ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΜΙΣ ΒΑΝ ΝΤΕ ΡΟΕ. ΜΕΛΕΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ» ΦΡΑΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΟΔΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε στα πλαίσια της διπλωματικής διατριβής του προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών «Επιστήμες της Αγωγής Εκπαίδευση με Χρήση Νέων Τεχνολογιών» του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα καθηγητή κύριο Φιοραβάντε Βασίλειο για την υποστήριξή του. Ρόδος, Οκτώβριος 2009 Φραγκούλης Ιωάννης 2

3 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 4 ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ... 5 Ιστορική εξέλιξη του Μοντερνισμού... 6 Κριτική του Μοντερνισμού ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ (MODERN ARCHITECTURE) Οι ρίζες της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής Η εδραίωση του αρχιτεκτονικού Μοντερνισμού Ρεύματα της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής Μεταμοντέρνα Αρχιτεκτονική ( Postmodern Architecture) ΛΟΥΝΤΒΙΧ ΜΙΣ ΒΑΝ ΝΤΕΡ ΡΟΕ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Τα πρώτα χρόνια στη Γερμανία Η μετάβαση στην Αμερική Η επιστροφή στο Βερολίνο Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ MIS VAN DER ROHE ΔΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΤΙΡΙΩΝ Πολυώροφα κτίρια σκελετού πλαισίου (high rise skeleton frame buildings) Κτίρια σκελετού πλαισίου χαμηλού ύψους (low rise skeleton frame buildings) 48 Μονώροφα κτίρια ανοικτής πρόσοψης (one storey clear span buildings) ΑΣΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ (URBAN SPACES) ΕΡΓΑ ΤΟΥ MIS VAN DER ROHE Η οικία Ριλ ( ) Το μνημείο του Βίσμαρκ (1910, ανυλοποίητο) Η έπαυλη Κρέλλερ Μύλλερ ( , ανυλοποίητο) Τα Πέντε Σχέδια ( , Όλα ανυλοποίητα) Έκθεση «Η κατοικία» Οι οικίες Λάνγκε και Έστερς ( ) Το περίπτερο της Βαρκελώνης ( ) Η οικία Τούγκεντχατ ( ) Ο διαγωνισμός για την Αλεξάντερπλατς (1929, ανυλοποίητο) Η επέκταση της Ράιχσμπανκ (1933, ανυλοποίητο) Το Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Ιλλινόις Ενοιολογικά Σχέδια ( , όλα ανυλοποίητα) Η οικία Φάρνσγουερθ ( ) Οι πολυκατοικίες του Lake Shore Drive ( ) Crown Hall ( ) To κτίριο Seagram (Seagram Building, ) Το πάρκο Λαφαγιέτ ( ) Νέα Εθνική Πινακοθήκη του Βερολίνου ( ) Toronto Dominion Center, Τορόντο Καναδά ( ) Πλατεία Mansion House και πύργος γραφείων (1697) ΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟΝ MIS VAN DER ROHE ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα διπλωματική εργασία αναφέρεται στη ζωή και το έργο του διακεκριμένου Γερμανού αρχιτέκτονα Mies van der Rohe. Μέσα από τη βιογραφική αναφορά παρουσιάζονται τα σημαντικότερα γεγονότα που επηρρέασαν τη ζωή, το έργο, τις ιδέες, τη φιλοσοφία και τη σταδιοδρομία του στον παγκόσμιο αρχιτεκτονικό στίβο. Παράλληλα, παρατίθενται στο εισαγωγικό μέρος, στοιχεία για το ρεύμα του μοντερνισμού γενικότερα, καθώς και του αρχιτεκτονικού μοντερνισμού που υπηρέτησε ο Mis van der Rohe. The present diplomatic work is referred in the life and the work of distinguished German architect Mies van der Rohe. Through the biographical report they are presented the most considerable facts that affected the life, the work, the ideas, the philosophy and his career in the world architectural track. At the same time, in the introductive part, are mentioned elements for the current of modernism as well as architectural modernism that Mies van der Rohe served. 4

5 ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ Ο Μοντερνισμός, με την ευρύτερη έννοιά του περιγράφει ένα νέο τρόπο σκέψης, φιλοσοφίας και πρακτικής απέναντι στις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες μιας βιομηχανοποιημένης κοινωνίας (τέλη 18 ου αρχές 19 ου αιώνα) που εκμηδενίζει και υποβαθμίζει την ανθρώπινη ύπαρξη. Ορίζεται ως η τέχνη της ρήξης με το παρελθόν, με το ρεαλισμό, το νατουραλισμό, την παραδοσιακή τέχνη και το παραδοσιακό πνεύμα. Ο διεθνισμός του στυλ, της γλώσσας, της μορφής και της ιδεολογίας είναι κυρίαρχος. Ο βολουνταρισμός και ο ανθρωπισμός αναδεικνύονται σε καθοριστικά και σε κυρίαρχα, ηγεμονικά στοιχεία. Μέσα από την ανάπτυξη καινούριων, μοντέρνων αντιλήψεων και πρακτικών αναφορικά με τα χρώματα, το χώρο, το σχέδιο, το υλικό, την καλλιτεχνική γλώσσα γενικά, αλλά και ειδικά σε σχέση με την αντίστοιχη μορφή τέχνης (ποίηση, λογοτεχνία, μουσική, γλυπτική) θεμελιώνεται και αναπτύσσεται μια καινούρια ορθολογικότητα σε αντίθεση με το παραδοσιακό και κυρίαρχο ρεύμα. Προς αυτήν την κατεύθυνση σπουδαίο ρόλο έπαιξε ο συνεχής και αδιάκοπος πειραματισμός. Εικόνα 1: Hans Hoffman, The Gate ( ) Ο μοντερνισμός είναι η τέχνη και γενικότερα η θεώρηση που συνδέεται στενά με την εμφάνιση των πρωτοποριών, φαινόμενο πρωτόγνωρο σε όλη την ιστορία που 5

6 εμφανίζεται για πρώτη φορά στις αρχές του αιώνα. Η εμφάνιση των πρωτοποριών είναι ένα καθαρά κοινωνικό φαινόμενο συνδεδεμένο με τις βαθιές αλλαγές της κοινωνίας στην περίοδο του ιμπεριαλισμού και των μονοπωλίων. Αποτελεί την έκφραση μιας αρνητικής θέσης και δυναμικής απέναντι σε αυτήν την καταστροφική μετατροπή για τον άνθρωπο, την κοινωνία και τη φύση γενικότερα. Έτσι, η κρίση των θεσμών και της κοινωνίας στη μεταδοτική της περίοδο στις αρχές του 19 ου αιώνα, δημιούργησαν τις προυποθέσεις του ιστορικού ξεπεράσματος της παραδοσιακής τέχνης. Αυτή ακριβώς η κρίση και η μεταδοτηκότητα έκαναν δυνατή τη θεμελίωση του μοντερνισμού σαν κοινωνικό και αισθητικό ρεύμα. Ωστόσο ο μοντερνισμός, παρόλου που επέκρινε το γενικότερο κοινωνικό σύστημα και τους θεσμούς, δεν εργάστηκε προς την κατεύθυνση της ανατροπής του, όπως έκανε ο ριζοσπαστικός μοντερνισμός. Εξέφραζε απλώς την ουτοπία του καπιταλιστικού συστήματος χωρίς όμως να εναντιώνεται σθεναρά στους κοινωνικά αλλοτριωτικούς του μηχανισμούς. Η σύνδεση του μοντερνισμού με τις κοινωνικές ουτοπίες σε σταθερή ανάπτυξη και διάδοση από τις αρχές του αιώνα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εδραίωσή του σαν σκέψη, φιλοσοφία και τέχνη. Αυτονομείται από την κατεστημένη πράξη και την κυρίαρχες ιδεολογίες και κυρίως από την ιδεολογία της τεχνολογικής προόδου. Ιστορική εξέλιξη του Μοντερνισμού Η εμφάνιση του Μοντερνισμού Το πρώτο μισό του 19 ου αιώνα η Ευρώπη σημαδεύτηκε από πολυάριθμους πολέμους και επαναστάσεις που είχαν ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση ενός ρεύματος άρνησης και απόρριψης των παραδοσιακών κοινωνικών, πολιτικών και πολιτιστικών θεσμών. Έτσι, από το τη δεκατία του 1870 και μετά, αντιλήψεις σύμφωνα με τις οποίες η πρόοδος είναι πάντα ωφέλιμη για όλες τις εκφάνσεις του ατόμου άρχισαν να καταρρέουν. Συγγραφείς οπως ο Wagner και ο Ibsen προειδοποιούσαν ότι η ολοένα και επιταχυνόμενη πρόοδος της σύγχρονης εποχής θα οδηγήσει στην αποξένωση του ατόμου από το συνάνθρωπο και τις κοινωνικές αξίες. Ο Karl Marx πρωτοστατούσε την περίοδο εκείνη εναντίον του καπιταλιστικού συστήματος και υπερ της ελευθερίας της εργατικής τάξης. Ο Charles Darwin με τη θεωρία της εξέλιξης επέκρινε το 6

7 θρησκευτικό ολοκληρωτισμό της εποχής. Το γενικότερο ρεύμα που αναπτύχθηκε στις τάξεις της φιλοσοφίας και των υπολοίπων επιστημών του πνεύματος ήταν το γεγονός ότι η κοινωνία έπρεπε να αλλάξει καθώς δεν θα μπορούσε να προχωρήσει με τη μορφή που είχε. Εικόνα 2: Edouard Manet, Ο πρώτος μοντέρνος ζωγράφος Η εμφάνιση του Μοντερνισμού τοποθετείται χρονολογικά από τους ιστορικούς στα μέσα περίπου του 19 ου αιώνα και τοπολογικά στη Γαλλία με τα έργα των Baudelaire και του Emmanuel Kant στη φιλοσοφία, του Manet στη ζωγραφική και του Flaubert στη λογοτεχνία. Ο κριτικός τέχνης και ιστορικός Clement Greenberg αναφέρει τον Emmanuel Kant ως τον πρώτο πραγματικό μοντερνιστή. Αρχικά ο μοντερνισμός αποδίδονταν με τον ορο avant guard που σημαίνει καινοτομία, περιγράφοντας το πλήθος των κινημάτων που προσπαθούσαν να εναντιωθούν στο κατεστημένο, τους παραδοσιακούς θεσμούς και τις υπάρχουσες κοινωνικές δομές. Η εδραίωση του Μοντερνισμού Στις αρχές του 20 ου αιώνα αρκετοί συγγραφείς, φιλόσοφοι και καλλιτέχνες ήρθαν σε οριστική ρήξη με τις παραδοσιακές δομές της φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας και της μουσικής θέλοντας να εκφράσουν με τον τρόπο τους την εναντίωσή τους απέναντι στη βιομηχανική επανάσταση που τότε ήταν στο απογειό της. Το 1907 η ανάπτυξη του Κυβισμού σηματοδότησε την ρήξη με τα προηγούμενα ρεύματα και έθεσε τα θεμέλια για την ανάπτυξη του Μοντερνισμού. Ο Κυβισμός ήταν ένα Παριζιάνικο φαινόμενο, τάση στο οποίο η απλοποίηση της μορφής συνδέθηκε με την υπερβολή στην χρωματική απόδοση. Όμως με το ξέσπασμα του Α Παγκοσμίου Πολέμου το 7

8 1914 πολλοί καλλιτέχνες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη του μοντέρνου κινήματος, και που βρίσκονταν στο Μιλάνο, στο Μόναχο, στη Μόσχα, στο Βερολίνο, στη Βιέννη, στην Πράγα, στο Λονδίνο και αλλού άρχισαν να στρέφονται προς τοπικά και παραδοσιακά ενδιαφέροντα και πρακτικές. Έτσι προέκυψαν οι Φουτουριστές (Futurists) στην Ιταλία και στην Ρωσία, οι Εξπρεσιονιστές (Expressionists) στην Γερμανία, οι Βορτισιστές (Vorticists) στην Αγγλία ενώ υπήρχαν πολλοί καλλιτέχνες σε διάφορες περιοχές που ανέπτυσσαν μεμονωμένα το δικό τους τύπο τέχνης. Τα χρόνια του 1914 μέχρι το 1918 σημειώθηκε η γέννηση του Σουπερματισμού (Supermatism) και του Κονστρουκτιβισμού (Constructivism) στη Ρωσία καθώς και η επέκταση του κινήματος του κοσμοπολίτικου Dada στην Ζυρίχη, στο Βερολίνο και στην Νέα Υόρκη. Είναι θεμιτό να συνδέσουμε τον μοντερνισμό με την ανάπτυξη του παραδοσιακού decorum στον δυτικό πολιτισμό. Τα χαρακτηριστικά της τάσης αυτής έχουν να κάνουν με έντονα σχήματα, χρώματα και υλικά που σχηματίζουν ασυνήθιστους συνδυασμούς και ακανόνιστες ή υπερβολικές μορφές της φύσης με την σύνδεση ανάμεσα στα αντικείμενα και την οπτική πραγματικότητα να χάνεται. Έτσι, ένας πίνακας που απεικονίζει κάτι εντελώς αφηρημένο και ξένο προς τις αναπαραστάσεις της φύσης μπορεί να ενταχθεί στην κατηγορία της «μοντέρνας ζωγραφικής». Τα έργα τέχνης (ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική) στα οποία εμφανίζονται οι παραπάνω ιδιότητες δημιουργήθηκαν από σημαντικούς καλλιτέχνες που εργάστηκαν σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις την συγκεκριμένη περίοδο. Η Δεύτερη Γενιά ( ) Από το 1930 και μετά θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο μοντερνισμός εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία γίνεται επιτέλους δημοφιλής στον ευρύτερο κόσμο (popular period). Με την ολοένα και αυξανόμενη αστικοποίηση του πληθυσμού, ο μοντερνισμός άρχισε να θεωρείται πηγή ιδεών και αντιλήψεων για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της εποχής. Το 1930 περιοδικά οπως το «The New Yorker Magazine» άρχισαν να δημοσιεύουν τις μοντέρνες ιδέες νεαρών διανοούμενων και συγγραφέων όπως της Dorothy Parker, του Robert Benchley, του James Thurber και άλλων. Είναι η περίοδος κατά την οποία ο μοντερνισμός εισέρχεται στην καθημερινή ζωή. Η καθιέρωση του ηλεκτρισμού, του τηλεφώνου και του αυτοκινήτου δημιούργησαν νέα δεδομένα στην καθημερινή ζωή. Έτσι οδηγούμασε σε μια νέα 8

9 κοινωνική οργάνωση που ευνοεί σε τελική ανάλυση την δημοτικότητα του μοντερνισμού. Την περίοδο εκείνη, ο μοντερνισμός άρχισε σιγά σιγά να αποκτά την αναγνώριση της ακαδημαικής κοινότητας σε πανεπιστήμια, ιδρύματα και σχολές τέχνης. Αυτό δεν βοήθησε μόνο στην περαιτέρω αναγνώριση και μαζικοποίησή του, αλλά στην ανάπτυξη μιας θεωρίας για την αυθυπαρξία και την αναγκαιότητα του μοντερνισμού (self conscious theory). Ο Μοντερνισμός μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο Κατά τη μεταπολεμική περίοδο, οι ευρωπαικές πρωτεύουσες προσπαθούσαν να συνέλθουν οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά. Στο Παρίσι που αποτελούσε το κέντρο όχι μόνο της ευρωπαικής αλλά και της παγκόσμιας κουλτούρας το κλίμα για την τέχνη ήταν καταστροφικό. Σημαντικοί μοντέρνοι καλλιτέχνες, ποιητές, συγγραφείς, συλλέκτες άφησαν την Ευρώπη και εγκαταστάθηκαν στη Νέα Υόρκη και στην Αμερική. Οι περισσότεροι από αυτούς που δεν έφυγεν πέθαναν. Λίγοι παρέμειναν στη Γαλλία και κατάφεραν να επιβιώσουν, όπως ο Pablo Picasso, o Henry Matisse, o Pierre Bonnard. Εικόνα 3: Henry Matisse, Γυναίκα με καπέλο (1905) Τη δεκαετία του 1950, άρχισε να αναπτύσσεται στην Νέα Υόρκη το κίνημα του εξπρεσιονισμού, ένα μοντέρνο κίνημα που βασίστικε στις ιδέες και τα μαθήματα των 9

10 Pablo Picasso, Henry Matisse, στον κυβισμό, τον υπερεαλισμό καθώς και στους Hans Hoffman και John Graham στην Αμερική. Κριτική του Μοντερνισμού Πολλές φορές ερχόμαστε αντιμέτωποι με το εξής παράδοξο: απ τη μία μεριά να θεωρούνται τα διάφορα έργα σαν ξεχωριστές μορφές της μοντέρνας τέχνης και από την άλλη μεριά τα ίδια έργα να παραμένουν ακατανόητα και μη ελκυστικά για την πλεοψηφία του κόσμου. Πως λοιπόν αυτή η δύσκολη, ακατανόητη και μη δημοφιλής τέχνη έπαιξε έναν τόσο ουσιώδη ρόλο στην πολιτισμική εικόνα της περιόδου στην οποία αναφερόμαστε; Παρόμοια ερωτήματα μπορούν να γίνουν αναφορικά με την μουσική, τη λογοτεχνία, τη γλυπτική και την αρχιτεκτονική των τελευταίων δεκαετιών του 20 ου αιώνα όπου παρόμοιες μοντέρνες τάσεις μπορούν να εντοπιστούν. Μελετώντας το Μοντερνισμό στην μουσική αναφέρουμε την ανάπτυξη του κλασικού ρυθμού και τόνου (classical armony and tonality) κατά το τελευταίο μισό του 19 ου αιώνα και την ανάπτυξη άτονων μορφών από συνθέτες της Βιεννέζικης Σχολής τα τελευταία έτη του 20 ου αιώνα. Ομοίως η μελέτη του Μοντερνισμού στην λογοτεχνία έχει να κάνει με την δουλεία των ποιητών των τελευταιών δεκαετιών του 20 ου αιώνα, που προέρχεται από συμβατικά μοτίβα ρυθμού και μέτρου ή από πεζογράφους των οποίων η αφήγηση σκοπεύει να ανατρέψει τα δεδομένα της αφήγησης. Τα έργα των καλλιτεχνών έχουν αναμφισβήτητα διαμορφώσει τον πολιτισμό της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου παρά το γεγονός ότι δεν κατάφεραν να γίνουν δημοφιλή στο ευρύ κοινό. Μια αύρα δυσκολίας ενυπάρχει, για παράδειγμα, στην μουσική του Igor Stravinsky και του Arnold Schoenberg, στην ποίηση του T.S. Eliot καθώς και στα μυθιστορήματα των Franz Kafka και James Joyce. Στηριζόμενοι σε αυτά τα γεγονότα θεωρούμε, τελικά, τον Μοντερνισμό σαν μια πολιτισμική επανάσταση του 20 ου αιώνα καθοδηγούμενη από ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις καθώς και πολιτικές ζημώσεις που περιλαμβάνουν την επιδίωξη αλλαγών σε διάφορα επίπεδα. Οι Φουτουριστές στην Ιταλία και οι Σουπερματιστές και 10

11 Κονστρουκτιβιστές στη Ρωσία είχαν ως στόχο με τα έργα τους αυτήν ακριβώς την κοινωνική και πολιτική αλλαγή. Η παραπάνω όμως θεώρηση του Μοντερνισμού είναι από μόνη της ανεπαρκής. Εντοπίζονται και δύο σημαντικά μειονεκτήματα: το πρώτο είναι ότι μας παρακινεί να σκεφτούμε την μοντέρνα τέχνη απλώς σαν μια αντίδραση απέναντι σε κοινωνικές συνθήκες και ιστορικά γεγονότα του 19 ου αιώνα κινδυνεύοντας έτσι να πέσουμε στην παγίδα να υποτιμήσουμε αυτή καθεαυτή την τέχνη που αναπτύχθηκε. Οι καλλιτέχνες είτε αντιδρούν σε ιστορικά γεγονότα και αλλαγές είτε όχι το αποτέλεσμα της δουλειάς τους είναι τέχνη, που τελικά ανεξαρτητοποιείται από τα γεγονότα και τις διεργασίες από τις οποίες προέκυψε. Έτσι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά που αποδίδουν οι υποστηρικτές της μοντέρνας τέχνης είναι η ανεξαρτησία της από τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις, συνθήκες και ανησυχίες. Εικόνα 4: Πάμπλο Πικάσο, Ο κιθαρίστας (1910) Το δεύτερο μειονέκτημα της θεώρησης αυτής είναι ότι μας παροτρύνει να θεωρήσουμε τον Μοντερνισμό σαν το πιο αντιπροσωπευτικό ρεύμα του 20 ου αιώνα απομονώνοντας τον από τα υπόλοιπα ρεύματα. Ο κίνδυνος εδώ είναι ότι μπορεί να θεωρήσουμε τον Μοντερνισμό σαν το απόλυτα επικρατόν πολιτισμικό ρεύμα ξεχνώντας ότι εμφανίστηκε και αναπτύχθηκε ανάμεσα σε άλλα, παραμένοντας μια επιλογή ανάμεσα σε αυτά. Έτσι, το βασικότερο αντίπαλο ρεύμα των Μοντερνιστών ήταν οι Παραδοσιακοί καλλιτέχνες (Traditionalists). Ο Πάμπλο Πικάσο για 11

12 παράδειγμα, ήταν από τις ηγετικές μορφές της μοντέρνας τέχνης τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σε αυτή τη χρονική περίοδο κατά την οποία παρήχθησαν ορισμένα από τα πιο σημαντικά έργα του, δεν βλέπουμε έργα του συντηρητισμού και του κλασσικισμού. Επομένως θα πρέπει να βλέπουμε τον Μοντερνισμό πάντα σε σχέση με προηγούμενες μορφές και ρεύματα καθώς η τέχνη σε μια δεδομένη στιγμή δεν είναι μια ξεκομμένη δομή αλλά μια εξελισσόμενη διαδικασία. Από τις δύο παραπάνω διαπιστώσεις το ότι θα πρέπει να αποφεύγουμε να θεωρούμε την μοντέρνα τέχνη μόνο ως αντίδραση ή σαν κάτι απομονωμένο από τα προηγούμενα ρεύματα μπορούμε να καταλήξουμε σε κάποια σημαντικά συμπεράσματα. Το πρώτο συμπέρασμα αναφέρεται στο γεγονός ότι η ανάπτυξη και εξέλιξη της τέχνης πραγματοποιείται πάντα σε συνδυασμό με προηγούμενα παραδοσιακά στοιχεία: ακόμα και ανάμεσα στα πιο καινοτόμα έργα του Μοντερνισμού βρίσκουμε αναφορές από προηγούμενα ρεύματα. Ο Joan Miro στη δουλειά του «Dutch Interior» (1928) εμπνεύστηκε από τον πίνακα του 17 ου αιώνα του Ολλανδού καλλιτέχνη Hentrick Sorgh που είχε δει σε ένα ταξίδι του στην Ολλανδία. Το δεύτερο συμπέρασμα που πρέπει να αποτυπώσουμε είναι ότι η αξία του Μοντερνισμού καθιερώνεται πρακτικά σαν ένα είδος σκόπιμης διαφοροποίησης από τα προηγούμενα ρεύματα, φόρμες και πρακτικές. Συνεπώς ο Μοντερνισμός μπορεί να θεωρηθεί σαν μια παραδοσιακή μορφή διατηρώντας όμως μια κριτική στάση απέναντι στο ευρύτερο παραδοσιακό πολιτισμικό πλαίσιο. Υπό αυτό το πρίσμα οι Μοντερνιστές αποποιούν τους εαυτούς τους από την υπάρχουσα φιλοσοφία του να βλέπεις και να απεικονίζεις τον κόσμο όπως είναι προσπαθώντας όμως να διατηρήσουν το μέτρο των παραδοσιακών ρευμάτων. Για τον χαρακτηρισμό ενός έργου ως μοντέρνου θα πρέπει από τη μία να εκφράσει κριτική απέναντι σε δεσμεύσεις και παραδοσιακές πρακτικές αλλά και από την άλλη να σχετίζεται με το ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο του πρόσφατου παρελθόντος. Με τον τρόπό αυτό εξηγείται το πώς είναι δυνατό τα μοντέρνα έργα να διατηρούν και να μεταφέρουν τις σημαντικές αξίες της τέχνης παρά το γεγονός ότι δεν είναι δημοφιλή στο ευρύ κοινό. Επίσης αυτό εξηγεί και το γεγονός ότι Μοντερνιστές καλλιτέχνες όπως οι Matisse και Rothko απομακρύνονται από νόρμες που χαρακτηρίζονται ως 12

13 μοντέρνες αντιτασσόμενοι με τον τρόπο αυτό στην μηχανοποίηση της παραγωγής και την επέκταση των καταναλωτικών αγαθών. 13

14 ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ (MODERN ARCHITECTURE) Μετά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο, οι καλλιτεχνικές συνθήκες είχαν ωριμάσει αρκετά για να δεχθούν τη σαρωτική επέλαση του Μοντερνισμού σε όλες τις τέχνες, μεταξύ αυτών και στην αρχιτεκτονική. Η αμφισβήτηση των δομικών απόψεων, των τεχνικών και της γενικότερης επικρατούσας αισθητικής, προκάλεσε τη γενικευμένη αντίθεση σε όλες τις εκφράσεις της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.. Η συνολική αυτή κινητοποίηση έδρασε σε παγκόσμια κλίμακα και κατευθύνθηκε στη διαμόρφωση ενός πνεύματος παγκόσμιας ενότητας με σκοπό τη διαμόρφωση κοινών αρχιτεκτονικών στόχων. Εικόνα 5: Κτίριο Seagram, Νέα Υόρκη. Σύμβολο της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής Η μοντέρνα αισθητική προωθεί τη συσχέτιση τέχνης και χειροτεχνίας την οποία συμπληρώνει με την αντιστοιχία τέχνης και μηχανής. Η αποδοκιμασία του σύγχρονου βιομηχανικού κόσμου οδηγεί στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης τέχνης και βιομηχανίας, άρα και τη σχέση ανθρώπου και μηχανής. Μέσα από τη δημιουργική σύλληψη και υιοθέτηση των σύγχρονων βιομηχανικών τεχνικών, η μοντέρνα αρχιτεκτονική αναγνωρίζει την αναγκαιότητα της μαζικής παραγωγής και ανακαλύπτει την αισθητική αξία της μηχανής και του βιομηχανικού συμβολισμού 14

15 γενικότερα. (Μοντέρνα Αρχιτεκτονική Ιστορία Και Κριτική, Μετάφραση, Θ. Ανδρουλάκης, Μ. Παγκάλου, Θεμέλιο, Αθήνα 1987). Πιο συγκεκριμένα, ο όρος «Μοντέρνα Αρχιτεκτονική» αποδίδεται σε μια σειρά από οικοδομικά μοτίβα, οικοδομικά στυλ (building styles) που φέρουν κοινά χαρακτηριστικά με κύρια την απλοποίηση της μορφής, την εξάλειψη του υπερβολικού διάκοσμου και την αυστηρότητα. Αυτό το οικοδομικό στυλ που έκανε την εμφάνισή του στις αρχές του 20 ου αιώνα, καθιερώθηκε μέχρι το 1940 ως το «Διεθνές Στυλ (International Style)» που κυριάρχησε για πολλές δεκαετίες στην κατασκευή κτιρίων μεγάλων εταιρειών, ινστιτούτων και πανεπιστημίων. Τα ακριβή χαρακτηριστικά και οι ρίζες της μοντέρνας αρχιτεκτονικής είναι ακόμα και σήμερα υπό διερεύνηση συζήτηση από τους κριτικούς και τους ιστορικούς τέχνης. Οι ρίζες της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής Ορισμένοι ιστορικοί, αποδίδουν την ανάπτυξη της μοντέρνας αρχιτεκτονικής σε κοινωνικά / πολιτικά ζητήματα που συνδέονται στενά και οδήγησαν στην ανάπτυξη του Μοντερνισμού. Το μοντέρνο στυλ είναι, κατά τη γνώμη τους, αποτέλεσμα κοινωνικών / πολιτικών αλλαγών και ανακατατάξεων. Άλλοι ιστορικοί, πάλι, θεωρούν την ανάπτυξη της μοντέρνας αρχιτεκτονικής στενά συνδεδεμένη με την πρόοδο της μηχανικής και της τεχνολογίας κατά τη Βιομηχανική Επανάσταση. Την περίοδο εκείνη έκαναν την εμφάνισή τους νέα οικοδομικά υλικά όπως σίδερο, ατσάλι και γυαλί. Η παρουσία αυτών των υλικών οδήγησε στην ανάπτυξη νέων οκοδομικών τεχνικών και μεθόδων. Ωστόσο, η φτωχή γνώση των ιδιοτήτων του σιδήρου και των άλλων υλικών οδήγησε στην κατάρρευση πολλών κατασκευών στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν αρχικά, όπως ανεμόμυλοι. Το πρώτο παράδειγμα μιας συμπαγούς και ανθετικής κατασκευής από σίδηρο και γυαλί ήταν το «Crystal Palace» του Joseph Paxton που παρουσιάστηκε στη «Μεγάλη Έκθεση (Great Exhibition)» το Η καλύτερη, ίσως, κατασκευή ήταν ένας ουρανοξύστης από ατσάλι το 1890 στο Σικάγο από τους William Le Baron Jenney και Louis Sullivan. Άλλες κατασκευές της εποχής που υιοθέτησαν ατσάλι και γυαλί ως βασικά δομικά υλικά ήταν τα κτίρια Unity Temple του Frank Lloyd Wright στο Σικάγο, το 1906 και Second Goetheanum του Rudolf Steiner στην Ελβετία, το

16 Η εδραίωση του αρχιτεκτονικού Μοντερνισμού H ένωση Werkbund (The Deutsche Werkbund) Ένας σημαντικός οργανισμός που προώθησε σημαντικά την ιδέα του αρχιτεκτονικού Μοντερνισμού ήταν μια ένωση γερμανών αρχιτεκτόνων, σχεδιαστών, καλλιτεχνών και βιομηχάνων, η Deutscher Werkbund (German Work Federation). Ιδρύθηκε το 1907 στο Μόναχο με κύριο εμπνευστή τον Hermann Muthesius. Τα ιδρυτικά μέλη του ήταν δώδεκα μεταξύ των οποίων οι αρχιτέκτονες Peter Behrens, Theodor Fischer, Joseph Olbrich Bruno Paul και Richard Riemerschmid. Εικόνα 6: Αφίσα του Werkbund για την έκθεση της Κολωνίας το 1914 Σκοπός του Werkbund ήταν η προώθηση της προσπάθειας για ενοποίηση της τέχνης με τη μαζική βιομηχανική παραγωγή. Πιο συγκεκριμένα, στόχευε στην αναβάθμιση των προιόντων μαζικής παραγωγής παντρεύοντας τη μαζική παραγωγή με τη δημιουργικότητα, την τέχνη και το στυλ. Για να επιτευχθεί ο παραπάνω στόχος, τα μέλη του Werkbund αφοσιώθηκαν στη βελτιστοποίηση της εκπαίπαίδευσης αναφορικά με το σχεδιασμό και την παραγωγή αρχιτεκτονικών προιόντων. Η ένωση Werkbunk διοργάνωνε από το 1914 εκθέσεις οι οποίες έδωσαν ώθηση στη μοντέρνα αρχιτεκτονική ή αρχιτεκτονική της Νέας Εποχής (Neues Bauen), όπως αλλιώς ονομάζεται. Οι πιο επιτυχημένες από αυτές ήταν οι Model Factory (1914), Form Without Ornaments (1924) και The Apartment (1927). Εκτός όμως από τις εκθέσεις, η ένωση για να πετύχει το σκοπό της προχώρησε σε πολλές εκδόσεις βιβλίων και περιοδικών. Ανάμεσά τους, τα περιοδικά Werkbund News ( ) και Die Form ( ). 16

17 Η σχολή Bauhaus Η αρχιτεκτονική σχολή Bauhaus ιδρύθηκε από τον Βάλτερ Γκρόπιους και αναπτύχθηκε την περίοδο στη Γερμανία. Το ύφος της σχολής Μπαουχάους επέδρασε καταλυτικά στην εξέλιξη της σύγχρονης τέχνης, ειδικότερα στους τομείς της αρχιτεκτονικής και του βιομηχανικού σχεδιασμού ενώ τα έργα που παράχθηκαν μέσα από τα εργαστήρια της σχολής έγιναν αντικείμενα εκτεταμένης αναπαραγωγής. Λειτούργησε σε τρεις διαφορετικές πόλεις της Γερμανίας, στη Βαϊμάρη ( ), στο Ντεσάου ( ) και στο Βερολίνο ( ), υπό την διεύθυνση των Βάλτερ Γκρόπιους ( ), Χάνες Μέγιερ ( ) και Μις βαν ντερ Ρόε ( ) αντίστοιχα. Οι αλλαγές στην έδρα και στην ηγεσία της συνδέονταν με αντίστοιχες διαφοροποιήσεις στην πολιτική της αλλά και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ύφους της. Εικόνα 7: Το κτίριο της Σχολής Bauhaus Βασικά χαρακτηριστικά του Μπαουχάους ήταν η απλότητα, η λειτουργικότητα και η χρηστικότητα, με ιδιαίτερη έμφαση σε γεωμετρικές φόρμες και στο χρώμα. Η σχολή Μπαουχάους απέρριπτε κάθε περιττό διακοσμητικό στοιχείο, θεωρώντας πως η ίδια η πρώτη ύλη περιέχει ένα είδος φυσικής και εγγενούς διακοσμητικής ικανότητας. Στόχος της σχολής Μπαουχάους ήταν η αναβάθμιση των προϊόντων μαζικής παραγωγής, όπως τα έπιπλα, αλλά και ολόκληρης της έννοιας της κατοικίας, αν και 17

18 τάχθηκε αντίθετη στην τάση πλήρους εμπορευματοποίησης, κρατώντας τους καθηγητές που δίδασκαν έξω από τα στενά πλαίσια της παραγωγής, προτρέποντάς τους να θεωρούν το έργο τους έκφραση δημιουργικότητας και τέχνης. Με αυτό τον τρόπο, το κίνημα του Μπαουχάους προσπάθησε να ενοποιήσει την έννοια της τέχνης με τη διαδικασία της παραγωγής, υποτάσσοντας παράλληλα τις κατασκευαστικές μηχανές μέσα στην ανθρώπινη δημιουργικότητα. Η σχολή αξιοποίησε την ανθρώπινη ατομική προσπάθεια στα πλαίσια μιας βιομηχανικής παραγωγής που στο παρελθόν ήταν απόλυτα τυποποιημένη. Το Διεθνές Στυλ Το 1932 διεξήχθη η Διεθνής Έκθεση Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής γνωστής και ως MOMA. Στην έκθεση αυτή ο αρχιτέκτονας Philip Johnson και ο συνάδελφός του Henry Russell Hitchcock ενοποίησαν διάφορα αρχιτεκτονικά ρεύματα καθιερώνοντας έτσι το λεγόμενο «Διεθνές Στυλ» (International Style). Οι αρχιτέκτονες που ακολούθησαν το «Διεθνές Στυλ» ήθελαν να σπάσουν την παραδοσιακή αρχιτεκτονική σχεδιάζοντας απλά και λιτά κτίρια. Τα υλικά που χρησιμοποιούνταν κυρίως ήταν γυαλί και ατσάλι για την πρόσοψη και σίδερο και μπετόν για τα πατώματα και τις εσωτερικές κολόνες. Αυτό το στυλ εφαρμόστηκε ευρέως για την κατασκευή κτιρίων ινστιτούτων, εταιρειών και πανεπιστημίων ενώ ήταν η μόνη αποδεκτή σχεδιαστική λύση για την κατασκευή ουρανοξυστών από το 1932 μέχρι και το Σημαντικότερα κτίρια εκπρόσωποι του Διεθνούς Στυλ είναι το κτίριο των Ηνωμένων Εθνών στην Νέα Υόρκη ( Le Corbusier), και τα κτίρια Seagram και Dominion Center (Mies van der Rohe) καθώς και το κτίριο της Lever (Skidmore, Owings, and Merril). Επίσης ένα εξαιρετικό δείγμα εξωχικής κατοικίας αποτελεί το Lovell House (Richard Neutra) στο Λος Άντζελες. Οι επικριτές του Διεθνούς Στύλ (International Style) στην αρχιτεκτονική ισχυρίζονται ότι η απόλυτα ορθογώνια γεωμετρία των κατασκευών είναι απρόσωπη και ενάντια στην φύση του ανθρώπου. Ο Le Corbusier είχε περιγράψει τα μοντέρνα κτίρια σαν «μηχανές για κατοικία» αλλά οι άνθρωποι δεν είναι μηχανές και δεν θέλουν να ζουν σε μηχανές. Ακόμα και ο αρχιτέκτονας Philip Johnson είχε παραδεχθεί ότι είχε βαρεθεί τα «κουτιά». Πιο συγκεκριμένα η κριτική κατά του Μοντερνισμού ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 στηριζόμενη στο γεγονός ότι η Μοντέρνα 18

19 Αρχιτεκτονική ήταν παγκοσμιοποιημένη, αποστειρωμένη και χωρίς νόημα για τη φύση του ανθρώπου. Ρεύματα της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής Φανκσιοναλισμός ( Functionalism) Ο Φανκσιοναλισμός είναι η αρχή της μοντέρνας αρχιτεκτονικής σύμφωνα με την οποία οι αρχιτέκτονες πρέπέι να σχεδιάζουν ένα κτίριο βασιζόμενοι στον σκοπό του κτιρίου αυτού. Στις αρχές του 20 ου αιώνα ο αρχιτέκτονας Louis Sullivan με την φράση του «η μορφή ακολουθεί τη λειτουργία (form follows function)» εξέφρασε την πεποίθηση του ότι ο χώρος, το μέγεθος, η διάταξη και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά κάθε κτιρίου θα πρέπει να καθοδηγούνται από το σκοπό λειτουργία του κτιρίου. Η αρχή είναι ότι: αν οι λειτουργικές ανάγκες ενός κτιρίου ικανοποιούνται, η αρχιτεκτονική ομορφιά του είναι δεδομένη. Η θέση του Φανκσιοναλισμού στην αρχιτεκτονική εντοπίζεται στη λεγόμενη Βιτρουβιανή τριάδα χρηστικότητα, λιτότητα και ομορφιά που θα πρέπει να χαρακτηρίζει κάθε αρχιτεκτονικό έργο. Στα μέσα της δεκαετίας του 1930 ο Φανκσιοναλισμός άρχισε να θεωρείται πιο πολύ σαν μια αισθητική προσέγγιση παρά σαν ζήτημα σχεδιαστικής ακεραιότητας. Οι ρίζες της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής εντοπίζονται, όπως αναφέραμε και παραπάνω, στα έργα του Le Corbusier και του Mies van der Rohe. Και οι δύο ήταν φανκσιοναλιστές τουλάχιστον στο σημείο κατά το οποίο τα κτίρια τους αποτελούσαν απλοποιήσεις παλαιότερων στυλ. Το 1923 ο Mies van der Rohe ξεκίνησε την καριέρα του σχεδιάζοντας απλοποιημένα και λιτά κτίρια επιτυγχάνοντας έτσι την αρχή του Sullivan. 19

20 Φουτουρισμός (Futurist Architecture) Η Φουτουριστική Αρχιτεκτονική ξεκίνησε στις αρχές του 20 ου αιώνα σαν μια μορφή αρχιτεκτονικής που χαρακτηρίζεται από αντιιστορικισμό( anti historicism) και από μακρές οριζόντιες γραμμές που αντιπροσωπεύουν την ταχύτητα και την κίνηση. Το κίνημα θεμελιώθηκε από τον ποιητή Philippo Tommaso Marinetti στο πρώτο του μανιφέστο «Manifesto of Futurism» το Το κίνημα προσέλκυσε όχι μόνο ποιητές, μουσικούς και καλλιτέχνες αλλά επίσης και έναν αριθμό από αρχιτέκτονες ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο Antonio Sant Elia, μετουσίωσε το φουτουριστικό όραμα σε αστική μορφή. Εικόνα 8: Η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, δείγμα φουτουριστικής αρχιτεκτονικής Εξπρεσιονισμός (Expressionist Architecture) Ο Εξπρεσιονισμός ήταν ένα αρχιτεκτονικό κίνημα που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα παράλληλα με τον Εξπρεσιονισμό στις εφαρμοσμένες τέχνες. Ο όρος «Εξπρεσιονιστική Αρχιτεκτονική» περιέγραφε αρχικά τις δραστηριότητες Γερμανών, Ολλανδών, Τσέχων και Δανών αρχιτεκτόνων από το 1910 μέχρι το Μεταγενέστεροι ορισμοί επέκτειναν τον όρο ενσωματώνοντας και τις χώρες της υπόλοιπης Ευρώπης από το 1905 και μετά. Σήμερα το νόημα του όρου έχει διευρυνθεί ακόμα περισσότερο και αναφέρεται χωρίς περιορισμό χρονολογίας και τοποθεσίας σε μια αρχιτεκτονική της οποίας τα κύρια χαρακτηριστικά είναι ασυμμετρία, ελευθερία, κατακερματισμός και έκφραση βίαιων συναισθημάτων. Το στυλ του Εξπρεσιονισμού χαρακτηρίζεται από την υιοθεσία νέων, ασυνήθιστων υλικών που άλλες φορές εμπνέεται από φυσικές βιομορφικές μορφές και άλλες από τις νέες τεχνικές δυνατότητες που προσφέρουν το τούβλο, το ατσάλι και το γυαλί. 20

21 Εικόνα 9: Ο Πύργος του Αινστάιν, Βερολίνο. Δείγμα Εξπρεσιονιστικής Αρχιτεκτονικής Το Διεθνές Στυλ (International Style) Το Διεθνές Στυλ ήταν ένα σημαντικό αρχιτεκτονικό ρεύμα του Ο όρος αναφέρεται συνήθως σε κτίρια και αρχιτέκτονες των μεταγενέστερων δεκαετιών του Μοντερνισμού πριν τον Β Παγκόσμιο πόλεμο. Ο όρος προέρχεται από το όνομα ενός βιβλίου από τους Henry Russell Hitchcock και Philip Johnson οι οποίοι αναγνώρισαν, κατηγοριοποίησαν και επέκτειναν κοινά χαρακτηριστικά του Μοντερνισμού σε όλο το κόσμο. Οι βασικές σχεδιαστικές αρχές του Διεθνούς Στύλ αποτελούν, επομένως, κομμάτι του Μοντερνισμού. Περίπου στο 1900 ένας αριθμός αρχιτεκτόνων ξεκίνησαν να πειραμματίζονται με νέες αρχιτεκτονικές λύσεις για την ενοποίηση του παραδοσιακού με τις νέες κοινωνικές και τεχνολογικές δυνατότητες. Η δουλειά των Victor Horta και Henry van de Velde, Antoni Gaudi, Otto Wagner μπορεί να θεωρηθεί σαν μάχη μεταξύ του παλιού και του νέου. 21

22 Μεταμοντέρνα Αρχιτεκτονική ( Postmodern Architecture) Η Μεταμοντέρνα Αρχιτεκτονική ήταν ένα διεθνές ρεύμα του οποίου τα πρώτα δείγματα χρονολογούνται από το 1950 συνεχίζοντας να επηρρεάζει την αρχιτεκτονική μέχρι τις μέρες μας. Ο Μεταμοντερνισμός στην αρχιτεκτονική διακατέχεται από την επιστροφή του διακόσμου ως απάντηση στον φορμαλισμό του Διεθνούς Στυλ του Μοντερνισμού: τα λειτουργικά και φορμαλιστικά σχήματα και δομές του μοντερνισμού αντικαθιστώνται από ποικίλες αισθητικές. Η Μεταμοντέρνα Αρχιτεκτονική περιγράφεται επίσης ως νεοεκλεκτική (neoeclectic) όπου η αναφορά και ο διάκοσμος επιστρέφουν στην πρόσοψη αντικαθιστώντας τα λιτά μοντέρνα στυλ. Αυτός ο εκλεκτικισμός συχνά συνδυάζεται με την χρήση μη ορθογώνιων γωνιών και ασυνήθιστων επιφανειών. Οι μοντερνιστές αρχιτέκτονες χαρακτηρίζουν τα μοντέρνα κτίρια ως έχοντα έλλειψη λιτότητας. Αντίθετα, η μεταμοντερνιστές αρχιτέκτονες βλέπουν τα μοντέρνα κτίρια ως άψυχα και μονότονα. Αυτή η απόκλιση των ιδεών οφείλεται στην διαφοροποίηση των στόχων τους: ο μοντερνισμός στοχεύει στην ελάχιστη χρήση υλικών καιθώς και στην απουσία διακόσμου ενώ ο μεταμοντερνισμός απορρίπτει τους αυστηρούς κανόνες που θέτουν οι μοντερνιστές και αναζητά την υπέρβαση αναφορικά με την χρήση κατασκευαστικών τεχνικών και στυλιστικών αναφορών. 22

23 ΛΟΥΝΤΒΙΧ ΜΙΣ ΒΑΝ ΝΤΕΡ ΡΟΕ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Τα πρώτα χρόνια στη Γερμανία Ο Λούντβιχ Μις βαν ντερ Ρόε άφησε πίσω του σημαντικό σώμα έργων, οικοδομημένων ή ανυλοποίητων, από το οποίο αναδύεται με σαφήνεια μια σύγχρονη θεωρία της αρχιτεκτονικής. Τα κτίριά του αποτελούν μελετημένες, σαφείς απαντήσεις στις αρχιτεκτονικές προκλήσεις του 20 ου αιώνα. Η παραγωγή του, ιδίως κατά το δεύτερο μισό της σταδιοδρομίας του αποκαλύπτει ένα εξαιρετικά προηγμένο σύνολο λύσεων για τα αρχιτεκτονικά προβλήματα της βιομηχανικής εποχής. Τα πολυόροφα κτίρια του Μις είναι πολλά, αλλά οι κλώνοι τους είναι ακόμα περισσότεροι και απειλούν καμιά φορά να τα υποσκελίσουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τα περίπτερά του τα οποία κοσμούν σημαντικά οικόπεδα σε πόλεις των δύο ηπείρων, ενώ οι μιμητές τους είναι ευρύτερα εξαπλωμένοι στα επιχειρηματικά πάρκα γύρω από τις πόλεις. Ανορθόδοξο ταλέντο από μια επαρχιακή πόλη μακριά από το κοσμοπολίτικο Βερολίνο, αφήσε τη σφραγίδα του χάρη στην ικανότητα και στη δύναμη του χαρακτήρα του, χωρίς τη βοήθεια του πλούτου ή της επίλεκτης εκπαίδευσης. Η σταδιοδρομία του Μις διαμορφώθηκε καθοριστικά από τα γεγονότα του 20 ου αιώνα. Η θέση που κατείχε στη γερμανική αρχιτεκτονικη σκηνή μέχρι το 1930 ήταν εντελώς διαφορετική από τη θέση του στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού μετά το Από τη στιγμή που πάτησε το πόδι του στο Σικάγο, ο Μις ήταν μια ανεπίσημη αυθεντία με τη φήμη ενός από τους πιο ταλαντούχους μοντέρνους αρχιτέκτονες της Ευρώπης. Σε όλη του τη ζωή παράμεινε απορροφημένος από ένα και μοναδικό έργο, να βρει λύσεις στα νέα αρχιτεκτονικά προβλήματα μιας βιομηχανικής εποχής. 23

24 Γεννήθηκε στις 27 Μαρτίου 1886 στο Άαχεν της Γερμανίας. Είναι το μικρότερο από τα πέντε παιδιά του Μίχαελ Μις και της Αμαλί Μις, το γένος Ρόε. Γιος λιθοδόμου, φοίτησε στο Καθεδρικό Σχολείο του Άαχεν ως το Αφού παρακολούθησε, έπειτα, μια τοπική τεχνική σχολή, πήγε μαθητευόμενος σε οικοδομές και ανέπτυξε τις δεξιότητές του στο ελεύθερο σχέδιο σε μια εταιρεία γύψινων διακοσμήσεων. Μέχρι να πάει στο Βερολίνο, ήξερε να σχεδιάζει σε φυσικό μέγεθος σε κάθετο σχεδιαστήριο, να χτίζει πλινθοδομή κα να λαξεύει την πέτρα. Ο σχεδιασμός και η κατασκευή ήταν εργασίες συνδυασμένες στην αρχική του εκπαίδευση και όχι διαχωρισμένες από την ολοένα και συχνότερη διάκριση μεταξύ αρχιτέκτονα και οικοδόμου. Σε αυτό συνέβαλε και ο μεσαιωνικός ιστός της γενέτειράς του, του Άαχεν, χάρη στα αρχιτεκτονήματα που είχαν χτιστεί πάνω από μια χιλιετία νωρίτερα, τον 8 ο αιώνα. Έτσι, ο Μις, έφυγε από το Άαχεν με βαθιά πίστη σε μια αρχιτεκτονική της μεγάλης διάρκειας, όπου η μορφή των κτιρίων είναι μακροπρόθεσμη συμβολική λειτουργία. Ο ίδιος ανέφερε χαρακτηριστικά: Εικόνα 10: Ο Mies van der Rohe στο Crown Hall, Σικάγο, 1956 «Θυμάμαι τον εαυτό μου να παρατηρεί τα κτίρια του Άαχεν. Είχα εντυπωσιαστεί καθώς ορισμένα από αυτά ήταν λιτά και με ξεκάθαρες γραμμές. Βρίσκονταν εκεί για χιλιετίες και εξακολουθούσαν να παραμένουν εντυπωσιακά. Δεν άνηκαν σε καμία εποχή. Αυτή ήταν η δύναμή τους. Όλα τα μεγάλα ρεύματα και στυλ έρχονταν και περνούσαν αλλά τα συγκεκριμένα κτίρια παρέμεναν εκεί χωρίς να χάσουν τον διαχρονικό χαρακτήρα τους». 24

25 Σε ηλικία 19 ετών, το 1905, μεταβαίνει στο Βερολίνο. Εκεί συνέχισε την εκπαίδευσή του αλλά με διαφορετικό πνεύμα. Ενώ εργαζόταν ως σχεδιαστής για τον αρχιτέκτονα Μπρούνο Πάουλ, σπούδασε από το 1906 έως το 1908 στη Σχολή Καλών και Εφαρμοσμένων Τεχνών και στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Το 1906 ο Joseph Popp, βοηθός της καλιτέχνιδας Emil Orlik στης οποίας το εργαστήριο σπούδαζε χαρακτική, τον σύστησε στη σύζυγο του καθηγητή φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου, Άλοις Ριλ. Το ζεύγος Ριλ έψαχνε για έναν νεαρό αρχιτέκτονα στον οποίο θα ανέθετε το σχεδιασμό της νέας τους κατοικίας προάστιο Νοιμπάμπελσμπεργκ του Πότσνταμ. Έτσι, ο Μις ανέλαβε την πρώτη του ανεξάρτητη εργασία, το σχεδιασμό της κατοικίας των Ριλ, σε ηλικία μόλις είκοσι ετών. Αυτό το πρώτο κτίριο του Μις, μια αξιοσημείωτα ώριμη δημιουργία για τα είκοσί του χρόνια, έλαβε θετικότατα σχόλια από τον αρχιτεκτονικό τύπο της εποχής εκείνης ο οποίος εκθείασε το ταλέντο του νεαρού αρχιτέκτονα αναφέροντας ότι έδωσε μαθήματα «ισορροπίας και συμμετρίας» στους μεγαλύτερους συναδέλφους του. Κατά τη διάρκεια του έργου, ο Μις έγινε φίλος με τον Ριλ, από τους μεγαλύτερους ειδικούς στον Νίτσε την επόχή εκείνη, ο οποίος άνοιξε έναν νέο κόσμο στο νεαρό τότε αρχιτέκτονα. Σύντομα ο Μις έγινε τακτικός προσκεκλημένος στο σπίτι των Ριλ, όπου γνώριζε εκπρόσωπους της πνευματικής ζωής του Βερολίνου όπως το βιομήχανο, συγγραφέα και πολιτικό Βάλτερ Ρατενάου, τον φιλόσοφο Έντουαρντ Σπράνγκερ και τον ιστορικό τέχνης Χάινριχ Βέλφιν. Εκεί ο Μις γνώρισε και της Άντα Μπρουν, την οποία νυμφεύθηκε το Εικόνα 11: Οικία Ριλ, Πότσναμ, Γερμανία 25

26 Η επιτυχία της ανάθεσης των Ριλ, η οποία ολοκληρώθηκε το 1907, άνοιξε το δρόμο για την πρόσληψη του Μις, το 1908, στο γραφείο του Πέτερ Μπέρενς, ένα από τα πιο σημαντικά αρχιτεκτονικά γραφεία της Ευρώπης την εποχή εκείνη. Ο Μπέρενς αποτέλεσε για τον Μις αλλά και για τους άλλους νεαρούς αρχιτέκτονες της εποχής εκείνης, όπως τον Γουόλτερ Γκρόπιους και τον Άδολφ Μέγερ, πρότυπο που κατάφερε να ενώσει την αρχιτεκτονική του Νίτσε με τη μοντέρνα αρχιτεκτονική. Ο Μις έλεγε ότι ο Μπέρενς του έμαθε τη σημασία της «Μεγάλης Φόρμας» με σημαντική επιρροή στο έργο του οπως θα δούμε παρακάτω. Μια άλλη σημαντική επιρροή για τον Μις θα γινόταν εμφανής στη δεκαετία του 1920, όταν ο Μις ανάλυσε τα γραπτά του Ολλανδού αρχιτέκτονα Χέντριχ Πέτρους Μπερλάχε. Ενώ ο Μπέρενς έβλεπε την αρχιτεκτονική και γενικότερα την τέχνη σαν μια εικόνα της βούλησης, της «βούλησης για ύφος», ο Μπερλάχε έβλεπε την αρχιτεκτονική σαν μια διεργασία ορθολογικής ανακάλυψης: όπως η φύση, έτσι και η τέχνη της αρχιτεκτονικής έπρεπε να ανακαλύπτει νέα πρωτότυπα και νέες οργανικές δομές. Έτσι, ενώ για τον Μπέρενς ο αρχιτέκτονας ήταν ένας θεικός δημιουργός με αποστολή τη δημιουργία μιας νέας μορφής, ήταν ο «μορφοδότης», για τον Μπερλάχε το καθήκον του αρχιτέκτονα είναι η δημιουργική ανεύρεση της μορφής. Ο ίδιος ο Μις, εκφράζοντας τις επιρροές που δέχθηκε και από τους δύο αρχιτέκτονες παραδέχθηκε σε όψιμη ηλικία: «Ο Μπέρενς μου έμαθε τη Μεγάλη Φόρμα, ο Μπερλάχε τη δομή». Το 1912 ο Μις άνοιξε το δικό του γραφείο στο Βερολίνο. Τον βοήθησε σε αυτό ο γάμος του με την Άντα Μπρουν το Ως κόρη εύπορου βιομηχάνου, η Άντα έιχε μια μικρή προσωπική περιουσία που προστάτευσε την οικογένειά του από την οικονομική ανασφάλεια τα πρώτα χρόνια της ανεξάρτητης σταδιοδρομίας του Μις. Καθώς διατηρούσε επαφές με τους καλλιτεχνικούς κύκλους του Βερολίνου, ο Μις συνέχιζε να χτίζει ιδιωτικές κατοικίες στα προάστια για ευκατάστατους πελάτες. Χαρακτηριστική είναι η ανάθεση του σχεδιασμού της οικιας ενός ευκατάστατου δικηγόρου του Hugo Perls στο Zehlendorf αλλά και η ανάθεση για το σχεδιασμό της έπαυλης Κρέλερ Μύλερ η οποία τελικά απορρίφηκε. Τα κτίρια αυτά συχνά είχαν νεοκλασσικό ρυθμό και έδειχναν ότι ο Μις είχε γνώση των ρευμάτων και των επιρροών που αναπτύχθηκαν πριν από τον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο. Μόνο μετά τον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο ο Μις υπηρέτησε από το 1915 έως το 1918, άρχισε να αναπτύσσει μια νέα αρχιτεκτονική γλώσσα. 26

27 Το επαναστατικό Βερολίνο, στο οποίο ο Μις επέστρεψε μετά τον πόλεμο, κατακλύζονταν από ριζικές αλλαγές τόσο στον πολιτικό όσο και στον καλλιτεχνικό στίβο. Τη δεκαετία του 1920, η πόλη έγινε ένα από τα κέντρα της Ευρωπαικής πρωτοπορίας, όπου μια όλο και πιο διεθνής καλλιτεχνική σκηνή προσπαθούσε να δημιουργήσει μια νέα κοινωνία και ένα νέο πολίτη για την κοινωνία αυτή. Αν και συνέχιζε να χτίζει σύμφωνα με τις καθιερωμένες συμβάσεις, ο Μις άρχισε να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για θεωρητικά ζητήματα της φύσης της αρχιτεκτονικής. Συμμετείχε στις συζητήσεις της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας και εντάχθηκε στην Ομάδα του Νοέμβρη (November Gruppe), μια ένωση ριζοσπαστών καλλιτεχνών. Συνεργάστηκε επίσης με τον καλλιτέχνη και κινηματογραφιστή Χανς Ρίχτερ στην έκδοση του πρωτοποριακού περιοδικού G. Το 1924 ο Μις δέχθηκε πρόταση να γίνει μέλος του Deutcher Werkbunk, μιας από τις ισχυρότερες οργανώσεις τυς νεότερης γερμανικής πολιτιστικής ζωής. Εικόνα 12: Εξώφυλλο του περιοδικού G (Ιούνιος 1924) με την πρόσοψη του Γυάλινου Ουρανοξύστη του Μις του 1922 Το 1921 ο Μις, διέλυσε το γάμο του με την Άντα, αν και δεν πήραν ποτέ διαζύγιο. Άλλαξε επίσης το όνομά του σε «Μις βαν ντερ Ρόε», για να εξουδετερώσει τις αρνητικές υποδηλώσεις της γερμανικής λέξης mies που σημαίνει άθλιος, σάπιος. Πρόσθεσε το σύμπλεγμα «βαν ντερ ρόε» αφενός ως προσαρμογή του επωνύμου της μητέρας του (Rohe) και αφετέρου προς απήχηση της γερμανικής λέξης roh που σημαίνει ωμός, ακατέργαστος. Η προσθήκη αυτή ίσως να παραπέμπει επίσης στη στοιχειώδη μορφή οικοδόμησης που επεδίωκε εκείνο τον καιρό ο Μις. Όπως πολλοί 27

28 άλλοι ευρωπαίοι διανοούμενοι έτσι και ο Μις δημιούργησε ο ίδιος τη δημόσια περσόνα του ξαναβαφτίζοντας τον εαυτό του. Μεταξύ του 1921 και του 1924 ο Μις σχεδίασε σχεδίασε πέντε έργα, όλα ανυλοποίητα, που έμειναν γνωστά ως τα περίφημα «Πέντε Σχέδια». Αυτές οι πέντε εννοιολογικές ασκήσεις τον εκτόξευσαν στην κορυφή της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας. Το πρώτο από αυτά τα σχέδια, ένας γυάλινος ουρανοξύστης για ένα οικόπεδο στο Βερολίνο, ήταν ένα από τα πιο ριζοσπαστικά ολόκληρης της σταδιοδρομίας του. Το σχέδιο αυτό υποβλήθηκε ως συμμετοχή στον πρώτο μεγάλο διαγωνισμό για ουρανοξύστες στην πόλη που παρακινούσε τους γερμανούς αρχιτέκοντες να προσαρμόσουν και να μεταμορφώσουν αυτόν το νεό τύπο κτιρίου. Τα τέσσερα από τα πέντε σχέδια δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό G στις αρχές της δεκαετίας του Αποκαλύπτουν την ιδέα της σαφούς κατασκευής ως προυπόθεση της οικοδόμησης: «Τα υλικά είναι σκυρόδεμα, σίδερο και γυαλί» εξηγούσε ο Μις. «Τα κτίρια από οπλισμένο σκυρόδεμα είναι στην ουσία αποσκελετωμένες δομές». Εκείνη την εποχή, ο Μις προσέγγισε ως εξής ένα από τα πέντε σχέδια: «Δεν ορίζουμε μορφές παρά μόνο οικοδομικά προβληματα... Η μορφή δεν είναι ο στόχος, αλλά το αποτέλεσμα του έργου μας...η μορφή ως στόχος είναι φορμαλισμός και αυτο το απορρίπτουμε...το μέλημά μας είναι να απελευθερώσουμε την οικοδομική δραστηριότητα από τους αισθητικούς κερδοσκόπους και να κάνουμε ξανά την οικοδόμηση το μόνο που θα πρέπει να είναι: ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ» Για τον Μις, σύγχρονη οικοδόμηση σήμαινε σύγχρονα υλικά και σύγχρονες τεχνικές σε μια αρχιτεκτονική κατάλληλη για τη σύγχρονη κοινωνία. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 συμπήκνωσε τους συλλογισμούς αυτόυς σε έναν απλό τύπο: «Η οικοδομική τέχνη είναι η χωρικά νοούμενη βούληση της εποχής. Ζωντανή. Μεταβαλλόμενη. Νέα» Η εξαύλωση των στερεών σωμάτων με τη ριζοσπαστική αναγωγή των κτιρίων σε αποσκελετωμένες δομές αποκάλυπτε την εσωτερική τάξη της κατασκευής και αυτή η εσωτερική τάξη κατέληγε σε δομή. Ο Μις εξήγησε αργότερα πως αντιλαμβανόταν τη δομή: «Λέγοντας δομή, εμείς οι ευρωπαίοι έχουμε μια φιλοσοφική ιδέα. Η δομή είναι το σύνολο, από την κορυφή ως τη βάση, ως την τελευταία λεπτομέρεια». Το 1923 ο Μις απαίτησε μια νέα στάση απέναντι της οικοδόμησης, η οποία να χαρακτηρίζεται από «απόλυτη ειλικρίνεια και απόρριψη κάθε μορφικής απάτης». Αυτό δε σήμαινε, ωστόσο, ότι ασπαζόταν το δομικό 28

29 ορθολογισμό. Η αποστασιοποίηση του Μις από τη θέση του Μπέρενς, που είδαμε παραπάνω, γινόταν όλο και πιο εμφανής μετά το Το 1926 αποτέλεσε καμπή στη βιογραφία του Μις. Σε ηλικία σαράντα ετών ανέλαβε την αντιπροεδρία του Deutcher Werkbund στην οποία παράμεινε μέχρι το Έγινε, έτσι, κεντρική μορφή της γερμανικής αρχιτεκτονικής και του αναδυόμενου κινήματος του μοντερνισμού, που άνθιζε τότε μεταξύ των διανοουμένων στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία και το Βέλγιο. Την ίδια εποχή, του ανατέθηκε η διεύθυνση της έκθεσης «Η κατοικία» μιας σημαντικής έκθεσης του Werkbund στη Στουτγκάρδη το Ήταν η πρώτη του συνεργασία με τη Λίλυ Ράιχ, που θα γινόταν σύντροφος και συνεργάτριά του μέχρι το Με υλικά εκθέματα στο κέντρο της πόλης και το καθοριστικής σημασίας οικιστικό συγκρότημα Weissenhofsiedlung, η έκθεση ήταν μια επίδειξη του έργου της «Νέας Οικοδόμησης» (Neues Bauen), μιας ομάδας μοντερνιστών της οποίας ο Μις αποτελούσε βασικό μέλος. Η έκθεση αποτελούσε εργαστήριο αρχιτεκτονικής και οικοδόμησης σε φυσικο μέγεθος και είχε ένα διεθνές δυναμικό συμμετεχόντων αρχιτεκτόνων που δοκίμαζαν νέες ιδέες για το σχεδιασμό και την κατασκευή. Πολλοί από αυτούς διευρευνούσαν πρωτότυπα για βιομηχανοποιημένη αρχιτεκτονική. Ο Μις αντίθετα ήλπιζε να τελειοποιήσει τις τεχνικές δυνατότητες της Neues Bauen σύμφωνα με τις δικές του έρευνες για την αρχιτεκτονική αξία. Το 1926 έχει χαρακτηριστεί από τον ίδιο τον Μις ώς το πιο σημαντικό έτος στη σταδιοδρομία του. Ήταν η χρονιά κατά την οποία ο Μις άνοιξε νέους δρόμους στο χειρισμό του χώρου, παίρνοντας απόσταση από την αυστηρά υλιστική του θέση των αρχών της δεκαετίας του 1920, υπέρ μιας θέσης ιδεαλιστικής, που αναπόφευκτα επανέθετε τα μορφορλογικά και τα αισθητικά ζητήματα. «Το πρόβλημα της νέας οικοδόμησης για τον Μις δεν ήταν πια μόνο ζήτημα υλικών αλλά πνευματικό πρόβλημα το οποίο μπορεί να επιλυθεί μόνο με δημιουργικές δυνάμεις και το οποίο αποτελεί στοιχείο του ευρύτερου αγώνα για νεόυς τρόπους ζωής». Από αυτήν την άποψη πέτυχε σημαντικά αποτελέσματα στην έκθεση της Στουτγκάρδης: 29

30 Η πολυκατοικία του στο συγκρότημα Weissenhofsiedlung με φέρουσα κατασκευή ένα χαλύβδινο σκελετό, περιείχε διαμερίσματα με διαχωριστικούς τοίχους μη δομικού χαρακτήρα, με τους οποίους μπορούσαν να παραχθούν ευέλικτες κατόψεις. Με το περίφημο Γυάλινο δωμάτιό του στην έκθεση υλικών στο κέντρο της πόλης, ο Μις ανακάλυψε ένα νέο σύστημα σχεδιασμού, που ήταν καθοριστικό για το μελλοντικό του έργο. Ενα σύστημα σύνθεσης που παρείχε ανοικτές κατόψεις με ρευστές μεταβάσεις από τον ένα χώρο στον άλλο και με μια υποδηλούμενη αίσθηση χωρικής χορογραφίας. Εικόνα 13: Μακέτα του περίφημου «Γυάλινου Δωματίου», 1951 Η νέα εμπειρία του χώρου, που ανακάλυψε με το Γυάλινο Δωμάτιο, εκτέθηκε για πρώτη φορά σε εξελιγμένη μορφή στο γερμανικό περίπτερο της Βαρκελώνης το 1929 και στην έπαυλη του Γκέντχατ που έχτισε στον Μπρνο το Τα ριζοσπαστικά αυτά κτίρια, που έκαναν τον Μις διεθνώς γνωστό, ανέδιδαν μια εντελώς νέα, δυναμική αντίληψη του χώρου: Ο χώρος εδώ νοείται σε στενή συσχέτιση με την κίνηση, έτσι ώστε, με την κίνηση στο χώρο και το χρόνο, να προκύπτουν ιδιαίτερες χωρικές εμπειρίες. Ο Μις εισήλθε έτσι, σε ένα στίβο τον οποίο θα συνέχιζε να διερευνά σε όλη την υπόλοιπη ζωής του. Οι χωρικοί πειραματισμοί του στο Μπρνο και τη Βαρκελώνη μπορούν να συσχετιστούν με τις μεταγενέστερες διερευνήσεις του στην οικία Φάρνσγουερθ, Crown Hall και τη νέα Εθνική Πινακοθήκη, παρόλο που οι 30

31 διαφορές μεταξύ των πρώιμων και των όψιμων έργων του είναι τόσο θεαματικές όσο και η συνέχεια ανάμεσά τους. Τα χρόνια αμέσως μετά την έκθεση Στουτγκάρδης ήταν από τα πιο παραγωγικά του Μις και επηρέασαν σημαντικά τις μελλοντικές γενιές. Σε αναγνώριση του ολοένα και πιο σημαντικού ρόλου του στην γερμανική πολιτιστική πολιτική, το 1930 του προσφέρθηκε η διεύθυνση της σχολής Bauhaus του Ντεσάου, ανεπίσημου εκπαιδευτικού σκέλους της «Νέας Εποχής» (Neues Bauen) και γενικότερα της προοδευτικής τέχνης, η οποία το 1930 κινδύνευε να κλείσει. Ο Μις αντικατέστησε στην ηγεσία της τον Ελβετό Χάνες Μέγερ, ο οποίος είχε απολυθεί επειδή είχε μετατρέψει τη σχολή σε αριστερίζον πολιτικό ίδρυμα, σε μια πόλη της οποίας οι αρχές έκλειναν όλο και πιο πολύ προς τη Δεξιά. Το 1931, μετά τη νίκη του NSDAP στις τοπικές εκλογές, το νέο δημοτικό συμβούλιο ψήφισε να κλείσει η σχολή. Ο Μις και οι φοιτητές του κατέφυγαν στο κτίριο ενός παλιού εργοστασίου στο Στέγκλιστς του Βερολίνου. Η σχολή συνέχισε να λειτουργεί από εκεί μέχρι την εθελοντική της διάλυση το 1933 λόγω της ανάληψης της εξουσίας από τους εθνικοσοσιαλιστές. Εικόνα 14: Ο Μις διδάσκει στη σχολή του Bauhaus 31

32 Η μετάβαση στην Αμερική Μέχρι το 1933, πολλοί αρχιτέκτονες της «Νέας Εποχής» είχαν αντιληφθεί την επισφαλή τους θέση στη ναζιστική Γερμανία και αρκετοί έφυγαν μετανάστες. Ο Μις έμεινε μέχρι το 1938 με όλο και περισσότερους περιορισμούς στο έργο του και απειλές για την ίδια του την ασφάλεια. Επισκέφθηκε για πρώτη φορά τις ΗΠΑ το 1937 για μια δυνητική πελάτισσα τη Χέλεν Ρίζορ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης η οποία γνώριζε το έργο του από την έκθεση The International Style που είχε διοργανώσει η ΜοΜΑ το Αφού επέστρεψε για λίγο στη Γερμανία το 1938, ο Μις δέχθηκε τη διεύθυνση του Ινστιτούτου Τεχνολογίας του Ιλλινόις στο Σικάγο. Ο διορισμός του ως προισταμένου του τμήματος αρχιτεκτονικής απαιτούσε το σχεδιασμό ενός προγράμματος σπουδών και μιας πρόσφατα διευρυμένης πανεπιστημιούπολης. Η μετάβασή του στις ΗΠΑ έγινε έτσι πιο ομαλή, χάρη στη ασφάλεια μιας ακαδημαικής θέσης και στις αναθέσεις μεγάλων κτιρίων που τότε ήταν εντελώς ανύπαρκτες στη Γερμανία για έναν αρχιτέκτονα σαν τον Μις. Το έργο του Μις στις ΗΠΑ άλλαξε ριζικά. Καταρχάς σχεδίασε δύο μόνο σημαντικές ιδιωτικές οικίες, από τις οποίες μόνο η μία του ανατέθηκε από πελάτη. Δεύτερον, η πανεπιστημιούπολη του ΙΙΤ έφερε το θέμα των τυποποιημένων λύσεων και του εμβατικού σχεδιασμού στο κέντρο των ενδιαφερόντων του. Τρίτον, οι τεχνολογικές εξελίξεις στην οικοδομική βιομηχανία μετά τον πόλεμο, σε συνδυασμό με το μεγαλύτερο όγκο αναθέσεων που συνέρρεαν στο γραφείο του Μις είχαν ως αποτέλεσμα να αυξηθούν οι χαλύβδινες κατασκευές σε πρωτοφανή κλίμακα. Η αύξηση των αναθέσεων πολυόροφων κτιρίων επανέφερε τον Μις σε θέματα που τον είχαν απασχολήσει μόνο στο χαρτί στη Γερμανία, σε μια σειρά ανυλοποίητων σχεδίων για ουρανοξύστες την περίοδο Στην Αμερική εκείνες οι σχηματικές αφηρημένες σημειώσεις έγιναν τελικά στερεά αντικείμενα. Ο μεγαλύτερος φόρτος εργασίας του Μις επέβαλε επίσης αλλαγή της κλίμακας. Από το μεσαίου μεγέθους κτίριο, ο Μις έφτασε τώρα να δουλεύει όλο και περισσότερο για το γενικό ρυθμιστικό σχέδιο και την επαναλαμβανόμενη οικοδομική λεπτομέρεια βιομηχανικής παραγωγής. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι δεν παρήγαγε κανένα νέο 32

33 σχέδιο επίπλου, εγκαταλείποντας μια σημαντική εμπορική δραστηριότητα που τον είχε βοηθήσει να συντηρηθεί στη Γερμανία. Τα παλαιότερα εννοιολογικά ενδιαφέροντα του Μις άλλαξαν επίσης με τις νέες συνθήκες εργασίας του. Ενώ οι Γερμανοί πελάτες του ήταν γενικά ιδιώτες και δημόσιοι φορείς, στις ΗΠΑ οι θεσμικοί και οι εταιρικοί πελάτες ζητούσαν λιγότερη τέχνη και περισσότερη επαναληψιμότητα. Έτσι, ο Μις άρχισε να αναπτύσσει τα αρχιτεκτονικά αρχέτυπα του σύγχρονου καπιταλισμού. Εικόνα 15: Ο Μις παρουσιάζει τη μακέτα του Crown Hall, Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Ιλινόις Στην Αμερική άλλαξε επίσης η δημόσια εικόνα του Μις. Ενώ προηγουμένως ήταν μέλος μιας προοδευτικής ομάδας αρχιτεκτόνων, από τους οποίους δεν ήταν ουτε ο πιο γνωστός ούτε ο πιο επιτυχημένος, ο Μις έγινε σχεδόν εν μία νυκτί διασημότητα στους πολιτιστικούς κύκλους του Σικάγου. Από τη διεύθυνση του ΙΙΤ μέχρι την αρμονική συνεργασία του με τον εργολάβο Χέρμπερτ Γκρήνουολντ, οι δραστηριότητές του τον τοποθετούσαν σε σημαντική κοινωνική και πολιτιστική θέση. Αυτό το νέο ανάστημα του έδινε μεγαλύτερη ελευθερία να αναπτύξει περαιτέρω τα δικά του αρχιτεκτονικά ενδιαφέροντα εντός των περιορισμών της κερδοφορίας. Σε αντίθεση με τα χρόνια του στη Γερμανία, όπως και με τη μεταγενέστερη εκκένωση της δομής από το εσωτερικό των μεγάλων χώρων του, ο Μις ανέπτυξε ένα σύστημα όπου το περίβλημα και ο σκελετός του κτιρίου συνδέθηκαν και πάλι μεταξύ τους, στα κτίριά του για το ΙΙΤ. Επιπλέον ανέπτυξε ένα ολοκληρωμένο εμβατικό σύστημα για τον καθορισμό του αρχιτεκτονικού χώρου. Τα είκοσι δύο κτίρια που σχεδίασε και έχτισε ο Μις στο ΙΙΤ 33

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

01. Διακόσμηση δωματίου σε στύλ Art Deco στο οποίο υπερισχύουν τα γεωμετρικά σχήματα. 02. Τραπεζάκι του Pierre Charau

01. Διακόσμηση δωματίου σε στύλ Art Deco στο οποίο υπερισχύουν τα γεωμετρικά σχήματα. 02. Τραπεζάκι του Pierre Charau 01 Art Deco Art Deco ή αλλιώς η τέχνη της διακόσμησης Η διεθνούς βεληνεκούς τεχνοτροπία Art Deco επηρέασε κατά κύριο λόγο τις τέχνες που έχουν να κάνουν με τη διακόσμηση όπως αρχιτεκτονική, εσωτερικό και

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Ηγέτες με Όραμα Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Αγαπητοί φοιτητές, Εκ μέρους του Τμήματος Δημόσιας Διοίκησης και Διοίκησης Επιχειρήσεων σας καλωσορίζουμε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ ΓΙΑ «ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ - ΧΕΙΜΩΝΑ 2015/16»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ ΓΙΑ «ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ - ΧΕΙΜΩΝΑ 2015/16» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ ΓΙΑ «ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ - ΧΕΙΜΩΝΑ 2015/16» Οι τάσεις για το 2016/2017 είναι μοναδικές και φαίνεται να διαφοροποιούνται από τις καθαρά vintage γραμμές που μας επηρέασαν τις προηγούμενες χρονιές.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

designlab@thessaloniki

designlab@thessaloniki designlab@thessaloniki Το concept Μετά τις δυο πρώτες διοργανώσεις του (2009 και 2010), καθώς και την απολύτως επιτυχημένη, θεματική εμφάνισή του στην 42η xenia, το Design Lab, το σύγχρονο show για το

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Αλεξάνδρα Παπάζογλου Ελληνοαμερικανικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα, Βιβλιοθήκη Κολλεγίου Αθηνών Η ανάπτυξη της τηλεπικοινωνιακής υποδομής σε συνδυασμό με τις

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπολεμική αρχιτεκτονική (παγκόσμιος πόλεμος κ ύστερα)

Μεταπολεμική αρχιτεκτονική (παγκόσμιος πόλεμος κ ύστερα) Μεταπολεμική αρχιτεκτονική (παγκόσμιος πόλεμος κ ύστερα) ΔΑΛΑΚΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΛΟΦΩΝΟΥ ΥΑΚΙΝΘΗ ΚΑΡΑΜΟΥΖΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΩΡΓΟΣ ΟΡΦΕΑΣ ΚΟΥΦΟΛΑΜΠΡΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΙΟΓΑ ΕΛΕΝΑ Πολυκατοικίες σε μεγάλες πόλεις από

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ - 119 - ΑΝΟΨΕΙΣ ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΑΛΟΝΙ Στον χώρο του σαλονιού αλλά και της τραπεζαρίας επιθυμία του ιδιοκτήτη της κατοικίας ηταν η πρόβλεψη διακόσμησης των οροφών αυτών κυρίως των χώρων με ζωγραφική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Πόλη = χώρος συνάντησης του συνόλου των ανθρώπινων δραστηριοτήτων

Πόλη = χώρος συνάντησης του συνόλου των ανθρώπινων δραστηριοτήτων Πόλη = χώρος συνάντησης του συνόλου των ανθρώπινων δραστηριοτήτων ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ μάλιστα δὲ καὶ τοῦ κυριωτάτου πάντων ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πάσας περιέχουσα τὰς ἄλλας. Αὕτη δ ἐστὶν ἡ καλουμένη πόλις

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του ήµου Ρόδου, µε χαρά ανακοινώνει την ατοµική εικαστική έκθεση, του γνωστού «δικού µας» ζωγράφου Μάνου Αναστασιάδη, που θα φιλοξενήσει στην "Νέα Πτέρυγά" του,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

1. ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΛΕΜΕΣΟΥ 2. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΛΕΜΕΣΟ 3. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 4. Η ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΛΕΜΕΣΟ

1. ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΛΕΜΕΣΟΥ 2. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΛΕΜΕΣΟ 3. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 4. Η ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΛΕΜΕΣΟ 1. ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΛΕΜΕΣΟΥ 2. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΛΕΜΕΣΟ 3. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 4. Η ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΛΕΜΕΣΟ 5. Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 6. ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΑΛΑΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ σε συνεργασία με τη SARCHA /Αρχιτεκτονικοί Αγωγοί Διεθνή γεγονότα αρχιτεκτονικής έρευνας 2008.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ σε συνεργασία με τη SARCHA /Αρχιτεκτονικοί Αγωγοί Διεθνή γεγονότα αρχιτεκτονικής έρευνας 2008. ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ σε συνεργασία με τη SARCHA /Αρχιτεκτονικοί Αγωγοί Διεθνή γεγονότα αρχιτεκτονικής έρευνας 2008 Α-κτιστο Έντυπο Υποβολή Πρότασης Τίτλος πρότασης Ο Δημόσιος χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62

AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62 AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62 Ο ΑΚΤΟ με 40 και πλέον χρόνια δραστηριότητας στον χώρο των Εφαρμοσμένων και Καλών Τεχνών και η DESIGNEMBASSADOR.COM UG, που εξειδικεύεται στον σχεδιασμό φεστιβάλ,

Διαβάστε περισσότερα

Piet Mondrian. Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του.

Piet Mondrian. Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του. Piet Mondrian Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του. Περιεχόμενα: Βιογραφικό του Piet Mondrian Μοντέρνα τέχνη Φωβισμός Κυβισμός Νεοπλασικισμός Ενδεικτικά έργα του Piet Mondrian Μαθηματική

Διαβάστε περισσότερα

Athens by sound. Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008. Δελτίο Τύπου

Athens by sound. Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008. Δελτίο Τύπου Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008 Δελτίο Τύπου Athens by sound Αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο το κτισμένο. Αρχιτεκτονική συγκροτούν όλες οι ποιότητες του χώρου υλικές και άυλες. Η ατμόσφαιρα, οι ήχοι, οι μυρωδιές,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Design Lab Athens 2014

Design Lab Athens 2014 Design Lab Athens 2014 Το Design Lab, έχει καταξιωθεί πλέον ως ένα Σύγχρονο Εργαστήρι Εφαρμοσμένης Δημιουργικότητας, το οποίο «δουλεύει» πάνω σε τρεις θεματικούς άξονες: α) το υλικό ως πηγή έμπνευσης ή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ

ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΣΠΟΥΔΑΣ Ε Νεολαία σε κίνηση: ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΟΥ Η Ευρώπη στηρίζει τους νέους ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΑΘΕ ΚΙΝΗΣΟΥ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ στην ΕΕ Δεν είναι υπεύθυνη ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ούτε

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Project Α τετραμήνου Teenage Angst Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Το θέμα του project μας φέτος είναι τα εφηβικά άγχη και ανησυχίες. Πώς βλέπουμε τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Σχεδιαστής Ιστοσελίδων 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Γνωστό και ως Συνοπτική Ένας σχεδιαστής ιστοσελίδων κατασκευάζει και ενημερώνει ιστοσελίδες ως προς τη σχεδίαση και τη διαμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Tων Νικόλαου Α. Παναγιώτου Λέκτορα ΕΜΠ, Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Eρευνας* και Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Λίγα λόγια για εμάς...σελ.2. Επιχειρηματικότητα: έννοια και σημασία σελ.3. Επιχειρηματίας: γεννιέσαι ή γίνεσαι?...σελ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Λίγα λόγια για εμάς...σελ.2. Επιχειρηματικότητα: έννοια και σημασία σελ.3. Επιχειρηματίας: γεννιέσαι ή γίνεσαι?...σελ. Ιουστινιανού 3, 41222, Λάρισα Τηλ:2410-626945 e-mail: info@entre.gr web site: www.entre.gr ΜΗΝΙΑΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ ΜΑΙΟΣ 2006 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Λίγα λόγια για εμάς...σελ.2 Επιχειρηματικότητα: έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΛ. 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΣΕΛ. 4 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕΛ. 5 ΥΛΙΚΑ ΣΕΛ. 6 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΣΕΛ. 7 ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ Έναρξη λειτουργίας Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 Η ΔΩΡΕΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ Το κτήριο της οδού Κριεζώτου 3, όπου έζησε και εργάστηκε για σαράντα χρόνια ο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ENTANGLE Ενημερωτικό Δελτίο #1

ENTANGLE Ενημερωτικό Δελτίο #1 Πλαίσιο του ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Έργου.. 1 Περιγραφή του έργου. 2 Εταίροι... 3 Εναρκτήρια συνάντηση στις Βρυξέλλες 4 Επανεξετάζοντας την εκπαίδευση.4 Επαφές χρηματοδότηση.5 Πρόσθετες εθνικές διεθνείς έρευνες έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαίο ενημερωτικό Η.R. Newsletter. 14o ΤΕΥΧΟΣ

Τριμηνιαίο ενημερωτικό Η.R. Newsletter. 14o ΤΕΥΧΟΣ Τριμηνιαίο ενημερωτικό Η.R. Newsletter 14o ΤΕΥΧΟΣ Πληροφορίες: Ευαγγελία Ίσαρη Evangelia.Isari@adecco.com 210 6930490 Αγαπητοί συνεργάτες, Το 14o τεύχος του HR Newsletter της Adecco είναι αφιερωμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

να αντικατασταθεί με τον νεαρό Richard Starkey, ο οποίος έγινε γνωστός ως Ringo Starr.

να αντικατασταθεί με τον νεαρό Richard Starkey, ο οποίος έγινε γνωστός ως Ringo Starr. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ Καμία μπάντα δεν επηρέασε ποτέ την ποπ κουλτούρα όπως οι Beatles. Για πολλούς, η μουσική τους ήταν ένα από τα καλύτερα πράγματα που συνέβησαν τον 20 ο αιώνα. Ενσάρκωναν απόλυτα το στυλ των

Διαβάστε περισσότερα

Έφη Πατσατζή, Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων ΥΠ.ΠΟ.Τ. Ψηφιακός πολιτισμός και επιμέλεια

Έφη Πατσατζή, Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων ΥΠ.ΠΟ.Τ. Ψηφιακός πολιτισμός και επιμέλεια Μουσειολογία και ψηφιακή επιμέλεια: το ευρωπαϊκό δίκτυο προβολής ATHENA-EUROPEANA στο πλαίσιο διεπιστημονικής συνεργασίας για την ανάδειξη του ψηφιακού πολιτισμού. Έφη Πατσατζή, Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος

Διαβάστε περισσότερα

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Συνθεση πινακίδας παρουσίασης συνθετικά και γεωμετρικά στοιχεία Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγήτρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π. Εικονογραφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ 1 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ Η δράση υποστηρίζει την διευκόλυνση της αξιοποίησης ενός τεκμηριωμένα ώριμου ερευνητικού αποτελέσματος σε επιχειρηματική/

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Μέτρο 3.1: Ενθάρρυνση Επιχειρηματικής Δράσης (Ενέργεια 3.1.1) Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Η ελληνική εκπαίδευση δεν έχει δώσει, μέχρι σήμερα την απαιτούμενη βαρύτητα στα θέματα απασχόλησης

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Μητροπόλεως 42, 105 63 Αθήνα τηλ.: 210 3259200, fax: 210 3259209 Ανταγωνιστικότητα Πρώτα Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την απασχόληση και την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΝΔΟ- ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ & ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

«Για ποια Ευρώπη μου μιλάτε, κυρία;»

«Για ποια Ευρώπη μου μιλάτε, κυρία;» Europe at Schools through Art and Simulation EuropeStARTS Δράση ΚΑ1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet Learning EU at Schools Επιμόρφωση 18 19 Ιανουαρίου 2014 Πανεπιστήμιο Πειραιά Τμήμα Διεθνών κι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2005 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1 Γ. ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (ΠΡΟΒΛΕΨΗ-ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ-ΜΕΤΡΑ ΜΕΙΩΣΗΣ) Dr PATRICK VANHONACKER

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ Η αισθητική προσπαθεί να προσεγγίσει την τέχνη µε επιστηµονικό τρόπο χωρίς να γίνεται απόλυτη επιστήµη γιατί η τέχνη πάντα ξεφεύγει από νόρµες, όρια κλπ. Βέβαια δηµιουργεί άλλες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Εισαγωγή στην Αρχειονομία 1 ο Μάθημα Μια πρώτη ματιά... Κοινωνία της Πληροφορίας Η Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται ως η εποχή της πληροφορίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΜΕ «ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΛΗΞΕΩΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ

ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΜΕ «ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΛΗΞΕΩΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ ΘΕΜΑ: ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΜΕ «ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΛΗΞΕΩΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ Η αρχιτεκτονική δηµιουργία έχει ως αφετηρία την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών του ανθρώπου, παράλληλα όµως έρχεται να καλύψει µία πρωτογενή

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα