Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και άσκηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και άσκηση"

Transcript

1 : , 2014 Ανασκόπηση Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και άσκηση Ε. Λιόρδα 1 Φ. Ηλιάδης 2 Τ. Διδάγγελος 3 Α. Χατζητόλιος 4 1 Ειδικευόμενη Γενικής Ιατρικής, Αʹ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ, Θεσσαλονίκη 2 Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας, Αʹ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ, Θεσσαλονίκη 3 Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας, Αʹ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ, Θεσσαλονίκη 4 Διευθυντής Καθηγητής Παθολογίας, Αʹ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ, Θεσσαλονίκη Περίληψη O σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ τύπου 2) αποτελεί αίτιο υπεργλυκαιμίας στο 80% περίπου των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη. Oφείλεται σε συνδυασμένη διαταραχή, η οποία περιλαμβάνει τόσο την ελλιπή έκκριση της ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος, όσο και την αυξημένη αντίσταση στη δράση της ινσουλίνης. Συμπεριλαμβάνεται στους κύριους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων, ενώ παράλληλα προκαλεί και μικροαγγειακές επιπλοκές (αμφιβληστροειδοπάθεια, νευροπάθεια, νεφροπάθεια). Τα υγιειονοδιαιτητικά μέτρα αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για την αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Δίαιτα και άσκηση βοηθούν στην επίτευξη του γλυκαιμικού ελέγχου, ενώ παράλληλα ασκούν περαιτέρω ευνοϊκή επίδραση στη μείωση των επιπλοκών. Τόσο η αερόβια άσκηση, όσο και η άσκηση αντίστασης βελτιώνουν τη δράση της ινσουλίνης και μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση των επιπέδων της γλυκόζης, των λιπιδίων και της αρτηριακής πίεσης. Παράλληλα ελαττώνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και τη θνητότητα, ενώ βελτιώνουν και την ποιότητα ζωής. Σημαντικό είναι η άσκηση να πραγματοποιείται τακτικά, έτσι ώστε τα οφέλη της να είναι διαρκή. Τα περισσότερα άτομα με ΣΔ τύπου 2 μπορούν να ασκούνται με ασφάλεια λαμβάνοντας βέβαια τις απαραίτητες προφυλάξεις, όπου αυτές απαιτούνται. Η συμμετοχή στην άσκηση είναι θεμελιώδους σημασίας για τη βελτίωση της υγείας των ασθενών με ΣΔ τύπου 2. Εισαγωγή Πριν από την ανάπτυξη του θέματος θα αναφερθούμε σε μερικούς ορισμούς που αφορούν σε όρους που θα χρησιμοποιηθούν στην περιγραφή μας. Φυσική κατάσταση (physical fitness): αντικατοπτρίζει την ικανότητα ενός ατόμου να εκτελεί διάφορες σωματικές δραστηριότητες. Περιλαμβάνει την καρδιοαναπνευστική ικανότητα, τη μυϊκή ικανότητα και την ελαστικότητα. 1 Καρδιοαναπνευστική ικανότητα ή καρδιοαναπνευστική αντοχή (cardiorespiratory fitness): η ικανότητα του καρδιαγγειακού και αναπνευστικού συστήματος να παρέχουν οξυγόνο κατά τη διάρκεια παρατεταμένης σωματικής δραστηριότητας. 1 Η εκτίμηση της καρδιοαναπνευστικής αντοχής γίνεται με μέτρηση της μέγιστης πρόσληψης οξυγόνου (VO 2max ) κατά τη διάρκεια δοκιμασίας σε κυλιόμενο τάπητα ή σε εργομετρικό ποδήλατο. Μυϊκή ικανότητα (muscular fitness): περιλαμβάνει τη μυϊκή

2 δύναμη (την ποσότητα της δύναμης που μπορεί να ασκήσει ένας μυς) και τη μυϊκή αντοχή (την ικανότητα ενός μυός να συνεχίζει να λειτουργεί χωρίς κόπωση). 1 Ελαστικότητα: αναφέρεται στο εύρος της κίνησης που μπορεί να εκτελέσει μία άρθρωση. 1 Είδη άσκησης: 1. Αεροβική άσκηση: ρυθμική, επαναλαμβανόμενη και συνεχής κίνηση των ίδιων μυϊκών ομάδων τουλάχιστον για 10 min κάθε φορά Ασκήσεις αντίστασης (ενδυνάμωσης): χρησιμοποιούν τη μυϊκή δύναμη για τη μετακίνηση ενός βάρους ή για την υπερνίκηση φορτίου αντίστασης Ασκήσεις ελαστικότητας: είναι ασκήσεις έκτασης όπως οι διατάσεις, που έχουν ως στόχο να αυξήσουν ή να διατηρήσουν το εύρος της κίνησης που μπορεί να πραγματοποιήσει μία άρθρωση. 1 Ένταση αεροβικής άσκησης Μπορεί να προσδιορισθεί είτε με το μεταβολικό ισοδύναμο (ΜΕΤ), είτε με τη μέγιστη καρδιακή συχνότητα (HR max ), είτε με τη VO 2max (Πίν. 1). 2 Μεταβολικό ισοδύναμο (ΜΕΤ): χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει την ένταση της άσκησης και αντικατοπτρίζει τον ρυθμό που καταναλώνεται η ενέργεια σε κατάσταση ηρεμίας και στους ενήλικες ισούται περίπου με 1 Kcal/Kg ΒΣ/h. Μέγιστη καρδιακή συχνότητα (HR max ): μπορεί να υπολογισθεί από τον τύπο 220/ηλικία σε έτη. Αποθεματικό καρδιακής συχνότητας (HRR- Heart Rate Reserve): μπορεί να υπολογισθεί από τον τύπο μέγιστη καρδιακή συχνότητα/καρδιακή συχνότητα σε ηρεμία Μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου (VO 2max ): για τη μέτρησή της απαιτείται εργοσπειρομέτρηση. Ένταση ασκήσεων αντίστασης Βρίσκουμε το μέγιστο βάρος που μπορεί να άρει το άτομο για μία μόνο φορά. 3 Το βάρος αυτό Πίνακας 1. Κατάταξη αεροβικής σωματικής δραστηριότητας ανάλογα με την ένταση. Ένταση Αντικειμενική εκτίμηση έντασης Περιγραφική εκτίμηση Παραδείγματα σωματικής έντασης δραστηριότητας METS HRmax HRR VO 2max Καθιστική < 1,6 < 40% < 20% < 20% Κάθισμα ή ξάπλωμα με μικρή Παρακολούθηση τηλεόρασης, συμμετοχή κίνησης επιβάτης αυτοκινήτου, στάση σε όρθια θέση, ψυχαγωγικό διάβασμα βιβλίου Ήπια 1,6 < 3 40 < 55% 20 < 40% 20 < 40% Δεν προκαλεί σημαντική Διάβασμα για μελέτη, ψάρεμα, αλλαγή στον αριθμό των αναπνοών απλές οικιακές εργασίες και διαρκεί τουλάχιστον 60 min (μαγείρεμα, πλύσιμο πιάτων, σιδέρωμα), εργασία σε υπολογιστή Μέτρια 3 < 6 55 < 70% 40 < 60% 40 < 60% Μπορεί να διεξαχθεί παράλληλα Περπάτημα τουλάχιστον για 10 με συνομιλία, χωρίς αυτή min με μέτριο ή γρήγορο ρυθμό να διακόπτεται. Μπορεί (5-7 Km/h), χαλαρό κολύμπι, διπλή να διαρκέσει min. αντισφαίριση, γκολφ, ποδηλασία με σταθερό ρυθμό σε επίπεδο έδαφος με 8-15 Km/h, πετοσφαίριση, χαλαρός χορός, ιππασία, οικιακή καθαριότητα, περιποίηση κήπου Έντονη 6 < 9 70 < 90% 60 < 85% 60 < 85% Δεν μπορεί να διεξαχθεί Ζωηρό περπάτημα > 8 Km/h, παράλληλα με συνομιλία χωρίς περπάτημα σε ανηφόρα, βάδην, αυτή να διακόπτεται. Μπορεί τρέξιμο, αναρρίχηση, ποδηλασία να διαρκέσει μέχρι 30 min. > 15 Km/h, ζωηρός χορός, ποδόσφαιρο, αντισφαίριση, καλαθοσφαίριση, πετοσφαίριση στην άμμο, υδατοσφαίριση, πολεμικές τέχνες, περιποίηση κήπου με σκάψιμο Μέγιστη 9 90% 85% 85% Δεν μπορεί να διαρκέσει Για αθλητές για πάνω από 10 min 211

3 ονομάζεται 1-repetition maximum [1-RM] και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως το ανώτερο όριο για να προσδιορισθεί το ιδανικό βάρος που πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εκτέλεση μίας άσκησης αντίστασης (ως ποσοστό του 1-RM). 3 Oξεία επίδραση άσκησης στον μεταβολισμό της γλυκόζης Τριχοειδές Γλυκόζη Eξοκινάση G6P Νευρική/Ηλεκτρική Διέγερση Μεμβράνη μυϊκού κυττάρου GLUT4 ΡΚΒ aρκc Ενεργοποίηση TBC1D1/TBC1D4 CaMK Ca + Ινσουλίνη IR PI3K IRS-1 NO ROS AMPK Σύσπαση Σχήμα 1. Eπίδραση άσκησης στον μεταβολισμό της γλυκόζης. Oι μυϊκές συσπάσεις διεγείρουν τη μετακίνηση των GLUT4 γλυκοζομεταφορέων από το ενδοκυττάριο διαμέρισμα προς την επιφάνεια των μυϊκών κυττάρων μέσω ενεργοποίησης της AMP κινάσης (AMPK), της αύξησης του μονοξειδίου του αζώτου (ΝO nitric oxide) και της αύξησης των ελευθέρων ριζών οξυγόνου (ROS reactive oxygen species). Παρόμοια δράση έχει και η ινσουλίνη η οποία επίσης διεγείρει τη μετακίνηση των GLUT4 γλυκοζομεταφορέων προς την επιφάνεια των μυϊκών κυττάρων μέσω διαφορετικής όμως μεταβολικής οδού. Υπάρχει βέβαια και ένα τελικό κοινό σημείο στις δύο μεταβολικές οδούς που αφορά την ενεργοποίη - ση δύο ενδοκυττάριων πρωτεϊνών, των TBC1D1/TBC1D4 (τροποποιημένο από IUBMB Life 2009; 61: και από Physiol Rev 2013; 93: ). Κατά τη διάρκεια της άσκησης, οι μυϊκές συσπάσεις αυξάνουν την πρόσληψη της γλυκόζης από τους εργαζόμενους μυς. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί καθώς η ένταση της άσκησης αυξάνει, οι υδατάνθρακες γίνονται η κύρια πηγή ενέργειας. Φαίνεται ότι οι μυϊκές συσπάσεις διεγείρουν τη μετακίνηση των GLUT4 γλυκοζομεταφορέων, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την είσοδο της υδρόφιλης γλυκόζης εντός των μυϊκών κυττάρων, από το ενδοκυττάριο διαμέρισμα προς την επιφάνεια των μυϊκών κυττάρων μέσω ενεργοποίησης της AMP κινάσης, της αύξησης του μονοξειδίου του αζώτου (ΝO nitric oxide) και της αύξησης των ελευθέρων ριζών οξυγόνου (ROS reactive oxygen species). 4-6 Επίσης υπάρχουν ενδείξεις ότι η άσκηση ίσως αυξάνει ταυτόχρονα και τη δραστικότητα αλλά και τον αριθμό των GLUT4 μέσω διέγερσης της έκφρασης του γονιδίου τους. 5 Παρόμοια δράση έχει και η ινσουλίνη η οποία επίσης διεγείρει τη μετακίνηση των GLUT4 γλυκοζομεταφορέων προς την επιφάνεια των μυϊκών κυττάρων. 4,5 Ωστόσο η μεταβίβαση του σήματος της ινσουλίνης εντός των μυϊκών κυττάρων ακολουθεί διαφορετική μεταβολική οδό, τουλάχιστον στην αρχική της διαδρομή, σε σχέση με τη μεταβίβαση του σήματος της μυϊκής σύσπασης. Υπάρχει βέβαια και ένα τελικό κοινό σημείο στις δύο μεταβολικές οδούς που αφορά την ενεργοποίηση δύο ενδοκυττάριων πρωτεϊνών, των TBC1D1/TBC1D4. 5 Συμπερασματικά, η άσκηση αυξάνει την πρόσληψη της γλυκόζης από το μυϊκό κύτταρο κυρίως μέσω μετακίνησης των GLUT4 με μηχανισμό διαφορετικό κατά τα αρχικά στάδια από αυτόν της ινσουλίνης. Άρα η άσκηση οδηγεί σε αυξημένη είσοδο γλυκόζης στο μυϊκό κύτταρο ακόμα και όταν τα επίπεδα ή/και η δράση της ινσουλίνης είναι διαταραγμένα, όπως συμβαίνει σε ΣΔ τύπου 2. Επιπλέον επειδή υπάρχει και κοινό σημείο μεταξύ των δύο μεταβολικών οδών, η άσκηση αυξάνει και την ευαισθησία του μυϊκού κυττάρου στη δράση της ινσουλίνης (Σχ. 1). Κατά τη διάρκεια της άσκησης σε υγιή άτομα τα επίπεδα της γλυκόζης διατηρούνται μέσα σε φυσιολογικά όρια γιατί αυξάνεται αντισταθμιστικά η ηπατική παραγωγή γλυκόζης μέσω της ηπατικής γλυκογονόλυσης και γλυκονεογένεσης λόγω αύξησης των ορμονών του stress (κυρίως των κατεχολαμινών). Έτσι, σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2, παρ όλο που η μέτριας έντασης αεροβική άσκηση μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης και βελτιώνει τη δράση της ινσουλίνης, ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας είναι μικρός εφόσον δεν είναι ινσουλινοθεραπευόμενοι ή δεν λαμβάνουν ινσουλινο-εκκριτικά αντιδιαβητικά δισκία όπως είναι οι σουλφονυλουρίες και γλινίδες. Μάλιστα, μετά από έντονη άσκηση, λόγω μεγάλης αύξησης των ορμονών του stress, σε συνθήκες σημαντικής έλλειψης ινσουλίνης είναι δυνατόν να παρατηρηθεί και παροδική υπεργλυκαιμία. 6 Η οξεία επίδραση των ασκήσεων αντίστασης σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 δεν έχει μελετηθεί. Ωστόσο έχει φανεί ότι προκαλούν μείωση των επιπέδων γλυκόζης τουλάχιστον για 24 ώρες μετά την άσκηση σε ασθενείς με διαταραγμένη γλυκαιμία νηστείας (IFG impaired fasting glucose). 6 A Β 212

4 O συνδυασμός αεροβικής άσκησης και ασκήσεων αντίστασης φαίνεται να είναι πιο αποτελεσματικός από ό,τι η κάθε άσκηση ξεχωριστά στον έλεγχο της γλυκαιμίας. 6 Η άσκηση οδηγεί σε βελτίωση της ενέργειας της ινσουλίνης διάρκειας 2-72 ωρών. 6 Χρόνια επίδραση της άσκησης σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 Τόσο η αεροβική όσο και οι ασκήσεις αντίστασης βελτιώνουν τα επίπεδα γλυκόζης, τη δράση της ινσουλίνης και την οξείδωση των λιπών. Επιπλέον οι ασκήσεις αντίστασης αυξάνουν τη μάζα των σκελετικών μυών. 6,7 Στα λιπίδια μπορεί να προκαλέσει μικρή μείωση στην LDL, χωρίς να μεταβάλλει τη HDL και τα τριγλυκερίδια. Όταν η άσκηση συνδυάζεται με μείωση του σωματικού βάρους η επίδραση στα λιπίδια είναι ευνοϊκότερη. 6,7 Η αεροβική άσκηση μπορεί να μειώσει λίγο τη συστολική αρτηριακή πίεση, χωρίς μεταβολή της διαστολικής. 6 Επίσης μπορεί να βοηθήσει στην απώλεια βάρους. Ωστόσο για να χρησιμοποιηθεί ως επιπρόσθετο μέτρο για την απώλεια σωματικού βάρους, η άσκηση θα πρέπει να είναι καθημερινή και να διαρκεί τουλάχιστον 60 min. 6 Σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2, η άσκηση υπό επίβλεψη έχει καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με τη μη οργανωμένη άσκηση. 6 Μελέτες παρατήρησης έχουν δείξει ότι σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου και θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, ενώ παράλληλα σε διαβητικούς μειώνει τα συμπτώματα της κατάθλιψης και βελτιώνει την ποιότητα της ζωής. 6 Άσκηση και πρόληψη του ΣΔ τύπου 2 Η συμμετοχή σε τακτική αεροβική άσκηση μπορεί να αποτρέψει ή να καθυστερήσει την εμφάνιση του ΣΔ τύπου 2. 8 Η επίδραση των ασκήσεων αντίστασης δεν έχει μελετηθεί. Έτσι συστήνεται για τουλάχιστον 2,5 ώρες / εβδομάδα μέτρια (π.χ. γρήγορο περπάτημα) έως έντονη αεροβική άσκηση σε ενήλικες υψηλού κινδύνου για εμφάνιση ΣΔ τύπου 2 6. Άσκηση κατά την κύηση (πρόληψη γλυκαιμικός έλεγχος ΣΔ κύησης) Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι η άσκηση κατά τη διάρκεια της κύησης ίσως μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη κύησης. 9 Επίσης τυχαιοποιημένες μελέτες έδειξαν ότι η μέτριας έντασης άσκηση σχετίζεται με καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο του διαβήτη κύησης. 10 Αξιολόγηση του διαβητικού ασθενούς πριν την άσκηση Πριν από την έναρξη προγράμματος άσκησης, πιο έντονης από το γρήγορο περπάτημα, απαιτείται πλήρης κλινικοεργαστηριακός έλεγχος (κλινική εξέταση, έλεγχος ρύθμισης διαβήτη, έλεγχος για μακροαγγειακές και μικροαγγειακές επιπλοκές). 11 Σε ασθενείς που πληρούν ένα τουλάχιστον από τα κριτήρια του πίνακα 2 πρέπει να διενεργείται και δοκιμασία κόπωσης. 12 Αν η δοκιμασία κόπωσης είναι παθολογική πρέπει να γίνεται περαιτέρω έλεγχος με σπινθηρογράφημα καρδιάς ή/και στεφανιογραφία. 13 Σε ασθενείς που πρόκειται να συμμετέχουν σε ήπιας έντασης άσκηση όπως περπάτημα, η δοκιμασία κόπωσης πριν από την έναρξη του προγράμματος άσκησης δεν είναι απαραίτητη. 12 Άσκηση πασχόντων από ΣΔ τύπου 2 Μόλις 39% των ενηλίκων με διαβήτη είναι σωματικά δραστήριοι σε σύγκριση με 58% των μη διαβητικών ενηλίκων. 14 Ωστόσο, για τους περισσότερους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, η άσκηση συνιστάται για την αντιμετώπιση του διαβήτη και μπορεί να γίνεται με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα. 14 Πίνακας 2. Κριτήρια διενέργειας δοκιμασίας κόπωσης σε διαβητικούς ασθενείς πριν από την έναρξη προγράμματος άσκησης. 1. Ηλικία > 40 έτη, με ή χωρίς καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου εκτός από του διαβήτη 2. Ηλικία > 30 έτη και ένα τουλάχιστον από τα παρακάτω: Τύπου 1 ή τύπου 2 διαβήτης με > 10 έτη διάρκεια Υπέρταση Κάπνισμα Δυσλιπιδαιμία Αμφιβληστροειδοπάθεια Νεφροπάθεια συμπεριλαμβανομένης της μικρολευκωματινουρίας 3. Oποιοδήποτε από τα ακόλουθα, ανεξάρτητα από την ηλικία: Γνωστή ή ύποπτη στεφανιαία νόσο, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή περιφερική αρτηριακή νόσο Νευροπάθεια αυτόνομου νευρικού συστήματος Χρόνια νεφροπάθεια με νεφρική ανεπάρκεια 213

5 Ασκήσεις αεροβικές Συχνότητα: Η αεροβική άσκηση θα πρέπει να εκτελείται τουλάχιστον 3 ημέρες / εβδομάδα με μεσοδιάστημα αποχής όχι πάνω από 2 διαδοχικές ημέρες, λόγω της παροδικής ευεργετικής επίδρασης της άσκησης στη δράση της ινσουλίνης. 15 Oι περισσότερες κλινικές μελέτες για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της άσκησης σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 έχουν χρησιμοποιήσει μια συχνότητα τρεις φορές την εβδομάδα, 12,15,16 αλλά οι τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες για ενήλικες συστήνουν πέντε συνεδρίες μέτριας δραστηριότητας / εβδομάδα. 17,19,20 Ένταση 14 : Η αεροβική άσκηση θα πρέπει να είναι τουλάχιστον μέτριας έντασης που αντιστοιχεί περίπου στο 40-60% της VO 2max. Επιπλέον οφέλη μπορεί να αποκομισθούν από πιο έντονη άσκηση (> 60% της VO 2max ). Έχει φανεί ότι η βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου και πιθανώς και τα καρδιαγγειακά οφέλη επηρεάζονται σε μεγαλύτερο βαθμό από την ένταση της άσκησης σε σχέση με τη διάρκειά της. Έτσι, οι ασθενείς που ήδη ασκούνται σε έναν ρυθμό μέτριας έντασης θα πρέπει να αυξήσουν την ένταση της άσκησης σε έντονη άσκηση, ώστε να αποκομίσουν επιπλέον οφέλη στον γλυκαιμικό έλεγχο (και πιθανόν καρδιαγγειακά οφέλη). Διάρκεια: Τα άτομα με ΣΔ τύπου 2 πρέπει να πραγματοποιούν άσκηση μέτριας ή μεγαλύτερης έντασης τουλάχιστον για 150 min/εβδομάδα. Η αερόβια δραστηριότητα πρέπει να διαρκεί κάθε φορά για χρονική περίοδο τουλάχιστον 10 min. Περίπου 150 min/εβδομάδα μέτριας έντασης άσκηση σχετίζεται με μείωση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας σε μελέτες παρατήρησης. 19 Πρόσφατα η American Heart Association 17,20 συστήνει 150 min μέτριας δραστηριότητας (30 min/ημέρα για 5 ημέρες/εβδομάδα) ή 60 λεπτά έντονης σωματικής άσκησης (20 min/ημέρα για 3 μη διαδοχικές ημέρες/εβδομάδα) για όλους τους ενήλικες, ενώ οι τελευταίες ομοσπονδιακές κατευθυντήριες οδηγίες των ΗΠΑ συστήνουν 150 min μέτριας ή 75 min έντονης δραστηριότητας, ή έναν ισοδύναμο συνδυασμό και των δύο για όλη την εβδομάδα. Oι ομοσπονδιακές κατευθυντήριες οδηγίες των ΗΠΑ 19 προτείνουν ότι o όγκος άσκησης των ΜΕΤs min / εβδομάδα (METs της άσκησης x αριθ μός των λεπτών που διαρκεί η άσκηση ανά εβδομάδα) είναι ο ιδανικός και μπορεί να επιτευχθεί, για παράδειγμα, με 150 min/εβδομάδα περπάτημα με ταχύτητα (ένταση άσκησης 5 METs) ή με 75 min τζόγκινγκ με ταχύτητα (ένταση άσκησης 10 METs). Δυστυχώς, οι περισσότεροι ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 δεν έχουν επαρκή αερόβια ικανότητα ώστε να τρέχουν σε εβδομαδιαία βάση, ενώ παράλληλα πολλοί από τους ασθενείς παρουσιάζουν ορθοπεδικά προβλήματα ή άλλους περιορισμούς. Ως εκ τούτου, οι περισσότεροι διαβητικοί ασθενείς θα χρειασθούν τουλάχιστον 150 min μέτριας έντασης αερόβια άσκηση ανά εβδομάδα για να επιτύχουν μείωση του καρδιαγγειακού τους κινδύνου. 17,20 Καρδιαγγειακά και γλυκαιμικά οφέλη μπορεί ίσως να παρατηρηθούν και με μικρότερο όγκο άσκησης (χωρίς όμως να έχει καθορισθεί η ελάχιστη διάρκεια άσκησης), ενώ ίσως περαιτέρω όφελος μπορεί να προκύψει με την αύξηση της διάρκειας της άσκησης πέρα από τα προτεινόμενα όρια. Oι ασθενείς που έχουν καλύτερη φυσική κατάσταση μπορεί να πραγματοποιήσουν έντονης έντασης άσκηση για μικρότερο χρονικό διάστημα και να επιτύχουν τα ίδια οφέλη. Ρυθμός αύξησης της άσκησης: Προς το παρόν, δεν υπάρχει μελέτη σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 που να καθορίζει τον ρυθμό με τον οποίο πρέπει να αυξάνεται η ένταση και η διάρκεια της άσκησης. Συστήνεται μόνο σταδιακή αύξηση και των δύο ώστε να ελαττώνεται πολύ ο κίνδυνος τραυματισμού και να διατηρείται η συμμόρφωση των ασθενών. 6 Απώλεια σωματικού βάρους και συντήρηση της απώλειας: Τα πιο επιτυχημένα προγράμματα μείωσης του σωματικού βάρους περιλαμβάνουν συνδυασμό άσκησης, δίαιτας και τροποποίησης της συμπεριφοράς. Η άσκηση από μόνη της δεν μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια βάρους. Ωστόσο φαίνεται ότι άσκηση 420 min/εβδομάδα βοηθάει στη συντήρηση μίας μεγάλης απώλειας βάρους. 21,22 Ασκήσεις αντίστασης Συχνότητα: Oι ασκήσεις αντίστασης πρέπει να πραγματοποιούνται τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα σε μη συνεχόμενες ημέρες, 17,19,20,24,32,62 αλλά ιδανικό θα είναι να γίνονται τρεις φορές την εβδομάδα, 23,26 ως μέρος ενός προγράμματος άσκησης που θα περιλαμβάνει παράλληλα και αερόβιες ασκήσεις. Ένταση: Πρέπει να είναι μέτρια (50% του 1- RM) ή έντονη (75-80% του 1-RM) για μεγάλη αύξηση της δύναμης και της ενέργειας της ινσουλίνης. 23,32 Διάρκεια: Κάθε συνεδρία άσκησης πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον 5-10 ασκήσεις που να αφορούν τις μεγάλες μυϊκές ομάδες (στο άνω μέρος του σώματος, στο κάτω μέρος του σώματος και στον κορμό) και οι οποίες θα πρέπει να επαναλαμβάνο- 214

6 νται φορές η κάθε μία μέχρι να επέλθει κόπωση. 24,32,62 Αρχικά τουλάχιστον ένα πρόγραμμα (set) επαναλήψεων. Ωστόσο για επίτευξη ενδυνάμωσης απαιτούνται 3-4 προγράμματα ανά συνεδρία. Είδη προς άσκηση: Ελεύθερα βάρη, μηχανήματα δύναμης, αντίσταση από λάστιχα, αντίσταση από το βάρος του σώματος μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση της δύναμης και της μυϊκής μάζας. 25 Ρυθμός αύξησης της άσκησης: Για την αποφυγή τραυματισμών, η αύξηση της έντασης, της διάρκειας και της συχνότητας των συνεδριών άσκησης πρέπει να είναι σταδιακή. Πρώτα αυξάνεται η ένταση της άσκησης, στη συνέχεια ο αριθμός των επαναλήψεων, αργότερα ο αριθμός των προγραμμάτων και τέλος η συχνότητα των συνεδριών της άσκησης. Το ιδανικό αποτέλεσμα είναι μέσα σε 6 μήνες οι ασθενείς να πραγματοποιούν 3 συνεδρίες άσκησης που θα αποτελούνται από 3 προγράμματα των 8-10 επαναλήψεων σε 8-10 ασκήσεις με το 75-80% του 1-RM 26. Συνδυασμός αερόβιας άσκησης και ασκήσεων αντίστασης O συνδυασμός αερόβιας άσκησης και ασκήσεων αντίστασης προσφέρει μεγαλύτερο όφελος στον γλυκαιμικό έλεγχο από ό,τι η κάθε άσκηση ξεχωριστά, για αυτό και συστήνεται. 35 Επίσης η θερμιδική δαπάνη είναι μεγαλύτερη με συνδυασμένη άσκηση. Ηπιότερες μορφές άσκησης, όπως η γιόγκα και το τάι τσι, μπορεί να έχουν όφελος στον έλεγχο της γλυκόζης, 28 αλλά το αποτέλεσμά τους δεν είναι τεκμηριωμένο και προς το παρόν δεν συστήνονται. Άλλες δραστηριότητες: η καθημερινή δραστηριότητα Τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 ενθαρρύνονται να αυξήσουν τη συνολική καθημερινή σωματική τους δραστηριότητα για να κερδίσουν επιπλέον οφέλη για την υγεία τους. Η ενεργειακή δαπάνη για τις καθημερινές δραστηριότητες της ζωής μπορεί να δημιουργήσει ένα μεγάλο ημερήσιο θερμιδικό έλλειμμα και να εμποδίσει την αύξηση του σωματικού βάρους. 29 Τα παχύσαρκα άτομα κάθονται για περίπου 2,5 ώρες/ημέρα περισσότερο και περπατούν κατά μέσο όρο 5 χλμ/ημέρα λιγότερο σε σχέση με τα αδύνατα άτομα. Ασκήσεις ελαστικότητας Oι ασκήσεις ελαστικότητας μπορεί να συμπεριλαμβάνονται σε ένα πρόγραμμα άσκησης, χωρίς όμως να υποκαθιστούν ούτε την αερόβια άσκηση, ούτε τις ασκήσεις αντίστασης. 21 Άσκηση και υπεργλυκαιμία Σε άτομα με ΣΔ τύπου 1 που δεν ρυθμίζονται επαρκώς και παρουσιάζουν υπεργλυκαιμία, η άσκηση μπορεί να οδηγήσει σε κέτωση λόγω αύξησης των ανταγωνιστικών προς την ινσουλίνη ορμονών (κυρίως των κατεχολαμινών). Αντίθετα σε άτομα με ΣΔ τύπου 2, που διατηρούν υπολειμματική έκκριση ινσουλίνης, η υπεργλυκαιμία βελτιώνεται με την άσκηση, με την προϋπόθεση βέβαια ότι η υπεργλυκαιμία δεν είναι απόρροια υποκείμενου νοσήματος. Ως εκ τούτου, τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 γενικά δεν πρέπει να αναβάλλουν την άσκηση λόγω υπεργλυκαιμίας, υπό την προϋπόθεση ότι αισθάνονται καλά. Ωστόσο αν πρόκειται να έχουν έντονη φυσική δραστηριότητα με αυξημένα επίπεδα γλυκόζης (> 300 mg ) είναι φρόνιμο να είναι επαρκώς ενυδατωμένοι. 30 Επίσης σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 η αεροβική άσκηση βοηθάει και στη μείωση της μεταγευματικής υπεργλυκαιμίας, επειδή τα ενδογενή επίπεδα ινσουλίνης είναι υψηλότερα εκείνη τη στιγμή. 31 Άσκηση και υπογλυκαιμία Σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 που ελέγχονται με υγιειονοδιαιτητικά μέτρα μόνο, ο κίνδυνος εμφάνισης υπογλυκαιμίας κατά τη διάρκεια της άσκησης είναι ελάχιστος. 32 Η μέτρηση των επιπέδων της γλυκόζης μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν και μετά την άσκηση για να εκτιμηθεί το αποτέλεσμα της άσκησης στα επίπεδα της γλυκόζης. Δραστηριότητες μεγάλης διάρκειας αλλά χαμηλής έντασης γενικά προκαλούν μείωση στα επίπεδα της γλυκόζης, χωρίς όμως να προκαλούν υπογλυκαιμία. 33 Ενώ η πολύ έντονη δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσει παροδικές αυξήσεις στη γλυκόζη, 34,36 η διαλείπουσα, υψηλής έντασης άσκηση, αμέσως μετά το πρωινό γεύμα, σε ασθενείς που βρίσκονται υπό αγωγή μόνο με δίαιτα μειώνει τα επίπεδα της γλυκόζης και την έκκριση ινσουλίνης. 35 Σε ασθενείς που βρίσκονται υπό αγωγή με ινσουλίνη και σουλφονυλουρίες ή γλινίδες, η άσκηση μπορεί να επιπλέξει τον χειρισμό του διαβήτη. 36 Για επίπεδα γλυκόζης πριν την άσκηση μικρότερα από 100 mg/dl, η Αμερικάνικη Διαβητολογική Εταιρεία συστήνει να προσλαμβάνονται υδατάνθρακες πριν από κάθε άσκηση. 30 Αν οι ασθενείς ελέγχονται με δίαιτα ή με άλλα από του στόματος αντιδιαβητικά δισκία (μετ- 215

7 φορμίνη, πιογλιταζόνη, γλιπτίνες), δεν θα χρειαστούν πρόσληψη υδατανθράκων για άσκηση που διαρκεί λιγότερο από μία ώρα. Oι ινσουλινοθεραπευόμενοι ασθενείς θα πρέπει να καταναλώνουν πάνω από 15 γραμμάρια υδατανθράκων πριν από την άσκηση όταν το αρχικό επίπεδο της γλυκόζης είναι 100 mg/dl ή χαμηλότερο. Ωστόσο το συνολικό ποσό των υδατανθράκων που θα απαιτηθεί εξαρτάται από τη δόση της ινσουλίνης, τη διάρκεια και την ένταση της άσκησης και τις μετρήσεις του σακχάρου κατά τη διάρκεια της άσκησης. Έντονη αλλά μικρής διάρκειας άσκηση απαιτεί μικρή ή καθόλου πρόσληψη υδατανθράκων. 37 Συχνά εμφανίζεται υπογλυκαιμία μετά την άσκηση, όταν οι αποθήκες υδατανθράκων (δηλαδή, το γλυκογόνο των μυών και του ήπατος) εξαντλούνται. Ειδικότερα, υψηλής έντασης άσκηση μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση του γλυκογόνου των μυών, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο για υπογλυκαιμία μετά την άσκηση σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς και σε ασθενείς που λαμβάνουν εκκριταγωγά φάρμακα. 38 Σε τέτοιες περιπτώσεις, η κατανάλωση 5-30 γραμμαρίων υδατανθράκων κατά τη διάρκεια και στα πρώτα 30 min μετά από εξαντλητική άσκηση μειώνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας και επιτρέπει την αποτελεσματικότερη αποκατάσταση του μυϊκού γλυκογόνου. 39 Άσκηση και φάρμακα Σε ασθενείς που ασκούνται συστηματικά απαιτείται μείωση της δόσης της ινσουλίνης, αλλά και των από του στόματος αντιδιαβητικών δισκίων. 38 Τα διαβητικά άτομα συχνά λαμβάνουν αγωγή και για συνυπάρχουσες παθήσεις όπως διουρητικά, β-αποκλειστές, αναστολείς του ΜΕΑ, ασπιρίνη και υπολιπιδαιμικά φάρμακα. 40 Αυτά τα φάρμακα γενικά δεν επηρεάζουν, ούτε επηρεάζονται από την άσκηση με ορισμένες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις. Oι β-αποκλειστές εμποδίζουν την αύξηση του καρδιακού ρυθμού και μειώνουν τη μέγιστη ικανότητα για άσκηση, μέσω αρνητικής ινότροπης και χρονότροπης δράσης, στο 87% της αναμενόμενης. 41 Μπορούν επίσης να αποκλείσουν την εμφάνιση των αδρενεργικών συμπτωμάτων της υπογλυκαιμίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο για ανεπίγνωστη υπογλυκαιμία κατά τη διάρκεια της άσκησης. Ωστόσο, οι β-αναστολείς μπορούν να αυξήσουν την ικανότητα άσκησης σε εκείνους με καρδιαγγειακά προβλήματα με τη βελτίωση της αιμάτωσης των στεφανιαίων αγγείων κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας. 42 Τα διουρητικά μπορεί να προκαλέσουν αφυδάτωση και ηλεκτρολυτικές διαταραχές, ιδιαίτερα όταν η άσκηση πραγματοποιείται σε αυξημένες θερμοκρασίες. Η χρήση στατινών έχει συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο μυοπάθειας (μυαλγία και μυοσίτιδα), ιδιαίτερα όταν λαμβάνονται σε συνδυασμό με φιβράτες και νιασίνη. 43 Άσκηση σε ασθενείς με διαβητικές μακροαγγειακές ή μικροαγγειακές επιπλοκές Αγγειακή νόσος. Oι διαβητικοί ασθενείς με στηθάγχη θεωρούνται υψηλού κινδύνου και θα πρέπει αρχικά τουλάχιστον να ασκούνται υπό επιτήρηση. 44 O διαβήτης επιταχύνει την ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης και είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο και περιφερική αρτηριακή νόσο (ΠΑΝ). Τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 έχουν ισόβιο κίνδυνο για εμφάνιση καρδιαγγειακής νόσου που αφορά στο 67% των γυναικών και στο 78% των ανδρών και επιδεινώνεται με την παχυσαρκία. 45 Επιπλέον, ορισμένα άτομα με οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου δεν μπορούν να αντιληφθούν τον πόνο στο στήθος, και μέχρι ένα τρίτο των ασθενών μπορεί να έχει σιωπηλή ισχαιμία του μυοκαρδίου. 46 Για τα άτομα με ΠΑΝ, με και χωρίς διαλείπουσα χωλότητα και πόνο στα άκρα κατά τη διάρκεια της άσκησης, χαμηλής έντασης περπάτημα και ποδηλασία έχει αποδειχθεί ότι ενισχύουν την κινητικότητα, τη λειτουργική ικανότητα, την αντοχή και την ποιότητα ζωής. 47 Η δυσλειτουργία του ενδοθηλίου μπορεί να αποτελεί βασική αιτία πολλών αγγειακών προβλημάτων. 46,48 Εκτός από τους παραδοσιακούς παράγοντες κινδύνου, το οξειδωτικό stress συμβάλλει σε ενδοθηλιακή βλάβη που οδηγεί σε κακή λειτουργία των αρτηριών και μεγαλύτερη ευαισθησία για αθηροσκλήρωση. 46,49 Τόσο η αερόβια όσο και η άσκηση αντίστασης μπορεί να βελτιώσουν τη λειτουργία του ενδοθηλίου, 50 αν και οι μελέτες έχουν δείξει αντικρουόμενα αποτελέσματα. 51 Περιφερική νευροπάθεια. Η περιφερική νευροπάθεια επηρεάζει κυρίως τα κάτω άκρα. 52,53 Τα συμπτώματα εκδηλώνονται ως νευροπαθητικός πόνος ή και ως απώλεια της αισθητικότητας και σε συνδυασμό με την κακή ροή του αίματος, αυξάνεται ο κίνδυνος τραυματισμού και εξέλκωσης των κάτω άκρων. 46,53 Ήπια έως μέτριας έντασης άσκηση μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της περιφερικής νευροπάθειας. 54 Σύμφωνα με προηγούμενες κατευθυντήριες οδηγίες, τα άτομα με σοβαρή περιφερική νευροπάθεια πρέπει να αποφεύγουν τις δραστηριότητες στις οποίες η χρησιμοποίηση των 216

8 κάτω άκρων είναι απαραίτητη, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος εμφάνισης ελκών στα πόδια. 55 Ωστόσο, πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι το ήπιο περπάτημα δεν αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης έλκους κάτω άκρων σε ασθενείς με περιφερική νευροπάθεια. 56 Έτσι, άτομα χωρίς διαβητικά έλκη ποδιών μπορούν να πραγματοποιήσουν μέτριας έντασης άσκηση στην οποία απαιτείται χρησιμοποίηση των κάτω άκρων, ενώ αυτοί που παρουσιάζουν τραυματισμό ή ανοικτή πληγή ή έλκος στα κάτω άκρα πρέπει να περιορίζονται σε ασκήσεις που γίνονται χωρίς τη χρησιμοποίηση των κάτω άκρων. Όλα τα άτομα θα πρέπει να εξετάζουν τα πόδια τους σε καθημερινή βάση για την πρόληψη και τον εντοπισμό εξελκώσεων ή ελκών και να ακολουθούν τις οδηγίες για τη χρήση των κατάλληλων υποδημάτων. Νευροπάθεια αυτόνομου νευρικού συστήματος. Περίπου το 22% των ατόμων με ΣΔ τύπου 2 έχουν καρδιαγγειακή αυτόνομη νευροπάθεια (CAN cardiovascular autonomic neuropathy). 57 Η παρουσία CAN διπλασιάζει τη θνητότητα 58 και οι ασθενείς αυτοί συχνά παρουσιάζουν σιωπηλή ισχαιμία του μυοκαρδίου, 58 ορθοστατική υπόταση και ταχυκαρδία ηρεμίας. 59 Μπορεί επίσης να μειώσει την ανοχή στην άσκηση και τον μέγιστο καρδιακό ρυθμό. 58 Αν και μπορεί να υπάρχει δυσλειτουργία τόσο του συμπαθητικού όσο και του παρασυμπαθητικού συστήματος, η παρασυμπαθητική δυσλειτουργία συνήθως εμφανίζεται νωρίτερα. Βραδύτερη ανάνηψη του ρυθμού μετά από άσκηση σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας. 58 Η μέτριας έντασης αερόβια άσκηση μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος σε άτομα με ή χωρίς CAN. 60 Ωστόσο, οι βελτιώσεις μπορεί να είναι εμφανείς μόνο μετά την έντονη άσκηση. 61 O έλεγχος για CAN θα πρέπει να περιλαμβάνει τις δοκιμασίες του αυτονόμου νευρικού συστήματος (συμπεριλαμβανομένης της μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού). Επειδή υπάρχει η πιθανότητα σιωπηλής ισχαιμίας αλλά και ανωμαλιών του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακής πίεσης, τα άτομα με CAN πρέπει να υποβάλλονται σε δοκιμασία κόπωσης πριν από την ένταξη σε πρόγραμμα άσκησης. Η ένταση της άσκησης μπορεί να υπολογισθεί με τη χρήση της αποθεματικής καρδιακής συχνότητας (μέγιστη καρδιακή συχνότητα καρδιακή συχνότητα σε ηρεμία). Βοηθάει επίσης η χρησιμοποίηση του τύπου Karvonen: Στόχος καρδιακής συχνότητας κατά τη διάρκεια της άσκησης (THR) = {(HR max HR rest ) % intensity} + HR rest (48.265). Αμφιβληστροειδοπάθεια. Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι η κύρια αιτία τύφλωσης στις ανεπτυγμένες χώρες και σχετίζεται με αυξημένη καρδιαγγειακή θνητότητα. 62 Στα άτομα με αμφιβληστροειδοπάθεια, η χαμηλής έως μέτριας έντασης άσκηση μπορεί να βελτιώσει την ικανότητα για εργασία. 63 Ενώ στον γενικό πληθυσμό η άσκηση μπορεί να είναι προστατευτική κατά της ανάπτυξης της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, 64 δεν υπάρχουν ανάλογες μελέτες σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2. Σε διαβητικά άτομα με παραγωγική ή προπαραγωγική αμφιβληστροειδοπάθεια ή με εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, πριν από την έναρξη προγράμματος άσκησης απαιτείται προσεκτικός έλεγχος και ιατρική έγκριση. Δραστηριότητες που αυξάνουν σημαντικά την ενδοφθάλμια πίεση, όπως η αερόβια άσκηση υψηλής έντασης ή άσκηση με αντίσταση (με μεγάλες αυξήσεις στη συστολική πίεση) ή δραστηριότητες που απαιτούν σκύψιμο ή άλμα δεν συνιστώνται σε μη ελεγχόμενη παραγωγική νόσο, διότι αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας. 65 Νεφροπάθεια και μικρολευκωματινουρία. Η διαβητική νεφροπάθεια εμφανίζεται στο 30% των ατόμων με διαβήτη και αυξάνει τη θνητότητα. 46 Η μικρολευκωματινουρία (λευκωματίνη ούρων 24ώρου > 30 mg/dl ή λευκωματίνη σε πρωινό δείγμα ούρων > 30 mg/gr κρεατινίνης) αποτελεί παράγοντα κινδύνου εξέλιξης της νεφροπάθειας 46 και καρδιαγγειακής θνησιμότητας. 66 Αυστηρός έλεγχος της γλυκόζης και της αρτηριακής πίεσης, μαζί με την άσκηση και τις διατροφικές αλλαγές, μπορεί να καθυστερήσουν την εξέλιξη της μικρολευκωματινουρίας. 67 Η άσκηση καθυστερεί την εξέλιξη της διαβητικής νεφροπάθειας σε πειραματόζωα, 49,68 αλλά λίγα είναι τα διαθέσιμα δεδομένα στον άνθρωπο. Τόσο η αερόβια άσκηση όσο και οι ασκήσεις αντίστασης βελτιώνουν τη σωματική λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής σε άτομα με νεφρική νόσο, 69 παρ όλο που η αύξηση της αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια της άσκησης μπορεί παροδικά να αυξήσει τα επίπεδα της μικρολευκωματίνης στα ούρα. Oι ασκήσεις αντίστασης είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές στη βελτίωση της μυϊκής λειτουργίας και των καθημερινών δραστηριοτήτων, οι οποίες συνήθως επηρεάζονται σοβαρά στα προχωρημένα στάδια χρόνιας νεφρικής νόσου. 69 Πριν από την έναρξη της άσκησης, τα άτομα με σοβαρή νεφροπάθεια θα πρέπει να επιλέγονται προσεκτικά και ενδεχομένως να υποβάλλονται σε δοκιμασία κόπωσης. 65 Αρχικά η άσκηση θα πρέπει να είναι χαμηλής έντασης και μικρής διάρκειας, επειδή η αεροβική ικανότητα και 217

9 η λειτουργία των μυών είναι σημαντικά επηρεασμένες. Oι χειρισμοί Valsava και η άσκηση υψηλής έντασης πρέπει να αποφεύγονται για να μην αυξηθεί υπερβολικά η αρτηριακή πίεση. 65 Συμπεράσματα Η άσκηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη μείωση της ινσουλινοαντίστασης και στην πρόληψη, αλλά και στην αντιμετώπιση του προδιαβήτη, του διαβήτη κύησης και του ΣΔ τύπου 2. Τόσο η αερόβια άσκηση όσο και η άσκηση αντίστασης βελτιώνουν τη δράση της ινσουλίνης και μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση των επιπέδων της γλυκόζης, των λιπιδίων και της αρτηριακής πίεσης. Παράλληλα ελαττώνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και τη θνητότητα, ενώ βελτιώνουν και την ποιότητα ζωής. Σημαντικό είναι η άσκηση να πραγματοποιείται τακτικά, έτσι ώστε τα οφέλη της να διατηρούνται. Τα περισσότερα άτομα με ΣΔ τύπου 2 μπορούν να ασκούνται με ασφάλεια λαμβάνοντας βέβαια τις απαραίτητες προφυλάξεις, όπου αυτές απαιτούνται. Η συμμετοχή στην άσκηση είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διατήρηση και την προστασία της υγείας των διαβητικών ασθενών. Abstract Liorda E, Iliadis F, Didangelos T, Hatzitolios A. Diabetes type 2 and Exercise. Hellenic Diabetol Chron 2014; 4: Diabetes type 2 is the main cause of hyper glycemia in patients with diabetes mellitus (80%) and is characterized by impaired insulin secretion com bined with insulin resistance. It is a risk factor for car - diovascular diseases and microvascular complica tions (neuropathy, nephropathy, retinopathy) too. The life - style measures are the cornerstone for diabetes treatment. Diet and exercise result to better glycemic control and reduce complications. Both aerobic and resistance exercise improve insulin action and reduce the level of glucose, lipids and blood pressure. At the same time, they reduce the cardiovascular risk and mortality and improve the quality of life. The exercise is important to be carried out regularly, so that its benefits to be maintained. Most people with type 2 diabetes can be performed safely taking the necessary precautions where required. Participation in exercise is fundamental to improving the health of patients with type 2 diabetes. Βιβλιογραφία 1. Balducci S, Sacchetti M, Haxhi J, et al. Physical exercise as therapy for type 2 diabetes mellitus. Diabetes Metab Res Rev 2014; 30(Suppl. 1): Norton K, Norton L, Sadgrove D. Position statement on physical activity and exercise intensity terminology. Journal of Science and Medicine in Sport 2010; 13: Garber CE, Blissmer B, Deschenes MR, et al. of Sports Medicine position stand. Quantity and quality of exercise for developing and maintaining cardiorespiratory, musculoskeletal, and neuromotor fitness in apparently healthy adults: guidance for prescribing exercise. Med Sci Sports Exerc 2011; 43: Richter EA, Hargreaves M. Exercise, GLUT4, and Skeletal Muscle Glucose Uptake. Physiol Rev 2013; 93: Merry T, McConell G. Skeletal muscle glucose uptake during exercise: a focus on reactive oxygen species and nitric oxide signalling. IUBMB Life 2009; 61: Colberg S, Sigal R, Fernhall B, et al. Exercise and Type 2 Diabetes. The American College of Sports Medicine and the American Diabetes Association: joint position statement. Diabetes Care 2010; 33: Hansen D, Peeters S, Zwaenepoel B. Exercise assessment and prescription in patients with type 2 diabetes in the private and home care. Phys Ther 2013; 93: GE, Perri MG, Theriaque DW,Hutson AD, Eckel RH, Stacpoole PW. Exercise training, without weight loss, increases insulin sensitivity and post heparin plasma lipase activity in previously sedentary adults. Diabetes Care 2003; 26: Dyck RF, Sheppard MS, Cassidy H,Chad K, Tan L, Van Vliet SH. Preventing NIDDM among aboriginal people: is exercise the answer? Description of a pilot project using exercise to prevent gestational diabetes. Int J Circumpolar Health 1998; 7(Suppl. 1): Dempsey JC, Sorensen TK, Williams MA, et al. Prospective study of gestational diabetes mellitus risk in relation to maternal recreational physical activity before and during pregnancy. Am J Epidemiol 2004; 159: Sigal RJ, Kenny GP, Wasserman DH, Castaneda-Sceppa C. Physical activity/exercise and type 2 diabetes. Diabetes Care 2004; 27: Stevens RJ, Kothari V, Adler AI, Stratton IM. The UKPDS risk engine: a model for the risk of coronary heart disease in Type II diabetes (UKPDS 56). Clin Sci (Lond) 2001; 101: Sharples L, Hughes V, Crean A, et al. Cost-effectiveness of functional cardiac testing in the diagnosis and management of coronary artery disease: a randomized controlled trial. The CE CaT trial. Health Technol Assess 2007; 11: iii-iv, ix Morrato EH, Hill JO, Wyatt HR, Ghushchyan V, Sullivan PW. Physical activity in adults with diabetes and at risk for developing diabetes, Diabetes Care 2007; 30: Boule NG, Weisnagel SJ, Lakka TA, et al. Effects of exercise training on glucose homeostasis: the HERITAGE family study. Diabetes Care 2005; 28: Boule NG, Haddad E, Kenny GP, Wells GA, Sigal RJ. Effects of exercise on glycemic control and body mass in type 2 diabetes mellitus: a meta-analysis of controlled clinical trials. JAMA 2001; 286: Haskell WL, Lee IM, Pate RR, et al. Physical activity and public health: updated recommendation for adults from the American College of Sports Medicine and the 218

10 American Heart Association. Med Sci Sports Exerc 2007; 39: Boule NG, Kenny GP, Haddad E, Wells GA, Sigal RJ. Analysis of the effect of structured exercise training on cardiorespiratory fitness in type 2 diabetes mellitus. Diabetologia 2003; 46: Physical Activity Guidelines Advisory Committee. Physical Activity Guidelines Advisory Committee Report, (DC); Department of Health and Human Services; 2008: p Nelson ME, Rejeski WJ, Blair SN, et al. Physical activity and public health in older adults: recommendation from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Med Sci Sports Exerc 2007; 39: Schoeller DA, Shay K, Kushner RF. How much physical activity is needed to minimize weight gain in previously obese women? Am J Clin Nutr 1997; 66(3): Saris WH, Blair SN, van Baak MA, et al. How much physical activity is enough to prevent unhealthy weight gain? Outcome of the IASO 1st Stock Conference and consensus statement. Obes Rev 2003; 4: Snowling NJ, Hopkins WG. Effects of different modes of exercise training on glucose control and risk factors for complications in type 2 diabetic patients: a meta-analysis. Diabetes Care 2006; 29: Sigal RJ, Kenny GP, Wasserman DH, Castaneda-Sceppa C, White RD. Physical activity/exercise and type 2 diabetes: a consensus statement from the American Diabetes Association. Diabetes Care 2006; 29: Dunstan DW, Daly RM, Owen N, et al. Home-based resistance training is not sufficient to maintain improved gly cemic control following supervised training in older individuals with type 2 diabetes. Diabetes Care 2005; 28: Dunstan DW, Daly RM, Owen N, et al. High-intensity resistance training improves glycemic control in older patients with type 2 diabetes. Diabetes Care 2002; 25: Sigal RJ, Kenny GP, Boule NG, et al. Effects of aerobic training, resistance training, or both on glycemic control in type 2 diabetes: a randomized trial. Ann Intern Med 2007; 147: Wang JH. Effects of tai chi exercise on patients with type 2 diabetes. Med Sport Sci 2008; 52: Levine JA, Lanningham-Foster LM, et al. Inter individual variation in posture allocation: possible role in human obesity. Science 2005; 307: American Diabetes Association. Physical activity/exercise and diabetes. Diabetes Care 2004; 27: S58-S Poirier P, Mawhinney S, Grondin L, et al. Prior meal enhances the plasma glucose lowering effect of exercise in type 2 diabetes. Med Sci Sports Exerc 2001; 33: Sigal RJ, Kenny GP, Wasserman DH, Castaneda-Sceppa C. Physical activity/exercise and type 2 diabetes. Diabetes Care 2004; 27: Bajpeyi S, Tanner CJ, Slentz CA, et al. Effect of exercise intensity and volume on persistence of insulin sensitivity during training cessation. J Appl Physiol 2009; 106: Szewieczek J, Dulawa J, Strzalkowska D, Batko-Szwaczka A, Hornik B. Normal insulin response to short-term intense exercise is abolished in type 2 diabetic patients treated with gliclazide. J Diabetes Complications 2009; 23: Larsen JJ, Dela F, Madsbad S, Galbo H. The effect of intense exercise on postprandial glucose homeostasis in type II diabetic patients. Diabetologia 1999; 42: Kennedy JW, Hirshman MF, Gervino EV, et al. Acute exercise induces GLUT4 translocation in skeletal muscle of normal human subjects and subjects with type 2 diabetes. Diabetes 1999; 48: Kreisman SH, Halter JB, Vranic M, Marliss EB. Combined infusion of epinephrine and norepinephrine during moderate exercise reproduces the glucoregulatory response of intense exercise. Diabetes 2003; 52: Larsen JJ, Dela F, Madsbad S, Vibe-PetersenJ, Galbo H. Interaction of sulfonylureas and exercise on glucose homeostasis in type 2 diabetic patients. Diabetes Care 1999; 22: Burke LM, Hawley JA. Carbohydrate and exercise. Curr Opin Clin Nutr Metab Care 1999; 2: Rosenstock J, Hassman DR, Madder RD, et al. Repaglinide versus nateglinide monotherapy: a randomized, multicenter study. Diabetes Care 2004; 27: Sigal RJ, Purdon C, Bilinski D, Vranic M,Halter JB, Marliss EB. Gluco regulation during and after intense exercise: effects of beta-blockade. J Clin Endocrinol Metab 1994; 78: de Muinck ED, Lie KI. Safety and efficacy of beta-blockers in the treatment of stable angina pectoris. J Cardiovasc Pharmacol 1990; 16(Suppl. 5): S123-S Koro CE. Does statin therapy initiation increase the risk for myopathy? An observational study of diabetic and non diabetic patients. Clin Ther 2007; 29: Smith SC Jr, Allen J, Blair SN, et al. AHA/ACC guidelines for secondary prevention for patients with coronary and other atherosclerotic vascular disease: 2006 update: endorsed by the National Heart, Lung, and Blood Institute. Circulation 2000; 113: Booth GL, Kapral MK, Fung K, Tu JV. Recent trends in cardiovascular complications among men and women with and without diabetes. Diabetes Care 2006; 29: Coccheri S. Approaches to prevention of cardiovascular complications and events in diabetes mellitus. Drugs 2007; 67: Pena KE, Stopka CB, Barak S, GertnerHR Jr, Carmeli E. Effects of low-intensity exercise on patients with peripheral artery disease. Phys Sportsmed 2009; 37: Deckert T, Feldt-Rasmussen B, Borch-Johnsen K, Jensen T, Kofoed-Enevoldsen A. Albuminuria reflects widespread vascular damage. The Steno hypothesis. Diabetologia 1989; 32: Gaede P, Vedel P, Larsen N, Jensen GV, Parving HH, Pedersen O. Multi factorial intervention and cardiovascular disease in patients with type 2 diabetes. N Engl J Med 2003; 348: Cohen ND, Dunstan DW, Robinson C,Vulikh E, Zimmet PZ, Shaw JE. Improved endothelial function following 219

11 a 14-month resistance exercise training program in adults with type 2 diabetes. Diabetes Res Clin Pract 2008; 79: Wycherley TP, Brinkworth GD, Noakes M, Buckley JD, Clifton PM. Effect of caloric restriction with and without exercise training on oxidative stress and endothelial function in obese subjects with type 2 diabetes. Diabetes Obes Metab 2008; 10: Balducci S, Iacobellis G, Parisi L, et al. Exercise training can modify the natural history of diabetic peripheral neuropathy. J Diabetes Complications 2006; 20: Smith AG, Singleton JR. Impaired glucose tolerance and neuropathy. Neurologist 2008; 14: Lemaster JW, Mueller MJ, Reiber GE, Mehr DR, Madsen RW, Conn VS. Effect of weight-bearing activity on foot ulcer incidence in people with diabetic peripheral neuropathy: feet first randomized controlled trial. Phys Ther 2008; 88: Graham C, Lasko-McCarthey P. Exercise options for persons with diabetic complications. Diabetes Educ 1990; 16: Singleton JR, Smith AG, Russell JW, Feldman EL. Microvascular complications of impaired glucose tolerance. Diabetes 2003; 52: Ziegler D, Gries FA, Spuler M, Lessmann F. The epidemiology of diabetic neuropathy. Diabetic Cardiovascular Autonomic Neuropathy Multicenter Study Group. J Diabetes Complications 1992; 6: Vinik AI, Ziegler D. Diabetic cardiovascular autonomic neuropathy. Circulation 2007; 115: DJ, Clarke BF. Diabetic autonomic neuropathy: present insights and future prospects. Diabetes Care 1986; 9: Howorka K, Pumprla J, Haber P, Koller-Strametz J, Mondrzyk J, Schabmann A. Effects of physical training on heart rate variability in diabetic patients with various degrees of cardiovascular autonomic neuropathy. Cardiovasc Res 1997; 34: Figueroa A, Baynard T, Fernhall B, CarhartR, Kanaley JA. Endurance training improves post-exercise cardiac autonomic modulation in obese women with and without type 2 diabetes. Eur J Appl Physiol 2007; 100: Klein R, Klein BE, Moss SE. Epidemiology of proliferative diabetic retinopathy. Diabetes Care 1992; 15: Bernbaum M, Albert SG, Cohen JD. Exercise training in individuals with diabetic retinopathy and blindness. Arch Phys Med Rehabil 1989; 70: Knudtson MD, Klein R, Klein BE. Physical activity and the 15-year cumulative incidence of age-related macular degeneration: the Beaver Dam Eye study. Br J Ophthalmol 2006; 90: Albright A, Franz M, Hornsby G, et al. American College of Sports Medicine. Position Stand: exercise and type 2 diabetes. Med Sci Sports Exerc 2000; 32: Gimeno Orna JA, Boned Juliani B, Lou Arnal LM, Castro Alonso FJ. Microalbuminuria and clinical proteinuria as the main predictive factors of cardiovascular morbidity and mortality in patients with type 2 diabetes. Rev Clin Esp 2003; 203: Lazarevic G, Antic S, Vlahovic P, Djordjevic V, Zvezdanovic L, Stefanovic V. Effects of aerobic exercise on microalbuminuria and enzymuria in type 2 diabetic patients. Ren Fail 2007; 29: Tufescu A, Kanazawa M, Ishida A, et al. Combination of exercise and losartan enhances renoprotective and peripheral effects in spontaneously type 2 diabetes mellitus rats with nephropathy. J Hypertens 2008; 26: Johansen KL. Exercise and chronic kidney disease: current recommendations. Sports Med 2005; 35: Λέξεις-κλειδιά: Άσκηση αεροβική Άσκηση αντίστασης Key-words: Αerobic exercise Resistance exercise 220

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα:

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρηρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις

Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις Εισαγωγή Στις µέρες µας έχει αναγνωριστεί η ιδιαίτερη αξία της άσκησης και η συµβολή της στην προάσπιση της υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού.

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Σκούτας Δ, Καραγιάννη Δ, Σέκερη Ζ, Σιώμος Κ,Κοντόπουλος Μ, Λαζαρίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Καφαντάρης Ι., Μεϊμέτη Ε., Δόνου Α., Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων

Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων Κάπνισµα Προάγει την αθηρογένεση Περιορίζει την αιµατική ροή Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων Επηρεάζει τη πήξη Μειώνει πλασµινογόνο και τον ενεργοποιητή του

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ»

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ομάδα Εργασίας: «ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ» Συστάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες από τους μεγάλους οργανισμούς (ADA 2007,ESC 2007, EASD 2007) «ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας Άσκηση?? «Η άσκηση παίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιµετώπιση του διαβήτη» Βελτιώνει τη δράση της ινσουλίνης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ. Χ. Μανές Παθολόγος Eξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη Διευθυντής Ε.Σ.Υ Π/Θ. Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Σακχαρώδης ιαβήτης Κλινικές εκδηλώσεις ιάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

Πως η διακοπτόµενη άσκηση µικρής διαρκείας µπορεί να έχει περισσότερα οφέλη από την παρατεταµένη αεροβική

Πως η διακοπτόµενη άσκηση µικρής διαρκείας µπορεί να έχει περισσότερα οφέλη από την παρατεταµένη αεροβική Dr Ζάγκλης ηµήτρης Ιατρός - Νευρολόγος ΚΕΝΤΡΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ InMedis.gr Πως η διακοπτόµενη άσκηση µικρής διαρκείας µπορεί να έχει περισσότερα οφέλη από την παρατεταµένη αεροβική Το ανθρώπινο σώµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Εισηγητής: Πήδουλας Γεώργιος Msc. 1 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΑΕΡΟΒΙΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Βελτιώνει την κεντρική και περιφερική ροή αίματος και ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Σπύρος Κέλλης Καθηγητής Προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ.

Σπύρος Κέλλης Καθηγητής Προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Κριτήρια για τη διάγνωση του ΣΔ (ADA, 2008) Αιτιολογική ταξινόμηση ΣΔ (ADA) Επιπολασμός ΣΔ: 2000 2030 ΣΔ στην Ελλάδα ΣΔ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Κυρία Α.Ν, 74 ετών, νοικοκυρά Πολυουρία, πολυδιψία και απώλεια βάρους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth. ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.gr Βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της άσκησης με

Διαβάστε περισσότερα

Δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων. Δεν έχω λάβει αμοιβή από οποιαδήποτε φαρμακευτική εταιρεία

Δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων. Δεν έχω λάβει αμοιβή από οποιαδήποτε φαρμακευτική εταιρεία Δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων Δεν έχω λάβει αμοιβή από οποιαδήποτε φαρμακευτική εταιρεία ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΙ Δρ. Γιαννάκης Στυλιανού ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

Τι κάνουμε; Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride. 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9%

Τι κάνουμε; Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride. 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9% Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride 6mgX1από 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9% Τι κάνουμε; 1. Αύξηση δόσης ινσουλίνης; 2. Προσθήκη αναλόγου ταχείας

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ.

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. Στόχοι της διάλεξης Να καταλάβουµε πως η προπόνηση µπορεί να µεγιστοποιιήσει τις δυνατότητες των ενεργειακών µας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος

Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος A Καρδιολογική Κλινική Α.Π.Θ. Π.Γ.Ν. ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης Εργαστήριο Δοκιμασίας Κόπωσης και Αποκατάστασης Καρδιοπαθών Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος ς Καμπερίδης Κατάταξη Μυοκαρδιοπαθει

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Η παγκόσμια ημέρα για τον σακχαρώδη διαβήτη γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου, με αφορμή τα γενέθλια του Frederick Banting, o οποίος σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος για μικροαγγειοπαθητικές επιπλοκές: Πότε και πώς

Έλεγχος για μικροαγγειοπαθητικές επιπλοκές: Πότε και πώς Έλεγχος για μικροαγγειοπαθητικές επιπλοκές: Πότε και πώς Ν. Τεντολούρης Α' Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική και Ειδική Νοσολογία Πανεπιστημίου Αθηνών & Διαβητολογικό Κέντρο Γ. Ν. Α. Λαϊκό Μικροαγγειοπαθητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ.

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. Στόχοι της διάλεξης Να καταλάβουµε πως η προπόνηση µπορεί να µεγιστοπιήσει τις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 2: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Δοκιμασία γνώσεων για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

Δοκιμασία γνώσεων για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Δοκιμασία γνώσεων για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 1. Σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, η διάγνωση της διαβητικής νεφροπάθειας μπορεί να τεθεί όταν υπάρχει: α. Μικρολευκωματινουρία β. Μακρολευκωματινουρία γ.

Διαβάστε περισσότερα

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & ιατροφής ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τ.Θ. 2208, Ηράκλειο 71 003, Κρήτη - Τηλ. 2810-394758, email: kliniki.diatrofis@med.uoc.gr Kαρδιαγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ.

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΠΩΣ ΜΕΤΡΑΤΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΔΩΡΟΘΕΑ «ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ» ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ (ABI) Σφυροβραχιόνιος δείκτης=ankle-brachial Index (ABI) Ο λόγος της συστολικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης: φυσιολογικές αποκρίσεις και προσαρμογές

Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης: φυσιολογικές αποκρίσεις και προσαρμογές Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης: φυσιολογικές αποκρίσεις και προσαρμογές Γρηγόρης Μπογδάνης, Ph.D., ΣΕΦΑΑ Αθήνας Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης High Intensity Interval Training ή ΗΙΙΤ Μορφή εκγύμνασης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B

Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B ΟΡΙΣΜΟΣ Γενικά με τον όρο αντοχή εννοούμε την φυσική (σωματική) και ψυχική ανθεκτικότητα του παίκτη στην κόπωση σε επιβαρύνσεις μεγάλης διάρκειας και

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α)

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης και η διαχειρισή του στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Σκούτας Δ,Ρηγάδη Ε,Κόκκαλη Α,Μικούδη Κ,Μανιώτα Π, Φλουδάρας Ι, Κωλέτσας Ν,Σιώμος Κ, Μυροφορίδης Α, Μούζα Ε. Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη. Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός

Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη. Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός Εξέλιξη σακχαρώδη διαβήτη Το 50% των ΝΕΟΔΙΑΓΝΩΣΘΕΝΤΩΝ ασθενών έχουν εγκατεστημένες επιπλοκές Μίκρο - αγγειακές Μάκρο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Συντονιστής: Γεώργιος Δημητριάδης Μέλη: Ηλίας Μυγδάλης Νικόλαος Τεντολούρης ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ Ορισμός Ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας

Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας UNESCO Chair in Adolescent Medicine and Health Care Φλώρα Μπακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα άσκησης στην καρδιακή αποκατάστασης

Πρόγραμμα άσκησης στην καρδιακή αποκατάστασης «Η άσκηση στην καρδιά μας» Κομοτηνή 2010 Πρόγραμμα άσκησης στην καρδιακή αποκατάστασης Κουτρουμπή Σταματίνα Κλινική Εργοφυσιολόγος Πρόγραμμα Καρδιακής Αποκατάστασης Β' Πανεπ. Καρδιολογική Κλινική Π.Γ.Ν

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ

Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ Σημαντικός μεταβολίτης Χρήσιμος για τον προσδιορισμό της έντασης στην άσκηση/προπόνηση Πως θα αντλήσουμε τις Χρήσιμος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs Π. Τσατραφύλλιας, Δ. Θεοδωράκης, Ευδοξία Μπουτμπάρα, Δήμητρα Κεσίδου, Θ. Γεωργιάδης, Σ. Παραστατίδης, Γεωργία Θεοδωροπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη

Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη Ζωγράφου Ιωάννα Διαβητολογικό Κέντρο B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Το ιατρικό κόστος για το ΣΔ στις ΗΠΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Το Κάπνισμα και η σχέση του με το Διαβητικό πόδι Σκούτας Δ,Καραγιάννη Δ,Γουλή Ο,Παππά Ε,Ρογκότη Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Χ. Διαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.ΠαπαγεωργίουΠαπαγεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

ή ί Ά ή ς ί ς ί ς ής www.vgerodimos.gr

ή ί Ά ή ς ί ς ί ς ής www.vgerodimos.gr ή ί Ά ή ς ί ς ί ς ής www.vgerodimos.gr ς ί ς ί ς ί αύξηση διαφόρων χρόνιων παθήσεων σε παιδιά όπως: ς ί ς, του σακχαρώδους διαβήτη, της υπέρτασης. ί ή ά Ά ς ές ώ ς ί ώ ές ές ώ ς ά ί Ά ί Η άσκηση είναι

Διαβάστε περισσότερα