Πίνακας περιεχομένων. Παρουσίαση..2. Ο Σωκράτης και η μεταβίβαση (Εζενί Λμουάν-Λουτσιονί)...5. Διοτίμα ο άλλος του Σωκράτη (Ζωή Φραγκοπούλου)..

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πίνακας περιεχομένων. Παρουσίαση..2. Ο Σωκράτης και η μεταβίβαση (Εζενί Λμουάν-Λουτσιονί)...5. Διοτίμα ο άλλος του Σωκράτη (Ζωή Φραγκοπούλου).."

Transcript

1 1 Πίνακας περιεχομένων Κείμενα στα ελληνικά Παρουσίαση..2 Ο Σωκράτης και η μεταβίβαση (Εζενί Λμουάν-Λουτσιονί)...5 Διοτίμα ο άλλος του Σωκράτη (Ζωή Φραγκοπούλου)..14 Υποκείμενο! Υποκείμενο! Που είσαι; (Χρήστος Σιδηρόπουλος) 19

2 2 Παρουσίαση Ο τίτλος του περιοδικού «ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ» -παρ ότι προφανής ως προς το νόημά του, τόσο ώστε να μη χρειάζεται διευκρίνιση-, ωθεί ευθύς εξ αρχής στο εξής ερώτημα: μια τέτοια λέξη, που σημαίνει το τυχαίο συμβάν, πως καταλήγει να σημαίνει και το κλινικό περιστατικό, τον πελάτη του εργαζόμενου στον τομέα της ψυχικής υγείας; Πως αυτές οι δύο έννοιες συμβάν και κλινικό περιστατικό συμπίπτουν: Ενδεχομένως την σύμπτωση αυτή θα την απέδιδε ο Πλούταρχος με την έννοια του «εν κρισίμοις καιροίς» που δίνει στο επίθετο: «περιστατικό». Σύμφωνα μ αυτήν την εκδοχή θα φθάναμε στην υπόθεση ότι οι κρίσιμες στιγμές είναι αυτές που προσδιορίζουν την κλινική περίπτωση και την πορεία του. Μία τέτοια αντίληψη συχνή όντως στον χώρο της ψυχικής υγείας, ορισμένες φορές επικαλείται και την ψυχανάλυση, μάλλον στην αρχική της ανάπτυξη ως μεθόδου «κάθαρσης». Η εκδοχή αυτή, ακόμη κι αν γίνει αποδεκτή δεν παύει να είναι μία ερμηνεία και τίποτε περισσότερο, ενώ στην νεοελληνική η λέξη περιστατικό σημαίνει απλώς το συμβάν. Πιο συγκεκριμένα, ένα κάποιο γεγονός, τυχαίο, απροσδόκητο, συμβαίνον υπό ορισμένες συνθήκες, μάλλον δυσάρεστο, (βλ. «Λεξικό Όλης της Ελληνικής Γλώσσης» του Δημητράκου). Όταν αναφερόμαστε το χώρο της υγείας τότε θα πρόκειται για κάποιο αξιοσημείωτο σωματικό ή ψυχικό συμβάν, για εμφάνιση ενός προβλήματος ή συμπτώματος, που προκαλεί το ενδιαφέρον του υποκειμένου. Και το αναγκάζει να ασχοληθεί μ αυτό για να το αντιμετωπίσει ή να ζήσει μ αυτό. Είναι τότε που «απροσδόκητα» έχουμε να κάνουμε με «κλινικό περιστατικό». Στην πραγματικότητα έχουμε την άρθρωση του υποκειμένου μέσα από το ψυχικό και σωματικό βίωμά του. «Μιλά μέσα από το σύμπτωμά του» θα έλεγε ο Λακάν. Και πιο συγκεκριμένα μιλά για τις ασυνείδητες επιθυμίες του, και μέσω αυτού υπαινίσσεται την έκβασή τους στον χώρο του πραγματικού, όπως και στην καθημερινή του πραγματικότητα. Ομοίως, στην ίδια αυτή κατεύθυνση της πραγματοποίησης της επιθυμίας, είναι εκπληκτικό να διαπιστώνει κανείς ότι οι σημασίες του ρήματος περιίστασθαι εκφράζουν το υποκείμενο που ψάχνει να εμφανισθεί ( ταυτόσημα με το να σταθεί παραπλεύρως) δια μέσου και εναντίον των προβλημάτων ή συμπτωμάτων του. Ακριβώς εκεί βρίσκει κανείς τις έννοιές του: τοποθετώ ή τοποθετούμαι γύρω από, για να εισχωρήσω στην κατανόησή του, όπως αντίθετα να τριγυρνώ μονίμως γύρω από κάτι (από το πρόβλημα), χωρίς ποτέ να εισχωρώ, αλλά να αποφεύγω, ή ακόμη να αλλάζω, ή να κάνω ν αλλάξει κάτι, να κυκλώνω για να επιτεθώ ( με εχθρότητα), να απειλώ, ή επίσης απλώς να έχω τάση προς κάτι κλπ. Συνοψίζοντας, επίσης θα λέγαμε ότι οι δυο λέξεις «περιστατικό» και «περιίστασθαι» δίνουν από τις σημασίες τους, τα σημαντικά χαρακτηριστικά των συμβαινόντων σε μια ψυχαναλυτική διαδικασία. ΟΙ αποκαλύψεις του ασυνείδητου έχουν κυρίως χαρακτήρα περιστασιακό και τυχαίο, επειδή είναι «απροσδόκητες». Όπως είναι π.χ. οι επιθυμίες που αποκαλύπτονται, απέναντι στις οποίες ο αναλυόμενος (αντι)δρά σύμφωνα με το περιίστασθαι που τον «βολεύει» κατά την αναλυτική διαδικασία. Το περιοδικό έρχεται να αποτελέσει ένα χώρο ακριβώς προβληματισμού για το υποκείμενο ως κλινικό περιστατικό, ως προς την άρθρωση και την αλήθειά του, την αναζήτηση και κυρίως τις περιπέτειες μιας ψυχαναλυτικής διαδικασίας. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι θα μειωθεί το ενδιαφέρον για τις κοινωνικές επιπτώσεις αυτού του εγχειρήματος, ή για την θέση που το υποκείμενο μπορεί να αποκτήσει μέσα στον

3 3 κοινωνικό δεσμό του, ή ακόμη για ό,τι αποτελεί το κοινωνικό του περιβάλλον ως χώρου του Άλλου, και τέλος περί το «στατικό». Μέσα απ αυτές τις επιδιώξεις το περιοδικό εκφράζει την ομάδα της Θεσσαλονίκης που λειτουργεί ήδη εδώ και ενάμισι χρόνο και είναι ενταγμένη στον ελληνόφωνο Συντονισμό της Ευρωπαϊκής Σχολής της Ψυχανάλυσης. Η ομάδα αυτή (όπως και όλες οι ομάδες στην Ελλάδα) δημιουργήθηκε χάρις στην πρωτοβουλία, αλλά εδώ και στην συμμετοχή της Κας Ζωής Φραγκοπούλου (ψυχολόγου, ψυχαναλύτριας, μέλους του Ελληνικού Κύκλου του Παρισιού της Ευρωπαϊκής Σχολής της Ψυχανάλυσης), σε συνεργασία με την Κα Ιωάννα Ζόμπου και τον υπογράφοντα, ψυχολόγους-ψυχαναλυτές στην Θεσσαλονίκη. Από την σύστασή της η ομάδα προσκάλεσε την κα Εζενί Λεμουάν-Λουτσιονί (ψυχαναλύτρια, μαθήτρια του Λακάν, μεταξύ των πρωτεργατών της Σχολής του Φροϋδικού Αιτίου, συγγραφέα, κριτικό της τέχνης) για μια ομιλία στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Θεσσαλονίκης, με την συμμετοχή της Κας Φραγκοπούλου, πάνω στο θέμα της μεταβίβασης, και αυτό ήταν μια καθοριστική συμβολή και παρουσία για την ανάπτυξη και εξέλιξη της ομάδας. Στην συνέχεια με την ένταξη δύο ψυχιάτρων, από τους οποίους ο ένας, ο Κος Γιάννης Τσιρογιάννης, συνεχίζει να είναι μέλος, συγκροτήθηκε το «καρτέλ» της Θεσσαλονίκης, υπό την αιγίδα του Φροϋδικού Πεδίου που λειτουργεί με την προεδρία της Κας Ζουντίτ Μιλλέρ, κόρης του Λακάν και την συμβολή της κας Γιασμίν Γκρασσέ, ψυχαναλύτριας, μέλους της Ε. Σ. Ψ. και υπεύθυνης για τον Ελληνικό Συντονισμό. Η ομάδα Θεσσαλονίκης τις ευχαριστεί μεταξύ άλλων για την ενθάρρυνση και την αναγκαία υποστήριξη και βοήθεια στο ξεκίνημά της. Επίσης οφείλει ευχαριστίες στον κ. Ζακ Αλαίν Μιλλέρ, ψυχαναλυτή, Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Σχολής της Ψυχανάλυσης, Διευθυντή του τομέα Ψυχανάλυσης του Πανεπιστημίου Παρίσι VIII, για την ενθάρρυνση, τα πλούσια ερεθίσματα και την παρότρυνση για την έκδοση αυτού του περιοδικού. Ομοίως, η ομάδα εκφράζει τις ευχαριστίες της προς το Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης και κυρίως προς τον κ. Ζιλμπέρ Μπερανζέ, Διευθυντή του Ινστιτούτου, για την καλή του διάθεση να προσφέρει ευγενώς αίθουσες και τα αναγκαία μέσα για τις δραστηριότητες της ομάδας, αλλά και για την συνεισφορά έκδοσης αυτού του περιοδικού. * * * Σ αυτό το πρώτο τεύχος, η πρώτη θέση ανήκει ασφαλώς στην ομιλία της κυρίας Εζενί Λεμουάν με τον τίτλο: «Ο Σωκράτης και η μεταβίβαση», τόσο για τον αφετηριακό της χαρακτήρα για την ομάδα, όσο και γιατί αναφέρεται στην διέξοδο του υποκείμενου, από την κλινική του κατάσταση. Είναι μια παρουσίαση της διαδρομής της μεταβιβαστικής σχέσης στην ψυχαναλυτική διαδικασία και της λύσης της, ξεκινώντας από το κείμενο του Συμποσίου του Πλάτωνα. Στην συνέχεια, στην ίδια κατεύθυνση και με τις ίδιες αναφορές εγγράφεται ή ομιλία της κας Φραγκοπούλου με τον τίτλο: «Διοτίμα, ο Άλλος του Σωκράτη», και αφορά τις συνθήκες υπό τις οποίες λειτουργεί, εκφράζεται και δομείται το υποκείμενο μέσω του λόγου και του χώρου του Άλλου. Ακολουθεί ένα κείμενο του υπογράφοντα με τον τίτλο «Υποκείμενο, υποκείμενο! Που είσαι;» που αναφέρεται στην επιθυμία του αναλυομένου και την έκφρασή της κατά την είσοδο στην αναλυτική διαδικασία (εισήγηση κατά την ημερίδα του

4 4 Ελληνικού συντονισμού της Ευρωπαϊκής Σχολής της Ψυχανάλυσης στην Αθήνα τον Νοέμβριο του 1994). Χρήστος Σιδηρόπουλος Θεσσαλονίκη, Ιανουάριος 1995

5 5 Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ Εζενί Λεμουάν-Λουτσιονί (Ομιλία στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Θεσσαλονίκης 19 Φεβρουαρίου 1993) Μετάφραση: Χρήστος Σιδηρόπουλος Εισαγωγή Οι διακόσιες πρώτες σελίδες του Σεμιναρίου του Λακάν για την Μεταβίβαση, όπως τις έχει επιμεληθεί ο Ζακ Αλαίν Μιλλέρ στη Συλλογή του Φροϋδικού Πεδίου των εκδόσεων SEUIL (Παρίσι 1991), αποτελούν ένα λεπτομερές και λαμπρό σχόλιο του Συμποσίου (του Πλάτωνα). Αυτό δεν αποτελεί επιχείρημα για να ισχυριστεί κανείς ότι ο Σωκράτης εφεύρε αυτόν τον όρο. Ακόμη και ο «δαίμονάς» του δεν έχει και μεγάλη σχέση με το φροϋδικό ασυνείδητο. Εν τούτοις ο Λακάν δεν δηλώνει χωρίς λόγο ότι βρήκε μέσα σ αυτό το κείμενο μια ανάλυση της ερωτικής σχέσης και μάλιστα μια αντίληψη περί αγάπης, τέτοιου είδους ώστε να μπορέσει να βρει κανείς ένα είδος προεικάσματος αυτού που ο Λακάν καταγγέλλει ως μη-σχέση σεξουαλική. Τελικά, για μεγάλο χρονικό διάστημα πιστευόταν ακόμη θεωρείται νόμιμο το να εξισώνεται η αγάπη με την σχέση συναλλαγής, δηλαδή σχέση εμπορικού τύπου. Προσφέροντος προς προσφέροντα. Σου δίνω το άλφα, δώσε μου το βήτα κλπ, κλπ. Με άλλα λόγια : αυτό που δίνει κανείς με αυτό που δέχεται είναι ισοδύναμο, αν όχι ίσο. Στην πραγματικότητα δεν ισχύει τίποτα, απ αυτά, και ο Σωκράτης πρώτος ανακάλυψε ότι πρόκειται στην πραγματικότητα για μια διαλεκτική και εδώ μάλλον για μια σχέση με τρεις όρους (στην περίπτωση αυτή του Σωκράτη, του Αλκιβιάδη και του Αγάθωνα) από τους οποίους ο τρίτος δεν οδηγεί ποτέ στην σωστή λύση των δύο πρώτων. Δεν θα μπορούσαν λοιπόν να διευθετήσουν τους λογαριασμούς τους, και αυτοί οι λογαριασμού δεν κλείνουν ποτέ. Σε ό,τι αφορά την μέθοδο, αυτήν την φορά, αρμόζει να προσθέσουμε ότι ο Πλάτων δεν προβάλει καθόλου μια έτοιμη διδασκαλία, διαμορφωμένη στην ολότητά της, αλλά μάλλον μια μετάδοση που περνά μέσα από την συνέντευξη και την διαλεκτική αναζήτηση. Η ίδια διάκριση έχει γίνει στο πεδίο της ψυχανάλυσης ανάμεσα στην πανεπιστημιακή διδασκαλία και στον Λόγο του Αναλυτή 1, ο οποίος ενεργοποιείται μέσα στην ψυχαναλυτική διαδικασία που συντελείται με δύο άτομα και αποτελεί ένα όργανο μετάδοσης. Θα ήταν ευχής έργο να διακρίνεται η διδασκαλία από την μετάδοση. Υπάρχει σύγκλιση μέχρι το συμπέρασμα κατά το οποίο η αγάπη εννοείται στον Σωκράτη και στον Πλάτωνα ως μέθοδος φιλοσοφική, έκφραση που ο Λακάν έχει συχνά οικειοποιηθεί και που στην πράξη αποδίδεται με τον κεντρικό ρόλο μεταβίβασης στην ψυχαναλυτική διαδικασία. Τελικά ο Σωκράτης μας έδωσε έναν ακριβή ορισμό των δύο εισαγωγικών όρων της σχέσης : του εραστή και του ερωμένου. Συμπέρανε μάλιστα για την παγίδα σύμφωνα 1 Ζακ Λακάν, Λόγος του Αναλυτή: α/s2, S/S1, Το ανεστραμμένο της Ψυχανάλυσης, Σεμινάριο της 14ης Ιανουαρίου 1970, «Η Γνώση, μέσο απόλαυσης», κείμενο με επιμέλεια του Ζακ Αλαίν Μιλλέρ, Εκδόσεις SEUIL, Παρίσι 1991, σ. 43

6 6 με την οποία στοχεύει στο να προσελκύσει τον ερωμένο για να τον κατακτήσει. Αυτά είναι τα πλέον εξέχοντα σημεία της σωκρατικής αντίληψης για την αγάπη, όπου ο Λακάν θεώρησε ότι μπορούσε να διακρίνει μια ορισμένη συνάφεια με την δική του αντίληψη, ή ακόμη ένα προείκασμα της δικής του θεωρίας. Τα σημεία συνάντησης είναι τρία τον αριθμό, τουλάχιστον Μπορεί να βρει κανείς και άλλα : α) Το άγαλμα, β) Η συναλλαγή, γ)η υποκατάσταση του εραστή από τον ερωμένο. α) Το άγαλμα Όταν Ο Αλκιβιάδης αναφέρεται στο Σωκράτη και στην εντύπωση που του κάνει ο Σωκράτης με μια μεγάλη αμεσότητα, πρέπει σαφώς να το ομολογήσουμε, έστω και αν η μέθη ευθύνεται για ό,τι ορισμένοι μπορούν να θεωρήσουν αναισχυντία, εφ όσον γνωρίζουμε ότι το κρασί κάνει να παύσουν οι αναστολές! λοιπόν, όταν ο Αλκιβιάδης μιλάει για το Σωκράτη, πώς να μην πάει η σκέψη μας στο Λακάν, αν τον έχουμε γνωρίσει. Βεβαίως μιλάνε και άλλοι, εκτός από το Σωκράτη, λέει ο Αλκιβιάδης, αλλά ο Σωκράτης έχει μια ιδιαίτερη εξουσία. Εξ άλλου δημιουργείται η επιθυμία του να τον αποφεύγει κανείς, ακριβώς για να ξεφύγει από αυτήν την εξουσία. Ύστερα ντρέπεται που ξέφυγε. Ο Σωκράτης δεν προσελκύει με την ομορφιά του. Εξ άλλου ήταν μάλλον άσχημος. Ακριβώς μέσα από την δύναμη του λόγου του για τον οποίο έχει λεχθεί σε άλλη ενότητα τορπίλιζε το ακροατήριο και προκαλούσε ένα συναίσθημα έκπληξης, νάρκωσης και αμφισβήτησης. Πως είναι δυνατόν να αγαπήσει κανείς ένα άσχημο σώμα, θα αναρωτηθεί κανείς; Αλλά ακριβώς απαντά ο Λακάν, επειδή η ασχήμια δεν εμποδίζει την αγάπη. Το ωραίο που έχει ως λειτουργία το «να καλύψει το μη προσεγγίσιμο μεταξύ δύο θανάτων» 2, δεν υπάρχει εν τέλει παρά μόνο για να κρύβει το θάνατο. Οι εραστές, αυτοί κοιτάνε τον θάνατο κατάφατσα. Δεν τον φοβούνται! Επιτέλους η ομορφιά είναι εκπληκτική, παραλύει όσο και γοητεύει. Αυτή η γοητεία δεν είναι η αγάπη, κάθε άλλο. Ο Λακάν φτάνει μέχρι του να πει ότι ο αναλυτής, είναι καλύτερο να μην έχει χάρη. Αυτή τον θέτει σε άσχημη θέση, γιατί ο αναλυόμενος κινδυνεύει να συναρπάζεται και έτσι να στερείται κάθε ελευθερίας, και να περιορίζεται και πάλι στην σιωπή. Κι αύτό πραγματικά δεν είναι ό,τι περιμένει κανείς από μια ψυχαναλυτική διαδικασία! Αυτό που με προσελκύει, λέγει ο Αλκιβιάδης, δεν είναι το εξωτερικό περίβλημα του Σωκράτη. Έτσι πηγαίνει μάλλον προς την κατεύθυνση της δικής μας αντίληψης περί αγάπης παρά προς την κατεύθυνση της ελληνικής αγάπης, όπως μας την έχει μεταβιβάσει η παράδοση. Κατ αυτόν τον τρόπο ο Αλκιβιάδης θεώρησε καλή τη πίστη, και ομολόγησε με μια θαρραλέα αναισχυντία ότι ο Σωκράτης αντίθετα είχε θελχτεί από την ομορφιά του: «γιατί, λέει, για την ομορφιά αυτή έπλασα μια ιδέα πάρα πολύ υπερτιμητική» Επίσης η αγάπη καθορίζεται παραδοσιακά ως η αγάπη της ομορφιάς. Και βέβαια ο Αλκιβιάδης αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τις απαιτήσεις του. Ίσως άλλοτε ο Σωκράτης είχε γοητευθεί. Αλλά έκτοτε φαίνεται να έγινε αδιάφορος. Οι τελευταίες προσπάθειες σαγήνης απέτυχαν οικτρά. Είναι αναγκασμένος να αναγνωρίσει ότι ο αληθινός Σωκράτης είναι διαφορετικός από αυτόν που δείχνει. Το περίβλημά του το εξωτερικό δεν κάνει τίποτε άλλο από το να επικαλύπτει τον κρυφό πλούτο του. Όταν το άγαλμα του Σιληνού με το οποίο τον συγκρίνει, ανοίγεται, τι 2 Ζακ Λακάν, Η μεταβίβαση, ενθ. ανωτ. Σεμινάριο της 18 Ιανουαρίου 1961

7 7 βλέπει κανείς στο εσωτερικό; «Θεϊκά πράγματα. Τέτοια που δεν είχα παρά να κάνω αυτό που μου όριζε ο Σωκράτης», συμπεραίνει ο Αλκιβιάδης. Αυτός ο κρυμμένος θησαυρός είναι το άγαλμα. Στην πραγματικότητα όμως δεν υπάρχει τίποτε στην καρδιά των αγαλματιδίων του θεού, παρομοίων με τις ρωσικές κούκλες και αυτό το τίποτε επιτρέπει στον Σωκράτη να θέσει το κρίσιμο ερώτημα: «Η αγάπη είναι αγάπη κάποιου πράγματος ή κανενός;» Αυτό θα είναι επίσης το ερώτημα στο οποίο θα υποβληθεί ο αναλυόμενος κατά την αναλυτική διαδικασία. β) Η συναλλαγή Είδαμε προηγουμένως ότι ο Αλκιβιάδης είχε πιστέψει πως κατέχει και αυτός ένα θησαυρό: την ομορφιά του. Την πρόσφερε ευχαρίστως ως δώρο στον Σωκράτη και υπέθετε, μέσα στην αφέλειά του, ότι μπορούσε να του ζητήσει σε αντάλλαγμα αυτούς τους θησαυρούς σοφίας που η ασχήμια του έκρυβε. Προσφέρων, ο ένας, προσφέρων κι ο άλλος, επομένως είναι η συναλλαγή εμπορικού τύπου. Αλλ ο Σωκράτης αρνήθηκε το εμπόριο. Εξ άλλου θα θυμάται κανείς ότι στην απάντησή του στον Αγάθωνα, πριν την άφιξη του Αλκιβιάδη, έθεσε αυτό το ερώτημα το οποίο βιάζομαι να πω ότι αποτελεί επίσης το θεμέλιο της λακανικής αντίληψης περί αγάπης και που ανέφερα πριν από λίγο: «Αγάπη είναι αγάπη κάποιου αντικειμένου ή κανενός;» 3 Ο Σωκράτης εξανάγκασε το Αγάθωνα να αναγνωρίσει ότι δεν μπορεί κανείς να επιθυμήσει παρά αυτά που δεν έχει. Αλλ αυτό δεν είναι παρά μια πρώτη χρονική φάση διαλεκτικής του. Γιατί σ αυτό το σημείο, είναι ακόμη δυνατό να παραμείνει κανείς στην θεωρία της συναλλαγής: ωραιότητα έναντι γνώσης. Όποιος έχει την ωραιότητα επιθυμεί τη γνώση και τανάπαλιν, είτε τις κατέχει είτε όχι. Μια καλή υπόθεση, βεβαίως, εάν ήταν δυνατό! Εξ άλλου, ακριβώς με αυτούς τους όρους ο Σωκράτης διατυπώνει την απάντησή του:»πόσο ωραία θα ήταν, Αγάθων, εάν η σοφία ήταν τέτοιο πράγμα που να χύνεται από τον πιο γεμάτο στον πιο αδειανό από μας, υπό την προϋπόθεση ότι θα βρισκόμαστε σε επαφή ο ένας με τον άλλο, όπως το νερό στις κούπες χύνεται μέσα από το φυτίλι από την πιο γεμάτη στην πιο αδειανή» 4 Δυστυχώς όμως! Στην αγάπη, δεν συμβαίνει τίποτε τέτοιο. Δεν περνάει τίποτε από τον ένα στον άλλο. Και πάνω σ αυτό τον απλό αστεϊσμό, χωρίς να δίνει την εντύπωση ότι το εγγίζει ο Σωκράτης καταρρίπτει την Αριστοφάνεια θεωρία του Ανδρόγύνου και της αλληλοσυμπλήρωσης των φύλων. Ο Λακάν θα πάει πιο πέρα βεβαιώνοντας ότι η Αγάπη δεν πετυχαίνει να γίνονται Ένα, αν και αυτός είναι ο στόχος της. Και ακριβώς πάνω σ αυτή την αρχή διαμορφώνεται η θεωρία της μεταβίβασης. γ) Η υποκατάσταση Με βάση αυτό το τρίτο σημείο, περνάνε από την συναλλαγή στην υποκατάσταση. Ο Αλκιβιάδης ήδη μας δίνει ένα παράδειγμα επ αυτού: η ωραιότητά του, λέγει, τον έκανε να πιστέψει ότι είχε αγαπηθεί από τον Σωκράτη. Μέσα σ αυτή την προνομιούχο θέση, ήταν προφανώς ο ερωμένος, ο αγαπόμενος. 3 La Pléiade,τόμος Ι, σελ. 731 (200 Α) 4 Συμπόσιο 175 D

8 8 Ο Σωκράτης όμως αντιστάθηκε στις προσπάθειες του να τον θέλξει. Έτσι υποχρέωσε τον Αλκιβιάδη να αναγνωρίσει ότι ο επιθυμών, ο εραστής, είναι ο ίδιος, ο Αλκιβιάδης, γιατί αυτός επιθυμεί προφανώς πάντοτε την γνώση του Σωκράτη. Μέσα σ αυτήν τη νέα σχέση, ο Σωκράτης έγινε ο ερωμένος. Απ αυτό δεν προκύπτει αναγκαστικά ότι ο Σωκράτης δέχεται την επιθυμία του Αλκιβιάδη. Ακριβώς το αντίθετο: δεν δέχεται να είναι στη θέση του αγαπόμενου. Οφείλει βεβαίως, να παραμείνει επιθυμών, εφ όσον δεν απαρνήθηκε την ηδονή, αλλά όχι επιθυμών ενός αντικειμένου. Οφείλει να παραμείνει, όπως το λέει ο Λακάν για τον αναλυτή, καθαρά επιθυμών και να «αφαιρέσει από τον εαυτό του κάθε υπόθεσή του να είναι επιθυμίας» και προσθέτω: έστω για την γνώση του, επειδή αυτή η γνώση δεν είναι μεταδόσιμη υπό μορφή γνώσης κάποιου πράγματος. Έτσι ούτε επιθυμών ενός αντικειμένου, ούτε αντικείμενο επιθυμίας, (αλλά να είναι) μόνο επιθυμία. Ο Λακάν προσδίδει την μεγαλύτερη σημασία σ αυτή την αντιστροφή, γιατί, όπως λέει «Το άγχος γεννιέται εκεί όπου λείπει το αντικείμενο». Όταν ο Σωκράτης αποσύρεται, ο Αλκιβιάδης άγχεται επειδή ο ερωμένος Σωκράτης χάνεται ως αντικείμενο επιθυμίας. Στη γλώσσα μας λέμε ότι ο αναλυτής δεν απαντά στο αίτημα. Έτσι διατηρεί ανοικτό το αίτημα του αναλυομένου. Δικαιωματικά βέβαια, αν το αντικείμενο είναι από ψευδαίσθηση. Η μέθοδος σωκρατικής ερώτησης δεν επιτρέπει, ούτε αυτή, να απαντήσουμε. Η γνώση δεν είναι γνώση κάποιου πράγματος. Κι εδώ ακόμη το αντικείμενο κρύβεται. Το σωκρατικό ερωτηματολόγιο σταματά τελικά εκείνη τη στιγμή στο Συμπόσιο και ο Σωκράτης δίνει τον λόγο στην Διοτίμα και στον μύθο. Είναι το θέμα για το οποίο θα σας μιλήσει η κ. Ζωή Φραγκοπούλου. Αλλά μετά την ομιλία της Διοτίμα, ο Σωκράτης θα πάει ακόμη πιο πέρα στη διδασκαλία, αν όχι στο ερωτηματολόγιό του. Θα θέσει επί σκηνής- θα ενεργοποιήσει μάλιστα θα έλεγα- την υποκατάσταση και θα εισαγάγει έναν τρίτο στην σχέση την δυαδική που ήθελε να διατηρήσει ο Αλκιβιάδης. Θα επανεισαγάγει το Αγάθωνα. Επομένως, δηλώνει ο Λακάν: «η σχέση Αγάθωνα-Αλκιβιάδη-Σωκράτη μπορεί να αποδώσει με αποτελεσματικό τρόπο την δομική σχέση, όπου μπορούμε να αναγνωρίσουμε την μεταβιβαστική εμπειρία εκφρασμένη με συμβολικό τρόπο». Τελικά ο τρίτος μέσα στην μεταβιβαστική σχέση είναι το λακανικό μικρό α. Είναι αυτό που μοιάζει με αντικείμενο και αιτιολογεί την επιθυμία. Στην σωκρατική τριαδική μας αυτή εκδοχή, αυτός ο τρίτος είναι ο Αγάθων. Σε τι συνίσταται η ενεργοποίηση, δηλαδή ο χειρισμός του Σωκράτη; Γνωρίζουμε ότι εξαιτίας των κανόνων του Συμποσίου, ο Σωκράτης όντας ο καλεσμένος του Αγάθωνα, ο πολύ-αγαπημένος του και ευτυχής νικητής του τελευταίου αγώνα τραγωδιών -που αυτό το Συμπόσιο σκοπεύει να εξυμνήσει-, ο Σωκράτης λοιπόν οφείλει να κάθεται στα δεξιά του Αγάθωνα και να μιλάει μετά απ αυτόν. Έτσι λοιπόν όταν ο Σωκράτης φθάνει με κάποια καθυστέρηση-, ο Αγάθων τον βάζει να καθίσει δεξιά του, όπου του είχε κρατήσει την θέση του. Έτσι ο Σωκράτης βρέθηκε στην υποχρέωση να απαντήσει στον Αγάθωνα, την κατάλληλη στιγμή. Ο Αλκιβιάδης δεν είχε ακόμα εισβάλει. Ήταν αναμφίβολα προφανές για όλους τους συνδαιτυμόνες στο άκουσμα της απάντησης του Αγάθωνα, ότι ο Σωκράτης, παρά τα τρυφερά συναισθήματα για το πρόσωπό του, κρατούσε ψυχρό ύφος και δεν ήταν καθόλου θύμα της ψευδούς ευγλωττίας του. Όταν ο Αλκιβιάδης πάρα πολύ εμφανώς μεθυσμένος, έρχεται πάνω στη στιγμή. Χαιρετά παρ όλα αυτά όπως πρέπει τον Αγάθωνα, του κάνει κομπλιμέντα και του

9 9 προσφέρει γιρλάντες. Τότε, ο Αγάθωνας, σαν καλός οικοδεσπότης, τον προσκαλεί να έλθει να καθίσει μεταξύ των συνδαιτυμόνων. Τότε πλησιάζει και όπως είχε τις γιρλάντες μπροστά στα μάτια του, δεν μπορούσε να αντιληφθεί τον Σωκράτη. Πηγαίνει λοιπόν να καθίσει πλάι στον Αγάθωνα που του είχε προσφέρει θέση. Εκείνη τη στιγμή, με το που δόθηκε η εντολή στους σκλάβους από τον Αγάθωνα να βγάλουν τα υποδήματα του Αλκιβιάδη για να μπορέσει να ξαπλώσει «ανάμεσά τους ως τρίτος», ο Αλκιβιάδης γυρίζει και αντιλαμβάνεται τον Σωκράτη. Αναμφιβόλως η λέξη «τρίτος» τον κέντρισε. Εκείνη τη στιγμή, χάνει κάθε ανθρώπινο σεβασμό. Δεν ανέχεται ο Σωκράτης να κατέχει τη θέση του τιμώμενου προσκεκλημένου. Σ αυτό επάνω ο Σωκράτης, χωρίς ν αποποιηθεί την θέση του, καταγγέλλει την ζήλια «αυτού εδώ του ανθρώπου» και ζητά χαριτολογώντας την προστασία του Αγάθωνα. Προσποιείται ότι φοβάται, σαν να διέτρεχε έναν μεγάλο κίνδυνο. Είμαστε σε πλήρη κωμωδία. Τότε ακριβώς ο Ερυξίμαχος, σύμφωνα με τον κανόνα, επειδή ο Αλκιβιάδης κάθεται από κείνο το σημείο και μετά στα δεξιά του Σωκράτη, δίνει το λόγο στον Αλκιβιάδη: «Εγκωμίασε τον Σωκράτη», του λέει. Ο Σωκράτης μετά από κάποιο δισταγμό αποδέχεται το εγκώμιο αν και το φοβάται ότι θα ναι πικρόχολο. Ο Αλκιβιάδης εκφράζει τότε το εξαιρετικό και δονούμενο εγκώμιο του. Ο Σωκράτης είχε απαιτήσει την αλήθεια. Ε! λοιπόν θα έλεγα, του προσφέρθηκε και πέρα από κάθε ευπρέπεια. Εν τούτοις, δέχεται άσχημα αυτόν τον λόγο που νομίζω- θα έπρεπε να τον αγγίξει περισσότερο. Δεν βλέπει μέσα α αυτόν παρά την ανάπτυξη ενός διαβολικού μηχανεύματος που σκοπό έχει να τον χωρίσει από τον Αγάθωνα. Απαντά επιτιθέμενος και ζητά απ τον Αγάθωνα να κάνει μια διευθέτηση ώστε ο Αλκιβιάδης να μην βρίσκεται πια ανάμεσά τους, σύμφωνα με τη σειρά που ακολουθεί: Σωκράτης Αλκιβιάδης Αγάθων (πηγαίνοντας σύμφωνα με τον κανόνα προς τα δεξιά). Ο Αγάθων λοιπόν απαντώντας στο κάλεσμα του Σωκράτη, εγείρεται και πηγαίνει να καθίσει δίπλα και χαμηλότερα από τον Σωκράτη. Ο Αλκιβιάδης βλέπει να χάνει την παρτίδα ταυτόχρονα με την θέση του. Τελικά. Μπαίνοντας αρχικά ανάμεσά τους, είχε εννοήσει να επισημάνει σε όλους τους συνδαιτυμόνες ότι ήταν ο αγαπών του Αγάθωνα και ο αγαπόμενος του Σωκράτη. Αλλά εάν ο Αγάθων βρίσκεται ανάμεσά τους. Με τη σειρά που θέλησε ο ίδιος ο Σωκράτης. Σύμφωνα με τη διάταξη που ακολουθεί, Σωκράτης-Αγάθων-Αλκιβιάδης, τότε ο Αγάθων είναι ο αγαπόμενος του Σωκράτη και ο Αλκιβιάδης είναι ο αγαπόμενος του Αγάθωνα. Επομένως υπάρχει πλήρης ανατροπή που προκαλεί την πιο μεγάλη αγανάκτηση του Αλκιβιάδη ο οποίος είναι «σαν ένα παιδάκι που μαθαίνει αφού την πάθει» 5. Αυτές τις λέξεις που πρόφερε στο τέλος του λόγου του προς τον Αγάθωνα, μπορεί να τις απευθύνει στον εαυτό του τώρα. Ο Σωκράτης δεν θα κάνει μια δεύτερη φορά τον έπαινο του Αγάθωνα όπως το είχε αναγγείλει, αναμφίβολα για να διεγείρει την ζήλια του Αλκιβιάδη. Εξ άλλου κάνουν απότομη εμφάνιση πυροτεχνήματα. Όλος ο κόσμος από το σημείο αυτό και πέρα έχει πιει πολύ γιατί ο κανόνας της εγκράτειας που τέθηκε στην αρχή δεν έγινε σεβαστός, και ο Αλκιβιάδης έχει αποφασίσει να τον αλλάξει. 5 Συμπόσιο,222 Β

10 10 Το συμπόσιο τελειώνει λοιπόν σαφώς σε κωμωδία, όπως το λέγει ο ίδιος ο Σωκράτης. Αλλ αυτός έχει δώσει πάνω απ όλα ένα σοβαρό μάθημα στον Αλκιβιάδη και έκανε μια θεαματική υποκατάσταση του ερωμένου από τον εραστή. Όσο για τον Σωκράτη, αν και ήταν ερωτευμένος με τον Αγάθωνα, αποκοιμιέται ήρεμα στη θέση του, παρά τις φωνές και τα τραγούδια. Είναι σαφές ότι κανείς δεν είναι δάσκαλός του. Δεν έχει καμία ψευδαίσθηση για τίποτε και για κανέναν. Η αληθινή του επιθυμία δεν είναι λοιπόν πραγματικά δεσμευμένη στους πολυάριθμους και εναλλασσόμενους έρωτές του. Ο Αλκιβιάδης, από τη μεριά του, από αγαπόμενος έγινε αγαπών μέσα στο ζεύγος τους. Ακριβώς όπως ο Αχιλλέας, αποδεχόμενος να πεθάνει για τον Πάτροκλο. Στην διήγηση που κάνει ο Φαίδρος, μέσα στον έπαινο της αγάπης, γίνεται ο αγαπών του. Ενώ ήτα αγαπόμενός του. Αυτή είναι η αληθινή αγάπη λένε. Έτσι ο Αλκιβιάδης υφίσταται, πάλι εξ αιτίας αυτής της αντιστροφής, την απόδειξη της αληθινής αγάπης, αν και δεν την διάλεξε ελεύθερα. Ο Σωκράτης, από την μεριά του, θα αποδεχθεί αργότερα τον θάνατο, όπως ο Αχιλλέας, αλλά μέσα σε μια εντελώς διαφορετική κατάσταση. Είναι επιτρεπτό να θέσει κανείς υπό ερώτηση αυτήν την επιθυμία αθανασίας και αυτήν την πίστη στην αθανασία του. Ο Λακάν βλέπει κάπως καχύποπτα την «ουδετεροποίηση του σώματος» που εμπεριέχει αυτή η επιθυμία. Αφήνει μάλιστα να εννοηθεί ότι ο Σωκράτης θα μπορούσε να έχει κάτι τι το ψυχωτικό. Θα δούμε παρακάτω ότι σ αυτό το σημείο είναι που διαφεύγει της προσοχής του Σωκράτη, αυτό που θα αποτελέσει το ουσιαστικό μέρος της ψυχαναλυτικής ανακάλυψης : το ασυνείδητο. Με αυτές τις επιφυλάξεις, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ο Λακάν μπόρεσε να εξαγάγει από το Συμπόσιο ειδικά, για να μην αναφερθούμε στα άλλα μεγάλα έργα της ελληνικής αρχαιότητας, τα σημεία διδασκαλίας που η ψυχανάλυση έχει ανακαλύψει εκ νέου για λογαριασμό της. Έτσι επανέλαβε όπως το είδαμε, την ουσιαστική άρθρωση ενός υλικού που θέτει τον Σωκράτη και τον αναλυτή στην ίδια θέση, αυτήν της έλλειψης μέσα στην σχέση τριών όπου ο Αλκιβιάδης προεικονίζει τον αναλυόμενο και ο Σωκράτης τον αναλυτή. Ενώ ο Αγάθων θα ήταν αυτό το μικρό α, παραπλανητικό αντικείμενο επιθυμίας αλλά αιτία της επιθυμίας ως ελλείπον αντικείμενο. Τέλος, αν η σωκρατική μέθοδος είναι μια άσκηση της αγάπης, όπως την αποκαλέσαμε και αν η μεταβίβαση είναι η αγάπη αποφορτισμένη από το δόλωμα-, είναι σαφές ότι μπορεί κανείς να πει επίσης ότι η ανάλυση είναι η άσκηση της αγάπης, αλλά και κάτι παραπάνω, θα πρέπει να πούμε δηλαδή ότι ψυχαναλυτική διαδικασία είναι ακριβώς αυτό καθ αυτό το εγχείρημα της αποφόρτισης. Η φαντασίωση αποφορτίζεται τελικά από το μικρό της α όταν το αίτημα του αναλυομένου προσκρούει στην «καθαρή επιθυμία» του αναλυτή. Ο αναλυτής τελικά, λέει ο Λακάν. Είναι ο γνήσιος εραστής. Γι αυτό μπορεί να δεχθεί οποιονδήποτε σε ανάλυση. Παραμένει ο εραστής και με αυτήν την ιδιότητα, αντιτάσσει προς τον αναλυόμενο αυτό πάνω στο οποίο σκοντάφτει η επιθυμία. Η φαντασίωση τότε καθαιρείται από μόνη της, με το σοκ της επιθυμίας, όχι βέβαια χωρίς άγχος, σε κάθε φάση, αλλά αποτελεσματικά. Στο τέλος της διαδικασίας, το μικρό α χάνει κάθε ισχύ. Η φαντασίωση δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει. Τότε λέμε ότι το μικρό α απέτυχε την στιγμή αυτή, και από εραστής του αναλυτή του, ο αναλυόμενος αποδεικνύεται καθαρός εραστής όπως εκείνος. Η μεταβίβαση από το σημείο αυτό γίνεται ανάμεσα στον Ένα και στον Ένα, και όχι πλέον μεταξύ του Ενός και του Άλλου γιατί δεν υπάρχει πλέον αντικείμενο. Είναι η αγάπη πέρα από το αντικείμενο.

11 11 Από τον Ένα στον Ένα, δεν πρόκειται πλέον παρά για καθαρή διαφορά. Η ψυχαναλυτική διαδικασία τότε παίρνει τέλος. Δεν πρέπει όμως να φτάσουμε ωστόσο μέχρι του σημείου να κατασκευάσουμε από τον Σωκράτη ή τον Πλάτωνα ή τον Παρμενίδη «προδρόμους» των ψυχαναλυτών ή τους πρώτους ψυχαναλυτές. Υπολειπόταν τελικά ακόμα να ανακαλυφθεί το ασυνείδητο. Ο Δαίμων του Σωκράτη δεν είναι το ασυνείδητο αλλά είναι ένα ενδιάμεσο. Επίσης όφειλε να βρει μιαν άλλα διέξοδο. Βρήκε την αθανασία. Ο Σωκράτης παρηγοριότανε με την ιδέα ότι ο θάνατος θα του έφερνε την αθανασία. Αυτή όμως η αθανασία, δεν είναι προμήθεια ανάλυσης. Το ασυνείδητο είναι μια αντίληψη πολύ απομακρυσμένη από την ιδέα της αθανασίας. Ενεργεί σαν μια παρακαταθήκη υλικού που προκαλεί πίεση πάνω στην αδυναμία( ή μάλλον στη νωθρότητα) ενός υποκειμένου, για να του επιβάλει αυτή την αποζήτηση αλήθειας ευνοημένη από τον Λόγο του Αναλυτή υπό μορφή ενεργούντος (agent). Δεν υπάρχει παραγωγή αλήθειας, αλλά αναζήτηση αλήθειας, όπως εξ άλλου στον Σωκράτη. Αυτή η αναζήτηση είναι δυναμική. Εκδηλώνεται στο αίνιγμα του συμπτώματος που είναι το αποτέλεσμα της απώθησης, την οποία ταυτόχρονα αποκαλύπτει. Το υποκείμενο, που θα προτιμούσε βέβαια να αποφύγει την ανάλυση, γνωρίζει, χωρίς καλά να το ξέρει, ότι θα προτιμούσε επίσης να ενεργήσει, «να κάνει κάτι» όπως λέμε. Πηγαίνει λοιπόν να ξαναδεί τον αναλυτή του. H μεταβίβαση συνίσταται. Μέσα στις νευρώσεις τις αποκαλούμενες από τον Φρόϋντ νευρώσεις της μεταβίβασης. Στην μεταφορά του αντικειμένου της επιθυμίας πάνω στο πρόσωπο του αναλυτή. Αυτό το φαινόμενο μεταφοράς μπορεί να το εντοπίσει κανείς κυριολεκτικά παντού, ακόμη και εκεί όπου δεν αναγνωρίζεται σαν τέτοιο. Ο Αλκιβιάδης τελικά επιθυμεί τον Αγάθωνα, αλλά συνεχίζει να ζητάει κάτι τι το ανεκτίμητα σημαντικό από τον Σωκράτη, μια γνώση. Αυτό συμβαίνει παρομοίως στην ψυχαναλυτική διαδικασία. Αν ο αναλυτής πιστεύει ότι ο αναλυόμενος του κάνει ένα αληθινό αίτημα αγάπης, καθιστά την ανάλυση απραγματοποίητη, έστω κι αν αποφεύγει να ανταποκριθεί σ αυτό το αίτημα. Ο ρόλος του συνίσταται ως μικρό α, στο να τοποθετείται όχι σε θέση αντικειμένου της αγάπης, αλλ αντίθετα όπως το έχουμε επαναλάβει συχνά του ελλείποντος αντικειμένου. Γνωρίζει ότι υπάρχει μια παρεξήγηση μέσα στην αγάπη. Ο αναλυόμενος, από τη μεριά του. Δεν το γνωρίζει ακόμη. Θα έχει μπροστά του να το ανακαλύψει. Θα σταματήσει τότε να θέλει να προκαλέσει την αγάπη του αναλυτή. Θα ανακαλύψει ότι η προσφορά της αγάπης του ήταν ένα αίτημα αγάπης κατά την ακριβή στιγμή που αυτό το αίτημα θα κάνει την εμφάνισή του. «Σου ζητώ να αρνηθείς αυτό που σου προσφέρω γιατί δεν είναι αυτό (που φαίνεται)». Επομένως, η ασυνείδητη γνώση του αναλυόμενου δεν είναι ενδεχομένως αναγνωρίσιμη παρά μόνο από τον ίδιο. Ο αναλυτής δεν γνωρίζει τίποτε. Ωστόσο μόνο μέσα από ην μεταστροφή από την επιθυμία αγάπης προς την επιθυμία γνώσης, το ασυνείδητο μπαίνει στην διαδικασία. Απομένει να κάνει τον αναλυόμενο να ανακαλύψει ότι την εν λόγω γνώση την έχει ο ίδιος. Βέβαια ο Σωκράτης είχε σαφώς ανακαλύψει ότι δεν επρόκειτο για γνώση κάποιου (αντικειμένου), αλλά για γνώση χωρίς αντικείμενο. Δε σκέφθηκε όμως το ασυνείδητο. Επομένως ούτε μπόρεσε να ξεχωρίσει από την εμπειρία του και από την ανάλυσή του περί αγάπης, αυτή την στιγμή, την προσιδιάζουσα στην ψυχαναλυτική διαδικασία, όπου διαπλέκεται η μεταβίβαση, την στιγμή δηλαδή που εντοπίζεται ως «η ενεργοποίηση της ασυνείδητης σεξουαλικής επιθυμίας του υποκειμένου».

12 12 Σ αυτή την στιγμή της διαπλοκής, ο αναλυτής γίνεται για τον αναλυόμενο η ακριβής εικόνα της φαντασίωσής του. Έτσι είναι σε θέση να παρεμβαίνει για να κάνει να πέφτει το μικρό α. Το μικρό α, εν τέλει, μέχρι εκείνη τη στιγμή είχε περιληφθεί μέσα στη φαντασίωση της οποίας η λακανική διατύπωση είναι $ <> α. Αυτός ο συνδετήρας σημαίνει ότι το μικρό α δεν μπορεί να βγει από την φαντασίωση, να το αποβάλει κατά κάποιο τρόπο (ο αναλυόμενος) και να το καταστήσει έτσι του λοιπού άχρηστο, παρά μόνο αν ο αναλυτής του το αναπέμψει ως έλλειψη αντικειμένου. Μέσα απ αυτό, η ασυνείδητη επιθυμία του υποκειμένου (S2) τέθηκε σε δοκιμασία. Ο αναλυόμενος δεν μπορεί πλέον του λοιπού να είναι θύμα του αντικειμένου της φαντασίωσης του, ούτε άλλων (α) που ενδεχομένως έλθουν να το προσπαθήσουν. Βεβαίως μπορεί να δεχθεί να ενδώσει, όπως ο Σωκράτης προς τον Αγάθωνα, αλλά χωρίς να είναι εντελώς θύμα. Σ αυτό το σημείο λοιπόν, η συντηρητική αντίληψη περί αγάπης δεν αντιτίθεται στην διδασκαλία της ψυχανάλυσης και του Λακάν. Αλλ απ αυτή την σωκρατική θεωρία απουσιάζει το κύριο κομμάτι της αναλυτικής θεωρίας, δηλαδή το ασυνείδητο και η ψυχαναλυτική πρακτική που ενεργοποιεί τον Λόγο του Αναλυτή, του οποίου η διατύπωση είναι :α. $ S2 S1 Ο σωκρατικός διάλογος δεν είναι το ομόλογο της ψυχαναλυτικής διαδικασίας. Ο Σωκράτης συμπεραίνει την πτώση του αντικειμένου, αλλά αναπληρώνει την απώλεια με ένα αγαθό που κρίνει πιο σπουδαίο: την αθανασία της ψυχής. Ήταν ο Σωκράτης θρησκευόμενος; «Είμαι στην υπηρεσία του θεού» δηλώνει στην Απολογία. Το «κύκνειο άσμα» του φαίνεται να διαβεβαιώνει αυτή την δήλωση μέσα στον Φαίδωνα 6.Όσο πλησιάζει τον θάνατο, τόσο περισσότερο είναι χαρούμενος και καλύτερα τραγουδάει επειδή γνωρίζει ότι «θα φύγει να πάει πλάι στο Θεό». Αυτό είναι πολύ ωραίο. Αλλ ως αναλυτές έχουμε απομακρυνθεί πολύ σε σχέση προς αυτό. Νομίζω πως δεν έχω ανάγκη να επιμείνω περισσότερο σ αυτό για την ώρα. Αλλά βεβαίως το ερώτημα του μυστικισμού και της ψυχανάλυσης ετέθη και συνεχίζει να προκαλεί μεγάλες διαμάχες. Από μεριάς μου, δεν θα μπορούσα να πω αν η λυρική κίνηση που συναρπάζει τον Σωκράτη προς τόσο εξιδανικευμένα ύψη, πηγάζει από την θρησκευτική πίστη όπως την αντιλαμβανόμαστε. Αλλά είναι φανερό ότι αυτό το είδος πίστης του επιτρέπει να κρατάει τις αποστάσεις του προς τα αγαθά αυτού του κόσμου και των όντων που προσηλώνονται σ αυτόν. Είναι κάτι περισσότερο απ την απλή αναπλήρωση της απώλειας του αντικειμένου, επισυμβαίνουσας, το είδαμε αυτό, μέσα στην αγάπη. Είναι κάτι παραπάνω από απλή παρηγοριά. Είναι πίστη σ ένα θείο ον. Αυτή η πίστη καταδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στις δύο θεωρίες, αυτήν που προκύπτει από το Συμπόσιο και εκείνη που προκύπτει από την ψυχανάλυση. Και θα τελειώσω πάνω σ αυτό το απόσπασμα από την πρόταση του Οκτώβρη για τον Ψυχαναλυτή της Σχολής 7. «Όπως όλες αυτές οι ιδιαίτερες περιπτώσεις που κάνουν το ελληνικό θαύμα, αυτό δεν μας παρουσιάζει παρά κλειστό το κουτί της Πανδώρας. Ανοιχτή, είναι η ψυχανάλυση, της οποίας ο Αλκιβιάδης δεν είχε ανάγκη». Αναμφιβόλως 6 Πλάτωνος Φαίδων,Pléiade,84 D 7 Ζακ Λακάν «Πρόταση της 9 Οκτωβρίου 1967 για τον ψυχαναλυτή της Σχολής» Seilicet no 1, επιθεώρηση του φροϋδικού πεδίου, Μάρτιος 1968, σελίδα 22.

13 13 γιατί ήταν ένα ον επιθυμίας. Τελικά το ασυνείδητο ανοίγεται από την χαρά της Ψυχανάλυσης. Εφ όσον το κλειστό κουτί της Πανδώρας είναι το ασυνείδητο. Εζενί Λεμουάν-Λουτσιονί

14 14 ΔΙΟΤΙΜΑ Ο ΑΛΛΟΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ 8 Ζωή Φραγκοπούλου Αρχίζοντας θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας. Να ευχαριστήσω επίσης το Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης για την δυνατότητα αυτής της συνάντησης. Να ευχαριστήσω και την κα Ι. Ζόμπου και τον κύριο Χ. Σιδηρόπουλο για την οργάνωση αυτής της πρώτης συνάντησής μας, που ελπίζω να μην είναι η τελευταία. Το θέμα που θα επιχειρήσω να προσεγγίσω με την εισήγησή μου αναφέρεται στο «Συμπόσιο του Πλάτωνα» και στην ανάγνωση που κάνει ο Ζ. Λακάν στο σεμινάριό του περί «Μεταβίβασης» (Transfert). Εξυπακούεται ότι δε θα αναλύσω εδώ το Συμπόσιο του Πλάτωνα για το οποίο πιστεύω ότι είναι γνωστό από όλους. Θα προσπαθήσω να τονίσω μερικά σημεία για να καταστήσω όσο το δυνατόν πιο προσιτές μερικές έννοιες της λακανικής διδασκαλίας, που θα ήθελα απλώς να σκιαγραφήσω εδώ. Για το Ζ. Λακάν το υποκείμενο συγκροτείται μέσα στα σημαίνοντα του Άλλου. Είναι υποκείμενο σημαίνοντος. Είναι αυτό που λέει. Είναι η θέση που παίρνει μέσα στο Λόγο ας το δεχτούμε έτσι προς το παρόν. Δεν σημαίνει όμως, επειδή είναι υποκείμενο σημαίνοντος ότι δεν ψάχνει κάποια οντολογική υπόσταση. Από σημαίνον σε σημαίνον, καταδικασμένο μέσα στα μεταφορικά κύματα του νοήματος και το παιχνίδι της μετωνυμίας, στο πέλαγος της Γλώσσας, το υποκείμενο ψάχνει κάποια οντολογική ύπαρξη, κάποια απάντηση στο αρχικό ερώτημά του. Ψάχνοντας όμως μια κάποια οντολογική υπόσταση, μια κάποια απάντηση στο ερώτημα του ΕΙΝΑΙ του, συναντά την έλλειψη του είναι του, συναντά την α- δυνατότητα της ύπαρξής του, με το ταυτόχρονο κάλεσμα να λάβει το συμπλήρωμά του από τον Άλλο, γιατί του υποθέτει κάποια γνώση ως προς την έλλειψή του. Ο Άλλος είναι η γλώσσα, είναι το απόθεμα των σημαινόντων, είναι ο τόπος απ όπου τα σημαίνοντα, που αντιπροσωπεύουν το υποκείμενο, παίρνουν τη σημασία τους, παίρνουν το νόημά τους. Για το Ζ. Λακάν το ασυνείδητο είναι λογική συνέπεια της γλώσσας. Η θέση του είναι γνωστή: «Το ασυνείδητο είναι δομημένο σαν μια γλώσσα». Τι σημαίνει αυτό; Πρώτα απ όλα σημαίνει ότι έχουμε ασυνείδητο επειδή μιλάμε. Ο λόγος είναι η προϋπόθεση του ασυνειδήτου. Και αυτό το υποκείμενο της γλώσσας, το υποκείμενο του λόγου, το υποκείμενο του ασυνειδήτου, το υποκείμενο του σημαίνοντος υφίσταται τα καπρίτσια της γλώσσας και εκδηλώνεται μέσα από τα καπρίτσια της γλώσσας, και συγκροτείται μέσα στα οπωσδήποτε αλλοτριωτικά σημαίνοντα του Άλλου, πριν καταφέρει να δημιουργήσει τα δικά του σημαίνοντα. Ο Άλλος λοιπόν είναι η γλώσσα και το υποκείμενο του σημαίνοντος του απευθύνει σε τελική ανάλυση το λόγο, από αγάπη μεταβίβασης, αφού του υποθέτει κάποια γνώση ως προς το μυστικό της ύπαρξής του. 8 Διάλεξη που έγινε στο Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης, στις

15 15 Όταν στην δεκαετία του 60 ( ) ο Ζ. Λακάν επεξεργάζεται την έννοια της μεταβίβασης, βασικό όρο της ψυχαναλυτικής πρακτικής και θεωρίας, αφιερώνει ένα σεβαστό χρόνο (14 παραδόσεις) στην ανάγνωση του Συμποσίου του Πλάτωνα. Ένα σεβαστό μέρος του Σεμιναρίου του Ζ.Λακάν περί «Μεταβίβασης»(Transfert) είναι αφιερωμένο στην ανάλυση του Συμποσίου του Πλάτωνα. Θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε γιατί μια βασική έννοια της ψυχανάλυσης προσεγγίζεται μέσα από ένα φιλοσοφικό έργο. Το Συμπόσιο του Πλάτωνα εμφανίζεται ως κατ εξοχήν χώρος για τη θεωρητική επεξεργασία της έννοιας της μεταβίβασης. Ο Ζ. Λακάν τονίζει σ αυτό του το σεμινάριο: - τη γνώση του ασυνείδητου - την παρουσία του ψυχαναλυτή - και την υπόθεση που το υποκείμενο κάνει, από αγάπη, ότι ο Άλλος κατέχει αυτό που του λείπει. Προκαλεί κατάπληξη το γεγονός ότι ο Ζ.Λακάν ανατρέχει στο «Συμπόσιο του Πλάτωνα» αφού δε γίνεται εκεί ρητή μνεία ούτε της γνώσης του ασυνείδητου, ούτε της παρουσίας του ψυχαναλυτή. Το «Συμπόσιο» είναι, το ξέρουμε, ο διάλογος περί της ηθικής του έρωτα, του «Πλάτωνα». Επτά συνδαιτυμόνες παίρνουν το λόγο διαδοχικά για να πλέξουν το εγκώμιο του Έρωτα. Ο Σωκράτης θα πάρει το λόγο τελευταίος και συμπεραίνει : ότι το αντικείμενο αγάπης είναι κάτι που λείπει σ αυτόν που επιθυμεί, είναι κάτι που απουσιάζει, κάτι που δεν το κατέχει, κάτι που του λείπει ριζικά. Αυτό που μας εκπλήσσει είναι ότι αφού έχει εισαγάγει την έλλειψη σαν θεμελιώδη ανάγκη της ερωτικής σχέσης, ο Σωκράτης μιλώντας στο όνομά του, θα σταματήσει εδώ. Εδώ θα δώσει το λόγο στη Διοτίμα, στην ξένη προφήτιδα από την Μαντινεία, από την οποία ο Σωκράτης έμαθε κάτι περί έρωτος, κάτι που δε μπορεί να λεχθεί κάτι που η λογική του σημαίνοντος δε μπορεί να συλλάβει. Στο διάλογο του με τον Αγάθωνα, ο έρως έχει αποδειχθεί ότι στερείται τις αξίες που ποθεί. Διευκρινίζεται αρνητικώς, πρώτον τι δεν είναι ο έρως, και αφού δεν είναι ποθεί. Ποθεί αυτό που δεν είναι ή δεν έχει. Σ αυτό ακριβώς το σημείο ο Σωκράτης διαπιστώνει ότι η αλήθεια του έρωτα δεν μπορεί να συλληφθεί από το σημαίνον και τη λογική του; Και εδώ εγκαταλείπει το πεδίο του λογικού καθορισμού, μεταβαίνοντας στο μυθικό και εισάγοντας τη Διοτίμα. Εδώ η προσφορά του Σωκράτη στους υπόλοιπους συνδαιτυμόνες πιθανώς και στον Πλάτωνα- έχει στενή σχέση με την προσφορά του ψυχαναλυτή. Ο Ζ. Λακάν διαβάζει το «Συμπόσιο» θέτοντας ως υπόθεση ότι υπάρχει αγάπη μεταβίβασης από τον Πλάτωνα στο Σωκράτη, και ότι ο Πλάτωνας προσπαθεί να επεξεργασθεί αυτήν την μεταβίβαση. Για τον Πλάτωνα, ο Σωκράτης ξέρει. Του υποθέτει κάποια γνώση ως προς το ΕΙΝΑΙ, και σ αυτήν την υπόθεση δέχεται την εικόνα μιας έλλειψης, ενός ανικανοποίητου. Για το Πλάτωνα, ο Σωκράτης επιχειρεί να πει αυτήν την έλλειψη, στοχεύοντας το αδύνατο σημείο του υποκείμενου, μέσα στο ερώτημα του Είναι του, το ερώτημα: Τι είμαι; Τι είμαι γι αυτόν τον Άλλο που μπορεί να έχει το μυστικό της ύπαρξής μου; Πέρα από το ουδέν ο δα που διακηρύσσει ο Σωκράτης ο Πλάτωνας του υποθέτει ότι ξέρει πως η επιθυμία γεννιέται μέσα στο Λόγο και από το Λόγο, από την θέση που το υποκείμενο μιλάει.

16 16 Η γνώση αυτή, το ε δέναι αυτό του Σωκράτη, εμφανίζεται για τον Πλάτωνα μέσα από τον μύθο της Διοτίμας για τη γέννηση του Έρωτα. Αλλά και γενικότερα το ειδέναι του Σωκράτη οργανώνει την άρθρωση του διαλόγου, μέσα από μια αλλαγή θέσεων ως προς το λόγο, όπου γεννιέται ο έρωτας, γεννιέται η αγάπη μεταβίβασης, από την υπόθεση ότι ο Άλλος, ο μεγάλος Άλλος, εδώ η Διοτίμα, κατέχει κάποια γνώση. Αυτή η γνώση για το τι είναι ο έρωτας, θεμελιώνεται σε ένα «πως πρέπει να μιλήσουμε για τον έρωτα», που για το Σωκράτη, μέσα από την γραφή του Πλάτωνα, μόνο σωστά, δηλαδή ηθικά μπορούμε να μιλήσουμε μέσα σε ένα ορθό λέγει που στοχεύει όχι το αληθοφανές, αλλά το αληθές. Και έτσι ο Πλάτων κατορθώνει να εισαγάγει το μύθο της Διοτίμας εκεί όπου η λογική αναγκαιότητα επιβάλλει τη ρήξη. Ξέρουμε ότι η διαλεκτική του Σωκράτη συνίσταται στην αναζήτηση της αλήθειας μέσα από την λογική άρθρωση του σημαίνοντος. Εκεί όπου η μέθοδός του αρκούσε να αρθρώσει ορθά, δηλαδή λογικά και ηθικά, σημαίνον προς σημαίνον για να λεχθεί η αλήθεια, να που κάτι λείπει, να που κάποιος κρίκος λείπει. Αυτό το σημαίνον που λείπει γίνεται το αντικείμενο, πίσω από το οποίο, ο Σωκράτης τρέχει καθ όλην την διάρκεια του διαλόγου του με την Διοτίμα. Και εκεί όπου λείπει ένα σημαίνον, για να αρθρωθεί η διαλεκτική, ο Πλάτωνας ανατρέχει στο μύθο για να καλύψει αυτήν την έλλειψη. Εδώ στο μύθο της γέννησης του Έρωτα. Ο Ζ.Λακάν συνδυάζει την άρθρωση του μύθου και του Λόγου, με τον διχασμό του υποκειμένου. Το υποκείμενο διχάζεται από το αντικείμενο, αντικείμενο αίτιο επιθυμίας, επιθυμία που είναι επιθυμία του Άλλου. Σε σχέση μ αυτό το α-δύνατο να λεχθεί, κάποιο μυθοπλαστικό μόρφωμα δημιουργείται μέσα στο λόγο, το οποίο αφού είναι σημαίνον, δηλαδή της τάξεως του Συμβολικού, έχει οπωσδήποτε επιπτώσεις στην τάξη του Πραγματικού. Ο Μύθος δε λέει την αλήθεια του Πραγματικού, αλλά στοχεύει να την προσεγγίσει. Διακόπτει τη διαλεκτική απόδειξη, επειδή ακριβώς η αλήθεια αδυνατεί να συλληφθεί από τη λογική του διαλεκτικού σημαίνοντος, αλλά συγχρόνως τοποθετεί το λόγο σε ένα άλλο χώρο της φαντασίωσης και της ένδειξης, όχι της απόδειξης. Βοηθητική μορφή λόγου στην υπηρεσία της λογικής σκέψης, ο μύθος καλύπτει τα κενά της διαλεκτικής. Δεν καταφέρνει να εκφράσει την αλήθεια του Πραγματικού ή το πραγματικό της Αλήθειας. Προτείνει όμως κάποια εύλογη υπόθεση, υποβάλλει κάτι το πιθανό, είναι η έκφραση κάποιας ενδεχόμενης πιθανότητας. Αυτή όμως η πιθανότητα δεν μπορεί αν είναι ο,τιδήποτε. Για το Σωκράτη και μεταβιβαστικά για τον Πλάτωνα, υπάρχει κάποια ηθική απαίτηση, κάποιο ήθος, κάποια ηθική αναγκαιότητα, της τάξης του ορθού λέγειν (bien-dire), αφού ο μύθος, ναι μεν δε στοχεύει την αλήθεια, αλλά φέρει κάποια σημαίνοντα μηνύματα, έχει προθέσεις εκπαιδευτικής αγωγής και ψυχ-αγωγίας (για τον Πλάτων), έχει στόχους σωστής συμβίωσης των πολιτών μέσα στην Πολιτεία, και η άρθρωσή του μέσα στο Λόγο και από το Λόγο είναι έτσι για το Πλάτωνα κάτι το εντελώς διαφορετικό από το ρητορικό σημαίνον των Σοφιστών το οποίο στοχεύει το αληθοφανές. Περί τίνος πρόκειται στο Συμπόσιο του Πλάτωνα: Αν όχι για το πώς μπορεί να αρθρωθεί λογικά Έρωτας και Λόγος μέσα στο Λόγο; Για τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα δεν μπορούν να αρθρωθούν παρά μόνο σωστά, δηλαδή λογικά και ηθικά. Και ο Πλάτωνας καταλήγει έτσι να πει, ότι αυτοί οι δύο όροι βρίσκουν την άρθρωσή τους μέσα σε μια ηθική του ορθού-λέγειν (bien-dire).

17 17 Εμφανίζεται έτσι η ηθική διάσταση του Λόγου για την οποία ο Ζ.Λακάν έχει αφιερώσει ένα ολόκληρο σεμινάριο, το σεμινάριο «Ηθική της ψυχανάλυσης» (Ethique de la psychanalyse,sem. VII). Η άποψη του Σωκράτη με την συμμετοχή της Διοτίμας για την άρθρωση «Έρωτας- Λόγος», στο Συμπόσιο του Πλάτωνα είναι διαφορετική απ αυτήν του Ζ.Λακάν, συμφωνούν όμως σε πολλά σημεία. Η κύρια θέση του Πλάτωνα στο Συμπόσιο είναι: Αν θέλουμε να μάθουμε κάτι για τον Έρωτα (για την αγάπη) πρέπει να μιλήσουμε σωστά. Εξ άλλου ο υπότιτλος του Συμποσίου είναι : «Περί ηθικής του Έρωτα». Από τι όμως εξαρτάται το ορθό-λέγειν; Από τη θέση που κατέχει το υποκείμενο μέσα στο λόγο του, λέει ο Σωκράτης. Διαφορετικά δηλαδή αν το υποκείμενο δεν κατοικεί το λόγο του, δεν μπορεί παρά να αποτύχει ως προς την αγάπη (αγάπη μεταβίβασης). Και αυτή η αποτυχία οδηγεί στο ψέμα, στην απάτη, στην απατηλή γοητεία του ρητορικού σημαίνοντος των Σοφιστών. Δε θα επεκταθούμε ως προς την προσφορά της αισθητικής που ο Σωκράτης εισάγει σ αυτό το σημείο, για να δείξει το ρόλο που παίζει σε σχέση μ αυτό που ονομάζει ορθόν-λέγειν. Εννοείται όμως ότι ο λόγος που οδηγεί στην ανακάλυψη της αλήθειας έχει κάποια σχέση με την αισθητική και το ωραίο, δίχως να είναι ο γοητευτικός ρητορικός λόγος των Σοφιστών, ο οποίος οδηγεί στην αποπλάνηση. Αυτό είναι το θέμα αυτού του διαλόγου του Πλάτωνα όπου ο Σωκράτης και η διαλεκτική του σβήνουν για να δώσουν το λόγο στο μύθο και σε μια γυναίκα, την κατ εξοχήν Άλλη, τη Διοτίμα. Ο Σωκράτης προτείνει να αποκαλύψει την αληθινή φύση του έρωτα πέρα από τη σχέση των εραστών, αφού είναι πριν απ όλα αγάπη του ίδιου του Λόγου. Εδώ όμως διαχωρίζει το ρητορικό από το διαλεκτικό λόγο. Από τη μία πλευρά η ευγλωττία των Σοφιστών όπου το κυρίαρχο σημαίνον δε στοχεύει παρά μόνο να ενοποιήσει αντίθετα πράγματα σβήνοντας τη διαφορά του άλλου. Ο Στόχος του, δεν είναι η ανακάλυψη της αλήθειας, αλλά το να γοητέψει τον άλλο ώστε να του επιβάλει κάτι και να τον κυριαρχήσει μέσα από έναν κυρίαρχο λόγο. Από την άλλη πλευρά η αγάπη του Λόγου για τον οποίο ο Σωκράτης θυσιάζεται, δεν είναι αγάπη του σημαίνοντος παρά μόνο όταν αυτό το σημαίνον λαμβάνει υπ όψιν του τη διαφορά του άλλου. Έτσι αποκαλύπτεται μια πραγματική λειτουργία της αγάπης όπου το όμοιο που στοχεύεται δεν είναι αυτό της ενοποίησης, αλλά αυτό της διαφοράς. Το όμοιο που διαφοροποιεί τον Άλλο, και όχι αυτό που γίνεται, ένα, με τον Άλλο. Με αγάπη στοχεύεται ο Άλλος, αλλά είναι α-δύνατο να λεχθεί ποτέ το ΕΙΝΑΙ του. Και μ αυτό το α-δύνατο, η αγάπη του σημαίνοντος καθιστά τη σχέση υποκειμένου λόγου προς υποκείμενο λόγου. Η σχέση υποκειμένου Λόγου προς υποκείμενο λόγου που καθιστά η αγάπη, έχει ως μοχλό τη γνώση που ο καθένας υποθέτει στον άλλο. Γνώση που στηρίζεται σ αυτό που είμαι όταν απευθύνω το λόγο στον άλλο. Γνώση που στηρίζεται σ αυτό που ΕΙΝΑΙ ο Σωκράτης όταν απευθύνεται στη Διοτίμα. Η αναλυτική εμπειρία της αγάπης μεταβίβασης ξαναθέτει το ίδιο ερώτημα και εξ άλλου η μεταβίβαση αρθρώνεται με το «Υποτιθέμενο Υποκείμενο Γνώσης» (Sujet- Sypposé-Savoir). Η πράξη λόγου δεν έχει επιπτώσεις παρά μόνο μέσα από την αγάπη μεταβίβασης και η μεταβίβαση είναι μία από τις βασικές λειτουργίες της ψυχαναλυτικής διαδικασίας.

18 18 Λόγω αγάπης μεταβίβασης απομονώνεσαι με κάποιον για να του δώσεις την ευκαιρία να ανακαλύψει αυτό που του λείπει. Και αυτό που λείπει είναι αυτό που η Γλώσσα, σαν θησαυρός σημαινόντων, δεν καταφέρνει να εκφράσει, κεντρικό σημείο του Λόγου όπου ο Ζ.Λακάν τοποθετεί το S(Α) δηλαδή το σημαίνον της έλλειψης μέσα στο Άλλο. Αυτό το σημαίνον της έλλειψης μέσα στον Άλλο, αρθρώνει και την ιδιομορφία της Γυναικείας απόλαυσης πέρα από την φαλλική σημαίνουσα λειτουργία. Και αυτό το σημαίνον, S(Α), που έχει σχέση με τη Γυναικεία Φύση, δεν είναι όπως ο φαλλός, το σημαίνον που αντιπροσωπεύει το υποκείμενο, αλλά το άλλο σημαίνον. Το S (Α), είναι το σημαίνον για το οποίο, όλα τα άλλα σημαίνοντα αντιπροσωπεύουν το υποκείμενο, κατά το γνωστό ορισμό του Ζ.Λακάν: «ένα σημαίνον αντιπροσωπεύει το υποκείμενο πάντα για κάποιο άλλο σημαίνον». Έτσι στο Συμπόσιο του Πλάτωνα ενώ ο Σωκράτης θαυμάζει την παραγωγή σημαινόντων των άλλων συνδαιτυμόνων περί έρωτος, ο ίδιος επειδή ξέρει ότι δεν ξέρει τίποτα, αρνείται να καλύψει αυτό το κενό με αποπλανητικά λόγια σοφιστών. Το ειδέναι του Σωκράτη είναι πέρα από το ουδέν ο δα που διακηρύσσει. Αυτό το κενό, που για τον Σωκράτη καθιστά το πραγματικό αίτιο αγάπης και για το Ζ.Λακάν το αντικείμενο αίτιο επιθυμίας, ο Σωκράτης αρκείται να το ενσωματώσει με την απουσία του, δίνοντας το λόγο στη Διοτίμα. Ζωή Φραγκοπούλου 7, Impasse du pélerin PARIS

19 19 ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ! ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ! ΠΟΥ ΕΙΣΑΙ; Χρήστος Σιδηρόπουλος Το να μιλήσει κανείς με βάση την κλινική εμπειρία για «περιπέτειες αρχής της ανάλυσης» -σύμφωνα με το δοσμένο τίτλο (για τον πρώτο θεματικό άξονα συζήτησης της ημερίδας της Αθήνας)-, μέσα σε περιορισμένο χρόνο, υποχρεώνει κατά κάποιο τρόπο να γίνει μια παρουσίαση που να είναι συνολική και που να περιορίζει τα κλ9ινικά στοιχεία, πράγμα που αντιβαίνει προς την κλινική μεθοδολογία όπου οι λεπτομέρειες είναι αναγκαίες. Για να κάνουμε ταυτόχρονα και τα δύο αυτά, σας προτείνω να αναφερθούμε σ ένα κοινό τόπο για όλους κατά την παιδική ηλικία, και εκεί να βρούμε ένα κοινό κλινικό στοιχείο, ιδιαίτερα το περίφημο παιδικό τραγουδάκι (ίσως μάλιστα παγκόσμιο): «Περπατώ, περπατώ μες το δάσος/. Όταν ο λύκος δεν είναι δω/. Λύκε! Λύκε! Είσαι δω/. Ναι! Βάζω το παντελόνι μου/, και έρχομαι να σε φάω ( ή και σε κυνηγώ)!». Ο στίχος επαναλαμβάνεται πανομοιότυπα πολλές φορές, αλλάζοντας κάθε φορά το ρούχο που θα φορέσει ο λύκος, ή το αντικείμενο που θα πάρει μαζί του, π.χ. «την μαγκούρα», «τα γυαλιά» κ.λ.π., με ποικιλίες συχνά προσωπικού χαρακτήρα, αυτού που το τραγουδάει. Είναι προφανές ότι το υποκείμενο αναγγέλλει, με το τραγούδι του, αυτό που κάνει, σαν μπροστά σε έναν ακροατή, για να το συμπληρώσει στην συνέχεια με μια θεατρική σκηνή, κάνοντας διάλογο με το αντικείμενο του φόβου του. Ο συμβολισμός είναι τόσο πλούσιος όσο και γνωστός από όλους, και αρκετά σημαντικός, κατά τρόπο που συναντιόμαστε όλοι σ αυτόν, από τα παιδικά τραγούδια και παραμύθια μέχρι το ψυχαναλυτικό ενδιαφέρον για τα σύμβολα αυτά. Θα αρκούσε η αναφορά στην εικόνα του λύκου ή του βαδίσματος στο δάσος. Αυτό που βρίσκω πιο χρήσιμο για την συζήτησή μας εδώ, είναι το να επιμείνουμε σε ορισμένα σημεία του τραγουδιού που μπορούν να δώσουν ερεθίσματα για την συζήτησής μας. -Κατ αρχήν βλέπουμε ότι το υποκείμενο, παρά το φόβο που έχει για το λύκο, του απευθύνει το λόγο, και μάλιστα στο β πρόσωπο. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι ίσως το υποκείμενο να έχει ανάγκη της παρουσίας ενός ακροατή που να το ωθήσει σε μια τέτοια διαδικασία; -Η χρήση του πρώτου προσώπου από το υποκείμενο και του δεύτερου για το αντικείμενό του αφήνει να κατανοηθεί ότι το υποκείμενο έχει συνείδηση του γεγονότος ότι ο λύκος «είναι εδώ», σε απόσταση που θα του επιτρέπει να το ακούσει και να απαντήσει μάλιστα. Επομένως κάνει τάχα ότι ψάχνει τον λύκο ή ότι περπατά στο δάσος μόνο όταν αυτός απουσιάζει. -Εν τούτοις το υποκείμενο δεν μπορεί παρά να κάνει διάλογο με τον λύκο ή μόνο να τον φαντασθεί, να φαντασθεί την όψη του χωρίς ποτέ να τον συναντά ή να τον βλέπει. -Ο λύκος από την πλευρά του, απαντά στο α πρόσωπο κι εκείνος και απειλεί, με στοματική επιθετικότητα, αλλά πάντοτε αργεί, χωρίς ποτέ να φτάνει. -Αντίθετα αναγγέλλει ότι φθάνει αμέσως, έχοντας φορέσει πριν κάποιο ρούχο ή πάρει μαζί του κάποιο αντικείμενο, υποδηλώνοντας την φροντίδα του για την γύμνια

20 20 του σώματος και για την εμφάνισή του, μέσω της οποίας αφήνει να εννοηθεί η αίσθηση πάντοτε κάποιας έλλειψης. -Υποκείμενο και αντικείμενο φθάνουν σε ένα παιχνίδι των δύο «εγώ». -Ένα τελευταίο σημείο θα ήταν ότι το υποκείμενο ακριβώς κατά τον τρόπο αυτό αναπαριστά το αντικείμενο του φόβου του, μπροστά στο οποίο οργανώνει ένα παιχνίδι (μία παρόρμηση;) επανάληψης. Επαναλαμβάνει κάθε φορά την ίδια ερώτηση: «Λύκε! Λύκε! Είσαι δω;», σαν να μην προηγήθηκε τίποτε, σαν να μην είχε ακούσει τίποτε πριν, ή να μην έλαβε υπ όψη του την απάντηση του λύκου (κάνοντας την αφαίρεση). Τελικά είναι σαν ο λύκος να μην είχε απαντήσει προς το υποκείμενο που συνεχίζει να ζητά και να ακούει-ή κάνοντας ότι τάχα ζητά να ακούει-. Συνοψίζοντας, δεν είμαστε άραγε μπροστά σε ψυχαναλυτική διαδικασία, μέσα σε επαναλαμβανόμενο ρυθμό; Το υποκείμενο όπως κι εκεί, βρίσκεται σε διαδικασία του να κάνει το (διά)βημα μέσα στην ψυχική του πραγματικότητα, προς την κατεύθυνση του αντικειμένου του που σ αυτήν την πραγματικότητα εννοείται, αλλά που του προκαλεί φόβο, για να φθάσει να το φαντασθεί και τελικά να το συναντήσει, πάντοτε παρουσία και υπό το άκουσμα του αναλυτή. Αλλά και πάλι, μέσα από ποια πραγματική επιθυμία τα κάνει όλα αυτά, και υπό ποια μορφή αιτήματος; Νομίζω ότι όλο το ζήτημα βρίσκεται εκεί, τόσο για την είσοδο όσο και για την πρόοδο και βεβαίως για την έξοδο από την ανάλυση. Εφ όσον ο αναλυόμενος αρχίζει να «περπατά μέσα στο δάσος» και να κάνει διάλογο με το αντικείμενο του φόβου του, βρισκόμαστε μπροστά σε μια αρχή ή υπό την ίδια έννοια σε ένα ομοίωμα αρχής της ανάλυσης. Εάν π.χ. δεν είναι παρά για να δηλώσει ότι φοβάται ή ότι περπατά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι «ο λύκος δεν είναι εδώ», γνωρίζει πολύ καλά ότι αυτό είναι ψευδές. Σ αυτή την περίπτωση είναι σαφώς με σκοπό να επαναπαυθεί στην επανάληψη. Δεν συναντά ποτέ τον λύκο, ενώ είναι σε διάλογο μαζί του και συγκροτεί το σύμπτωμά του το οποίο αποτελεί το μόνο σημείο φαντασιακής συνάντησης μαζί του. Κατ αυτόν τον τρόπο ο αναλυόμενος, τουλάχιστον στην αρχή της ψυχαναλυτικής του διαδικασίας, κάνει πως αποφεύγει το αντικείμενο φόβου του, αναζητώντας το και το αναζητά αποφεύγοντάς το, που είναι το ίδιο. Πρόκειται για μία σκηνοθεσία για να εξοικειωθεί με το αντικείμενο του, σαν σε παιχνίδι κρυφτού, ικανοποιημένος (τραγουδώντας), με πολλούς τρόπους που αναφέρθηκαν παραπάνω με το τραγουδάκι. Αναπαριστά μέσα του ότι έχει να κάνει με ένα φαντασιακό αντικείμενο, ταυτισμένο με τον λύκο, αλλά ελλιπές και γυμνό, σε βαθμό που του χρειάζονται ρούχα και προμήθειες για να φτάσει να παρουσιαστεί ως αντικείμενο. Έτσι ακριβώς αποκτά το πρόσχημα του να αποζητά το αντικείμενό του αποφεύγοντάς το, ή ακριβέστερα τσιμπολογώντας σαν τον παπαγάλο του Πικάσο τα ρούχα (ή τις προμήθειες) του αντικειμένου του,, ένα προς ένα. Μια ούτως ειπείν ιδεοληψία, που αφορά τις επαναλήψεις των προσπαθειών να πλησιάσει το αντικείμενό του, μέσα από τις λεπτομέρειες της απειλητικής εμφάνισής του. Αυτή η ιδεοληψία τείνει να σημαίνει την επαναληπτική αναζήτηση του αντικειμένου του, έστω χωρίς διέξοδο, δηλαδή μια οικεία σχέση, «την αγάπη» του υποκειμένου προς το αντικείμενό του. Μήπως αυτός είναι ο σκοπός του; Δηλαδή το να αναζητά και να αποζητιέται; Αυτό θυμίζει την σχέση μεταξύ εραστή και ερωμένου και τις προκλήσεις του Αλκιβιάδη προς τον Σωκράτη στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, σύμφωνα με την ανάλυση που έκανε η κυρία Εζενί Λεμουάν, στην ομιλία της στην Θεσσαλονίκη (βλέπε το άρθρο «Σωκράτης και η μεταβίβαση» στο παρόν τεύχος). Ας σημειωθεί εξάλλου ότι το τραγουδάκι μας, όπως συχνά ο λόγος του αναλυομένου, δίνει σημασία στην εμφάνιση του φαντασιακού αντικειμένου έναντι του

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Δημιουργία παρουσιάσεων με Prezi για την περιβαλλοντική εκπαίδευση»

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Δημιουργία παρουσιάσεων με Prezi για την περιβαλλοντική εκπαίδευση» Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Δημιουργία παρουσιάσεων με Prezi για την περιβαλλοντική εκπαίδευση» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Επιμορφωτές: Άγγελος Κωνσταντινίδης, Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

πιθανολογησεων κτλ. Αν,δε, ο ίδιος ο ρήτορας εχει την διαλεκτική αρετή, τοτε τα ρητορικα εργαλεία ειναι ηδη στη διαθεση του.

πιθανολογησεων κτλ. Αν,δε, ο ίδιος ο ρήτορας εχει την διαλεκτική αρετή, τοτε τα ρητορικα εργαλεία ειναι ηδη στη διαθεση του. Φαίδρος Σχόλια Για τον Πλάτωνα, το ερωμένο αντικείμενο δεν είναι παρά αντανάκλαση του ιδεατού κάλλους. Πριν την έλξη, έχει προηγηθεί ένα μεταφυσικό γεγονός. Το κάλλος είναι σε ένα υπερβατολογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθεν με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτς ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΗ ΚΑΙ Φόβος Άγχος Σοκ Δυσπιστία Θυμός Άρνηση Ενοχ Απόγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελία Μισραχή - ΚΙΡΚΗ συνθήκες τις θυσίες. Είναι ένας πόνος τόσο αβάστακτος το να ζεις με άλλη και η καρδιά σου ν' ανήκει αλλού. Κι ο χρόνος αντί να αμβλύνει και να επουλώνει την πληγή, να επιμένει

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

«Ο πλατωνικός διάλογος»

«Ο πλατωνικός διάλογος» «Ο πλατωνικός διάλογος» Εισαγωγή στους πλατωνικούς διαλόγους Τρόποι ανάγνωσης και ερµηνείας του πλατωνικού έργου ιάλογος και διαλεκτική Γιώργος Καµπάλιος Το έργο «ΑΚΑ ΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις και έχουν ζήσει συναρπαστικές περιπέτειες. Είναι αδύνατον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο Β Πράσινο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ F-2-F Β (4 ος Γύρος 2008) Οδηγ. Προς ΣΥΝΕΝΤΕΥΚΤΗ: AN ΤO ΕΡΩΤΩΜΕΝΟ ΑΤΟΜΟ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΡΑΣ, ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΗΝ GF1. ΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2010 Ύμνος της ομάδας «Ευαγγέλιο» Βιβλία και μαθήματα ζωγραφισμένα σχήματα και τόσα βοηθήματα να μη δυσκολευτώ Απ όλους τόσα έμαθα

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

3. Ο Πλάτων. 1. Ποιο οντολογικό πρόβληµα προσπάθησε να επιλύσει ο Πλάτων µε τη θεωρία των ιδεών;

3. Ο Πλάτων. 1. Ποιο οντολογικό πρόβληµα προσπάθησε να επιλύσει ο Πλάτων µε τη θεωρία των ιδεών; 3. Ο Πλάτων Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιο οντολογικό πρόβληµα προσπάθησε να επιλύσει ο Πλάτων µε τη θεωρία των ιδεών; 2. Ποια άποψη έχει ο Πλάτων για τις γνώσεις που προκύπτουν από τις αισθήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό!

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Επιμέλεια-μετάφραση: Αλέξανδρος Νικολόπουλος, Ph.D. Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Πόσο ψυχολογικά προετοιμασμένος μπορεί να είστε πριν από έναν

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου

ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου ΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΕΙΔΟΣ:ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Θέμα: Περιγραφή προσώπου Τίτλος: «ο παππούς μου» Α. ΠΡΟΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ 1. Φάση Αυθεντικοποίησης (3Χ40 λεπτά) Προβληματισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα.

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα. Μια μέρα πήγαμε στην παιδική χαρά με τις μαμάδες μας. Ο Φώτης πάντα με το κορδόνι στο χέρι. Αν και ήταν ένα χρόνο μεγαλύτερός μου, ένιωθα πως έπρεπε πάντα να τον προστατεύω. Σίγουρα δεν ήταν σαν όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Περιεχόμενα : Α) Προτάσεις-Σύνθεση προτάσεων Β)Απόδειξη μιας πρότασης Α 1 ) Τι είναι πρόταση Β 1 ) Βασικές έννοιες Α ) Συνεπαγωγή Β ) Βασικές μέθοδοι απόδειξης Α 3 ) Ισοδυναμία

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Καλές Σχέσεις 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι και γιατί χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα