«Διερεύνηση Διεπιφανειακών Φαινομένων μεταξύ Βακτηρίων και Βιοϋλικών» ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Διερεύνηση Διεπιφανειακών Φαινομένων μεταξύ Βακτηρίων και Βιοϋλικών» ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ"

Transcript

1 «Διερεύνηση Διεπιφανειακών Φαινομένων μεταξύ Βακτηρίων και Βιοϋλικών» ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβληθείσα στο Τμήμα Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών Υπό Μαρίας Γ. Κατσικογιάννη Πτυχιούχου Χημικού ΠΑΤΡΑ 2008

2 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «Διερεύνηση Διεπιφανειακών Φαινομένων μεταξύ Βακτηρίων και Βιοϋλικών» ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Μαρίας Γ. Κατσικογιάννη Πτυχιούχου Χημικού ΠΑΤΡΑ 2008 II

3 III

4 Στους γονείς μου και τον Wassim IV

5 Πρόλογος 1 Σκοπός 3 Δομή της Διατριβής 6 1. Κεφάλαιο 1: Βιοϋλικά, Βακτήρια, Αλληλεπίδραση 1.1. Βιοϋλικά Κριτήρια Επιλογής Βιοϋλικών Είδη Βιοϋλικών Πολυμερή Ιδιότητες Υλικών Μηχανικές Ιδιότητες Φυσικοχημικές Ιδιότητες Τροποποίηση Φυσικοχημικών Ιδιότητων της Επιφάνειας των Βιοϋλικών Τεχνική Πλάσματος Αυτό-οργανούμενα Μονοστρωματικά Συστήματα (elf-assembled Monolayers: AMs) Εφαρμογές Βιοϋλικών Βιοϋλικά-Σκληροί Ιστοί Βιοϋλικά-Μαλακοί Ιστοί Πρόσθετα Άκρα Όργανα για Ιατρική Χρήση Γενικά Περί Μικροοργανισμών Σταφυλόκοκκοι Ταξινόμηση Σταφυλοκόκκων Ανάπτυξη των Μικροοργανισμών Καμπύλη Ανάπτυξης taphylococcus epidermidis: Συχνότητα και Επιδημιολογία Λοιμώξεις που Προέρχονται από τον taphylococcus epidermidis Γενικά Χαρακτηριστικά των λοιμώξεων Ειδικές Λοιμώξεις Προερχόμενες από τον taphylococcus epidermidis Παθογένεια των λοιμώξεων που προκαλούνται από τον.epidermidis Στάδια της Προσκόλλησης του. epidermidis στην V

6 Επιφάνεια ενός Βιοϋλικού Πρώτη Φάση Προσκόλλησης: Μη ειδική προσκόλληση: Φυσικοχημικές Αλληλεπιδράσεις Βακτηρίων Υλικών Δεύτερη Φάση Προσκόλλησης: Ειδική προσκόλληση: Παραγωγή Εξωκυττάριας Ουσίας (slime) Παράγοντες που Επηρεάζουν την Προσκόλληση Βακτηρίων σε Βιοϋλικά Περιβαλλοντικοί Παράγοντες Συνθήκες Ροής Ιοντική Ισχύς και ph Ρυθμιστικού Διαλύματος Αντιβιοτικά Χαρακτηριστικές Επιφανειακές Ιδιότητες Υλικού Χημική Σύσταση της Επιφάνειας Ηλεκτρικό Φορτίο Επιφάνειας Υλικού Υδροφοβικότητα Επιφάνειας Υλικού Τραχύτητα επιφάνειας Τοπογραφία Επιφάνειας Υλικού Χαρακτηριστικά Επιφάνειας Βακτηρίων Υδροφοβικότητα Βακτηρίων Ηλεκτρικό Φορτίο Βακτηριακής Επιφάνειας Βιολογικοί Παράγοντες Επιφάνειας Βακτηρίου Πρωτεΐνες ορού ή ιστών Ινωδεκτίνη Αλβουμίνη Ινωδογόνο Θρομβίνη Πλάσμα φτωχό σε αιμοπετάλια (PPP) Αιμοπετάλια Τεχνικές που Χρησιμοποιούνται για την Αξιολόγηση της Βακτηριακής Προσκόλλησης Μικροσκόπια για τον Υπολογισμό και τη Μορφολογική Παρατήρηση των Προσκολλημένων Βακτηρίων Μέθοδοι Μέτρησης Ζώντων Βακτηρίων Άλλες Άμεσες και Έμμεσες Μέθοδοι Μέθοδος Εκτίμησης Βλεννώδους Εξωκυττάριας Ουσίας (lime) ή Βιομεμβράνης (Biofilm) 88 VI

7 2. Κεφάλαιο 2: Θεωρητικές Προσεγγίσεις-Τεχνικές 2.1. Θεωρητικές Προσεγγίσεις των Αλληλεπιδράσεων Βακτηρίων-Υλικών Θεωρίες Κολλοειδών Σωματιδίων Θερμοδυναμική Θεωρία Προσέγγιση Dispersion-Polar (Διασποράς-Πολικής) Προσέγγιση Lifshitz-van der Waals/Acid-B Θεωρία DLVO Θεωρία Εκτεταμένης DLVO Μετρήσεις Αλληλεπιδράσεις Εκτεταμένης DLVO μεταξύ Σφαιρών και Αυξημένης Τραχύτητας Επιφανειών Προσέγγιση Βακτηριακής Προσκόλλησης μέσω Μακρομοριακών Δεσμών Δύναμη Προσκόλλησης Τεχνικές που Xρησιμοποιούνται για τον Υπολογισμό των Aλληλεπιδράσεων Βακτηρίων-Υλικών Στατικές Δοκιμές Αίθουσες Ροής Παράλληλων-Πλακών (Parallel-Plate Flow Chambers) Αίθουσα Ακτινικής Ροής (Radial Flow Chamber, RFC) Περιστρεφόμενος Δίσκος Υδροδυναμικές Δυνάμεις Ισορροπία των Δυνάμεων και των Ροπών Μικροσκόπιο Ατομικής Δύναμης (AFM) Κεφάλαιο 3: Υλικά και Μέθοδοι 3.1. Υλικά Χαρακτηρισμός Υλικών Μελέτη της Αέριας Φάσης του Πλάσματος και της Αλληλεπίδρασής της με την Επιφάνεια του Πολυμερούς Ηλεκτρικές Μετρήσεις Οπτικές Μετρήσεις Ανακλαστική Συμβολομετρία Laser Μελέτη της Τοπογραφίας και της Τραχύτητας των Υλικών-Μικροσκοπία Ατομικής Δύναμης Μελέτη Φυσικοχημικών Ιδιοτήτων Επιφάνειας Υλικών Μετρήσεις Γωνιών Διαβροχής-Υπολογισμός Επιφανειακής Ενέργειας 123 VII

8 Φασματοσκοπία Φωτοηλεκτρονίων από ακτίνες Χ (XP) Μικροηλεκτροφόρηση για τον Υπολογισμό του Δυναμικού ζ Βακτήρια Στελέχη Βακτηρίων Ταυτοποίηση Κλινικού Βακτηριακού Στελέχους Προετοιμασία Βακτηρίων για την Πειραματική Διαδικασία Μελέτη Φυσικοχημικών Ιδιοτήτων Επιφάνειας Βακτηρίων Μετρήσεις Γωνιών Διαβροχής-Υπολογισμός Επιφανειακής Ενέργειας Μικροηλεκτροφόρηση για τον Υπολογισμό του Δυναμικού ζ Διατάξεις Ροής Αίθουσα Ροής Παράλληλων Πιάτων (Parallel Plate Flow Chamber) Αίθουσα Ακτινικής Ροής (Radial Flow Chamber) Μελέτη της Βακτηριακής Προσκόλλησης Μέθοδος Μέτρησης του Αριθμού των Ζώντων Προσκολλημένων στην Επιφάνεια Βακτηρίων (Colony Forming Units Counting Method: CFUs) Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο Σάρωσης (canning Electron Microscopy: EM) Μικροσκόπιο φθορισμού, Image analysed Epifluorescence Microscopy (Fluorescence In itu Hybridization, FIH) Μικροσκόπιο Συνεστιακής Σάρωσης (canning Confocal Laser Microscopy: CLM) Μικροσκόπιο Ατομικής Δύναμης (Atomic Force Microscope: AFM) Μελέτη της Έκφρασης των Γονιδίων ica Προσκολλημένων Βακτηρίων και Βακτηρίων του Εναιωρήματος που Έχουν Έρθει σε Επαφή με το προς Μελέτη Υλικό Στατιστική Επεξεργασία Αποτελεσμάτων Κεφάλαιο 4:(PVC) Μελέτη της Επίδρασης των Φυσικοχημικών Ιδιοτήτων Επιφανειακά Τροποποιημένων Υμενίων Πολυβινυλοχλωριδίου με Τεχνικές Πλάσματος και του Ρυθμού Διάτμησης στην Προσκόλληση των Βακτηρίων Υλικά και Μέθοδοι Υλικά Χαρακτηρισμός Υλικών 142 VIII

9 Βακτήρια Μελέτη της Βακτηριακής Προσκόλλησης Αποτελέσματα Υλικά Πάχος Υμενίου που Εναποτέθηκε Τοπογραφία-Τραχύτητα- Γωνίες Διαβροχής Χημική Σύσταση Επιφάνειας-XP Συσχέτιση Προσκόλλησης Βακτηρίων Φυσικοχημικών Ιδιοτήτων των Υλικών Συσχέτιση Προσκόλλησης Βακτηρίων Ρυθμού Διάτμησης Κεφάλαιο 5:(PET) Μελέτη της Επίδρασης των Φυσικοχημικών Ιδιοτήτων Επιφανειακά Τροποποιημένων Υμενίων Πολυτερεφθαλικού Αιθυλενεστέρα με Τεχνική Πλάσματος, του Φαινομένου Γήρανσης και του Ρυθμού Διάτμησης στην Προσκόλληση των Βακτηρίων Μελέτη της Επίδρασης των Φυσικοχημικών Ιδιοτήτων Επιφανειακά Τροποποιημένων Υμενίων Πολυτερεφθαλικού Αιθυλενεστέρα σε Εκκενώσεις He/O 2 και CH 4 /H 2 στην Προσκόλληση των Βακτηρίων Υλικά και Μέθοδοι Υλικά Χαρακτηρισμός Υλικών Βακτήρια Χαρακτηρισμός Βακτηρίων Μελέτη της Βακτηριακής Προσκόλλησης Αποτελέσματα Υλικά Ρυθμός Εγχάραξης και Εναπόθεσης Τοπογραφία-Τραχύτητα- Γωνίες Διαβροχής-Επιφανειακή Ενέργεια Προσκόλληση Βακτηρίων Συσχέτιση Προσκόλλησης Βακτηρίων-Επιφανειακής Ενέργειας Υλικών Συσχέτιση Προσκόλλησης Βακτηρίων-Θερμοδυναμικής Θεωρίας: Προσέγγιση Dispersion-Polar Μελέτη της Επίδρασης του Φαινομένου της Γήρανσης Επιφανειακά Τροποποιημένων Υμενίων Πολυτερεφθαλικού Αιθυλενεστέρα σε Εκκενώσεις He/O 2 και του Ρυθμού Διάτμησης στην Προσκόλληση IX

10 των Βακτηρίων Υλικά και Μέθοδοι Υλικά Χαρακτηρισμός Υλικών Βακτήρια Χαρακτηρισμός Βακτηρίων Μελέτη της Βακτηριακής Προσκόλλησης Αποτελέσματα Υλικά Ρυθμός Εγχάραξης- Τοπογραφία-Τραχύτητα Γωνίες Διαβροχής-Επιφανειακή Ενέργεια Χημική Σύσταση Επιφάνειας-XP Προσκόλληση Βακτηρίων Συσχέτιση Προσκόλλησης Βακτηρίων-Επιφανειακής Ενέργειας Υλικών-Ρυθμού Διάτμησης Συσχέτιση Προσκόλλησης Βακτηρίων Θερμοδυναμικής Θεωρίας Προσεγγίσεις Dispersion-Polar και Lifshitz-van der Waals/Acid-Base - Ρυθμού Διάτμησης Κεφάλαιο 6: (AMs) Μελέτη της Επίδρασης των Φυσικοχημικών Ιδιοτήτων Γυαλιού, Επιφανειακά Τροποποιημένου Γυαλιού, με Αυτο-Οργανούμενα Μονοστρωματικά Συστήματα, και του Ρυθμού Διάτμησης στην Προσκόλληση των Βακτηρίων και στην Έκφραση των Γονιδίων ica Υλικά και Μέθοδοι Υλικά Χαρακτηρισμός Υλικών Βακτήρια Χαρακτηρισμός Βακτηρίων Μελέτη της Βακτηριακής Προσκόλλησης Μελέτη της Έκφρασης των Γονιδίων ica Αποτελέσματα Υλικά Τοπογραφία-Τραχύτητα Γωνίες Διαβροχής-Επιφανειακή Ενέργεια- Δυναμικό ζ Χημική Σύσταση Επιφάνειας-XP 230 X

11 Αποτελέσματα Βακτηριακής Προσκόλλησης Συσχέτιση Βακτηριακής Προσκόλλησης- Θερμοδυναμικής Θεωρίας Συσχέτιση Βακτηριακής Προσκόλλησης- Θεωρίας DLVO Συσχέτιση Βακτηριακής Προσκόλλησης- Θεωρίας Εκτεταμένης DLVO Συσχέτιση Βακτηριακής Προσκόλλησης- Ρυθμού Διάτμησης-Θεωρίας Εκτεταμένης DLVO Αποτελέσματα Έκφρασης Γονιδίων ica Κεφάλαιο 7 (Συζήτηση) 251 XI

12 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ: 1. Παράρτημα 1: Ροή 1.1. Η Έννοια του Ρευστού Ιδιότητες των Ρευστών Υπόθεση του Συνεχούς Μέσου Τύποι Ροής Συμπιεστή και Ασυμπίεστη Ροή Γραμμική (στρωτή) και Τυρβώδης (στροβιλώδης) Ροή Ανιξώδης και Ιξώδης Ροή Συνθήκη μη Ολίσθησης Μονοδιάστατη, Διδιάστατη και Τρισδιάστατη Ροή Σταθερή και Μεταβατική Ροή Θεμελιώδεις Νόμοι της Ρευστομηχανικής Ρυθµός Μεταβολής της Ροής Ρυθµός μεταβολής της µάζας Παροχή Μέση Ταχύτητα Παράρτημα 2: Αντιδραστήρας Πλάσματος 2.1. Αντιδραστήρας Πλάσματος Ηλεκτρικές Μετρήσεις Ανακλαστική Συμβολομετρία Laser Παράρτημα 3: Μικροσκόπια 3.1. Ηλεκτρονική Μικροσκοπία Σάρωσης (canning Electron Microscopy:.E.M.) Μικροσκοπία Ατομικής Δύναμης (Atomic Force Microscopy: A.F.M.) Μικροσκόπιο Φθορισμού Συνεστιακό μικροσκόπιο φθορισμού (canning Confocal Laser Microscope: CLM) Παράρτημα 4: Γωνιόμετρο, ΧΡ, Z-sizer, Προφιλόμετρο 4.1. Γωνιόμετρο - Μέτρηση Γωνίας Επαφής Φασματοσκοπίας Φωτοηλεκτρονίων από Ακτίνες Χ (XP) Μικροηλεκτροφορηση (Zetasizer) Προφιλόμετρο Ακίδας Παράρτημα 5: Μελέτη έκρφρασης γονιδίων ica 5. Μελέτη της Έκφρασης των Γονιδίων ica με Αντίστροφη Μεταγραφή και Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυμεράσης Πραγματικού Χρόνου (RT PCR) Αποκόλληση Προσκολλημένων Βακτηρίων και Απομόνωση RNA Σύνθεση cdna Αντίστροφη Μεταγραφή (Reverse Transcription) Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυμεράσης Πραγματικού Χρόνου (Real Time PCR) Ποσοτικοποίηση με Real-Time PCR (Quantitative Real-Time PCR, QRT-PCR) Απόλυτη ποσοτικοποίηση (Real-Time Absolute QRT-PCR) 309 Βιβλιογραφία 312 Περίληψη 338 Δημοσιεύσεις 340 XII

13 Πρόλογος Η ιατρική πρακτική αξιοποιεί σήμερα ένα μεγάλο αριθμό εμφυτευμάτων, συσκευών και τεχνητών οργάνων με σκοπό τη διάγνωση και θεραπεία διαφόρων παθήσεων. Βιοϋλικά, με τη μορφή εμφυτευμάτων, όπως αντικαταστάτες αρθρώσεων και συνδέσμων, μοσχεύματα αρτηριών, βαλβίδες καρδιάς, χειρουργικά ράμματα, ενδοφθάλμιοι φακοί, φακοί επαφής και οδοντικά εμφυτεύματα, και με τη μορφή ιατρικών συσκευών, όπως βηματοδότες, καθετήρες, βιοαισθητήρες, τεχνητά αιμοφόρα αγγεία, ακόμα και τεχνητές καρδιές, χρησιμοποιούνται ευρέως για να αντικαταστήσουν ή να βελτιώσουν τη λειτουργία τραυματισμένων ή εκφυλισμένων ιστών ή οργάνων, να βοηθήσουν στη θεραπεία, να διαγνώσουν και να διορθώσουν μη φυσιολογικές αποκρίσεις και επομένως να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ασθενών. Ο όρος «βιοϋλικό» έχει συνδεθεί άμεσα με τον όρο «βιοσυμβατότητα», ο οποίος σημαίνει ότι το υλικό πρέπει να γίνει δεκτό και να ενσωματωθεί στον οργανισμό με τρόπο ελεγχόμενο και προβλέψιμο, χωρίς να προκαλλεί αρνητικές αντιδράσεις. Ο όρος «βιοσυμβατότητα» λοιπόν αναφέρεται στην συμβατότητα της επιφάνειας του υλικού με τον ιστό ξενιστή, εννοώντας τη χημική, βιολογική και φυσική καταλληλότητα του εμφυτεύματος για τον κάθε ιστό, προκειμένου να εξασφαλίζεται η αρμονική συμβίωση βιοϋλικού και ζώντος οργανισμού (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor ). Η καταλληλότερη αλληλεπίδραση βιοϋλικού και οργανισμού-ιστού επιτυγχάνεται όταν εξασφαλίζεται παράλληλα η συμβατότητα δομής (μηχανικές ιδιότητες) και επιφάνειας του υλικού (βιοσυμβατότητα) με τον ιστό τον οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει ή να βελτιώσει τη λειτουργία του. Παρότι τα περισσότερα εμφυτεύματα και οι ιατρικές συσκευές εκπληρώνουν ικανοποιητικά το σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιούνται, βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής των ασθενών ή ακόμα και σώζοντας ζωές, συχνά δημιουργούν επιπλοκές και προβλήματα που αυξάνουν τη νοσηρότητα, το κόστος νοσηλείας αλλά και τη θνησιμότητα. Τα σημαντικότερα προβλήματα που σχετίζονται με την χρήση εμφυτευμάτων και ιατρικών συσκευών, και που εμποδίζουν την μακροχρόνια χρήση τους, προκύπτουν από μηχανική αστοχία του βιοϋλικού (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor, Cooke, 2004), θρόμβωση 1

14 περιοχών όπου αυτό έχει εμφυτευθεί (Hanson, Hanson και Ratner 2004), αλλά και από την εμφάνιση νοσοκομειακών σηψαιμικών επεισοδίων σχετιζόμενων με λοιμώξεις που προκαλούνται από την χρήση βιοϋλικών (Ratner και Hoffman, Non-fouling urfaces, 2004; Costerton et al., 2004). Σε αυτές τις περιπτώσεις η απομάκρυνσή τους από το ανθρώπινο σώμα και η τοποθέτηση νέου κρίνεται αναγκαία. Η αυξανόμενη συχνότητα λοιμώξεων προερχόμενων από πηκτάση αρνητικούς σταφυλόκοκκους, και κυρίως από τον. epidermidis, σχετίζεται άμεσα με την παρουσία κάποιου βιοϋλικού σε ποσοστό 70% (von Eiff et al., 2002; Vincent, 2003). Παρότι ο. epidermidis, όπως και οι περισσότεροι πηκτάση αρνητικοί σταφυλόκοκκοι, αποτελεί μέρος της φυσιολογικής χλωρίδας του δέρματος και των βλεννογόνων, αποτελεί πλέον συχνό αιτιολογικό παράγοντα νοσοκομειακών λοιμώξεων. Οι λοιμώξεις που προκαλούνται από τον. epidermidis περιλαμβάνουν την ενδοκαρδίτιδα σε προσθετικές βαλβίδες, λοιμώξεις ενδοφλέβιων καθετήρων, προσθετικών αρθρώσεων καθώς και του ουροποιητικού συστήματος παρουσία καθετήρων, άρα σχετίζονται άμεσα με την παρουσία εμφυτευμάτων και ιατρικών συσκευών (Δημητρακόπουλος, 1987). Ο. epidermidis, δεν έχει την ικανότητα παραγωγής τοξινών και ενζύμων, άρα η παθογένεια του αποδίδεται στην ικανότητά του να προσκολλάται στην επιφάνεια του βιοϋλικού, να παραμένει εκεί και να πολλαπλασιάζεται κάτω από ένα προστατευτικό κάλλυμα εξωκυττάριας βλεννώδους ουσίας, που ο ίδιος παράγει και ονομάζεται γλυκοκάλυκας ή slime. Με δεδομένο ότι η εκτεταμένη χορήγηση ευρέος φάσματος αντιβιοτικών, για την πρόληψη και θεραπεία λοιμώξων σε ενδονοσοκομειακούς ασθενείς, έχει οδηγήσει στην επικράτηση πολυανθεκτικών βακτηριακών στελεχών της φυσιολογικής χλωρίδας (Jones et al., 1996), η κατασκευή αντιβακτηριακών ή και βακτηριοστατικών βιοϋλικών κρίνεται επιβεβλημένη. Για το σκοπό αυτό απαραίτητη είναι η μελέτη και η κατανόηση του μηχανισμού προσκόλλησης των βακτηρίων στην επιφάνεια του βιοϋλικού. Συγκεκριμένα, είναι απαραίτητη η διερεύνηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ βακτηρίων και βιοϋλικών, και των παραγόντων που τις επηρεάζουν, προκειμένου να κατανοηθεί η αιτία της προσκόλλησης αλλά και να βρεθούν τρόποι προκειμένου να αποφευχθεί. 2

15 Σκοπός Δεδομένου ότι η προσκόλληση των βακτηρίων σε βιοϋλικά είναι μια εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία που επηρεάζεται απο πολλές παραμέτρους, όπως τις ιδιότητες των βακτηρίων, τα χαρακτηριστικά της επιφάνειας του βιοϋλικού, αλλά και τις συνθήκες του περιβάλλοντος στο οποίο βρίσκονται, δηλαδή τις συνθήκες ροής και την παρουσία πρωτεϊνών, η σχετική συνεισφορά αυτών των παραμέτρων και οι θεμελιώδεις μηχανισμοί που κυβερνούν τη βακτηριακή προσκόλληση είναι ακόμα ανεπαρκώς κατανοητοί. Σε αυτή την κατεύθυνση, αποφασίσαμε να διερευνήσουμε το φαινόμενο της βακτηριακής προσκόλλησης. Αρχικά έγινε μία εκτενής μελέτη της βιβλιογραφίας, προκειμένου να διαπιστωθεί σε ποιο στάδιο βρίσκεται η κατανόηση των μηχανισμών της βακτηριακής προσκόλλησης, οπότε διαπιστώσαμε ότι η μελέτη της διεπιφάνειας βακτηρίων-βιοϋλικών παραμένει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Αν και ποιοτικά έχουν διερευνηθεί εκτενώς οι αλληλεπιδράσεις βακτηρίων-βιοϋλικών, η γνώση της σχετικής συνεισφοράς των φυσικοχημικών και βιοφυσικών πτυχών, η ποσοτική πρόβλεψη και ο έλεγχος της βακτηριακής προσκόλλησης δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί. Έχοντας κατανοήσει τι είναι βακτήριο και ποιες είναι οι φυσικοχημικές ιδιότητες της επιφάνειας του βιοϋλικού που πιθανότατα εμπλέκονται στην αλληλεπίδραση βακτηρίων-υλικών, διερευνήσαμε την επίδραση των φυσικοχημικών αλληλεπιδράσεων βακτηρίων-υλικών, του ρυθμού διάτμησης και της σχετικής συνεισφοράς τους στην ικανότητα των βακτηρίων να προσκολλώνται στην επιφάνεια του βιοϋλικού αλλά και να ενεργοποιούν τα γονίδια ica που είναι υπεύθυνα για την παραγωγή της εξωκυττάριας βλεννώδους ουσίας (slime) και συγκεκριμένα μιας πολυσακχαρικής φύσεως προσκολλητίνης (polysaccharide intercellular adhesin, PIA). Ελέγξαμε επίσης εάν οι θεωρίες κολλοειδών συστημάτων, και συγκεκριμένα η θερμοδυναμική, η DLVO και η εκτεταμένη DLVO μπορούν να εξηγήσουν τα πειραματικά αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η βακτηριακή προσκόλληση μειώνεται με την αύξηση της επιφανειακής ενέργειας και του πολικού χαρακτήρα των υλικών, ενώ δεν επηρεάζεται σημαντικά από το μη πολικό τους χαρακτήρα. Η θερμοδυναμική θεωρία εξήγησε ικανοποιητικά τα αποτελέσματα για υψηλής ιοντικής ισχύος διαλύματα, ενώ η 3

16 DLVO για χαμηλής. Η εκτεταμένη DLVO θεωρία εξήγησε ικανοποιητικά την επίδραση της φυσικοχημείας τόσο του διαλύματος όσο και της επιφάνειας στη βακτηριακή προσκόλληση. Η αύξηση του ρυθμού διάτμησης μείωσε την προσκόλληση των βακτηρίων με τρόπο που εξαρτώνταν από τις φυσικοχημικές αλληλεπιδράσεις βακτηρίων-υλικών, ενώ παράλληλα μείωσε την προβλεψιμότητα των παραπάνω θεωριών. Επομένως, η βακτηριακή προσκόλληση θεωρήθηκε ως αποτέλεσμα του συνδιασμού φυσικοχημικών αλληλεπιδράσεων και σχηματισμού μακρομοριακών δεσμών. Τα αποτελέσματα από τη μελέτη της έκφρασης των γονιδίων ica έδειξαν ότι η έκφρασή τους αυξάνεται με την μείωση της επιφανειακής ενέργειας του υλικού και την αύξηση του ρυθμού διάτμησης. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου σε όσους στάθηκαν συμπαραστάτες σε αυτή την προσπάθεια. Στον επιβλέποντα Καθηγητή Ι.Φ. Μισιρλή, για την ανάθεση του θέματος, την εμπιστοσύνη, την καθοδήγηση, την οικονομική υποστήριξη που μου επέτρεψε να ασχοληθώ αποκλειστικά με την εκπόνηση της διατριβής, ακόμα και την πίεση που μου άσκησε όταν αυτή κρίθηκε απαραίτητη. Κυρίως όμως θέλω να τον ευχαριστήσω για το ότι με δίδαξε ένα τρόπο σκέψης και διερεύνησης των φαινομένων σε βάθος. Στην Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ι. Σπηλιοπούλου, για το ότι μου μετέδωσε τις γνώσεις και την εμπειρία της στη Μικροβιολογία, το συνεχές ενδιαφέρον της, τη συνεργασία της στη μελέτη των γονιδίων και κυρίως γιατί με φιλοξένησε όλα αυτά τα χρόνια στο Εργαστήριο Μικροβιολογίας για τα απαραίτητα για την διατριβή πειράματα. Στον Αναπληρωτή Καθηγητή Δ. Ματαρά, για τη συνεργασία του στο κομμάτι που αφορούσε την τροποποίηση πολυμερών υλικών με τεχνικές πλάσματος. Στον Καθηγητή Ι. Αικατερινάρη, για τις πολύ χρήσιμες υποδείξεις και διορθώσεις του στο κομμάτι που αφορούσε τη μελέτη της επίδρασης της ροής στην προσκόλληση των βακτηρίων. Στον Επίκουρο Καθηγητή Γ. Αθανασίου, για τη συμπαράστασή του καθόλη τη διάρκεια της διατριβής, της διορθώσεις και παρατηρήσεις του σχετικά με τη μελέτη της ροής. 4

17 Στον Καθηγητή Χ. Γώγο, για τη συμμετοχή του στην τριμελή επιτροπή, τη συμπαράσταση και τις παρατηρήσεις του σχετικά με το μικροβιολογικό τμήμα της διατριβής. Στον Ερευνητή Γ. Βογιατζή, για τις υποδείξεις και την κριτική διόρθωση του κειμένου. Στον Καθηγητή Π. Κουτσούκο γιατί μου έδωσε την δυνατότητα να πραγματοποιήσω κάποιες μετρήσεις με το zeta sizer στο ΕΙΧΗΜΥΘ. Στον χειριστή του Μικροσκοπίου Ηλεκτρονικής Σάρωσης Βασίλη Κωτσόπουλο για τις ώρες που αφιέρωσε για τη μελέτη των δειγμάτων μου και στους Δρ. Ε. Αμανατίδη και Dr. Dowling για τη συνεργασία τους στο κομμάτι της τροποποίησης πολυμερών υλικών με τεχνικές πλάσματος. Θέλω επίσης να ευχαριστήσω όλα τα μέλη του Εργαστηρίου Εμβιομηχανικής και Βιοϊατρικής Τεχνολογίας καθώς και του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας για το αρμονικό κλίμα εργασίας. Ιδιαίτερα θέλω να ευχαριστήσω τις Α. Μουτζούρη και Α. Φωκά για τη συμπαράσταση και συνεργασία. Τελειώνοντας θα ήθελα να πω ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ στους Γονείς μου, τους Θείους Χριστίνα και Σταύρο και στον Wassim Al Fares για την αμέριστη συμπαράσταση και κατανόηση τους. 5

18 Δομή της Διατριβής Η διατριβή αυτή αποτελείται από Επτά Κεφάλαια. Το Πρώτο Κεφάλαιο χωρίζεται σε τέσσερα υποκεφάλαια. Στο πρώτο υποκεφάλαιο περιγράφονται η έννοια του βιοϋλικού, τα κριτήρια επιλογής, οι κατηγορίες, οι ιδιότητες, οι τρόποι αλλαγής των επιφανειακών ιδιοτήτων και οι εφαρμογές των βιοϋλικών. Στο δεύτερο υποκεφάλαιο περιγράφονται τα γενικά χαρακτηριστικά των βακτηρίων, οι τρόποι ταξινόμησής τους, οι λοιμώξεις που προκαλούνται από τον. epidermidis και πώς αυτές σχετίζονται με την παρουσία βιοϋλικών, η παθογένεια των λοιμώξεων και τα στάδια προσκόλλησης των βακτηρίων στα βιοϋλικά. Στο τρίτο υποκεφάλαιο περιγράφονται οι παράγοντες που επηρεάζουν τη βακτηριακή προσκόλληση. Σε αυτό το υποκεφάλαιο γίνεται μια βιβλιογραφική ανασκόπηση πειραματικών μελετών που διερευνούν το πώς οι βακτηριακές ιδιότητες, η φυσικοχημεία της επιφάνειας του υλικού και περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως οι συνθήκες ροής, το ph και η ιοντική ισχύς του διαλύματος, η παρουσία πρωτεϊνών ή αντιβιοτικών, επηρεάζουν την βακτηριακή προσκόλληση. Στο τέταρτο υποκεφάλαιο γίνεται μια ανασκόπηση των τεχνικών που χρησιμοποιούνται για τη μελέτη της βακτηριακής προσκόλλησης. Το Δεύτερο Κεφάλαιο αποτελείται από δύο υποκεφάλαια. Στο πρώτο υποκεφάλαιο περιγράφονται οι θεωρητικές προσεγγίσεις που έχουν προταθεί για την εξήγηση πειραματικών αποτελεσμάτων που σχετίζονται με προσκόλληση βακτηρίων σε υλικά, αλλά και για την πρόβλεψη των αλληλεπιδράσεων βακτηρίων-υλικών. Με δεδομένο ότι τα βακτήρια έχουν διαστάσεις κολλοειδών (περίπου 1 μm διάμετρο) αλλά και ότι, αρχικά τουλάχιστον, αλληλεπιδρούν με το υλικό μέσω φυσικοχημικών αλληλεπιδράσεων, τα μοντέλα που έχουν προταθεί είναι βασισμένα κατά κύριο λόγο στις θεωρίες κολλοειδών συστημάτων και συγκεκριμένα την θερμοδυναμική, την DLVO και την εκτεταμένη DLVO. Εξαιτίας όμως του το ότι οι επιφάνειες των βακτηρίων αποτελούνται από μακρομόρια τα οποία επίσης συμβάλλουν στην προσκόλληση έχουν προταθεί και μοντέλα που περιγράφουν την προσκόλληση μέσω μακρομοριακών δεσμών. Στο δεύτερο υποκεφάλαιο περιγράφονται οι τεχνικές που έχουν προταθεί και χρησιμοποιούνται για την ποσοτικοποίηση των αλληλεπιδράσεων βακτηρίων-βιοϋλικών, και αναπτύσσεται η έννοια της ροής. 6

19 Στο Τρίτο Κεφάλαιο περιγράφονται τα υλικά και οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της διατριβής. Συγκεκριμένα, περιγράφονται τα βιοϋλικά, τα βακτηριακά στελέχη, οι τεχνικές χαρακτηρισμού των φυσικοχημικών ιδιοτήτων της επιφάνειας βιοϋλικών και βακτηρίων, οι διατάξεις σχηματισμού ροής και οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν για τη μελέτη της βακτηριακής προσκόλλησης και της έκφρασης των γονιδίων. Στο Τέταρτο Κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της προσκόλλησης των βακτηρίων, σε διάφορους ρυθμούς διάτμησης, σε υμένια Πολυβινυλοχλωριδίου (Poly Vinyl Chloride: PVC) και επιφανειακά τροποποιημένου PVC σε εκκενώσεις ραδιοσυχνότητας (Radiofrequency: RF): CF 4 /H 2 και C 2 H 2 /He, σε εκκενώσεις ατομικής δέσμης (Atom Beam: ΑΒ) C 2 H 2 και σε εκκενώσεις συνδυασμού ατομικής δέσμηςεπιμετάλλωσης προσανατολισμένης με μαγνήτες (Atom Beam-Magnetron puttering): Ag και Ag/C 2 H 2. Η τροποποίηση των υμενίων παραγματοποιήθηκε στον αντιδραστήρα πλάσματος που βρίσκεται στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων και Μηχανολόγων Μηχανικών του Πανεπιστημίου του Δουβλίνου, από τον Dr D.P. Dowling. Σκοπός ήταν η μελέτη της επίδρασης των φυσικοχημικών ιδιοτήτων της επιφάνειας των υλικών και του ρυθμού διάτμησης στη βακτηριακή προσκόλληση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η βακτηριακή προσκόλληση ήταν μειωμένη σε όλα τα τροποποιημένα με πλάσμα υλικά εκτός από την περίπτωση του CF 4 /H 2. Η μέγιστη μείωση παρατηρήθηκε στην επιφάνεια του τροποποιημένου με άργυρο (Ag) PVC. Σε όλα τα υλικά παρατηρήθηκε σημαντική μείωση στον αριθμό των προσκολλημένων βακτηρίων με την αύξηση του ρυθμού διάτμησης από 50 σε 2000 ανά s. Στο Πέμπτο Κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της προσκόλλησης των βακτηρίων σε υμένια Πολυτερεφθαλικού Αιθυλενεστέρα (Polyethylene Terephthalate: PET) και επιφανειακά τροποποιημένου PET σε εκκενώσεις He/O 2 και CH 4 /H 2. Στην περίπτωση των τροποποιημένων υμενίων PET σε εκκενώσεις He/O 2 μελετήθηκε η επίδραση του χρόνου γήρανσης τόσο στις φυσικοχημικές ιδιότητες της επιφάνειας όσο και στην προσκόλληση των βακτηρίων, κάτω από στατικές αλλά και δυναμικές συνθήκες. Η τροποποίηση των υμενίων παραγματοποιήθηκε στον αντιδραστήρα πλάσματος που βρίσκεται στο Εργαστήριο Τεχνολογίας Πλάσματος του Τμήματος των Χημικών 7

20 Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών, από τον Αναπληρωτή Καθηγητή Κο Ματαρά και τον Επιστημονικό συνεργάτη-διδάκτορα Κο Αμανατίδη. Το κεφάλαιο αυτό χωρίζεται σε δύο υποκεφάλαια. Το πρώτο υποκεφάλαιο (5.1.) περιλαμβάνει τα αποτελέσματα της βακτηριακής προσκόλλησης, κάτω από στατικές συνθήκες, σε υμένια Πολυτερεφθαλικού Αιθυλενεστέρα (PET) και επιφανειακά τροποποιημένου PET σε εκκενώσεις He/O 2 και CH 4 /H 2. Στο υποκεφάλαιο αυτό εξετάζεται η επίδραση των συνθηκών της εκκένωσης στις φυσικοχημικές ιδιότητες της επιφάνειας των υμενίων και στο πώς αυτές επηρεάζουν τη βακτηριακή προσκόλληση. Στο δεύτερο υποκεφάλαιο (5.2.) μελετάται το φαινόμενο της γήρανσης στο οποίο υπόκεινται τα επιφανειακά τροποποιημένα υμένια PET σε εκκενώσεις He και He/O 2, και το πώς αυτό επηρεάζει την προσκόλληση των βακτηρίων. Συγκεκριμένα, μελετάται η επίδραση του χρόνου γήρανσης τόσο στις φυσικοχημικές ιδιότητες της επιφάνειας του υλικού όσο και στην προσκόλληση των βακτηρίων, κάτω από στατικές αλλά και δυναμικές συνθήκες. Και στα δύο υποκεφάλαια γίνεται μία προσπάθεια εξήγησης των πειραματικών αποτελεσμάτων μέσω της Θερμοδυναμικής Θεωρίας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η βακτηριακή προσκόλληση μειώνεται με την αύξηση της επιφανειακής ενέργειας και του πολικού χαρακτήρα των υλικών, ενώ δεν επηρεάζεται σημαντικά από το μη πολικό τους χαρακτήρα, ο οποίος άλλωστε δεν μεταβλήθηκε σημαντικά κατά τη διαδικασία των τροποποιήσεων αλλά και του χρόνου γήρανσης. Και οι δύο προσεγγίσεις της Θερμοδυναμικής Θεωρίας «dispersion-polar» και «Lifshitz van der Waals- Acid Base» εξήγησαν ικανοποιητικά την παρατηρούμενη προσκόλληση με την «dispersion-polar» να υπερέχει. Η δεύτερη προσέγγιση ανέδειξε τη σημασία του ηλεκτρονιο-δοτικού χαρακτήρα υλικών και βακτηρίων στην προσκόλληση. Αύξηση του ηλεκτρονιο-δοτικού χαρακτήρα της επιφάνειας των υλικών προκάλεσε μείωση της προσκόλλησης. Ο ρυθμός διάτμησης αποδείκτηκε ως ένας επίσης παράγοντας που επηρεάζει σημαντικά την ικανότητα των βακτηρίων να προσκολλώνται και μάλιστα μειώνει την προβλεψιμότητα της Θερμοδυναμικής Θεωρίας. Στο Έκτο Κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της προσκόλλησης των βακτηρίων σε γυαλί (OH) και επιφανειακά τροποποιημένο γυαλί με αυτό-οργανούμενα μονοστρωματικά συστήματα (elf-assembled Monolayers: AMs) με τελικές ομάδες 8

21 αμίνης (NH 2 ) και μεθυλίου (CH 3 ). Σκοπός ήταν η μελέτη της σχετικής συνεισφοράς των φυσικοχημικών ιδιοτήτων της επιφάνειας των υλικών και του ρυθμού διάτμησης στη βακτηριακή προσκόλληση αλλά και στην έκφραση των γονιδίων ica που κωδικοποιούν την παραγωγή μιας πολυσακχαριδικής φύσεως προσκολλητίνης (polysaccharide intercellular adhesin, PIA). Η μελέτη της έκφρασης των γονιδίων πραγματοποιήθηκε στο Τμήμα Μικροβιολογίας, της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών από την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κα Ίριδα Σπηλιοπούλου και την Υποψήφια Διδάκτορα Κα Αντιγόνη Φωκά. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η προσκόλληση των βακτηρίων, τόσο του πρότυπου slime-θετικού στελέχους όσο και του πρότυπου slime-αρνητικού, ήταν αυξημένη στο υπόστρωμα CH 3, σε σχέση με το υπόστρωμα NH 2 και κυρίως με το γυαλί. Η αύξηση της ιοντικής ισχύος του διαλύματος αύξησε την βακτηριακή προσκόλληση, κυρίως στο γυαλί, εξαιτίας της μείωσης των απωστικών ηλεκτροστατικών αλληλεπιδράσεων. Η θερμοδυναμική θεωρία εξήγησε ικανοποιητικά τα αποτελέσματα για υψηλής ιοντικής ισχύος διαλύματα, ενώ η DLVO για χαμηλής. Η εκτεταμένη DLVO θεωρία εξήγησε ικανοποιητικά την επίδραση της φυσικοχημείας τόσο του διαλύματος όσο και της επιφάνειας στη βακτηριακή προσκόλληση. Η αύξηση του ρυθμού διάτμησης μείωσε την προσκόλληση των βακτηρίων με τρόπο που εξαρτώνταν από τις φυσικοχημικές αλληλεπιδράσεις βακτηρίων-υλικών, ενώ παράλληλα μείωσε την προβλεψιμότητα των παραπάνω θεωριών. Επομένως, η βακτηριακή προσκόλληση θεωρήθηκε ως αποτέλεσμα του συνδιασμού φυσικοχημικών αλληλεπιδράσεων και σχηματισμού μακρομοριακών δεσμών. Τα αποτελέσματα από τη μελέτη της έκφρασης των γονιδίων ica έδειξαν ότι η έκφρασή τους ήταν συνάρτηση τόσο της φυσικοχημείας του υλικού όσο και του ρυθμού διάτμησης. Το Έβδομο Κεφάλαιο Περιλαμβάνει τη Συζήτηση. Ακολουθούν Πέντε Παραρτήματα. Στο Πρώτο Παράρτημα περιγράφονται κάποια γενικά στοιχεία της ροής των ρευστών. Αυτό, σε συνδυασμό με κάποιους ορισμούς θα βοηθήσει στο να γίνει 9

22 αντιληπτό στον αναγνώστη το αντικείμενο της ροής ρευστών χωρίς να υπεισέλθουμε σε λεπτομέρειες. Στο Δεύτερο Παράρτημα περιγράφεται συνοπτικά ο αντιδραστήρας πλάσματος και οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν για τη μελέτη της αλληλεπίδρασης αέριας φάσης και επιφάνειας υλικού. Στο Τρίτο Παράρτημα περιγράφονται οι αρχές λειτουργίας των μικροσκοπίων που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της διατριβής και συγκεκριμένα του μικροσκοπίου ατομικής δύναμης (AFM), του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου σάρωσης (EM), του μικροσκοπίου φθορισμού και του μικροσκοπίου συνεστιακής σάρωσης (CLM). Στο Τέταρτο Παράρτημα περιγράφονται οι αρχές λειτουργίας των τεχνικών που χρησιμοποιήθηκαν για την μελέτη των φυσικοχημικών ιδιοτήτων της επιφάνειας βακτηρίων και υλικών και συγκεκριμένα του γωνιομέτρου, της φασματοσκοπίας φωτοηλεκτρονίων από ακτίνες Χ (XP), και της μικροηλεκτροφόρησης για τον υπολογισμό του δυναμικού ζ. Στο Πέμπτο Παράρτημα περιγράφονται οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για την απομόνωση του RNA και την αντίστροφη μεταγραφή, και η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της πολυμεράσης πραγματικού χρόνου (RT PCR). Στη συνέχεια παρατίθεται η Βιβλιογραφία. 10

23 Κεφάλαιο Πρώτο Βιοϋλικά, Βακτήρια, Παράγοντες που Επηρεάζουν την Προσκόλληση των Βακτηρίων στα Βιοϋλικά και Τεχνικές που Χρησιμοποιούνται για την Αξιολόγηση της Βακτηριακής Προσκόλλησης 11

24 Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται η έννοια του βιοϋλικού, των βακτηρίων, οι παράγοντες που επηρεάζουν την βακτηριακή προσκόλληση και οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγησή της Βιοϋλικά Στο υποκεφάλαιο αυτό περιγράφονται η έννοια του βιοϋλικού, τα κριτήρια επιλογής, οι κατηγορίες, οι ιδιότητες, οι τρόποι αλλαγής των επιφανειακών ιδιοτήτων και οι εφαρμογές των βιοϋλικών. Η επιστήμη των βιοϋλικών μελετά υλικά, φυσικής προέλευσης ή κατασκευασμένα από τον άνθρωπο, που χρησιμοποιούνται ως πρόσθετα ή για να αντικαταστήσουν δυσλειτουργούντες ιστούς στο ανθρώπινο σώμα. Βιοϋλικό είναι κάθε υλικό, απλό μέλος μιας γενικής κατηγορίας υλικών ή συνδυασμός δύο ή περισσότερων μελών της ίδιας ή διαφορετικών κατηγοριών, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ένα ζωντανό οργανισμό για κάποιο συγκεκριμένο εμφύτευμα ή ομάδα εμφυτευμάτων και το οποίο δεν προκαλεί αρνητικές αντιδράσεις από τον οργανισμό, είναι σταθερό ή αποδομείται κατά ελεγχόμενο τρόπο. Η χρήση των βιοϋλικών έχει τις ρίζες της σε αρχαίους ακόμα πολιτισμούς. Τεχνητά μάτια, αυτιά, μύτες και δόντια βρέθηκαν σε αιγυπτιακές μούμιες ενώ οι Κινέζοι και οι Ινδοί χρησιμοποίησαν κόλλες, κεριά και ιστούς για να αντικαταστήσουν μέρη του σώματος που έλειπαν ή παρουσίαζαν κάποια δυσλειτουργία. Με το πέρασμα των αιώνων, η βελτίωση των συνθετικών υλικών, των χειρουργικών τεχνικών και των μεθόδων αποστείρωσης, επέτρεψαν τη χρήση των βιοϋλικών με ολοένα και περισσότερους τρόπους (Ratner, 2004, A History of Biomaterials ). Η ιατρική πρακτική αξιοποιεί σήμερα ένα μεγάλο αριθμό συσκευών και εμφυτευμάτων. Βιοϋλικά, με τη μορφή εμφυτευμάτων, όπως χειρουργικά ράμματα, αντικαταστάτες αρθρώσεων και συνδέσμων, μοσχεύματα αρτηριών, βαλβίδες καρδιάς, ενδοφθάλμιοι φακοί, φακοί επαφής και οδοντικά εμφυτεύματα, και με τη μορφή 12

25 ιατρικών συσκευών, όπως βηματοδότες, καθετήρες, βιοαισθητήρες, τεχνητές καρδιές, αιμοφόρα αγγεία κ.ά., χρησιμοποιούνται ευρέως για να αντικαταστήσουν ή να βελτιώσουν τη λειτουργία τραυματισμένων ή εκφυλισμένων ιστών ή οργάνων, να βοηθήσουν στη θεραπεία, να διορθώσουν μη φυσιολογικές αποκρίσεις και επομένως να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ασθενών (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor ). (Σχήμα ) Ενδοφθάλμιος Φακός Βηματοδότης Τεχνητή Καρδιά Οδοντικό Εμφύτευμα Καρδιακές Βαλβίδες Αντικατάσταση Ισχίου Διανοίκτες Στενώσεων Αντικατάσταση Γονάτου Καθετήρες Χειρουργικά Ράμματα Σχήμα Εφαρμογές Βιοϋλικών Όπως φαίνεται και από τον πίνακα , ο αριθμός των εμφυτευμάτων και των ιατρικών ιατρικών συσκευών που χρησιμοποιούνται ανά έτος παγκοσμίως είναι πολύ μεγάλος. Σύμφωνα με μια έρευνα των Lysaght, και O'Laughlin, το 2000, η ζωή περισσότερων από είκοσι εκατομμυρίων ανθρώπων είχε διατηρηθεί, υποστηριχθεί ή σημαντικά βελτιωθεί από την αντικατάσταση οργάνων και λειτουργιών τους. Ο αριθμός των ανθρώπων στους οποίους έχει αντίκτυπο η εφαρμογή των βιοϋλικών αυξάνει κατά περίπου 10% ανά έτος. 13

26 Πέρα από τον μεγάλο αντίκτυπο που τα βιοϋλικά έχουν στον τομέα της υγείας, επηρεάζουν σημαντικά και τον τομέα της οικονομίας. Το κόστος του πρώτου έτους της ανάρρωσης μετά από αντικατάσταση οργάνου ή τοποθέτηση εμφυτεύματος υπερβαίνει τα 200 δισεκατομμύρια ευρώ το χρόνο παγκοσμίως και αντιπροσωπεύει το μεταξύ 7% και 8% του συνολικού κόστους για τον τομέα της υγείας, ανά τον κόσμο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το κόστος της θεραπείας, που σχετίζεται με την ανάπτυξη της τεχνολογίας για την αντικατάσταση οργάνων, υπερβαίνει το 1% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος. Επομένως, το οικονομικό ενδιαφέρον της εφαρμογής των βιοϋλικών είναι πραγματικά μεγάλο (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor ). Ιατρικές Συσκευές Αριθμός που Χρησιμοποιείται / Χρόνο Παγκοσμίως Ενδοφθάλμιοι Φακοί Φακοί Επαφής Αγγειακά Μοσχεύματα Αντικαταστάτες Ισχίου/Γονάτου Καθετήρες Βηματοδότες Καρδιακές Βαλβίδες Διανοίκτες Στενώσεων > Οδοντιατρικά Εμφυτεύματα Πίνακας Αριθμός Ιατρικών Συσκευών που Χρησιμοποιείται ανά Έτος Παγκοσμίως (Lysaght, και O'Laughlin, 2000) Παρότι τα περισσότερα βιοϋλικά και οι ιατρικές συσκευές εκπληρώνουν ικανοποιητικά το σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιούνται, βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής των ασθενών ή ακόμα και σώζοντας ζωές, συχνά δημιουργούν επιπλοκές και προβλήματα, κάνοντας την απομάκρυνσή τους από το ανθρώπινο σώμα και την τοποθέτηση νέου επιβεβλημένη. Τα σημαντικότερα προβλήματα που σχετίζονται με την χρήση εμφυτευμάτων και ιατρικών συσκευών προκύπτουν από μηχανική αστοχία του 14

27 βιοϋλικού (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor, Cooke, 2004), θρόμβωση περιοχών όπου αυτό έχει εμφυτευθεί (Hanson, Hanson και Ratner 2004), αλλά από την εμφάνιση νοσοκομειακών σηψαιμικών επεισοδίων σχετιζόμενων με λοιμώξεις που προκαλούνται από βιοϋλικά (Ratner και Hoffman, Nonfouling urfaces, 2004; Costerton et al., 2004). Αυτές είναι οι κύριες αιτίες που εμποδίζουν την μακροχρόνια χρήση των βιοϋλικών και αυξάνουν τη νοσηρότητα, το κόστος νοσηλείας αλλά και τη θνησιμότητα. Επομένως, το πεδίο των βιοϋλικών δεν έχει ακόμα ερευνηθεί πλήρως. Πρόκειται για ένα πεδίο η μελέτη του οποίου εξελίσσεται σταθερά τα τελευταία πενήντα περίπου χρόνια και αυτό που απαιτεί είναι μια πολυδιάστατη και πειθαρχημένη προσέγγιση η οποία να φέρνει κοντά και σε σαφή επικοινωνία ερευνητές με διαφορετικά ακαδημαϊκά υπόβαθρα και γνώσεις. Κάποιες ειδικότητες που θα πρέπει να διασταυρωθούν για την μελέτη, δημιουργία και εφαρμογή υλικών που θα είναι συμβατά, τόσο ως προς την επιφάνεια όσο και ως προς τη δομή τους με τους ιστούς ξενιστές, είναι αυτές του: εμβιομηχανικού, ιατρού, χημικού, χημικού μηχανικού, ηλεκτρολόγου μηχανικού, μηχανολόγου μηχανικού, επιστήμονα των υλικών, βιολόγου (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor ) Κριτήρια Επιλογής Βιοϋλικών Σύμφωνα λοιπόν και με τα παραπάνω, τα κριτήρια με βάση τα οποία επιλέγεται να χρησιμοποιηθεί ένα υλικό ως βιοϋλικό είναι πολλά. (ι) Καταρχήν, πρέπει να έχει τέτοιες μηχανικές ιδιότητες ώστε να αντικαταστήσει τη λειτουργία του οργανικού ιστού ή του οργάνου που έχει υποστεί βλάβη. Δηλαδή πρέπει να είναι συμβατό ως προς τη δομή του, ώστε να προσαρμοστεί, όσο το δυνατό καλύτερα, στη μηχανική συμπεριφορά του ιστού ξενιστή. Έτσι η συμβατότητα δομής αναφέρεται στις μηχανικές ιδιότητες του εμφυτεύματος και τέτοιες είναι το μέτρο ελαστικότητας (Young s Modulus), η αντοχή, η σκληρότητα και η σωστή μεταφορά τάσης στη διεπιφάνεια εμφυτεύματος ιστού (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor, Cooke, 2004). 15

28 (ιι) Το υλικό κατά δεύτερο λόγο πρέπει να είναι βιοσυμβατό. Οι ερευνητές έχουν συνδέσει τον όρο «βιοϋλικό» με τον όρο «βιοσυμβατότητα», εννοώντας ότι το υλικό πρέπει να γίνει δεκτό και να ενοποιηθεί με τον οργανισμό με ελεγχόμενο και προβλεπόμενο τρόπο, ώστε να εξασφαλίζεται η αρμονική συμβίωση βιοϋλικού και ζώντος οργανισμού. Ο όρος «βιοσυμβατότητα» λοιπόν αναφέρεται στην συμβατότητα της επιφάνειας, εννοώντας τη χημική, βιολογική και φυσική, συμπεριλαμβάνοντας και τη μορφολογία της επιφάνειας, καταλληλότητα του εμφυτεύματος για τον κάθε ιστό ξενιστή. Απαραίτητη επίσης προϋπόθεση της βιοσυμβατότητητας είναι το υλικό να μη είναι τοξικό, να μην εκλύει δηλαδή τοξικές ουσίες οι οποίες μπορούν να νεκρώσουν τον ιστό που το περιβάλλει (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor ). Υλικά που έρχονται σε άμεση επαφή με το αίμα δεν πρέπει να καταστρέφουν κύτταρα του αίματος ή να ενισχύουν τη δημιουργία θρόμβων. Όταν το αίμα έρχεται σε επαφή με ξένα υλικά, υπάρχει μια άμεση αντίδραση που οδηγεί στην εναπόθεση πρωτεϊνών και αιμοκυττάρων στο υλικό. Η διαδικασία αυτή συχνά οδηγεί σε θρόμβωση που μπορεί να γενικευτεί και να έχει δυσάρεστη εξέλιξη. Επομένως, η δημιουργία, συν τοις άλλοις, αντιθρομβωτικών υλικών αποτελεί αναγκαιότητα ειδικά για εμφυτεύματα που έρχονται σε άμεση επαφή με το αίμα και τέτοια είναι οι ενδοφλέβιοι καθετήρες, οι καρδιακές βαλβίδες, τα τεχνητά αιμοφόρα αγγεία και διανοίκτες αγγείων με στένωση (stents), αλλά ιατρικές συσκευές όπως τα φίλτρα αιμοκάθαρσης (Hanson, Hanson και Ratner 2004). Επίσης, η εμφάνιση νοσοκομειακών σηψαιμικών επεισοδίων σχετιζόμενων με λοιμώξεις που προκαλούνται από βιοϋλικά που εμφυτεύονται στο ανθρώπινο σώμα, κάτω από άσηπτες συνθήκες, είναι μία από τις κύριες αιτίες που εμποδίζουν την μακροχρόνια χρήση τους και αυξάνουν τη νοσηρότητα, το κόστος νοσηλείας αλλά και τη θνητότητα. Επομένως η χρήση αντιμικροβιακών υλικών ή υλικών που αποτρέπουν την προσκόλληση σε αυτά μικροοργανισμών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου το βιοϋλικό να μην προκαλεί αρνητικές αντιδράσεις (Ratner και Hoffman, Non-fouling urfaces, 2004; Costerton et al., 2004). 16

29 Η καταλληλότερη λοιπόν αλληλεπίδραση βιοϋλικού και ξενιστή-οργανισμούιστού επιτυγχάνεται όταν εξασφαλίζεται παράλληλα η συμβατότητα δομής (μηχανικές ιδιότητες) και επιφάνειας του υλικού (βιοσυμβατότητα). Πρέπει να σημειωθεί όμως ότι η επιτυχία του βιοϋλικού εξαρτάται και από την χειρουργική τεχνική (βαθμός τραύματος κατά την εμφύτευση, αποστείρωση κ.ά.) καθώς και από την γενικότερη κατάσταση της υγείας του ασθενούς και τις δραστηριότητές του Είδη Βιοϋλικών Η κλινική εμπειρία έχει δείξει ότι δεν μπορούν όλα τα υλικά που συνήθως χρησιμοποιούνται σε μηχανικές κατασκευές να χρησιμοποιηθούν και ως βιοϋλικά. Επειδή λοιπόν κανένα υλικό δεν μπορεί να θεωρηθεί απόλυτα αδρανές για τον οργανισμό, πολλοί κατατάσσουν τα βιοϋλικά σε κατηγορίες με βάση την αλλήλεπίδρασή τους με το όργανο, ιστό-ξενιστή, και αυτές είναι: (ι) το υλικό απελευθερώνει κάποιες τοξικές ουσίες που περιέχει και αυτές οδηγούν στη νέκρωση του ιστού που το περιβάλλει (τοξικό) (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor ). (ιι) το υλικό δεν είναι τοξικό αλλά σταδιακά αναρροφείται και αντικαθίσταται από τον ιστό που το περιβάλλει και που είναι υπό θεραπεία (βιοαποικοδομήσιμο) (Kohn et al., 2004). (ιιι) το υλικό δεν είναι τοξικό και είναι βιολογικά ανενεργό αλλά δεν μπορεί να αποσυντεθεί από τον οργανισμό (βιοσταθερό) (Ratner et al., 2004, Biomaterials cience: A Multidisciplinary endeavor ) (ιν) το υλικό δεν είναι τοξικό και είναι έντονα δραστικό με τον ιστό που το περιβάλλει, σχηματίζοντας χημικούς δεσμούς που το σταθεροποιούν (πυκνά κεραμικά υδροξυαπατίτη, βιοενεργά γυαλιά, βιοενεργά κεραμικά-γυαλιά και βιοενεργά σύνθετα είναι μερικά παραδείγματα της τελευταίας κατηγορίας) (βιοσύνθετο-βιοενεργό) (Hench και Best, 2004). 17

30 Τα βιοϋλικά μπορούν επίσης να καταταχθούν με βάση το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένα. Έτσι χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: (ι) μέταλλα και κράματά τους. Τα μέταλλα που με επιτυχία χρησιμοποιούνται ως βιοϋλικά είναι ο χρυσός και το ανοξείδωτο ατσάλι αλλά και τα κράμματα τιτανίου και κοβαλτίου. Μεταλλικά εμφυτεύματα και συσκευές βρίσκουν εφαρμογή, στην ορθοπεδική, την οδοντιατρική άλλα και σε καρδιαγγειακά εμφυτεύματα όπως τμήματα τεχνητής καρδιάς, βηματοδότες, προσθετικές βαλβίδες, διανοίκτες στενώσεων, καθετήρες (Brunski, 2004). (ιι) κεραμικά. Τα κεραμικά που χρησιμοποιούνται με επιτυχία είναι: αλουμίνα, τιτανία, ζιρκονία, βιοενεργά γυαλιά, άνθρακας και υδροξυαπατίτης, και χαρακτηρίζονται και από την αρκετά καλή βιοσυμβατότητά τους. Χρησιμοποιούνται για την κατασκευή οπτικών γυαλιών και διαγνωστικών συσκευών, στην ορθοπεδική και την οδοντιατρική (Hench και Best, 2004). (ιιι) πολυμερή. Τα πολυμερή χρησιμοποιούνται ευρέως για την κατασκευή βιοϋλικών με ποικίλες βιοϊατρικές εφαρμογές. Εκείνα που χρησιμοποιούνται πιο συχνά είναι τα: πολυαιθυλένιο (PE), πολυουρεθάνη (PU), πολυμεθακρυλικός μεθυλεστέρας (PMMA), πολυτερεφθαλικός αιθυλενεστέρας (PET), πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC), σιλικόνη (i), πολυσουλφόνη (P), πολυλακτικό οξύ (PLA), πολυγλυκολικό οξύ (PGA) αλλά και πολλά ακόμη (Cooper et al., 2004). (ιν) σύνθετα. Tα σύνθετα φτιάχνονται με συνδυασμούς των τριών πρώτων κατηγοριών (Migliaresi και Alexander, 2004). Επειδή τα υλικά με τα οποία ασχοληθήκαμε κατά τη διάρκεια της διατριβής ήταν πολυμερή μόνο αυτή την κατηγορία θα αναπτύξουμε Πολυμερή Τα συστατικά άτομα των κλασσικών πολυμερών είναι συνήθως άνθρακες και ενώνονται σε μια γραμμική, αλυσιδωτή δομή με ομοιοπολικούς δεσμούς. Οι δεσμοί μέσα στην αλυσίδα χρησιμοποιούν δύο ηλεκτρόνια σθένους από κάθε άτομο, αφήνοντας τους 18

31 άλλους δύο δεσμούς διαθέσιμους για τη συμπλήρωση από ποικιλία ατόμων (π.χ. Η 2 ), μορίων, λειτουργικών ομάδων κ.ά. Τα πολυμερή, με βάση την οργάνωση της αλυσίδας τους κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες (Cooper et al., 2004, Cooke, 2004): ι) Τα θερμοσκληρυνόμενα: είναι πολυμερή με πλευρικές αλυσίδες μεταξύ των οποίων δημιουργούνται ενώσεις, σχηματίζοντας μια σταθερή τρισδιάστατη δομή, η οποία όμως μετά από θέρμανση και ψύξη, εξαιτίας των σταυροδεσμών που σχηματίζονται, δεν επανακτά την αρχική της ομοιομορφία (μη αντιστρεπτή διαδικασία) ιι) Τα θερμοπλαστικά: είναι πολυμερή με λίγες ή καθόλου διακλαδώσεις οι οποίες συγκρατούνται κοντά μεταξύ τους με δυνάμεις Van der Walls και υδρογόνου, δηλαδή ασθενείς δυνάμεις, οπότε και τα υλικά αυτά έχουν μικρότερη ισχύ από ότι τα θερμοσκληρυνόμενα. Όμως, μετά από θέρμανση και ψύξη, εξαιτίας της έλειψης σταυροδεσμών, δεν χάνουν τις αρχικές τους ιδιότητες (η θέρμανση-ψύξη μπορεί να επαναληφθεί για 1-2 φορές), δηλαδή είναι επαναμορφοποιήσιμα. ιιι) Τα ελαστομερή: είναι πολυμερή με ελάχιστους σταυροδεσμούς. Μάλιστα με βουλκανισμό (θείωση) αυξάνονται οι δεσμοί αυτοί ώστε να προκύψουν πολυμερή με μεγάλη σκληρότητα και ευκαμψία. Ένας ακόμη τρόπος με τον οποίο μπορούν να καταταχθούν τα πολυμερή είναι με βάση τη μορφή και τις φυσικοχημικές ιδιότητες που πρέπει να έχουν για την αντίστοιχη ιατρική εφαρμογή. Έτσι εκτός από τα πολυμερή που διατηρούν τις αρχικές τους ιδιότητες υπάρχουν τα: ι) Βιοδιασπώμενα Υλικά Υπάρχουν περιπτώσεις που ένα πολυμερικό εμφύτευμα δε χρειάζεται να αφαιρεθεί με επέμβαση όταν δεν είναι πλέον χρήσιμο. Τα βιοδιασπώμενα πολυμερή έχουν αξία στις εφαρμογές που απαιτούν μόνο την προσωρινή παρουσία του πολυμερικού εμφυτεύματος. Ένα επιπρόσθετο πλεονέκτημα είναι ότι η χρήση του μπορεί να παρακάμψει κάποια από τα προβλήματα που σχετίζονται με τη μακροχρόνια χρήση των εμφυτευτικών συσκευών. Από μια πρακτική άποψη είναι βολικό να διακριθούν 19

32 τέσσερις κύριες κατηγορίες βιοδιασπώμενων εμφυτευμάτων: το προσωρινό ικρίωμαικρίωμα ιστοτεχνολογίας, το προσωρινό φράγμα, η συσκευή αποδέσμευσης (διανομής) φαρμάκων και το πολυλειτουργικό μόσχευμα (Kohn et al., 2004; Ratner Degradation of Materials in the Biological Environment, 2004; Coury, 2004). Το προσωρινό ικρίωμα-ικρίωμα ιστοτεχνολογίας Η χρήση ενός προσωρινού ικριώματος μπορεί να εφαρμοστεί σε καταστάσεις όπου το φυσικό στρώμα του ιστού έχει εξασθενήσει από μόλυνση, πληγή ή επέμβαση και απαιτεί κάποια τεχνητή υποστήριξη, ή κάποιο όργανο έχει χάσει τη λειτουργικότητά του. Κάποια παραδείγματα τέτοιων περιπτώσεων είναι ένα σπασμένο οστό, μια πληγή σε στάδιο ανάρρωσης, ένα κατεστραμμένο αγγείο ή όργανο. Τα ράμματα, οι συσκευές σταθεροποίησης οστών (όπως βίδες ή πλάκες), οι ενδοαγγειακοί διανοίκτες και τα ικριώματα ιστοτεχνολογίας θα μπορούσαν να είναι παραδείγματα των αντίστοιχων συσκευών υποστήριξης. Σε όλα αυτά τα περιστατικά, το βιοδιασπώμενο μόσχευμα παρέχει προσωρινή μηχανική υποστήριξη έως ότου θεραπευτεί ο φυσικός ιστός και ανακτήσει τις δυνάμεις του ή αποκατασταθεί η λειτουργία του οργάνου. Ειδικά στην περίπτωση των ικριωμάτων ιστοτεχνολογίας, κύτταρα καλλιεργούνται στο ικρίωμα (για παράδειγμα ηπατικά, αν στόχος είναι η δημιουργία συκωτιού) ώστε σταδιακά να αποκτήσει τόσο τη δομή όσο και τη λειτουργικότητα του οργάνου που πρόκειται να αντικαταστήσει. Προκειμένου να λειτουργήσει σωστά το προσωρινό ικρίωμα, θα πρέπει να υπάρξει μια σταδιακή μετατόπιση τάσης: καθώς ο φυσικός ιστός θεραπεύεται ή το όργανο αναπτύσσεται, το μόσχευμα θα πρέπει σταδιακά να εξασθενεί. Το προσωρινό φράγμα Η κυριότερη ιατρική εφαρμογή ενός προσωρινού φράγματος είναι στην αποφυγή συγκόλλησης. Οι χειρουργικές συγκολλήσεις μεταξύ δύο τμημάτων ιστών προκαλείται από τη θρόμβωση του αίματος στο τμήμα του ιστού έξω από το αγγείο, και συνήθως ακολουθείται από μόλυνση. Οι συγκολλήσεις είναι ένα κοινό πρόβλημα μετά από επεμβάσεις καρδιακές, σπονδυλικές και επεμβάσεις στους τένοντες. Ένα προσωρινό φράγμα μπορεί να πάρει τη μορφή μιας λεπτής πολυμερικής ταινίας ή μιας συσκευής προσομοίωσης δικτυώματος και τοποθετείται κατά τη διάρκεια της επέμβασης, ανάμεσα 20

33 στους ιστούς που τείνουν να συγκολληθούν. Άλλες εφαρμογές προσωρινών φραγμάτων είναι το τεχνητό δέρμα για τη θεραπεία εγκαυμάτων και άλλων βλαβών του δέρματος. Η συσκευή διανομής φαρμάκων Εφόσον οι εμφυτεύσιμες συσκευές διανομής φαρμάκων είναι από αναγκαιότητα προσωρινές συσκευές, η ανάπτυξη των αντιστοίχων συστημάτων είναι πιθανώς η πιο ευρεία εφαρμογή των βιοδιασπώμενων πολυμερών. Υπάρχουν διάφορες εφαρμογές των συσκευών αυτών. Ιδιαιτέρως αξιοσημείωτη είναι μια ενδοκρανιακή συσκευή που παρέχει ένα χημειοθεραπευτικό παράγοντα σε ασθενείς που υποφέρουν από πολυμορφικό γλιοβλάστωμα, μια θανάσιμη μορφή καρκίνου του εγκεφάλου. Πολυλειτουργικές συσκευές Συσκευές που συνδιάζουν κάποιες λειτουργίες. Για παράδειγμα, η διαθεσιμότητα βιοδιασπώμενων οστέινων ήλων και κοχλιών μπορεί να συνδυάσει τη μηχανική υποστήριξη με τη λειτουργία συσκευής διανομής φαρμάκου: ένα βιοδιασπώμενο οστέινο καρφί που συγκρατεί το σπασμένο οστό στη θέση του μπορεί ταυτόχρονα να προκαλέσει την ανάπτυξη ενός νέου οστέινου ιστού στο σημείο της θραύσης, ελευθερώνοντας αργά παράγοντες που αναπτύσσουν το οστό (όπως οστέινη μορφογενητική πρωτείνη). ιι) Υδροπηκτές Οι υδροπηκτές είναι υδρόφιλες, διασταυρούμενες πολυμερικές δομές που παράγονται από την αντίδραση ενός ή περισσότερων μονομερών, ή από τους συνεταιρικούς δεσμούς όπως ο δεσμός υδρογόνου και οι ισχυρές van der Waals αλληλεπιδράσεις μεταξύ των αλυσίδων (Peppas, 2004). Παρασκευάζονται με διόγκωση διασταυρούμενων δομών σε νερό ή βιολογικά υγρά που περιέχουν μεγάλα ποσά νερού. Σε πολλές περιπτώσεις, το νερό μπορεί να είναι παρόν μόνο κατά τη διάρκεια της τελικής διαμόρφωσης της διασταυρούμενης δομής. Το πλήθος των διαθέσιμων υδροπηκτών παρέχει πολλές ευκαιρίες για πολυμερικούς σχηματισμούς. Η καλύτερη προσέγγιση για τη δημιουργία μιας 21

34 υδροπηκτής με τα επιθυμητά χαρακτηριστικά, είναι ο συσχετισμός της μακρομοριακής δομής των πολυμερών με τα μηχανικά χαρακτηριστικά που επιθυμούνται. Η υδροπηκτή που αρχικά παρουσιάστηκε ως βιοϋλικό ήταν το πολυυδροξυ αίθυλ μεθακρυλικό οξύ (PHEMA). Η δομή του PHEMA επιτρέπει περιεκτικότητα νερού παρόμοια με αυτή των ζωντανών ιστών, είναι αδρανές στις φυσιολογικές βιολογικές διεργασίες, δείχνει αντίσταση στην υποβάθμιση, δεν απορροφάται από τον οργανισμό, αντιστέκεται στην αποστείρωση σε υψηλή θερμοκρασία και μπορεί να παραχθεί σε ποικιλία σχημάτων και μορφών. Άλλες υδροπηκτές με βιοϊατρικό ενδιαφέρον είναι και τα πολυακρυλαμίδια (PA). Έχουν γίνει μελέτες πάνω στην απότομη διόγκωση και συρρίκνωση μερικώς υδροποιημένων πηκτών ακρυλαμιδίου, με αλλαγές στη σύσταση του παράγοντα διόγκωσης, τη διάρκεια θεραπείας, το βαθμό υδρόλυσης και τη θερμοκρασία. Αυτές οι μελέτες έδειξαν ότι οι ιοντικές ομάδες που παράγονται σε μια πηκτή ακρυλαμιδίου κατά την υδρόλυση, δίνουν στην πηκτή μια δομή που δείχνει διακριτή αλλαγή στην ισορροπία του όγκου με αλλαγές στο περιβάλλον. Οι φυσικές ιδιότητες των υδροπηκτών τις καθιστούν ικανές για μια μεγάλη ποικιλία βιοϊατρικών και φαρμακευτικών εφαρμογών. Επιδεικνύουν ιδιότητες που τις κάνουν επιθυμητές ως βιοσυμβατά και αιμοσυμβατά υλικά. Μη ιοντικές υδροπηκτές που χρησιμοποιούνται σε εφαρμογές που έρχονται σε επαφή με το αίμα, κατασκευάζονται από πολύ-βινυλική-αλκοόλη (PVA), PA, PHEMA και οξείδια πολυαιθυλενίου (PEO). Ηπαρινοποιημένες πολυμερικές υδροπηκτές είναι επίσης υποσχόμενα υλικά για αιμοσυμβατές εφαρμογές. Μια από τις πρόσφατες βιοϊατρικές εφαρμογές είναι στους φακούς επαφής. Άλλες εφαρμογές περιλαμβάνουν υλικά τεχνητού τένοντα, τεχνητές μεμβράνες νεφρού, αρθριτικούς χόνδρους, τεχνητό δέρμα, υλικά ανακατασκευής προσώπου και σιαγώνα, καθώς και υλικά αντικατάστασης φωνητικών χορδών. ιιι) Φυσικά Πολυμερή Η μεγάλη ποικιλία των πολυμερών περιλαμβάνει και τα φυσικά πολυμερή όπως η κυτταρίνη, το άμυλο, το φυσικό κόμμι και το DNA, το γενετικό υλικό όλων των ζώντων οργανισμών. Ενώ αυτά τα πολυμερή είναι αναμφισβήτητα ενδιαφέροντα και έχουν 22

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Τομέας Τηλεπικοινωνιών και Διαστημικής Εργαστήριο Ηλεκτρομαγνητικής Θεωρίας Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 Εβδ. Ημερ. Μέρα Ώρα Μάθημα Είδος Μαθήμ. Τίτλος Μαθήματος 1 15/09/2014 Δευτέρα 9.30-11.30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς

Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς -Πλαστικά/πολυμερή (πλεονεκτήματα μειονεκτήματα) -Βιοαποικοδομήσιμα πολυμερη (πλεονεκτήματα μειονεκτήματα) -Βιοαποικοδομήσιμα πολυμερή ως υλικά συσκευασίας -Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΙΤΙΟ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Το πυρίτιο (Silicium) είναι το χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο Si, ατομικό αριθμό 14 και ατομική μάζα 28,0855 amu Είναι ένα μεταλλοειδές που ανήκει στην ομάδα 14 του περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ & ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΑΝΑΠΛ. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΛΑΜΙΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2005 Η σύγχρονη ιατρική και βιοτεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι μέτρησης μηχανικών ιδιοτήτων κυττάρων και μοντέλα κυτταρικής μηχανικής συμπεριφοράς

Μέθοδοι μέτρησης μηχανικών ιδιοτήτων κυττάρων και μοντέλα κυτταρικής μηχανικής συμπεριφοράς ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μέθοδοι μέτρησης μηχανικών ιδιοτήτων κυττάρων και μοντέλα κυτταρικής μηχανικής συμπεριφοράς Πετρόπουλος Ηλίας Σωτηρόπουλος Εμμανουήλ Μέθοδοι μέτρησης των μηχανικών ιδιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της ελληνικής έκδοσης... v Πρόλογος...vii Λίγα λόγια για τον συγγραφέα...ix Ευχαριστίες...ix

Πρόλογος της ελληνικής έκδοσης... v Πρόλογος...vii Λίγα λόγια για τον συγγραφέα...ix Ευχαριστίες...ix Περιεχόμενα Πρόλογος της ελληνικής έκδοσης... v Πρόλογος...vii Λίγα λόγια για τον συγγραφέα...ix Ευχαριστίες...ix Κεφαλαιο 1: Eισαγωγή... 1 1. ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ... 1 2. ΜΙΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΙΤΡΩΔΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΝΕΡΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ Θεόδωρος Παπαϊωάννου Επίκουρος Καθηγητής Α Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ιατροτεχνολογικά προϊόντα Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ελπινίκη Παπαγεωργίου Σημειώσεις Παρουσίαση : Μελέτη της απαγωγής βιοϊατρικού σήματος, εφαρμογή σε θεραπευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΝΑΝΟΫΔΡΟΞΥΑΠΑΤΙΤΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΛΥΟΦΙΛΙΩΣΗΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΝΑΝΟΫΔΡΟΞΥΑΠΑΤΙΤΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΛΥΟΦΙΛΙΩΣΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΛΙΚΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΝΑΝΟΫΔΡΟΞΥΑΠΑΤΙΤΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΛΥΟΦΙΛΙΩΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϋλικά. Ενότητα 5: Πρωτεΐνες, Κύτταρα, Ιστοί Αλληλεπίδραση με Βιοϋλικά. Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Βιοϋλικά. Ενότητα 5: Πρωτεΐνες, Κύτταρα, Ιστοί Αλληλεπίδραση με Βιοϋλικά. Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Βιοϋλικά Ενότητα 5: Πρωτεΐνες, Κύτταρα, Ιστοί Αλληλεπίδραση με Βιοϋλικά Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Περιεχόμενα ενότητας Πρωτεΐνες Δομή και είδη Λειτουργίες πρωτεϊνών

Διαβάστε περισσότερα

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος xi 1 Αντικείμενα των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής 1 1.1 Πιθανοτικά Πρότυπα και Αντικείμενο των Πιθανοτήτων, 1 1.2 Αντικείμενο της Στατιστικής, 3 1.3 Ο Ρόλος των Πιθανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ Διευθυντής: Διονύσιος-Ελευθ. Π. Μάργαρης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 23/2/2014 Mainalon Resort, Τρίπολη ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ _

Κυριακή, 23/2/2014 Mainalon Resort, Τρίπολη ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ _ Κυριακή, 23/2/2014 Mainalon Resort, Τρίπολη ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ _ Σοφία Χατζηαντωνίου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργαστήριο Φαρμακευτικής Τεχνολογίας, Τμήμα Φαρμακευτικής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϋλικά. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών. Εισαγωγή

Βιοϋλικά. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών. Εισαγωγή Βιοϋλικά Ενότητα 1: Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών 1 Περιεχόμενα ενότητας Λίγα λόγια για τα βιοϋλικά Ορισμός Είδη βιοϋλικών και εφαρμογές τους Ιδιότητες, λειτουργίες και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

* Αισθητικές άμεσες και έμμεσες εμφράξεις (λευκά σφραγίσματα): Η χρήση υλικών, όπως

* Αισθητικές άμεσες και έμμεσες εμφράξεις (λευκά σφραγίσματα): Η χρήση υλικών, όπως ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ: Η Διαφορά της ΓΕΝΙΚΗΣ απο την ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ οδοντιατρικής,είναι: Γενικη οδοντιατρκή: Αφορά την υγεία του στόματος,καθώς και την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

Πλαστική Χειρουργική

Πλαστική Χειρουργική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Πλαστική Χειρουργική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc25 Μιχαήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 11 ΣΤΡΟΒΙΛΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 11 ΣΤΡΟΒΙΛΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΕΡΜΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ ΚΑΙ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΤΡΟΒΙΛΟΜΗΧΑΝΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΡΟΒΙΛΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ Υπεύθυνος: Επικ. Καθηγητής Δρ. Α. ΦΑΤΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (BIOMINERALS, BIOLOGICAL CERAMICS) -NACRE (μαργαρο, σεντεφι) -ΦΕΡΡΙΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΑΓΝΗΤΟΣΩΜΑΤΑ

ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (BIOMINERALS, BIOLOGICAL CERAMICS) -NACRE (μαργαρο, σεντεφι) -ΦΕΡΡΙΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΑΓΝΗΤΟΣΩΜΑΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (BIOMINERALS, BIOLOGICAL CERAMICS) -NACRE (μαργαρο, σεντεφι) -OΣΤΑ -ΔΟΝΤΙΑ -ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΝΕΣ ΠΥΡΙΤΙΟΥ -ΦΕΡΡΙΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΑΓΝΗΤΟΣΩΜΑΤΑ Nacre (μαργαρο, σεντεφι) 95% Ανοργανη φαση=ανθρακικο

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ 1η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΞΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΛΑΜΙΑ 21 22 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2005 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών

Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 03 ΔΟΚΙΜΕΣ(TEST) ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Διδάσκων Δρ Κατσιρόπουλος Χρήστος Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών 2014-15 1 Καταστροφικές μέθοδοι 1. Τεχνική διάλυσης της μήτρας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους

Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους Αδαµαντία Α. Πολυδώρου Εδικ. Καρδιολόγος 251 Γ.Ν.Αεροπορίας Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια σύµφωνα µε την µελέτη Rochester αυξάνουν µε

Διαβάστε περισσότερα

Νανο-τεχνολογία. Νανο-Επιστήμη. Προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω

Νανο-τεχνολογία. Νανο-Επιστήμη. Προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω Νανο-τεχνολογία Ο σχεδιασμός, ο χαρακτηρισμός, η παραγωγή και η εφαρμογή των δομών, συσκευών και συστημάτων, ελέγχοντας τη μορφή και το μέγεθος σε κλίμακα νανόμετρου Νανο-Επιστήμη Η μελέτη των φαινομένων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Εξασθενημένη αντίληψη χρωμάτων. Ολα τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν τις καθημερινές δραστηριότητες όπως:

Εξασθενημένη αντίληψη χρωμάτων. Ολα τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν τις καθημερινές δραστηριότητες όπως: KATAΡΑΧΤΗΣ ΜΑΤΙΩΝ Ο καταρράκτης, είναι μια από τις πιο συχνές αιτίες θόλωσης της όρασής μας μετά από κάποια ηλικία. Ο καταρράκτης είναι μέρος του φαινομένου της γήρανσης του ματιού. Ολοι οι άνθρωποι μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Eur. Ing. Δρ. Φ. Σκιττίδης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ xvii 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 1.1 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ 1 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ 5 2ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Στερεών στις Πρωτεΐνες

Φυσική Στερεών στις Πρωτεΐνες Φυσική Στερεών στις Πρωτεΐνες Νίκος Απ. Παπανδρέου Τ.Ε.Ι. Πειραιά Φεβρουάριος 2010 Ένα ελικοϊδές μονοπάτι Χημική δομή μίας πρωτεΐνης Μήκος αλυσίδας ~30 έως ~1000 αµινοξέα Συνολικός αριθµός ατόµων έως ~

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός. SOS ΙΑΤΡΟΙ, Μάρτιος 2014 XΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός. SOS ΙΑΤΡΟΙ, Μάρτιος 2014 XΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός SOS ΙΑΤΡΟΙ, Μάρτιος 2014 XΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Σύντομα ιατρικά νέα Ενδιαφέροντα άρθρα Γνώμες ασθενών BIOFILMS Κύκλος του biofilm

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Πρότυπο Κέντρο Καρδιάς και Αγγείων Athens Heart Center Διευθυντής: Καθηγητής Χριστόδουλος. Στεφανάδης Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Καρδιολογική Κλινική Ι. Γιαλάφος Δ/ντης Κ. Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΒΑΛΒΙΔΩΝ ΚΑΡΔΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΒΑΛΒΙΔΩΝ ΚΑΡΔΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΒΑΛΒΙΔΩΝ ΚΑΡΔΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ 1 1. ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΒΑΛΒΙΔΕΣ ΚΑΡΔΙΑΣ (για την αορτική, μιτροειδική, τριγλωχινική θέση) Να είναι κατασκευασμένες από υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή 5 Μετρητές παροχής 5.Εισαγωγή Τρεις βασικές συσκευές, με τις οποίες μπορεί να γίνει η μέτρηση της ογκομετρικής παροχής των ρευστών, είναι ο μετρητής Venturi (ή βεντουρίμετρο), ο μετρητής διαφράγματος (ή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Η οστεοαρθρίτιδα αντιμετωπίζεται χειρουργικά όταν: α) η καταστροφή του αρθρικού χόνδρου είναι ολοκληρωτική, β) όταν υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα, όπως πόνος ή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΕΤ ΙΙ. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ LASER ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστημονική Υπεύθυνη: Μαρία Λύρα Επικ.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΕΤ ΙΙ. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ LASER ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστημονική Υπεύθυνη: Μαρία Λύρα Επικ. ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΕΤ ΙΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ LASER ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστημονική Υπεύθυνη: Μαρία Λύρα Επικ. Καθηγήτρια 1998 LASER ΣΥΝΟΨΗ ñ

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Βιογραφικό v Πρόλογος vii Μετατροπές Μονάδων ix Συμβολισμοί xi. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

Σύντομο Βιογραφικό v Πρόλογος vii Μετατροπές Μονάδων ix Συμβολισμοί xi. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Περιεχόμενα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σύντομο Βιογραφικό v Πρόλογος vii Μετατροπές Μονάδων ix Συμβολισμοί xi ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ 1.1 Θερμοδυναμική και Μετάδοση Θερμότητας 1 1.2

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Φυσική του Σκελετού Τα οστά πραγματοποιούν τουλάχιστον έξι λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα: 1. Υποστήριξη 2. Κίνηση 3. Προστασία διαφόρων οργάνων 4. Αποθήκευση χημικών ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Reinier et al, 2004. α- ΕΛΙΚΑ ΚΕΡΑΤΙΝΗΣ

Reinier et al, 2004. α- ΕΛΙΚΑ ΚΕΡΑΤΙΝΗΣ Μέθοδοι Αξιολόγησης Καλλυντικών Προϊόντων Προϊόντα για τα μαλλιά Σοφία Χατζηαντωνίου Φαρμακοποιός, PhD Τομέας Φαρμακευτικής Τεχνολογίας ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΤΡΙΧΑΣ Reinier et al, 2004 α- ΕΛΙΚΑ ΚΕΡΑΤΙΝΗΣ Προϊόντα περιποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος Προϊόντων. Γαζοεπιδεσμικό Υλικό Υλικό ΜΤΝ Επιδεσμικό Υλικό Ιατρικές Συσκευές. Ξενοφών Γερμανός ΑΕΕ

Κατάλογος Προϊόντων. Γαζοεπιδεσμικό Υλικό Υλικό ΜΤΝ Επιδεσμικό Υλικό Ιατρικές Συσκευές. Ξενοφών Γερμανός ΑΕΕ Κατάλογος Προϊόντων Γαζοεπιδεσμικό Υλικό Υλικό ΜΤΝ Επιδεσμικό Υλικό Ιατρικές Συσκευές Κριμαίας 11-15, 11526 Αθήνα 210 6917178 210 6916258 info@xgermanos.com ΕΚΔΟΣΗ 2015 Περιεχόμενα Περιεχόμενα: Αποστειρωμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Υλικών

Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Υλικών Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Υλικών www.materials.uoc.gr Αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις του 21 ου αιώνα με προηγμένα υλικά Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Υλικών (TETY) Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Περίοδος Φεβρουαρίου 2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ 1ο-2ο ΕΞΑΜΗΝΟ 3ο-4ο ΕΞΑΜΗΝΟ 5ο-6ο

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση Βλιώρα Ευαγγελία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι ο υπολογισμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR

Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR Φώτης Νταής Καθηγητής Πανεπιστηµίου Κρήτης, Τµήµα Χηµείας Φασµατοσκοπία NMR Ο Πυρηνικός µαγνητικός Συντονισµός (NMR) είναι ένα φαινόµενο που συµβαίνει όταν πυρήνες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 24 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009 ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ Ε. ΠΕΤΕΙΝΑΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα