντρωση 10, 20 και 30% από τον αρχικό όγκο. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε πρωτεΐνη σε συγκέντρωση 10, και 20% από τον αρχικό όγκο. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε μαλτοδεξτρίνη σε συγκέντρωση 10% από τον αρχικό όγκο. Πολυφαινόλη ενθυλακωμένη σε μαλτοδεξτρίνη και πρωτεΐνη σε συγκέντρωση 10 και 20% από τον αρχικό όγκο. Μάρτυρας (απουσία πολυφαινολών, παρουσία μόνο μυκήτων). Μετά την σταθεροποίηση των θρεπτικών υποστρωμάτων ακολουθεί επίστρωση με 0,5 ml εμβολίου με τα είκοσι (20) φυτοπαθογόνα είδη μυκήτων. Ακολούθησε η δημιουργία μικρής οπής (σαν πηγάδι) στο κέντρο του τριβλείου με το στεροποιημένο θρεπτικό υπόστρωμα στην οποία εκχύθηκαν 10 μl από την κάθε δείγμα (διαφορετική συγκέντρωση, μέσο ενθυλάκωσης) της εξεταζόμενης πολυφαινόλης. Στη συνέχεια τα τριβλεία επωάστηκαν στους 28 o C για 7 ημέρες σε κλίβανο επώασης και στο τέλος γίνεται η καταμέτρηση των ζωνών αναστολής ε την βοήθεια αριθμημένου χάρακα γύρω από την περιοχή της οπής (πηγαδιού). 28

29 2.2.4 Μέθοδος προσδιορισμού της ελάχιστης ανασταλτικής / μικροβιοκτόνου συγκέντρωσης (MIC/MFC) Στη συγκεκριμένη μέθοδο παρασκευάστηκαν αποστειρωμένοι δοκιμαστικοί σωλήνες που περιείχαν ο καθένας 10 ml υπόστρωμα Malt Extract (ΜΕ). Ακολούθησε θέρμανση των δοκιμαστικών σωλήνων στους 60 o C μέχρις ότου να ρευστοποιηθεί το υπόστρωμα που περιείχαν. Στη συνέχεια στα ρευστοποιημένα υποστρώματα προστέθηκαν οι ακόλουθες ποσότητες της υγρής και μόνο πολυφαινόλης (ΠΦ) των αποβλήτων ελαιοτριβείων. Για την επίτευξη του τελικού όγκου των διαφορετικών συγκεντρώσεων εφαρμόστηκαν ακολούθως οι παρακάτω ποσότητες πολυφαινόλης (ΠΦ) έως τη συμπλήρωση των 10 ml του δοκιμαστικού σωλήνα. 0% 1% 5% 10% 20% 30% 40% 50% 0,05 ml 0,26 ml 0,55 ml 1,25 ml 2,14 ml 3,33 ml 5 ml (ΠΦ) (ΠΦ) (ΠΦ) (ΠΦ) (ΠΦ) (ΠΦ) (ΠΦ) Στη συνέχεια οι ποσότητες αυτές τοποθετήθηκαν σε ανάδευση στο Vortex ώστε να ομογενοποιηθεί καλά το διάλυμα της υγρής πολυφαινόλης με το υπόστρωμα. Ακολούθησε εμβολιασμός των δοκιμαστικών σωλήνων με streak των 20 φυτοπαθογόνων μυκήτων, ξεχωριστά για τον κάθε δοκιμαστικό σωλήνα. Οι δοκιμαστικοί σωλήνες με τους φυτοπαθογόνους μύκητες επωάστηκαν στους 27 o C για ώρες στον κλίβανο επώασης Binder σε αερόβιες συνθήκες. Μετά την ολοκλήρωση της επώασης έγινε καταγραφή των αποτελεσμάτων τα οποία αφορούν την ύπαρξη ανάπτυξης με τη μορφή μικυλίου εντός του διαλύματος (στην επιφάνεια ή στον πάτο του δοκιμαστικού σωλήνα. Οι δοκιμαστικοί σωλήνες στους οποίους είχε αναπτυχθεί μυκήλιο του παθογόνου μύκητα έδειξαν ότι η ποσότητα της υγρής πολυφαινόλης δεν ήταν αρκετή ώστε να αναστείλει την ανάπτυξη των μικροοργανισμών, για αυτό το λόγο χαρακτηρίστηκαν ως <<θετικοί>>. Ενώ οι δοκιμαστικοί σωλήνες στους οποίους δεν παρουσιάστηκε η οποιαδήποτε ανάπτυξη μυκηλίου του εξεταζόμενου φυτοπαθογόνου μύκητα θεωρήθηκε ότι παρουσίασαν αναστολή της ανάπτυξης του («αρνητικοί»). 29

Αρχιμήδης ΙΙΙ Παραδοτέο ΠΕ 4.2. Αρχιμήδης ΙΙΙ

Αρχιμήδης ΙΙΙ Παραδοτέο ΠΕ 4.2. Αρχιμήδης ΙΙΙ Αρχιμήδης ΙΙΙ Ανάπτυξη μεθόδου ολικής αξιοποίησης αποβλήτων ελαιοτριβείου για παραγωγή βιο-δραστικών ουσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας και αγρο-υλικών» α.α. «08» ΠΕ 4.2 Σύνοψη αποτελεσμάτων των πειραμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Επιτραπέζιας Ελιάς Ιστορικά Η Ελιά (Olea europea) είναι από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στην χώρα µας όπως και στην Μεσόγειο γενικότερα. Τα ελαιόδεντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα ελαιοτριβείων

Απόβλητα ελαιοτριβείων Απόβλητα ελαιοτριβείων Ελαιοτριβεία 3500 3000 2500 Pressure 3-phase 2-phase 2000 1500 1000 500 0 GREECE ITALY SPAIN Portugal Απόβλητα ελαιοτριβείων στην Ε.Ε. Υγρά απόβλητα (OMW) 3.4 εκατομμύρια τον. (Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά ρ. Ιωάννης Τσάκνης Κοσµήτορας Σχολής Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής 1 ΣΚΟΠΟΣΜΕΛΕΤΗΣ Μελετήθηκε η δυνατότητα προσθήκης συγκεκριμένων πολυφαινολών(ελευρωπαΐνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Κωνσταντίνος Σιούφτας, Τμήμα Περιβάλλοντος Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος 19.10.2012 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Παραγωγή Πολυφαινολών Υψηλής Προστιθέμενης Αξίας από Απόβλητα Ελαιοτριβείου» Δημήτριος Τσακιρίδης & ΣΙΑ Ο.Ε.

«Παραγωγή Πολυφαινολών Υψηλής Προστιθέμενης Αξίας από Απόβλητα Ελαιοτριβείου» Δημήτριος Τσακιρίδης & ΣΙΑ Ο.Ε. «Παραγωγή Πολυφαινολών Υψηλής Προστιθέμενης Αξίας από Απόβλητα Ελαιοτριβείου» Αρ. Κουπονιού: 92518096 01 000141 Δημήτριος Τσακιρίδης & ΣΙΑ Ο.Ε. C(t)=C(0)/(k*t 0.5 +1) Υπεύθυνος έργου Δρ. Κων/νος Πετρωτός

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ι. Ελαιοτριβεία, που επεξεργάζονται ελιές και παράγουν ελαιόλαδο, υγρά και στερεά απόβλητα. ΙΙ. Εγκαταστάσεις εξευγενισμού (ραφιναρίες), όπου το μη κατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ A

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ 6 (βασισμένο στα περιεχόμενα του Chapter 6 - Mycoticon s Textbook) ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΕΔΩΔΙΜΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ 6 (βασισμένο στα περιεχόμενα του Chapter 6 - Mycoticon s Textbook) ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΕΔΩΔΙΜΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ Identification and sustainable exploitation of wild edible mushrooms in rural areas ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ 6 (βασισμένο στα περιεχόμενα του Chapter 6 - Mycoticon s Textbook) Γ.Ι. Ζερβάκης & Η. Πολέμης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

LIFE OLEICO+ 07INF/IT/0000438. Εναλλακτικές Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Ελαιουργείων

LIFE OLEICO+ 07INF/IT/0000438. Εναλλακτικές Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Ελαιουργείων LIFE OLEICO+ 07INF/IT/0000438 LIFE07/INF/IT/00438 Νικ. Καλογεράκης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΘΙΑΓΕ Εναλλακτικές Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Ελαιουργείων Κων. Χαρτζουλάκης

Διαβάστε περισσότερα

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS Ανάπτυξη οικονομικά βιώσιμης διαδικασίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση, μέσω χρησιμοποίησης, των οινοποιητικών αποβλήτων: Παραγωγή φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Εξοπλισμός Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΧΩΡΟΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Κάθε εργαστήριο θα πρέπει να διαθέτει χώρους

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

Πύργος, 29 Ιανουαρίου 2010

Πύργος, 29 Ιανουαρίου 2010 Παρουσίαση των Προγραµµάτων LIFE Environment MINOS και DIONYSOS Ιωάννης Σπανός, Χηµικός Μηχανικός, TERRA NOVA Ε.Π.Ε. Πύργος, 29 Ιανουαρίου 2010 MINOS Ανάπτυξη διαδικασίας για την ολοκληρωµένη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Ηξηράλατη ελιά της Θάσου αποτελεί

Ηξηράλατη ελιά της Θάσου αποτελεί ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑ ΕΛΙΑ του Ευστάθιου Ζ. Πανάγου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, Εργαστήριο Μικροβιολογίας και Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Συσκευασία της ξηράλατης ελιάς Θάσου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Το έργο Bio-Olea και η παραγωγική διαδικασία των προϊόντων της ελιάς University of Ioannina

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του Νασιούλα Χρυσοβαλάντου ελαιοκάρπου Η συνολική ετήσια παραγωγή ελαιολάδου στην Ελλάδα ανέρχεται στους 375.000 τόνους/έτος, ενώ από την λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Ελαιολάδου. Μαρία Τασιούλα-Μάργαρη. Τμήμα Χημείας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Ελαιολάδου. Μαρία Τασιούλα-Μάργαρη. Τμήμα Χημείας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Ελαιολάδου Μαρία Τασιούλα-Μάργαρη Τμήμα Χημείας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ΧΡΗΣΗ ΒΙΟΦΑΙΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΛΙΑΣ-ΕΛΙΕΣ, ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ, ΑΠΟΝΕΡΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟY

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΡΗ ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ. Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών. Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc

Η ΓΥΡΗ ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ. Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών. Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc Η ΓΥΡΗ Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών 1 H ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΓΥΡΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΛΙΣΣΕΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΓΥΡΗΣ σε κηρήθρες με γυρεοπαγίδες εποχή συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα To μικροφύκος Σπειρουλίνα (Αρθροσπείρα) : Ένα «πράσινο εργοστάσιο» παραγωγής πολύτιμων ουσιών με δυνητικά οφέλη για την ανθρώπινη υγεία Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και

Διαβάστε περισσότερα

ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ

ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Εργαστήρι Προϊόντα Ελιάς: Βελτίωση Ποιότητας Και Οργανοληπτική Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ. Ν.Β. Παρανυχιανάκης

ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ. Ν.Β. Παρανυχιανάκης ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Ν.Β. Παρανυχιανάκης Εργ. Γεωργικής Μηχανικής, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Πολυτεχνείο Κρήτης, 73100 Χανιά Περιβαλλοντική Διαχείριση σε Αγροτοβιομηχανικές

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD)

BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD) BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD) O προσδιορισμός της βιοχημικής απαίτησης οξυγόνου είναι η πιο συνηθισμένη μέθοδος που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της επίδρασης των λυμάτων ή βιομηχανικών αποβλήτων

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ. Δρ Θάλεια Λαζαρίδου

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ. Δρ Θάλεια Λαζαρίδου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ Δρ Θάλεια Λαζαρίδου Δ/νση Περιβάλλοντος & Χωρικού Σχεδιασμού ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ The Bioolea project is co-funded by the ERDF and by national funds of Greece

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση αποβλήτων και παραπροϊόντων ελαιουργίας: Ενδεικτικές περιπτώσεις παραγωγής οργανοχουμικών εδαφοβελτιωτικών και εδώδιμης μυκητιακής βιομάζας

Αξιοποίηση αποβλήτων και παραπροϊόντων ελαιουργίας: Ενδεικτικές περιπτώσεις παραγωγής οργανοχουμικών εδαφοβελτιωτικών και εδώδιμης μυκητιακής βιομάζας Αξιοποίηση αποβλήτων και παραπροϊόντων ελαιουργίας: Ενδεικτικές περιπτώσεις παραγωγής οργανοχουμικών εδαφοβελτιωτικών και εδώδιμης μυκητιακής βιομάζας Γιώργος Ζερβάκης Εργαστήριο Γενικής & Γεωργικής Μικροβιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη!20.3.2013!!! Αναστασία!Δ.!Κόκκαλη! Κλινικός!Διαιτολόγος!!Διατροφολόγος!

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη!20.3.2013!!! Αναστασία!Δ.!Κόκκαλη! Κλινικός!Διαιτολόγος!!Διατροφολόγος! Φαρμακευτικός,Σύλλογος,Θεσσαλονίκης, ΔΙΑ,ΒΙΟΥ,ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ, ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη20.3.2013 ΑναστασίαΔ.Κόκκαλη ΚλινικόςΔιαιτολόγος Διατροφολόγος ΥπεύθυνηΤομέαΔιαιτολογίαςΙΕΚΞΥΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Με απλά λόγια... Μικροοργανισμοί υπάρχουν παντού. Στον αέρα που αναπνέουμε, στο χώμα, στο νερό, στην τροφή, μέσα στους ζωντανούς οργανισμούς, στην επιδερμίδα μας, στα φυτά,

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών

Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών Κουρέας Μιχάλης Μηχανικός Περιβάλλοντος Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Σπουδαιότητα Η δειγματοληψία είναι εξίσου

Διαβάστε περισσότερα

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών ημητριάδης Γεώργιος 2310688380 caohellas@the.forthnet.gr Λυματολάσπη Στόχοι της επεξεργασίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. iii

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. iii ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Συνεισφορά εντός κοίτης αποθέσεων κατσίγαρου στην ποιότητα του ποταµού Ευρώτα» ΚΟΥΣΕΡΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ρ. Ν.ΝΙΚΟΛΑΙ ΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 16: Φυσικά Αντιμικροβιακά Συστήματα, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας

Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας ΑΘΗΝΑ, 2014 Αριστέα Γκιοξάρη Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, Ph.D., M.Sc. Χημειοπροστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Η αποδόµηση των Υγρών Αποβλήτων Ελαιοτριβείων µετά από εφαρµογή τους στο έδαφος

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Η αποδόµηση των Υγρών Αποβλήτων Ελαιοτριβείων µετά από εφαρµογή τους στο έδαφος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ- ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή Εργασία Η αποδόµηση των Υγρών

Διαβάστε περισσότερα

Yγιεινή Βιομηχανιών τροφίμων & φαρμάκων

Yγιεινή Βιομηχανιών τροφίμων & φαρμάκων ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ HACCP 12 Γενικό μέρος 12 Η Ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια στα τρόφιμα 13 Το Σύστημα HACCP 14 Ιστορική εξέλιξη της HACCP 16 Στάδια ανάπτυξης μελέτης HACCP 20 Πυραμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 11: Εξωγενείς Παράγοντες Θερμοκρασία, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών ΕΘΙΑΓΕ 10 / 11 Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών Δέσποινα Στεργίου, Τεχνολόγος Τροφίμων Αντώνιος Τραγαντζόπουλος, Χημικός Γεώργιος Μόνιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Τέλος, πολύ πρόσφατες βιολογικές µελέτες έδειξαν ότι οι δύο προαναφερθείσες ενώσεις επιδεικνύουν αξιοσηµείωτες αντικαρκινικές ιδιότητες (η

Τέλος, πολύ πρόσφατες βιολογικές µελέτες έδειξαν ότι οι δύο προαναφερθείσες ενώσεις επιδεικνύουν αξιοσηµείωτες αντικαρκινικές ιδιότητες (η ΟΙΝΟΣ & ΥΓΕΙΑ Στο κρασί αποδίδονται από την αρχαιότητα ευεργετικές για την ανθρώπινη υγεία ιδιότητες, τις οποίες η σύγχρονη επιστηµονική έρευνα τεκµηριωµένα αποδίδει στην αντιοξειδωτική δράση ορισµένων

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. διαχείριση των υποπροϊόντων ελαιοτριβείων

Θέμα. διαχείριση των υποπροϊόντων ελαιοτριβείων Θέμα ελαιοτριβεία Ν. Μεσσηνίας Προτάσεις για την διαχείριση των υποπροϊόντων ελαιοτριβείων Υφισταμένη κατάσταση Λειτουργία τριφασική (ποσοστό 60% περίπου της ελαιοπαραγωγής ) Λειτουργία διφασικη (ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση της επεξεργασίας με Υπερυψηλή πίεση και Παλλόμενα Ηλεκτρικά πεδία στην Αύξηση της Απόδοσης Ελαιολάδου και στην Οξειδωτική του Σταθερότητα

Επίδραση της επεξεργασίας με Υπερυψηλή πίεση και Παλλόμενα Ηλεκτρικά πεδία στην Αύξηση της Απόδοσης Ελαιολάδου και στην Οξειδωτική του Σταθερότητα Επίδραση της επεξεργασίας με Υπερυψηλή πίεση και Παλλόμενα Ηλεκτρικά πεδία στην Αύξηση της Απόδοσης Ελαιολάδου και στην Οξειδωτική του Σταθερότητα Β. Ανδρέου, Ζ. Αλεξανδράκης, Γ. Δημόπουλος, Γ.Κατσαρός,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Ρόλος και προετοιμασία μικροβιακών καλλιεργειών

ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Ρόλος και προετοιμασία μικροβιακών καλλιεργειών ΕΝΟΤΗΤΑ Ι ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Ρόλος και προετοιμασία μικροβιακών καλλιεργειών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Μικροβιακή κινητική και λειτουργία Βιοαντιδραστήρων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Βιοχημικό προφίλ Μικροοργανισμών (Σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Όσον αφορά τις πρώτες ύλες και τα τελικά προϊόντα του Προγράμματος, θα πρέπει να τηρούνται αυστηροί όροι και προϋποθέσεις για ζητήματα υγιεινής, ασφάλειας και ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Κωνσταντίνα Τζιά Καθηγήτρια ΕΜΠ Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων, Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ Νέα προϊόντα - Ελαιόλαδο Αντικατάσταση άλλων λιπαρών σε προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα