Επιβλέπων Καθηγητής: ρ. Γεώργιος Παπαγεωργίου Σπουδαστής : Παναγιώτης Αµανατίδης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιβλέπων Καθηγητής: ρ. Γεώργιος Παπαγεωργίου Σπουδαστής : Παναγιώτης Αµανατίδης"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Τελική εργασία µε θέµα: «Οικονοµικές δραστηριότητες µεταναστών και η συµβολή τους στο περιφερειακό Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν. Μελέτη περίπτωσης της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων» Επιβλέπων Καθηγητής: ρ. Γεώργιος Παπαγεωργίου Σπουδαστής : Παναγιώτης Αµανατίδης Αθήνα, Οκτώβριος 2008

2 Πίνακας Περιεχοµένων Περίληψη... 4 Abstract... 6 Εισαγωγή... 8 Κεφάλαιο Οι δυσχέρειες στην µελέτη του µεταναστευτικού φαινοµένου ιαφορές σε ζητήµατα ορολογίας Παράνοµη µετανάστευση Μεθοδολογία συγκέντρωσης των δεδοµένων Η µετανάστευση στην Ελλάδα Οι µετανάστες στην Ευρώπη Κεφάλαιο 2 2.1Έρευνα αλλοδαπού εργατικού δυναµικού Εξέλιξη της ηλικιακής κατανοµής του εργατικού δυναµικού Προέλευση των µεταναστών που απασχολούνται στην Ελλάδα Οι µετανάστες στην Ελληνική επικράτεια Οι οικονοµικές δραστηριότητες των µεταναστών Η τριαδική σχέση καταγωγής φύλλου απασχόλησης Κεφάλαιο Η συµβολή της εισροής µεταναστών στην αύξηση του Α.Ε.Π

3 3.2 Η έρευνα των Σαρρή Ζωγραφάκη Η έρευνα των Κόντη Ζωγραφάκη Μητράκου Η έρευνα του Η. Ιωακείµογλου σχετικά µε την επίδραση των µεταναστών στην απασχόληση Κεφάλαιο Η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων Γεωγραφική θέση Πληθυσµός- ηµογραφική εξέλιξη Η οικονοµική κατάσταση της περιφέρειας Περιφερειακό Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν Ανεργία Απασχόληση Συµµετοχή των µεταναστών στο εργατικό δυναµικό Τοµείς απασχόλησης των µεταναστών Η συµβολή της οικονοµικής δραστηριότητας των µεταναστών στο 54 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων Κατανάλωση-Αγορά κατοικιών Αποταµίευση Επενδύσεις Ανταγωνιστικότητα Εξαγωγική δραστηριότητα Απασχόληση Παράταση βιωσιµότητας και ενίσχυση επιχειρήσεων του πρωτογενή και 63 τριτογενή τοµέα Κάλυψη των αναγκών σε εργατικό δυναµικό Πληθωρισµός Επίλογος-Συµπεράσµατα Βιβλιογραφία Πίνακας συντοµογραφιών

4 Περίληψη Η επίδραση της απασχόλησης αλλοδαπού εργατικού δυναµικού στην ελληνική αγορά εργασίας διαχέεται σχεδόν σε όλα τα σχετικά µεγέθη. Κλαδικά, οι µετανάστες εργάζονται κυρίως στους τοµείς οικονοµικής δραστηριότητας των κατασκευών, των ιδιωτικών νοικοκυριών (οικιακό προσωπικό), της µεταποίησης, του εµπορίου και του τουρισµού. Σε ορισµένους δε τοµείς, η συµµετοχή των µεταναστών είναι ιδιαίτερα υψηλή (στα ιδιωτικά νοικοκυριά 77%, στις κατασκευές 37%, κλπ.). Κλάδοι οι οποίοι χαρακτηρίζονται από παραγωγή υψηλής έντασης εργασίας και παραοικονοµική δραστηριότητα και ως εκ τούτου τροφοδοτούνται και τροφοδοτούν την απασχόληση µεταναστών. Επιπλέον, το αλλοδαπό εργατικό δυναµικό απασχολείται, συγκριτικά µε το ηµεδαπό εργατικό δυναµικό, σε µεγαλύτερα ποσοστά στον ιδιωτικό τοµέα, σε µισθωτές, ανασφάλιστες, προσωρινές, ανειδίκευτες, χαµηλού κοινωνικού κύρους και ανθυγιεινές εργασίες. Παρατηρείται, επίσης, µια υψηλή ανοµοιογένεια στην κατανοµή των επαγγελµάτων µεταξύ ηµεδαπού και αλλοδαπού εργατικού δυναµικού, αλλά και αναντιστοιχία µεταξύ των ονοµαστικών επαγγελµάτων τους και αυτών που πραγµατικά ασκούν στην ελληνική αγορά εργασίας. Ανοµοιογένεια παρατηρείται επίσης και στις πηγές εισοδήµατος, όταν το µερίδιο των µισθών στα εισοδήµατα των µεταναστών ανέρχεται στο 83% και των ηµεδαπών στο 34% του συνολικού εισοδήµατος. Αν στα παραπάνω παραγωγικά χαρακτηριστικά συνυπολογιστούν και οι διακρίσεις εις βάρος των µεταναστών από τους Έλληνες εργοδότες, οι οποίες δυσχεραίνουν την πρόσβασή τους σε θέσεις εργασίας ανάλογες των προσόντων τους, εξηγείται ικανοποιητικά η µέχρι 30%- 40%, ανάλογα µε τη µελέτη, χαµηλότερη αµοιβή τους συγκριτικά µε το ηµεδαπό εργατικό δυναµικό (στις ΗΠΑ κατά 25%). Συνοπτικά, οι µετανάστες στην Ελλάδα απασχολούνται ως επί το πλείστον σε εργασίες που δεν επιθυµούν να απασχοληθούν πλέον Έλληνες εργαζόµενοι, άρα όσον αφορά την επίπτωση στην απασχόληση των ντόπιων εργαζόµενων από την παρουσία των µεταναστών, προκύπτει το συµπέρασµα ότι κατά βάση δεν επηρεάζεται αρνητικά η απασχόληση των Ελλήνων εργαζοµένων. Επίσης το χαµηλό επίπεδο των αµοιβών τους, το οποίο οφείλεται κατά ένα µεγάλο βαθµό στο ότι εργάζονται παράνοµα και ιδίως τα προηγούµενα χρόνια, συνέβαλε στην οικονοµική ανάπτυξη της χώρας. Συγκεκριµένα, οι χαµηλές αµοιβές συγκράτησαν το κόστος εργασίας σε χαµηλά επίπεδα, µε αποτέλεσµα να µην υπάρχουν µεγάλες αυξήσεις στις τελικές 4

5 τιµές των προϊόντων, και να διατηρηθεί µε αυτόν τον τρόπο ο ρυθµός του πληθωρισµού χαµηλά. Η συµπίεση του κόστους παραγωγής σε χαµηλά επίπεδα αύξησε την κερδοφορία πολλών εργοδοτών, ενώ η µικρή αύξηση στις τιµές των προϊόντων ευνόησε το σύνολο των καταναλωτών, ενισχύοντας την κατανάλωση. Επιπρόσθετα η µεγάλη πλειοψηφία των µεταναστών επιθυµεί την µακρόχρονη διαµονή στη χώρα, καταναλώνει δηµιουργώντας θετικά σωρευτικά αποτελέσµατα στην οικονοµία, αποταµιεύει δίνοντας µια ενίσχυση στις ιδιωτικές αποταµιεύσεις που µειώνονται διαχρονικά και τέλος συµβάλλει εν µέρει στην δηµογραφική ανανέωση της χώρας, καθώς το µεγαλύτερο µέρος των µεταναστών βρίσκεται σε νεαρές, παραγωγικές ηλικίες. Η προσφορά εργασίας των µεταναστών, η ζήτηση κατοικίας και η ώθηση στην τοπική καταναλωτική ζήτηση αποδείχθηκαν ευεργετικές για τις περιφερειακή οικονοµία των Ιονίων Νήσων. Η εµπλοκή των µεταναστών σε όλους τους κλάδους της οικονοµίας συνέβαλε θετικά σε ολόκληρο το φάσµα της οικονοµικής ζωής, ιδιαίτερα δε στον πρωτογενή γεωργικό τοµέα. Οι µετανάστες κάλυψαν τα «κενά» της περιφερειακής αγοράς εργασίας και µεγέθυναν τη δυναµική της τοπικής οικονοµίας. Η ικανότητα προσαρµογής τους αύξησε την πολυλειτουργικότητα των αγροτικών περιοχών. Υπάρχουν ενδείξεις αυξηµένης κινητικότητας µεταναστών, τόσο γεωγραφικής όσο και µεταξύ των κλάδων της οικονοµίας. Η κινητικότητα αυτή επέφερε µία επιπρόσθετη επίδραση στις τοπικές αγορές εργασίας. Οι µετανάστες συµβάλλουν στην αύξηση του Α.Ε.Π και της παραγωγής, αυξάνουν την προσφορά εργασίας στην περιοχή, µετριάζουν τις ελλείψεις σε εργατικό δυναµικό. Επιτρέπουν την καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγικής δυναµικότητας, παράγοντας αγαθά και υπηρεσίες που δεν υπάρχουν ή τα υπάρχοντα µε χαµηλότερες τιµές και διευρύνουν, µε την εργασία τους, την παραγωγή των γηγενών εργαζοµένων. Συγκρατούν ένα σηµαντικό αριθµό παραγωγικών δραστηριοτήτων στην περιφέρεια, περιορίζουν τις αυξήσεις των τιµών και των µισθών / ηµεροµισθίων, βελτιώνουν την κερδοφορία των επιχειρήσεων και επιτρέπουν στην περιφερειακή οικονοµία να παραµείνει ανταγωνιστική σε έναν κλάδο ή να αναπτύξει πλεονεκτήµατα σε έναν άλλον. Όλοι αυτοί οι παράγοντες συντείνουν στην επίτευξη υψηλότερων ρυθµών ανάπτυξης διότι το χαµηλό εργατικό κόστος, η υψηλή γεωγραφική κινητικότητα και η ανάληψη εργασιών ορισµένων ποιοτικών χαρακτηριστικών συµβάλλουν στην αύξηση της εγχώριας παραγωγής. Εν τέλει, η παρουσία των µεταναστών στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων µεγέθυνε την «ελκυστικότητά» της και βελτίωσε τις συνθήκες διαβίωσης στην περιοχή αυτή. 5

6 Abstract The impact of alien workforce employment on the Greek labour market spills over to almost all the related figures. Sectorally, immigrants primarily work in the following sectors of economic activity: constructions, private households (house personnel), manufacturing, trade, and tourism. In some sectors in particular, immigrant participation is pointedly high (in private households 77%, constructions 37%, etc.). These sectors are characterized by highly labourintensive production and black-economy activity and hence are fueled by- and fuel immigrant employment. Furthermore, the alien workforce is employed, in relation to the native work-force, in greater rates in the private sector, in salaried, uninsured, temporary, unskilled, low-social-status and unhealthy jobs. There is also observed a great lack of uniformity in the distribution of professions between native and alien work-force, as well as a mismatch between their nominal professions and the ones really practised by them in the Greek labour market. A lack of uniformity is also observed in the sources of income, since the share of salaries in the incomes of immigrants amounts to 83%, while the respective rate is 34% of the total income of natives. If next to the aforementioned production characteristics we also co-estimate the discriminations against immigrants by Greek employers, which impede their access to job positions proportionate to their qualifications, then an adequate explanation is provided for their up to 30%-40%, depending on the study, lower wage compared to the native work-force. (in the USA by 25% lower). In summary, immigrants in Greece mainly occupy jobs in which Greek employees no longer wish to be employed, hence, with respect to the impact of immigrant presence on the employment of domestic employees, the conclusion is drawn that basically the employment of Greek workers is not adversely affected. Also, the low level of their wages, which is to a great extent due to the fact that they work illegally particularly in the previous years, has contributed to the country s economic growth. In particular, low wages have constrained labour cost to low levels, so that there are not great increases in the end prices of the products, and thus the inflation rate is kept low. Pressing production cost down to low levels has increased the profitability of many employers, while the small rise in the price of products has benefited all consumers by enhancing consumption. Moreover, the great majority of immigrants wish their long-year stay in 6

7 the country, consume thus creating positive cumulative effects in the economy, save and therefore give a boost to private savings which have been decreasing through the years, and lastly contribute in part to the demographic renewal of the country, as the greater part of immigrants is in a young, productive age. Immigrant labour supply, housing demand and the boost in local consumer demand have proven beneficial for the regional economy of the Ionian Islands, The involvement of the immigrants in all the industries of the economy has had a positive contribution to the entire range of economic life, and especially in the primary- agricultural sector. Immigrants have filled the gaps of the regional labour market and have augmented the potential of the local economy. Their adaptability has increased the multi-functionality of the rural regions. There are signs of heightened immigrant mobility, both geographical and across the industries of the economy. This mobility has brought about an additional impact on the local labour markets. Immigrants contribute to the rise in the GDP and production, increase labour supply in the region, reduce any shortages in work-force. They permit the better utilization of the production capacity, by producing goods and services that do not exist or the existing ones in lower prices and expand, with their work, the production by native workers. They retain a significant number of production activities in the regions, they restrict increases in salaries/wages, they enhance the profitability of enterprises and enable regional economy to remain competitive in an industry or develop advantages in another. All these factors are conducive towards the achievement of higher growth rates as low labour cost, high geographical mobility and the assumption of jobs of specific qualities contribute to the rise in domestic production. Finally, the presence of immigrants in the Region of the Ionian Islands has boosted its attractiveness and improved the living conditions in this region. 7

8 Εισαγωγή Η µετανάστευση είναι ένα σύνθετο κοινωνικό, πολιτικό, πολιτισµικό και οικονοµικό φαινόµενο. Σύµφωνα µε την Encyclopedia of Social Sciences «Μετανάστευση είναι η είσοδος σε ένα ξένο κράτος ανθρώπων που έχουν σκοπό να συµµετέχουν στη ζωή αυτού του κράτους και να διαµείνουν είτε µόνιµα είτε προσωρινά σε αυτό. Η ευρωπαϊκή µετανάστευση σε διάφορες περιοχές αποτελεί µέρος της οικονοµικής και κοινωνικής δοµής του υτικού κόσµου από τη σύγχρονη αποικιοκρατία που ξεκίνησε τον 16ο αιώνα». (σελ. 587). Εποµένως, το φαινόµενο της µετανάστευσης δεν είναι καινούργιο αφού οι άνθρωποι µετακινούνται ανά τον κόσµο από τις απαρχές του και θα συνεχίσουν να το κάνουν. Από οικονοµική άποψη η µελέτη της µετανάστευσης από τη δεκαετία του 80 και ιδιαίτερα στην πρώτη δεκαετία της νέας χιλιετίας, είναι ανάγκη να τοποθετηθεί µέσα στο πλαίσιο που επιβάλλει η παγκοσµιοποίηση όπως εφαρµόζεται σε όλες τις χώρες που είναι ενσωµατωµένες στη διεθνοποιηµένη οικονοµία της αγοράς όπου ιδιωτικές εταιρείες µε τεράστιους προϋπολογισµούς και µηχανισµούς παρακολούθησης, µέσα από συνεχείς συγχωνεύσεις, ενδιαφέρονται για την αύξηση των κερδών τους αδιαφορώντας για τον άνθρωπο. Από τα µέσα της δεκαετίας του 1990 στο πλαίσιο των νέων συνθηκών που ανέκυψαν από την παγκοσµιοποιηµένη οικονοµία ενθαρρύνεται η κινητικότητα όλων των παραγωγικών συντελεστών και έτσι οι οικονοµικές πτυχές της µετανάστευσης ξαναµπήκαν στο επίκεντρο των συζητήσεων και η σπουδαιότητα µιας καλύτερης κατανόησης της φύσης της κυκλοφορίας των αγαθών και των ανθρώπων απέκτησε κρίσιµο ενδιαφέρον. Στη συνάφεια αυτή ο Christian Mercier προσδιόρισε την µετανάστευση ως «µια από τις στιγµές της διεθνοποίησης του κεφαλαίου». Η έµφαση στις οικονοµικές ευκαιρίες της µετανάστευσης επιστρέφει εµφατικά στο προσκήνιο της συζήτησης µε ευκαιρία την έκθεση της Ηνωµένων Εθνών τον Μάρτιο του 2000 όπου γίνεται λόγος για τη συσχέτιση της κρίσης των συνταξιοδοτικών συστηµάτων των υτικών κρατών και τις «µεταναστεύσεις αναπλήρωσης». Σε γενικές γραµµές η οικονοµική επιστήµη στις αναπτυγµένες χώρες αντικρούει τον µονοσήµαντο καταγγελτικό λόγο εναντίον των µεταναστών. Οι περισσότεροι επιστήµονες 1 υποστηρίζουν ότι η εισροή µεταναστών έχει ευεργετικές επιπτώσεις στην οικονοµία διότι 1 Βλ. µεταξύ άλλων, G. Borjas, 1994, pp J. Coppel, et al Κατσορίδας, 1999, σελ Σ. Ροµπόλης,

9 συµβάλλει στην τόνωση της ανάπτυξης χωρίς πληθωριστικές πιέσεις και σηµαντικές θυσίες για τις περισσότερες οµάδες πληθυσµού της χώρας υποδοχής, η οποία δέχεται νέους ανθρώπους έτοιµους να εργαστούν σκληρά χωρίς να έχει δαπανήσει για την ανατροφή, τη γενική και επαγγελµατική τους εκπαίδευση. Μελέτες στις ΗΠΑ 2 κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι για τις χώρες υποδοχής και τους γηγενείς τα οφέλη ξεπερνούν το κόστος, ενώ αυξάνεται η ευηµερία για όλους ιδιαίτερα αν εφαρµοστεί πολιτική αντιστάθµισης των δυσµενών επιπτώσεων εκείνων που θίγονται 3. Υπολογίστηκε από την Παγκόσµια Τράπεζα ότι τα εµβάσµατα που έλαβαν οι λιγότερο αναπτυγµένες χώρες το 2005 ανέρχονται σε 167 δισεκατοµµύρια δολάρια και ότι σηµειώθηκε αύξηση 73% σε σύγκριση µε το έτος Η παραγωγή θα ήταν κατά 14% µικρότερη αν περιοριζόταν η µη κανονική µετανάστευση και δεν υπήρχε νέα «νόµιµη» µετανάστευση. Η οικονοµική ωφέλεια από την απασχόληση των µεταναστών για την χώρα υποδοχής µπορεί να είναι από µεγάλη έως αµελητέα. Επιστηµονικές µελέτες διερωτώνται µε ποιο τρόπο µπορεί η κοινωνία να µεγιστοποιήσει το όφελος και να ελαχιστοποιήσει το κόστος, πως θα µοιραστούν τα οφέλη ανάµεσα στις κοινωνικές οµάδες. Αρκετοί είναι οι επιστήµονες οι οποίοι αναφέρονται στο µικροοικονοµικό επίπεδο και αναλύουν τα οικονοµικά των νοικοκυριών, γηγενών και µεταναστών, τα οποία επηρεάζει η εισροή µεταναστών. Υπολογίστηκε 4 ότι µε µετανάστευση 1% το Α.Ε.Π αυξάνει από 0,2 0,5%. Ωστόσο ο Borjas (1995) εξετάζοντας την κατάσταση στις ΗΠΑ βρήκε ότι υπάρχει ένα µικρό καθαρό κέρδος που ισούται στο 0,1% του Α.Ε.Π ή 10 δισ. δολάρια το χρόνο, δηλαδή λιγότερο από 30 δολάρια το άτοµο το χρόνο. Για την Ελλάδα, οι σχετικές έρευνες είναι λιγοστές. Η κυριότερη εξήγηση εντοπίζεται στον περιορισµό των διαθεσίµων στοιχείων ιδιαίτερα µέχρι την απογραφή πληθυσµού της ΕΣΥΕ του Έτσι, οι πρώτες µελέτες ήταν είτε εντοπισµένες γεωγραφικά είτε περιέγραφαν περισσότερο κοινωνικά και δηµογραφικά χαρακτηριστικά των µεταναστών 5. Το 1995 στην έρευνα / µελέτη τους οι Lianos, T.P., Sarris, A.H. & Katseli, L.T πραγµατοποίησαν την πρώτη συγκέντρωση πρωτογενών στοιχείων σε τέσσερις νοµούς της Β. Ελλάδας και προσδιόρισαν τις αποδοχές των µεταναστών σε σχέση µε των Ελλήνων εργαζοµένων (µεταξύ 40% και 60% χαµηλότερες). Ταυτόχρονα όµως φάνηκε ότι οι µετανάστες καταλαµβάνουν θέσεις εργασίας τις 2 G. Borjas, G. Borjas, Η Ιωακείµογλου, H. Brucker, Ξ. Πετρινιώτη, 1993, Τριανταφυλλίδου-Μικράκη,

10 οποίες δεν επιθυµούσαν οι Έλληνες. Εντοπισµένες πρωτογενείς έρευνες ακολούθησαν όπως για παράδειγµα αυτή των Αλβανών της Θεσσαλονίκης των Λαµπριανίδη & Λυµπεράκη (2000). Η εργασία των Σαρρή και Ζωγραφάκη (1999) αν και αναφέρεται κυρίως στην περίπτωση των παράνοµων µεταναστών στηρίζει τους υπολογισµούς της σε ένα µοντέλο γενικής ισορροπίας. Σύµφωνα µε αυτήν την έρευνα φαίνεται ότι η µετανάστευση επιδρά αρνητικά στις αποδοχές της ανειδίκευτης εργασίας και θετικά στις αποδοχές της ειδικευµένης. Πιο πρόσφατα οι Cholezas&Tsakloglou (2006) υποστηρίζουν ότι το κύριο χαρακτηριστικό που προσδιορίζει και την ελληνική ιδιαιτερότητα σε σύγκριση µε άλλες περιπτώσεις (Ισπανία, Πορτογαλία κα.) είναι ότι το µεγαλύτερο ποσοστό των µεταναστών της προέρχονται από την Αλβανία. Η συγκυρία συνέπεσε µε την ανάγκη της ελληνικής οικονοµίας για φτηνά εργατικά χέρια ούτως ώστε να µειωθεί το παραγωγικό κόστος και να ελεγχθεί ο πληθωρισµός µε σκοπό την επίτευξη των κριτηρίων σύγκλισης για την ένταξή της στην ΟΝΕ. Ιδιαίτερα δε η παράνοµη µετανάστευση διευκόλυνε προς αυτή την κατεύθυνση αφού οι τελευταίοι δεν είχαν τη δυνατότητα να διαπραγµατευτούν το ύψος των αµοιβών τους. Σκοπός αυτής της µελέτης είναι η οικονοµική διερεύνηση της µετανάστευσης τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Ο µεταναστευτικός παράγοντας επηρεάζει την οικονοµία των χωρών υποδοχής µέσα από ένα ευρύ φάσµα επιπτώσεων που συµπεριλαµβάνει την απασχόληση, τις αµοιβές, την οικονοµική ανάπτυξη γενικά, την κατανοµή του εισοδήµατος και την κοινωνική ασφάλιση. Το ζήτηµα της επιβάρυνσης ή όχι των κοινωνικών δαπανών και οι επιπτώσεις της µετανάστευσης στο σύστηµα κοινωνικής ασφάλισης της χώρας υποδοχής, δε θα αποτελέσει αντικείµενο εξέτασης της παρούσας µελέτης. Το ίδιο ισχύει και για τις κοινωνικές προεκτάσεις που έχει το φαινόµενο. Πιο συγκεκριµένα, στόχος µας είναι η εξέταση του αντίκτυπου της µετανάστευσης πάνω: στην αγορά εργασίας στους µισθούς και στις ευκαιρίες απασχόλησης του εγχώριου εργατικού δυναµικού, καθώς και η συµβολή της µετανάστευσης στην αύξηση του εισοδήµατος και στην αναπτυξιακή διαδικασία, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο (Περιφέρεια Ιονίων Νήσων). 10

11 Στην παρούσα εργασία επιχειρήθηκε η συγκέντρωση της σηµαντικότερης Ελληνικής και ξένης βιβλιογραφίας, η οποία πραγµατεύεται το ζήτηµα της σχέσης µετανάστευσης και οικονοµικής ανάπτυξης, και η εξαγωγή συµπερασµάτων και απαντήσεων στα ερωτήµατα: ποιες είναι οι οικονοµικές δραστηριότητες των µεταναστών στην Ελλάδα; πια είναι η συµβολή των µεταναστών στο εθνικό Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π) ; πια είναι η συµβολή της εργασίας των µεταναστών στην ανάπτυξη των περιφερειακών οικονοµιών και πιο συγκεκριµένα, στο περιφερειακό Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν των Ιονίων νήσων; Από πλευράς µεθοδολογίας,η εργασία χωρίζεται σε τρία µέρη. Στο πρώτο µέρος εξετάζονται ζητήµατα που σχετίζονται µε τις οικονοµικές δραστηριότητες των µεταναστών και µε τις επιπτώσεις αυτών (των δραστηριοτήτων) στην αγορά εργασίας της χώρας υποδοχής. Στο δεύτερο µέρος παρουσιάζεται η Ελληνική εµπειρία. Καταγράφοντας τα συµπεράσµατα των σηµαντικότερων ερευνών πάνω στο ζήτηµα της συµβολής της µετανάστευσης στην οικονοµική ανάπτυξη, παρουσιάζεται η συµβολή της εισροής των µεταναστών στην αύξηση του εθνικού Α.Ε.Π και η επίδραση που έχουν στην απασχόληση. Στο τρίτο µέρος αναλύεται η οικονοµική κατάσταση της περιφέρειας Ιονίων Νήσων, εντοπίζεται η συµµετοχή των µεταναστών στην διαµόρφωση της οικονοµικής πραγµατικότητας της περιοχής και εξάγονται τελικά συµπεράσµατα σχετικά µε την συµβολή της οικονοµικής δραστηριότητας των µεταναστών στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων. Στα πλαίσια της εργασίας γίνονται δύο υποθέσεις εργασίας οι οποίες αναφέρονται στην συµµετοχή των αλλοδαπών εργαζοµένων στην διαµόρφωση της ελληνικής οικονοµική πραγµατικότητας. Η πρώτη αναφέρεται στο ερώτηµα "τι θα συνέβαινε εάν οι µετανάστες εγκατέλειπαν τη χώρα;". Μέσω αυτής της υπόθεσης εργασίας επιχειρείται να δοθεί απάντηση στην συµβολή, ή µη, των µεταναστών στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας. Τα συµπεράσµατα προκύπτουν από την σύγκριση τόσο των µικρο- όσο και των µακροοικονοµικών µεγεθών της ελληνικής οικονοµίας, πριν και µετά την αποχώρηση των αλλοδαπών από αυτήν (θέσεις εργασίας, µισθοί, πληθωρισµός, ανταγωνιστικότητα, εξαγωγές) 11

12 Η δεύτερη υπόθεση εργασίας αναφέρεται στην συµµετοχή των µεταναστών στην οικονοµική ζωή της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων και στη συµβολή της οικονοµικής τους δραστηριότητας στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της περιοχής, όπως αυτές προκύπτουν από την σύγκριση των µικροκαι µακροοικονοµικών µεγεθών της περιφερειακής οικονοµίας τόσο παρουσία όσο και απουσία των µεταναστών. Τα κεφάλαια της εργασίας είναι διαρθρωµένα ως εξής: Κεφάλαιο 1 -Ενότητα 1.1 Γίνεται αναφορά στις πρακτικές δυσκολίες διεξαγωγής µελετών και ερευνών σχετικά µε το θέµα της µετανάστευσης -Ενότητα 1.2 Περιγράφεται η εξέλιξη της µετανάστευσης στον Ελλαδικό χώρο -Ενότητα 1.3 Αναφορά στην εξέλιξη της µετανάστευσης στην Ευρώπη Κεφάλαιο 2 -Ενότητα Περιγράφονται τα βασικά χαρακτηριστικά του αλλοδαπού εργατικού δυναµικού -Ενότητα Οικονοµικές δραστηριότητες και απασχόληση των µεταναστών στην Ελληνική αγορά εργασίας Κεφάλαιο 3 -Ενότητα 3.1 Αναφορά στην συµβολή της εισροής µεταναστών στην αύξηση του εθνικού Α.Ε.Π -Ενότητα Παρουσίαση των σηµαντικότερων Ελληνικών ερευνών σχετικά µε την επίδραση των µεταναστών στην οικονοµική ανάπτυξη και την απασχόληση Κεφάλαιο 4 -Ενότητα 4.1 Συνοπτική παρουσίαση της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων -Ενότητα 4.2 Παρουσίαση της οικονοµικής κατάστασης της περιφέρειας -Ενότητα 4.3 Αναφορά στην συµβολή της οικονοµικής δραστηριότητας των µεταναστών στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων 12

13 Κεφάλαιο Οι δυσχέρειες στην µελέτη του µεταναστευτικού φαινοµένου Όπως προκύπτει από την διεθνή εµπειρία, η µετανάστευση µπορεί να προσφέρει στις χώρες υποδοχής µεγάλες ευκαιρίες προς αξιοποίηση. Ειδικότερα, οι µετανάστες φέρνουν µαζί τους νέα προσόντα, δεξιότητες και εργατικότητα που µπορούν να συµβάλουν στην εθνική οικονοµία. Για την αποφυγή υποκειµενικών κρίσεων, σχετικά µε την συµβολή ή µη της µετανάστευσης στην τοπική οικονοµία, απαιτούνται ακριβή, λεπτοµερή και επίκαιρα στατιστικά στοιχεία, και ιδίως µε τη µορφή διαστρωµµατικών και χρονολογικών σειρών, πρώτον για την διεπιστηµονική µελέτη του φαινοµένου, και δεύτερον για τον σχεδιασµό, την εφαρµογή και την αξιολόγηση της Μεταναστευτικής Πολιτικής. Αν και η παραπάνω θέση γίνεται ευρέως αποδεκτή, πολλά µεθοδολογικά και οργανωτικά / διοικητικά προβλήµατα περιορίζουν ή αναιρούν πλήρως την κατάρτιση στατιστικών για τις µεταναστευτικές ροές, τα αποθέµατα και τις µεταβολές τους. υσχεραίνεται συνεπώς η διαχρονική, διατοπική, διακρατική, διαγενεακή και διοµαδική σύγκρισή τους. Η ουσιαστική ανάλυση και εξέταση του φαινοµένου της µετανάστευσης και η φιλόδοξη προσπάθεια ρύθµισής της παγκοσµίως εξαρτάται σηµαντικά από τη δυνατότητα συγκέντρωσης και επεξεργασίας των αντίστοιχων ποσοτικών και ποιοτικών δεδοµένων των µεταναστευτικών ροών και αποθέµατος. Παρόλο που θεωρητικά η δηµιουργία µιας παγκόσµιας εκτίµησης σχετικά µε τη διεθνή µετανάστευση φαίνεται σχετικά εύκολη, στην πράξη αυτό είναι πολύ δύσκολο, διότι η άντληση δεδοµένων πραγµατοποιείται από τις «εθνικές» πηγές κάθε χώρας. ιεθνείς και περιφερειακοί οργανισµοί προσπαθούν να δηµιουργήσουν ένα ολοκληρωµένο και συγκρίσιµο σύνολο δεδοµένων για το απόθεµα των µεταναστών και τις διεθνείς µεταναστευτικές ροές, αλλά χωρίς σηµαντική επιτυχία λόγω µη συµµόρφωσης ορισµένων κρατών. Το 1976 ο Ο.Η.Ε., προσπαθώντας να περιορίσει τα προβλήµατα συγκρισιµότητας των δεδοµένων και να εναρµονίσει τις στατιστικές µεθόδους σε παγκόσµιο επίπεδο, εξέδωσε συγκεκριµένες συστάσεις σχετικά µε τα στατιστικά της διεθνούς µετανάστευσης. Επίσης σε κοινοτικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανειληµµένως έχει επισηµάνει την αναγκαιότητα βελτίωσης των στατιστικών στοιχείων της µετανάστευσης βασισµένων στις αρχές της αµεροληψίας, της αξιοπιστίας, της αντικειµενικότητας και επιστηµονικής αρτιότητας για να προσφέρονται σε 13

14 δυνητικούς χρήστες έγκυρα και εναρµονισµένα στατιστικά στοιχεία. Παρά τις παραπάνω αποφάσεις και συστάσεις δεν περιορίστηκαν ακόµη αισθητά οι σηµαντικές διαφοροποιήσεις που παρουσιάζονται σε αρκετές χώρες, µε αποτέλεσµα να διαιωνιστεί το πρόβληµα της αξιοπιστίας και της συγκρισιµότητας των στατιστικών δεδοµένων. Τα αίτια του προβλήµατος της στατιστικής της διεθνούς µετανάστευσης εντοπίζονται κυρίως σε ζητήµατα ορολογίας του φαινοµένου, στα επίπεδα παράνοµης µετανάστευσης και στη µεθοδολογία συγκέντρωσης των δεδοµένων ιαφορές σε ζητήµατα ορολογίας Η απάντηση στο θεµελιώδες ερώτηµα σχετικά µε τον ορισµό του µετανάστη διαφέρει µεταξύ των χωρών. Υπάρχουν δυο διαφορετικοί ορισµοί για την περιγραφή του φαινοµένου, οι οποίοι σε µεγάλο βαθµό χαρακτηρίζουν και την εκάστοτε µεταναστευτική πολιτική. Σύµφωνα µε την πρώτη περίπτωση, ως µετανάστης χαρακτηρίζεται αυτός που είναι γεννηµένος στην αλλοδαπή (foreign born) και πλέον κατοικεί και δραστηριοποιείται στη χώρα υποδοχής, ενώ στη δεύτερη περίπτωση ως µετανάστης χαρακτηρίζεται αυτός που είναι αλλοδαπός (foreigner) και ενδεχοµένως έχει γεννηθεί στη χώρα υποδοχής, αλλά δεν έχει αποκτήσει την υπηκοότητα, ορισµός που χρησιµοποιεί η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία. Η διαφοροποίηση αυτή ως προς τον ορισµό προσδιορίζεται σηµαντικά από τις δυο πολιτικές που έχουν επικρατήσει διεθνώς σχετικά µε την απόκτηση υπηκοότητας σε µια χώρα. Eιδικότερα, η πρώτη πολιτική απόκτησης της υπηκοότητας στηρίζεται στον τόπο γέννησης του ατόµου (by birth jus soli), σύµφωνα µε την οποία, εάν κάποιο άτοµο γεννηθεί στη χώρα υποδοχής, αποκτά και την υπηκοότητα της χώρας αυτής, µε αποτέλεσµα ως µετανάστης να χαρακτηρίζεται αυτός που δεν έχει γεννηθεί στη χώρα υποδοχής (foreign born). Ενώ η δεύτερη πολιτική απόκτησης της υπηκοότητας βασίζεται στην καταγωγή του ατόµου (by blood jus sanguinis), σύµφωνα µε την οποία από τη στιγµή που ο αλλοδαπός δεν έχει κοινή καταγωγή και παράδοση, δεν αποκτά την υπηκοότητα της χώρας υποδοχής και παραµένει ως αλλοδαπός (foreigner) στη χώρα υποδοχής, όπου δραστηριοποιείται, ασχέτως εάν έχει γεννηθεί σ αυτήν. Η διαφοροποίηση αυτή του ορισµού του µετανάστη προκαλεί σηµαντικά προβλήµατα και δυσκολίες συγκρισιµότητας των στατιστικών δεδοµένων σχετικά µε τους µετανάστες που δραστηριοποιούνται στη χώρα υποδοχής και τις µεταναστευτικές ροές 14

15 1.1.2 Μέγεθος παράνοµης µετανάστευσης Εκτός από την ασυµβατότητα της µεταναστευτικής ορολογίας µεταξύ των χωρών, ένα ακόµα αίτιο που δυσκολεύει την εκτίµηση του µεγέθους των µεταναστών και των µεταναστευτικών ροών σε κάθε χώρα είναι η παράνοµη µετανάστευση. Οι αρχές κάθε χώρας αντιµετωπίζουν σηµαντικό πρόβληµα εντοπισµού και καταγραφής των µεταναστών που διαµένουν παράνοµα στη χώρα, µε αποτέλεσµα τα στατιστικά δεδοµένα που συγκεντρώνονται από τους αρµόδιους φορείς να µην ανταποκρίνονται στην πραγµατικότητα, γεγονός που µε τη σειρά του δηµιουργεί προβλήµατα συγκρισιµότητας των στατιστικών δεδοµένων της µετανάστευσης. Σύµφωνα µε την UNHCR, ως παράνοµος ή µη κανονικός µετανάστης (irregular migrant) χαρακτηρίζεται το άτοµο, το οποίο εισήλθε και διαµένει στη χώρα χωρίς να διαθέτει τα νόµιµα έγγραφα µετανάστευσης ( undocumented arrivals ). Τα ποσοτικά δεδοµένα που αφορούν τους παράνοµους µετανάστες αποτελούν εκτιµήσεις των Αστυνοµικών Αρχών κάθε χώρας, οι οποίες βασίζονται κυρίως σε συλλήψεις και απελάσεις µεταναστών και συνήθως υπολείπονται σηµαντικά των πραγµατικών µεγεθών παράνοµης µετανάστευσης. Η απόκλιση µεταξύ των εκτιµήσεων και της πραγµατικής κατάστασης οφείλεται σε µεγάλο βαθµό στην απροθυµία των κυβερνήσεων των περισσότερων χωρών να εντοπίσουν, να προσδιορίσουν ως παράνοµους και να απελάσουν τους αλλοδαπούς που δεν µπορούν νόµιµα να διαµένουν στη χώρα υποδοχής. Η αδυναµία αυτή των κυβερνήσεων να αντιµετωπίσουν το συγκεκριµένο πρόβληµα και συχνά η άρνηση παραδοχής του προβλήµατος µεταφράζεται σε εκτιµήσεις που υπολείπονται της πραγµατικής κατάστασης, οι οποίες µε τη σειρά τους επιφέρουν δυσκολίες όσον αφορά τη συγκρισιµότητα και την ανάλυση των στατιστικών δεδοµένων. Στην περίπτωση της Ελλάδας, ο αριθµός των παράνοµων µεταναστών αποτελεί ένα σηµαντικό ποσοστό του συνόλου των µεταναστών που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Η ελλιπής και δύσκολη φύλαξη των συνόρων της χώρας, λόγω της µεγάλης σε έκταση χερσαίας και θαλάσσιας συνοριακής γραµµής, αλλά και η αναποτελεσµατική «εθνική» µεταναστευτική πολιτική (jus sanguinis πολιτική) επιτρέπουν να ευδοκιµήσει και να ενισχυθεί το φαινόµενο της παράνοµης µετανάστευσης. Ο συνολικός αριθµός των µεταναστών στην Ελλάδα για το 2004 υπολογίζεται στο ανθρώπους (10,3% επί του συνολικού πληθυσµού), από τους οποίους, σύµφωνα µε συντηρητικούς υπολογισµούς των παράνοµων µεταναστών, άνθρωποι διαµένουν παράνοµα στη χώρα. 15

16 1.1.3 Μεθοδολογία συγκέντρωσης των δεδοµένων Ακόµα ένα σηµαντικό πρόβληµα κατά τη διαδικασία συγκέντρωσης δεδοµένων για την περαιτέρω στατιστική ανάλυση του φαινοµένου της µετανάστευσης είναι η διαφοροποίηση που παρατηρείται όσον αφορά τη µέθοδο συγκέντρωσης των ποσοτικών δεδοµένων και τους «εθνικούς» φορείς που την πραγµατοποιούν. Οι πηγές άντλησης ποσοτικών δεδοµένων είναι οι υπηρεσίες δηµόσιας διοίκησης (υπουργεία, υπηρεσίες τοπικής αυτοδιοίκησης κ.ά.) και οι κρατικές στατιστικές υπηρεσίες. Οι διαφορές στη µέθοδο συλλογής δεδοµένων και στους φορείς που πραγµατοποιούν τη συλλογή αυτή δηµιουργούν σηµαντικά προβλήµατα συγκρισιµότητας και ανάλυσης των διεθνών στατιστικών δεδοµένων της µετανάστευσης. Οι διαφορές αυτές οφείλονται στο γεγονός ότι η συλλογή των δεδοµένων από τις υπηρεσίες των κρατών αντανακλά την εθνική νοµοθεσία και τις διοικητικές και πολιτικές επιταγές 6. Στην Ελλάδα, όπως και στις περισσότερες χώρες του Ο.Ο.Σ.Α., η συλλογή στατιστικών δεδοµένων για τη µετανάστευση, και γενικότερα για την κατάρτιση δηµογραφικών στατιστικών, στηρίζεται σε κρατικούς φορείς. Οι βασικότεροι είναι η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος (Ε.Σ.Υ.Ε.), το Υπουργείο Εργασίας, το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων, το Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο ηµόσιας Τάξης, το Υπουργείο Εσωτερικών ηµόσιας ιοίκησης και Αποκέντρωσης και το Ίδρυµα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Ι.Κ.Α.). Οι σηµαντικότεροι από τους παραπάνω φορείς σχετικά µε τη συγκέντρωση στατιστικών δεδοµένων είναι η Ε.Σ.Υ.Ε., η οποία πραγµατοποιεί δειγµατοληπτικές έρευνες και απογραφές πληθυσµού, αλλά και το Υπουργείο Εσωτερικών, οι υπηρεσίες του οποίου είναι υπεύθυνες για την έκδοση αδειών παραµονής στους µετανάστες. Στη παρούσα ανάλυση θα χρησιµοποιηθούν τα στατιστικά δεδοµένα της απογραφής πληθυσµού του 2001, της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισµών, της Έρευνας Εργατικού υναµικού, της Έρευνας Εισοδήµατος και Συνθηκών ιαβίωσης των Νοικοκυριών (S.I.L.C.), της βάσης δεδοµένων των Αδειών Παραµονής , στοιχεία από κλαδικές και θεµατικές πηγές και από έρευνες πεδίου ερευνητικών φορέων και µελετητών. Μέχρι το 1997/98, στοιχεία για τη µετανάστευση αλλογενών στην Ελλάδα συγκέντρωνε και δηµοσίευε το υπουργείο ηµόσιας Τάξης, που βασίζονταν στις άδειες παραµονής και εργασίας για τους κοινοτικούς υπηκόους (περίπου άτοµα) και στις θεωρήσεις εισόδου στην Ελλάδα. Το µέγεθος του µεταναστευτικού αποθέµατος προέκυπτε από τη διαφορά 6 Parker,

17 µεταξύ εισόδου και εξόδου ατόµων από τρίτες χώρες µε θεωρήσεις (VISA). εν συµπεριλάµβανε εποµένως το µεγάλο όγκο των παράνοµων µεταναστών που εισέρχονταν στην Ελλάδα και χαρακτηρίζει ουσιαστικά την κατάσταση µετά το 1989/1990. υστυχώς τα ελλιπή και παραπλανητικά αυτά στοιχεία µεταβιβάζονταν και σε διεθνείς οργανισµούς και έτσι έδιναν µια τελείως ανακριβή εικόνα για το µεταναστευτικό απόθεµα στην Ελλάδα κατά την δεκαετία του 90. Μετά το πρώτο πρόγραµµα νοµιµοποίησης, το 1997/8, και την προσθήκη και άλλων στατιστικών πηγών, τα σχετικά στοιχεία άρχισαν να βελτιώνονται. 1.2 Η µετανάστευση στην Ελλάδα Η αναζήτηση καινούργιου «ζωτικού χώρου» αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό του ελληνικού στοιχείου σε όλη την ιστορική του διαδροµή. Θα µπορούσαµε µάλιστα να αναφέρουµε ότι η συνολική ιστορία της ελληνικής ιασποράς έχει διάρκεια αιώνων µε απώτερη αρχή της να ανάγεται στη δεύτερη χιλιετία π.χ 7. Παραδοσιακοί προορισµοί όπως τα παράλια του Εύξεινου Πόντου ή της λεκάνης της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, για µεγάλες ιστορικές περιόδους έγιναν οι πυρήνες µιας ισχυρής διασποράς 8. Η εµπειρία της µετανάστευσης Έντονο µεταναστευτικό ρεύµα προς ΗΠΑ, Καναδά Φυσιολογική µεταναστευτική κίνηση Ελλήνων Νέο µεταναστευτικό ρεύµα Ελλήνων προς άλλες χώρες Εκρηκτικό ρεύµα Ελλήνων προς Γερµανία, Αυστραλία και ΗΠΑ Αρχίζει το µεταναστευτικό ρεύµα προς την Ελλάδα Έντονο µεταναστευτικό ρεύµα προς την Ελλάδα παράνοµης κυρίως µετανάστευσης Περίοδος νοµιµοποίησης µεταναστών Πηγή: Σ. Σούλης, 1993 Για την περίοδο από τα µέσα του 19ου αιώνα και µέχρι τα µέσα του 20ου θα µπορούσαµε να διακρίνουµε δυο µεγάλες κατηγορίες. Η πρώτη συγκροτείται από µια ηγετική οµάδα ορισµένων οικογενειών «µια ισχυρή οικονοµικά επιχειρηµατική τάξη». Αυτοί ασχολήθηκαν κυρίως µε το εµπόριο και τη ναυτιλία προς τα λιµάνια της µαύρης Θάλασσας, τη υτική Ευρώπη και την Αµερική δηµιουργώντας πολυεθνικά επιχειρηµατικά δίκτυα. Στη δεύτερη κατηγορία εντάσσεται η µαζική µετανάστευση χιλιάδων ελληνικών οικογενειών περιορισµένης οικονοµικής 7 Ι. Χασιώτης, Ι. Χασιώτης-Ολ. Κατσιαρδή,

18 επιφάνειας που αναζητούσαν καλύτερη τύχη στις χώρες της «επαγγελίας» 9. Στην αγωνιώδη τους προσπάθεια για ένα καλύτερο αύριο από τα τέλη του 19ου αιώνα οι αναζητήσεις παίρνουν µια τελείως διαφορετική µορφή και κατευθύνονταν πιο µακριά, καταργώντας τα νοητά σύνορα των ωκεανών, µε κύριους αποδέχτες την Αµερική και την Αυστραλία 10. Ο µεταναστευτικός πυρετός θα κορυφωθεί την εικοσαετία και η Ελλάδα θα χάσει το 8% του συνολικού της πληθυσµού. Περίπου άνθρωποι εγκαταλείπουν ετησίως, µια χώρα οικονοµικά εξουθενωµένη και πολιτικά αβέβαιη και ξεκινούν για νέες χώρες που υπόσχονται πλούτο και ευηµερία, ευκαιρίες και στους λιγότερο τυχερούς. Η Ελλάδα για το µεγαλύτερο µέρος του 20ου αιώνα ήταν χώρα προέλευσης µεταναστών. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες η πορεία αυτή έχει αναστραφεί και είναι πλέον χώρα υποδοχής µε έµφαση βέβαια την περίοδο µετά την δεκαετία του Μόνες εξαιρέσεις αποτελούν ορισµένοι επιστήµονες, επιχειρηµατίες ή εξειδικευµένοι εργάτες οι οποίοι κατευθύνονται σε χώρες της Ε.Ε., των ΗΠΑ ή τον Καναδά. Αρχικά καταγράφηκαν τα πρώτα κύµατα παλιννόστησης. Έτσι, από τη δεκαετία του 1950 και µέχρι τα µέσα της δεκαετίας του 1960 ήρθαν στην Ελλάδα Έλληνες από την Αίγυπτο και τη Β. Αφρική και κάποιες χιλιάδες από την Κωνσταντινούπολη. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 άρχισαν να επιστρέφουν στην Ελλάδα χιλιάδες από τους µετανάστες που είχαν ακολουθήσει τα µεταπολεµικά µεταναστευτικά κύµατα προς τη. Ευρώπη. Υπολογίζεται ότι στο διάστηµα επέστρεψαν στην Ελλάδα περίπου άτοµα ενώ ο αριθµός αυτό ανήλθε τις µέχρι το τέλος της δεκαετίας του Η επιστροφή των τελευταίων βεβαίως συνδέεται περισσότερο µε την οικονοµική κρίση στην οποίαν εισήλθαν οι χώρες της υτικής Ευρώπης την δεκαετία του 1970 µε τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις και την ύφεση που σηµειώθηκε (ανεργία κ.λ.π.) στη συνέχεια. Έτσι, οι ελληνικές κυβερνήσεις υιοθέτησαν µια σειρά από µέτρα που ενθάρρυναν τόσο την επιστροφή των παλιννοστούντων όσο και την εισαγωγή κεφαλαίων των επαναπατριζόµενων. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 καταγράφονται και µαζικοί επαναπατρισµοί των πολιτικών προσφύγων του Εµφυλίου Πολέµου. Έως τα τέλη της δεκαετίας του 1990 υπολογίζεται ότι επέστρεψαν στην Ελλάδα περίπου άτοµα. Η διαδικασία αυτή σποραδική στην αρχή γενικεύτηκε χάρην στις διακρατικές συµφωνίες της Ελλάδας µε τις χώρες που φιλοξενούσαν τους πολιτικούς πρόσφυγες (Σ. Ένωση, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Τσεχοσλοβακία, 9 Κ. Χαρλαύτη, Κ. Τσουκαλάς,

19 Πολωνία). Μια ειδική κατηγορία ήταν οι Έλληνες (Πόντιοι στην πλειοψηφία τους) οι οποίοι διέµεναν στις χώρες της τέως ΕΣΣ αλλά και της Β. Ηπείρου. Οι µεταπολεµικές αφίξεις από την ΕΣΣ άρχισαν διστακτικά τις δεκαετίες του 1940 & 1950 και απέκτησαν µαζικό χαρακτήρα από το 1989 και µετά. Υπολογίζεται ότι ο αριθµός των Ελλήνων από τις χώρες της ΕΣΣ µέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν µεγαλύτερος από άτοµα Οι Αλλοδαποί στην Ελλάδα ιαχρονικά Πηγή: ΕΣΥΕ: Απογραφή Από το 1989 και µετά το ρεύµα εισόδου προς την Ελλάδα από τις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισµού αυξήθηκε σοβαρά. Μεγάλο µέρος προέρχονταν από τη Β. Ήπειρο και την Αλβανία. Το ότι την πολυπληθέστερη οµάδα αποτελούν οι προερχόµενοι από την Αλβανία µετανάστες δεν είναι τυχαίο µιας και τόσο η γεωγραφική της θέση όσο και οι πολιτικές συνθήκες ευνόησαν την είσοδο τους στον ελληνικό χώρο. Το 1990 µε το άνοιγµα των συνόρων και την κατάρρευση του πολιτικοοικονοµικού συστήµατος της χώρας ξεκίνησε µια αθρόα εισροή µεταναστών που αρχικά αποτελούντο από Βορειοηπειρώτες και αργότερα από οικονοµικούς µετανάστες. Η Ελλάδα, ενώ παραδοσιακά ήταν γνωστή ως χώρα αποστολής µεταναστών, από τις αρχές της δεκαετίας του 90 µε την αθρόα είσοδο αλλοδαπών, κυρίως Αλβανών µεταναστών, µετατράπηκε σε µια χώρα υποδοχής µεταναστών. Υπολογίζεται ότι την πρώτη περίοδο της µαζικής εισόδου αλλοδαπών στην Ελλάδα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, και πιο συγκεκριµένα τα έτη 1990 και 1991, ο αριθµός τους άγγιζε τους Βέβαια θα πρέπει να σηµειωθεί ότι ήταν αυτό καθ αυτό το γεγονός της µαζικότητας και της αιφνίδιας εισόδου των αλλοδαπών στη χώρα που οδήγησε στον αυτόµατο αποχαρακτηρισµό της χώρας από χώρα αποστολής µεταναστών σε χώρα υποδοχής, καθώς η παρουσία των µεταναστών στην Ελλάδα τοποθετείται πολύ πριν το Η πλειονότητα των αλλοδαπών µεταναστών που κατοικούσαν 19

20 στην Ελλάδα πριν την µαζική είσοδο των υπόλοιπων µεταναστών στις αρχές της δεκαετίας του 1990, προέρχονταν από χώρες της Μέσης Ανατολής και την Πολωνία. Η γεωγραφική κατανοµή των µεταναστών από τρίτες χώρες (δηλ. εκτός Ε.Ε.) ακολουθεί το µοτίβο των άλλων χωρών. Οι µετανάστες προσελκύονται σε οικονοµικά ανεπτυγµένες περιοχές όπου υπάρχει εργασία. Γι αυτό το λόγο οι συγκεντρώσεις µεταναστών παρατηρούνται στην Αττική και σε τουριστικές περιοχές όπως τα νησιά. Η βασική εξαίρεση είναι τα σύνορα µε την Αλβανία όπου ορισµένες περιοχές έχουν µεγάλο αριθµό Αλβανών. Ωστόσο, η ακριβής µορφή της εργασία τους δεν γνωστοποιείται από τα επίσηµα στοιχεία. Το δηµογραφικό πρότυπο και η δοµή της αγοράς εργασίας της Ελλάδας µεταβλήθηκαν ριζικά την τελευταία εικοσαετία εξαιτίας της µαζικής εισόδου µεταναστών στη χώρα. εν πρόκειται απλώς για αύξηση του ρυθµού εισόδου µεταναστών στην χώρα αλλά ουσιαστικά για τη γέννηση, και όπως δείχνουν τα στοιχεία σταθεροποίηση, ενός υψηλού µεταναστευτικού αποθέµατος της τάξης του 1 εκατ. ατόµων αποτελουµένου περίπου από αλλογενών αλλοδαπών και οµογενών αλλοδαπών. Σήµερα η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες µε τα υψηλότερα ποσοστά αλλοδαπών στον πληθυσµό της (8,1 %) µεταξύ των κρατών -µελών της Ε.Ε. (5,5 %) on- ationals (1000) on- ationals (%) Largest group of on- ationals on- ationals (1000) on- ationals (%) Year ationals (1000) Year ationals (1000) Belgium ,3 Italy ,9 Czech Rep ,9 Ukraine ,3 Denmark ,0 Turkey ,9 Germany ,9 Turkey ,1 Estonia 2000c ,0 Russia Greece 2004e ,1 Albania ,4 Spain ,6 Ecuador ,0 France 1999c ,6 Portugal ,3 Ireland 2002c ,1 United Kingdom ,3 Italy ,4 Albania ,6 Cyprus 2002c ,4 Greece ,2 Lithuania 2001c ,0 Russia Luxembourg ,6 Portugal ,7 Hungary ,3 Romania ,3 Malta ,8 United Kingdom ,6 etherlands ,3 Turkey ,3 Austria ,4 Serbia ,7 Poland 2002c ,8 Germany Portugal 2003p ,3 Cape Verde ,0 Slovenia ,3 Bosnia ,4 Slovakia ,6 Czech Republic Finland ,0 Russia ,4 Sweden ,3 Finland ,3 United King ,7 Ireland ,2 c-census data, e-estimated figures, p-provisional data Πηγή: Eurostat, Statistics in focus, Population and social conditions, Nr8/

21 1.3 Οι µετανάστες στην Ευρώπη Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το φαινόµενο της µετανάστευσης έχει µακραίωνη ιστορία και παράδοση. Στα νεότερα χρόνια, και συγκεκριµένα µετά τη λήξη του Β παγκοσµίου πολέµου, η ανάγκη οικονοµικής ανασυγκρότησης των κατεστραµµένων χωρών δηµιούργησε την ανάγκη προσέλκυσης µεγάλου αριθµού µεταναστών ώστε να καλυφθεί η ζήτηση που υπήρχε για εργατικά χέρια, ώστε να επιτευχθεί η ανοικοδόµηση και η ορθοπόδηση της «λαβωµένης» Ευρώπης. Έτσι, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 60, 30 εκατοµµύρια µετανάστες, ανάµεσα τους πάνω από 1 εκατοµµύριο Έλληνες, αποτέλεσαν την ατµοµηχανή της ανάπτυξης της Ευρώπης. Οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 70 και η οικονοµική ύφεση που προκλήθηκε, οδήγησαν σε µια περιοριστική µεταναστευτική πολιτική που συνέβαλε αφενός στην αύξηση της παράνοµης µετανάστευσης και αφετέρου στην αύξηση των αιτήσεων για πολιτικό άσυλο, το οποίο χρησιµοποιούνταν ως διέξοδος για τους µετανάστες προκειµένου να καταφέρουν να εγκατασταθούν στις παραδοσιακές βιοµηχανικές χώρες υποδοχής της Ευρώπης (π.χ. Γαλλία, Γερµανία). Στη δεκαετία του 90, η κατάρρευση των καθεστώτων της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, οι συγκρούσεις στα Βαλκάνια, η αυξανόµενη δηµογραφική γήρανση των ευρωπαϊκών χωρών οδήγησαν σε µια αλλαγή της σύνθεσης του µεταναστευτικού ρεύµατος, όπου η πλειονότητα των µεταναστών προέρχονταν από τρίτες χώρες. Όσον αφορά το «καυτό» θέµα της δηµογραφικής γήρανσης των ευρωπαϊκών χωρών, οι προβλέψεις των διεθνών οργανισµών όσον αφορά την εξέλιξη του πληθυσµού τους είναι εξαιρετικά δυσοίωνες. Ειδικότερα σύµφωνα µε την 16η ανανεωµένη έκδοση των World Population Papers, δηµοσιευµένο από τα Ηνωµένα Έθνη το 2000, η οποία αναφέρει τις προβλέψεις για την εξέλιξη του παγκόσµιου πληθυσµού για το πρώτο µισό του 21ου αιώνα, το 2050 ο παγκόσµιος πληθυσµός εκτιµάται ότι θα κυµαίνεται σε µια τάξη µεγέθους από 7,9 δις κατοίκους (ελάχιστη εκτίµηση) έως 10,9 δις κατοίκους. Ορισµένες χώρες όµως, συγκεκριµένα 39, θα εµφανίσουν µείωση πληθυσµού καθώς θα παρουσιάζουν χαµηλούς δείκτες γονιµότητας. Οι χώρες αυτές είναι οι ανεπτυγµένες χώρες του πλανήτη, όπου παρατηρείται το φαινόµενο η οικονοµική και κοινωνική πρόοδος να συµβαδίζει µε την χαµηλή γονιµότητα και την επακόλουθη κάµψη του πληθυσµού. Αυτόµατα η εξέλιξη αυτή σηµαίνει ότι το βάρος της ανάπτυξης του παγκόσµιου πληθυσµού θα πέσει στις αναπτυσσόµενες χώρες, οι οποίες λογικά λόγω της πληθυσµιακής πίεσης θα παρουσιάσουν εντονότερα φαινόµενα µετανάστευσης των πληθυσµών τους. Στην αλλαγή αυτή συνέβαλε και το γεγονός ότι οι χώρες της Νότιας Ευρώπης 21

22 µετατράπηκαν από παραδοσιακές χώρες αποστολής µεταναστών σε χώρες υποδοχής, εξαιτίας της οικονοµικής και κοινωνικής ανόδου που γνώρισαν τα τελευταία χρόνια. Ο σηµερινός αριθµός µεταναστών δεν είναι παγκοσµίως υψηλότερος σε σχέση µε άλλες περιόδους της ιστορίας. Ωστόσο η µετανάστευση έχει καταστεί σηµαντικότερη για την Ευρώπη. Σε µερικές µόνο δεκαετίες η Ευρώπη αποτελεί έναν από τους σηµαντικότερους πόλους έλξης για τους µετανάστες. Σύµφωνα µε τα δεδοµένα της Eurostat και του OECD οι σηµαντικότερες ροές µεταναστών προς την Ευρώπη κατά το έτος 2004 προέρχονται από το Μαρόκο, την Τουρκία, την Ουκρανία, τη Ρωσία, τη Βουλγαρία και τη Ρουµανία (οι δύο τελευταίες αποτελούν πλέον µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Οι ροές συνεχίζουν να διαφοροποιούνται µε έναν σηµαντικό αριθµό µεταναστών να προέρχεται από τις χώρες της Ασίας (ιδίως την Κίνα) και την Κεντρική και Λατινική Αµερική (ιδίως τον Ισηµερινό). Η µετανάστευση από την Αφρική έχει αυξηθεί σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αυτή η εξέλιξη δεν αναµένεται να σταµατήσει εντός των εποµένων ετών. Αντιθέτως, οι µεταναστευτικές πιέσεις αναµένεται να ενταθούν. Η Ευρώπη χρειάζεται την ίδια στιγµή µετανάστες για να διατηρήσει την ισορροπία στην αγορά εργασίας της και την οµαλή λειτουργία των κοινωνικοασφαλιστικών της συστηµάτων, δεδοµένων των δυσµενών δηµογραφικών εξελίξεων. 22

23 Κεφάλαιο Έρευνα αλλοδαπού εργατικού δυναµικού Σύµφωνα µε τα στοιχεία της Έρευνας Εργατικού υναµικού της ΕΣΥΕ για το έτος 2003, ο πληθυσµός σε ηλικία προς εργασία των µεταναστών είναι άτοµα, έναντι των ελλήνων και αποτελεί το 3,9% του συνολικού πληθυσµού σε ηλικία προς εργασία. Την περίοδο ο πληθυσµός σε ηλικία προς εργασία των µεταναστών παρουσίασε µία σηµαντική αύξηση της τάξεως του 32,9% έναντι 3,6% που παρουσίασε ο πληθυσµός σε ηλικία προς εργασία των ελλήνων. Το 66,1% του συνόλου των µεταναστών και το 66,8% του συνόλου του εργατικού δυναµικού των µεταναστών είναι στην περιφέρεια Αττικής και ακολουθεί η περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας µε ποσοστό 8,4% και 7,7% αντίστοιχα. Το ποσοστό απασχόλησης των µεταναστών και των ελλήνων είναι αντίστοιχα 43,7% και 65,7%. Οι µετανάστες στην περιφέρεια Αττικής αποτελούν το 10,3% του συνόλου του εργατικού δυναµικού αυτής της περιφέρειας. Την περίοδο η απασχόληση των µεταναστών αυξήθηκε κατά άτοµα, δηλαδή κατά 67,5%. Όπως και στην περίπτωση του εργατικού δυναµικού, έτσι και στην περίπτωση των απασχολουµένων µεταναστών το 67,6% είναι στην περιφέρεια Αττικής και το 7,5% είναι στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Το εκπαιδευτικό επίπεδο των απασχολουµένων µεταναστών είναι σχετικά χαµηλό. Το 48,1% αυτών έχουν χαµηλό εκπαιδευτικό επίπεδο και το 34,7% έχουν µέτριο εκπαιδευτικό επίπεδο. Μόνο το 6,2% των απασχολουµένων µεταναστών είναι στον κλάδο «Γεωργία, κτηνοτροφία, Θήρα, δασοκοµία», ενώ το 29,3% είναι στον κλάδο «κατασκευές» και το 16,2% είναι στον κλάδο «ιδιωτικά νοικοκυριά που απασχολούν οικιακό προσωπικό». Οι περισσότεροι από τους µετανάστες εργάζονται είτε ως «ειδικευµένοι τεχνίτες και ασκούντες συναφή επαγγέλµατα» (35,7%) είτε ως «ανειδίκευτοι εργάτες, χειρώνακτες και µικροεπαγγελµατίες» (35,3%). Τέλος το ποσοστό ανεργίας των µεταναστών στο σύνολο της χώρας είναι χαµηλότερο από το ποσοστό ανεργίας των ελλήνων (8,5% έναντι 9%). Η Απογραφή του 2001 δείχνει µετανάστες που δήλωσαν ότι έχουν έρθει στην Ελλάδα για να δουλέψουν. Οι Αλβανοί αποτελούν τη µεγάλη πλειοψηφία µε άτοµα (58%). Ακολουθούν οι Βούλγαροι µε άτοµα και οι Ρουµάνοι µε Εάν συγκρίνουµε το αυτοδηλωµένο εργατικό δυναµικό µε το σύνολο του αλλοδαπού πληθυσµού της Απογραφής 23

24 είναι προφανές ότι κάποιες εθνικότητες κυριαρχούν στο εργατικό δυναµικό. Στην πραγµατικότητα, αυτή η οµάδα αποτελείται µετανάστες τρίτων χωρών (εκτός Ε.Ε.), δηλαδή από την Αλβανία, τη Βουλγαρία, τη Ρουµανία, το Πακιστάν, την Ουκρανία, την Πολωνία και την Ινδία. Συνεπώς ο βαθµός συµµετοχής αυτών των εθνικοτήτων είναι υψηλότερος απ ότι των Ελλήνων και των µεταναστών της Ε.Ε. Ανάµεσα στις βασικές οµάδες µεταναστών µόνο η Γεωργία έχει χαµηλό δείκτη συµµετοχής: ενώ οι Γεωργιανοί αποτελούν το 2,9% του πληθυσµού των µεταναστών (όπως και οι Ρουµάνοι), είναι µόλις το 2,7 του εργατικού δυναµικού ενώ για τους Ρουµάνους το ποσοστό είναι 4,2%. Το µεγαλύτερο µέρος των µεταναστών απασχολείται σε χειρωνακτικά επαγγέλµατα που χαρακτηρίζονται κατά κύριο λόγο ως ανειδίκευτα. Πιο συγκεκριµένα, το 37% των µεταναστών, όσον αφορά τους άνδρες, απασχολείται στην κατηγορία «Ανειδίκευτοι εργάτες, χειρωνάκτες και µικροεπαγγελµατίες», το 27% ως «Τεχνίτες», το 4,3% ως «Χειριστές µεταφορικών µέσων- µηχανηµάτων», το 10,4% εργάζεται στην «Παροχή υπηρεσιών και ως πωλητές σε καταστήµατα και υπαίθριες αγορές», το 7% ως «Ειδικευµένοι γεωργοί-κτηνοτρόφοι κτλ.», το 9,6% σε υπόλοιπα επαγγέλµατα και τέλος το 4,7% είτε δήλωσαν ανεπαρκώς ή ασαφώς σχετικά µε το επάγγελµα τους, είτε δεν δήλωσαν καθόλου επάγγελµα. Σχετικά µε την αναλογία των µεταναστών στα παραπάνω επαγγέλµατα, ως ποσοστό στην συνολική απασχόληση της χώρας, αποτυπώνεται η αξιοσηµείωτη συµµετοχή των µεταναστών στους ανειδίκευτους εργάτες και χειρωνάκτες, όπου συνιστούν το 40% των συνολικά απασχολούµενων στην κατηγορία αυτή. Αντίστοιχα για τις υπόλοιπες κατηγορίες αποτελούν το 17% των τεχνιτών, το 6% των χειριστών µεταφορικών µέσων κ.ο.κ. Οι µετανάστριες έχουν πλειοψηφική συµµετοχή στην κατηγορία «Ανειδίκευτοι εργάτες και χειρωνάκτες» µε ποσοστό 54,6%. Θα πρέπει να σηµειωθεί, ότι το υψηλό ποσοστό των γυναικών στην συγκεκριµένη κατηγορία οφείλεται στο ότι πολλές γυναίκες απασχολούνται ως οικιακές βοηθοί, και µάλιστα συγκεκριµένες εθνικές οµάδες µεταναστών που αποτελούνται κατά βάση από γυναίκες (όπως π.χ. Φιλιππινέζες) έχουν σχεδόν αποκλειστική απασχόληση στο συγκεκριµένο επάγγελµα. Επιπρόσθετα, αυξηµένο ποσοστό συµµετοχής σε σύγκριση µε τους άνδρες, παρουσιάζεται στην κατηγορία «Παροχή υπηρεσιών και πωλητές σε καταστήµατα και υπαίθριες αγορές», το οποίο αγγίζει το 17,8%. Αξίζει να σηµειωθεί ότι πάνω από το ήµισυ των µεταναστών, που απασχολείται στην παροχή υπηρεσιών αλλά και ως πωλητές σε καταστήµατα 24

25 και αγορές, είναι γυναίκες. Όλα τα παραπάνω στοιχεία συνηγορούν στην άποψη ότι οι γυναίκες µετανάστες απασχολούνται ως επί το πλείστον στον τοµέα των υπηρεσιών. Παρατηρείται ένας περίεργος συνδυασµός σχετικά υψηλού εκπαιδευτικού και µορφωτικού επιπέδου των µεταναστών και απασχόλησης σε επαγγέλµατα που χαρακτηρίζονται από χαµηλές απαιτήσεις εξειδίκευσης και δεξιοτήτων. Το γεγονός ότι πολλοί µετανάστες ήρθαν στην χώρα παράνοµα και αρκετοί από αυτούς παραµένουν ακόµη κάτω από καθεστώς παρανοµίας, λόγω δικής τους θέλησης ή πίεσης του εργοδότη τους, η άγνοια της ελληνικής γλώσσας, η προκατάληψη που υπάρχει απέναντι σε µετανάστες που δεν προέρχονται από τις ανεπτυγµένες χώρες του υτικού κόσµου, και οι οποίοι αντιµετωπίζονται περιφρονητικά και υποτιµητικά από τους γηγενείς, είναι ορισµένοι από τους λόγους που µπορεί να «καταδικάσουν» κάποιον εξειδικευµένο και καταρτισµένο µετανάστη να απασχολείται σε εργασίες κακοπληρωµένες, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις και προοπτικές εξέλιξης. Προκύπτει λοιπόν η ανάγκη να προχωρήσει η διαδικασία της νοµιµοποίησης, καταρχήν, των µεταναστών και της επακόλουθης πλήρους ενσωµάτωσης και αξιοποίησης ειδικά των µορφωµένων µεταναστών, προκειµένου να ωφεληθεί τόσο η κοινωνία όσο και ο ίδιος ο αλλοδαπός, ο οποίος θα διαπιστώσει ότι αναγνωρίζονται και αξιοποιούνται καταλλήλως οι ακαδηµαϊκές του γνώσεις. Θα πρέπει όµως να σηµειωθεί ότι εφόσον η πλειονότητα των µεταναστών προέρχεται από τις Βαλκανικές χώρες, οι οποίες έχουν αµφιβόλου ποιότητας εκπαιδευτικά συστήµατα, είναι απαραίτητες οι δοµές πιστοποίησης των ακαδηµαϊκών γνώσεων και επαγγελµατικών ικανοτήτων των αλλοδαπών, ώστε να αποδεικνύεται η πραγµατική ακαδηµαϊκή ή επαγγελµατική ικανότητα του κάθε µορφωµένου µετανάστη. 2.2 Εξέλιξη της ηλικιακής κατανοµής του εργατικού δυναµικού Όσον αφορά την εξέλιξη της ηλικιακής κατανοµής των µεταναστών, θα µπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως δεν παρατηρούνται σηµαντικές διαφορές από την αντίστοιχη εξέλιξη της κατανοµής του ελληνικού εργατικού δυναµικού. Καταγράφεται µια µείωση στη συµµετοχή των ηλικιακών οµάδων των µεταναστών µέχρι 34 ετών, ενώ παράλληλα αυξάνεται η συµµετοχή όλων των ηλικιακών οµάδων από 35 µέχρι 59 ετών, σε σχέση κυρίως µε το

26 Ποσοστιαία κατανοµή του εργατικού δυναµικού των µεταναστών ανά οµάδες ηλικιών 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Αξιοσηµείωτο είναι το γεγονός πως το 80% των µεταναστών που ανήκουν στο εργατικό δυναµικό βρίσκονται στις ηλικιακές οµάδες από 25 µέχρι 49 ετών. Αντίστοιχα στους Έλληνες η ίδια αναλογία εντοπίζεται στις ηλικιακές οµάδες από 25 µέχρι 54 ετών. Ποσοστιαία κατανοµή των απασχολούµενων µεταναστών ανά οµάδες ηλικιών 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Όσον αφορά την εξέλιξη της κατανοµής των ανέργων κατά ηλικιακές οµάδες, είναι χαρακτηριστικό πως ενώ στην ηλικιακή οµάδα από 20 µέχρι 29 ετών οι άνεργοι Έλληνες αποτελούν το 41,7%, το ποσοστό των ανέργων µεταναστών στις αντίστοιχες ηλικίες µετά βίας ξεπερνά το 25%. Πέραν τούτου, δεν παρουσιάζονται ιδιαίτερες διαφορές µεταξύ µεταναστών και Ελλήνων ανέργων σε καµία ηλικιακή οµάδα. 26

27 Ποσοστιαία κατανοµή των ανέργων µεταναστών ανά οµάδες ηλικιών 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Το µέσο ποσοστό ανεργίας των µεταναστών το 2007 πλησίασε για πρώτη φορά το αντίστοιχο ποσοστό των Ελλήνων. Στις ηλικιακές οµάδες από 20 µέχρι 34 ετών το ποσοστό ανεργίας των µεταναστών είναι µικρότερο έναντι των Ελλήνων, ενώ αντίθετα µεγαλύτερο από το ποσοστό των Ελλήνων έχουν οι συνοµίλικοι τους µετανάστες στις ηλικιακές οµάδες και άνω των 50 ετών. Το ποσοστό ανεργίας, ,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% Μ.Ο Έλληνες Μετανάστες Σύνολο Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Παρατηρείται διαχρονική µείωση του ποσοστού ανεργίας των µεταναστών στις ηλικιακές οµάδες από 20 µέχρι 49 ετών. Παράλληλα το ποσοστό ανεργίας για τις ηλικιακές οµάδες ετών και ετών διατηρείται στα επίπεδα του

28 Ποσοστό ανεργίας µεταναστών 40,00% 35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% Μ.Ο Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) 2.3 Η προέλευση των µεταναστών που απασχολούνται στην Ελλάδα Σύµφωνα µε στοιχεία της ΕΣΥΕ, περίπου το 60% των µεταναστών που απασχολούνται στην Ελληνική οικονοµία έχουν αλβανική υπηκοότητα. Μεγάλη κατηγορία µεταναστών αποτελούν επίσης όσοι προέρχονται από Βουλγαρία, Ρουµανία, Πολωνία, Γεωργία, Ρωσία και Ουκρανία οι οποίοι αν και αποτελούν συνολικά το 20% του πληθυσµού των µεταναστών, στις κατηγορίες του εργατικού δυναµικού αναλογούν στο 25% αυτών. Σε επτά υπηκοότητες µεταναστών 11 παρατηρείται το φαινόµενο να µην υπάρχει κανένας άνεργος και ως εκ τούτου οι απασχολούµενοι σε αυτές να αποτελούν και το εργατικό δυναµικό. Αντίθετα υψηλά ποσοστά ανεργίας παρατηρούνται στους µετανάστες οι οποίοι προέρχονται από την Κύπρο, την Τουρκία, το Ιράκ, την Γεωργία, την Γερµανία, την Ινδία και την Ρωσία. Ο συνολικός αριθµός των ανέργων που προέρχονται από τις παραπάνω χώρες αντιπροσωπεύει το 22,2% των ανέργων µεταναστών. 11 Αρµενία, Μ. Βρετανία, Συρία, Η.Π.Α, Αίγυπτος, Φιλιππίνες, Αυστραλία 28

29 Οι κυριότερες υπηκοότητες µεταναστών και κοινοτικών υπηκόων κατά κατηγορία, 2007 Πληθυσµός Εργατικό Απασχολούµενοι Ενεργοί Μη Πληθυσµός 15 ετών & Άνεργοι υναµικό άνω % Συµµετ. Εργ. υν./πληθυσµό 15 & άνω % Ανεργίας Αλβανία ,2% 7,6% Βουλγαρία ,9% 8,3% Ρουµανία ,3% 6,8% Πολωνία ,3% 6,3% Γεωργία ,3% 15,6% Ρωσία ,8% 10,1% Ουκρανία ,4% 8,1% Πακιστάν ,4% 3,6% Κύπρος ,8% 42,2% Αρµενία ,6% - Μ. Βρετανία ,5% - Γερµανία ,2% 17,2% Ιράκ ,2% 25,6% Συρία % - Ινδία ,0% 12,6% Η.Π.Α ,3% - Αίγυπτος ,3% - Φιλιππίνες ,9% - Τουρκία ,0% 39,4% Αυστραλία ,3% - Άλλες χώρες ,4% 7,0% ΣΥΝΟΛΟ ,3% 8,0% Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Τα µικρά ποσοστά συµµετοχής των µεταναστριών στο εργατικό δυναµικό και στην απασχόληση έχουν ως αποτέλεσµα να αποτελούν το 80% περίπου του συνολικού µη ενεργού πληθυσµού. Ιδιαίτερα στις υπηκοότητες της Αυστραλίας, Αιγύπτου, Πακιστάν, Ινδίας, Ιράκ και Συρίας, οι γυναίκες αποτελούν το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του µη ενεργού πληθυσµού ενώ µικρά ποσοστά συµµετοχής στην απασχόληση συναντούµε στις υπηκοότητες από Τουρκία και Αρµενία. Παρά ταύτα σε ορισµένες υπηκοότητες η συµµετοχή των µεταναστριών στην απασχόληση είναι ιδιαίτερα υψηλή. Έτσι το 80% των απασχολούµενων που προέρχονται από τις Φιλιππίνες είναι γυναίκες. Σηµαντικά ποσοστά γυναικείας απασχόλησης παρατηρούνται επίσης στις υπηκοότητες της Βουλγαρίας, Γεωργίας, Μεγάλης Βρετανίας, Ουκρανίας, Ρωσίας και Αµερικής αφού τουλάχιστον έξι στους δέκα απασχολούµενους είναι γυναίκες. 29

30 Ποσοστιαία συµµετοχή των µεταναστριών στις κυριότερες υπηκοότητες του συνόλου των µεταναστών κατά κατηγορία πληθυσµού, 2007 Πληθυσµός 15 Εργατικό ετών & άνω υναµικό Απασχόληση Άνεργοι Μη Ενεργοί Αλβανία 44,1 30,3 27,2 67,4 78,3 Βουλγαρία 68,2 65,2 65,3 63,7 83,0 Ρουµανία 51,4 41,9 37, ,7 Πολωνία 59,2 49,5 46, ,7 Γεωργία 62,4 59,5 58,5 65,3 72,0 Ρωσία 75,1 65,5 64,4 74,9 96,3 Ουκρανία 73,4 66,3 67,2 57,0 97,4 Πακιστάν 1,6 100,0 Κύπρος 61,5 79,2 92,6 60,8 57,1 Αρµενία 51,3 48,2 48,2 60,7 Μ. Βρετανία 66,3 62,0 62,0 70,2 Γερµανία 65,0 52,8 43,0 100,0 77,8 Ιράκ 37,5 32,9 9,9 100,0 53,9 Συρία 4,1 100,0 Ινδία 23,0 100,0 Η.Π.Α. 79,8 67,1 67,1 92,7 Αίγυπτος 24,8 5,1 5,1 100,0 Φιλιππίνες 78,5 77,8 77,8 100,0 Τουρκία 45,4 42,3 31,3 59,2 54,1 Αυστραλία 34,8 20,9 20,9 100,0 Άλλες χώρες 58,5 44,2 42,5 67,1 82,7 ΣΥΝΟΛΟ 49,8 38,0 35,3 69,1 79,0 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) 2.4 Οι µετανάστες στην Ελληνική επικράτεια Σύµφωνα µε επίκαιρη έρευνα του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ 12 η δοµή του µεταναστευτικού πληθυσµού στην Ελλάδα διαµορφώνεται ως εξής: Ο πληθυσµός των µεταναστών σε ηλικία προς εργασία, ανέρχεται στο 78% του συνολικού τους πληθυσµού της χώρας, ποσοστό σαφώς υψηλότερο από αυτό που καταγράφεται για τον πληθυσµό των Ελλήνων, αφού µόλις το 66% αυτών ανήκουν στις παραγωγικές ηλικίες. Ο µεταναστευτικό πληθυσµός υπερτερεί επίσης, έναντι του Ελληνικού, στα ποσοστά νεανικού πληθυσµού (20,2% έναντι 14,1%) και αναλογίας, στο σύνολο του πληθυσµού, των ηλικιών από 15 µέχρι 39 ετών (52,4% έναντι 32,7%). Αντιθέτως παρουσιάζει ιδιαίτερα χαµηλά ποσοστά όσων αφορά την αναλογία του πληθυσµού άνω των 65 ετών (µόλις 2%), σε σχέση µε τον πληθυσµό των Ελλήνων, το 19,5% των οποίων ανήκει στην ηλικιακή οµάδα άνω των 65 ετών. Αξίζει επίσης να αναφερθεί πως η συµµετοχή των µεταναστών στον πληθυσµό της χώρας 12 Γ. Κρητικίδης,

31 αυξάνεται διαχρονικά (αυξήθηκε κατά 4,2 ποσοστιαίες µονάδες έναντι του 1993 και κατά 2,8 µονάδες έναντι του 1998). Το µεταναστευτικό εργατικό δυναµικό αποτελείται από άτοµα 13, αριθµός που ισοδυναµεί µε το 6,7% του συνολικού εργατικού δυναµικού της χώρας. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως το εργατικό δυναµικό των µεταναστών αποτελείται κυρίως από άνδρες (σε ποσοστό 62% έναντι 38% των γυναικών), καθώς µόλις το 56,2% των γυναικών που βρίσκονται σε ηλικία προς εργασία συµµετέχει σε αυτό, έναντι ποσοστού 90% των ανδρών. Οι απασχολούµενοι µετανάστες ανέρχονται σε άνδρες και γυναίκες και αποτελούν το 7,1% των απασχολούµενων της χώρας. Οφείλει να σηµειωθεί πως η συµµετοχή των µεταναστών στην απασχόληση έχει αυξηθεί αισθητά τα 15 τελευταία έτη, καθώς καταγράφεται αύξηση κατά 5,4 ποσοστιαίες µονάδες έναντι του 1993 και κατά 3,15 µονάδες έναντι του Το ποσοστό ανεργίας των µεταναστών ανέρχεται στο 8%, πολύ κοντά στο µέσο ποσοστό ανεργίας της χώρας (8,1%). Οι άνεργοι µετανάστες αποτελούν το 6,7% του συνόλου των ανέργων της χώρας. Το 70% των ανέργων µεταναστών είναι γυναίκες, ενώ η αντίστοιχη αναλογία των ανέργων Ελληνίδων ανέρχεται στο 63,4%. Το ποσοστό ανεργίας των µεταναστριών γυναικών είναι υψηλότερο από το αντίστοιχο των Ελληνίδων (14,5% έναντι 12,5%) ενώ αντίθετα στους άνδρες το ποσοστό ανεργίας των µεταναστών είναι µικρότερο από το αντίστοιχο των Ελλήνων (4% έναντι 5%). 2.5 Οι οικονοµικές δραστηριότητες των µεταναστών Οι οικονοµικές δραστηριότητες των µεταναστών στην Ελλάδα, σύµφωνα µε τα τελευταία στοιχεία της ΕΣΥΕ, ΕΕ 2007 Β Τριµήνου, αναφέρονται κυρίως στην µισθωτή απασχόληση (89,2% έναντι 62,3% των Ελλήνων). Ένα µικρό ποσοστό αυτών, της τάξεως του 6,7%, εργάζονται ως αυτοαπασχολούµενοι, το 2,2% είναι εργοδότες και 1,9% ανήκει στα συµβοηθούντα και µη αµειβόµενα µέλη. Οι αλλοδαποί οι οποίοι απασχολούνται ως µισθωτοί αναλογούν στο 9,4% του συνόλου των µισθωτών. Η συντριπτική πλειοψηφία των µεταναστών (82,3%) συγκεντρώνεται στις αστικές περιοχές της χώρας, προσδοκώντας καλύτερες συνθήκες απασχόλησης. Αντιθέτως στις 13 ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ,

32 ηµιαστικές και αγροτικές περιοχές της χώρας συγκεντρώνεται το υπόλοιπο 17,6% των µεταναστών (11,2% και 6,5% αντίστοιχα). Εννέα στους δέκα απασχολούµενους µετανάστες εργάζονται σε 6 κλάδους της οικονοµίας (Κατασκευές, Μεταποιητική Βιοµηχανία-Βιοτεχνία, Ιδιωτικά νοικοκυριά, Ξενοδοχεία & Εστιατόρια, Γεωργία και Εµπόριο). Οι επτά στους δέκα απασχολούµενους στον κλάδο των Ιδιωτικών νοικοκυριών είναι µετανάστες, ενώ η συµµετοχή των µεταναστών στον κλάδο των Κατασκευών υπερβαίνει το 25% της συνολικής απασχόλησης. Η απασχόληση των µεταναστών κατά κλάδο οικονοµικής δραστηριότητας, 2007 Κλάδοι οικονοµικής Συµµετοχή στην απασχόληση Ποσοστιαία κατανοµή Απασχολούµενοι δραστηριότητας της χώρας (%) της απασχόλησης (%) Α. Γεωργία, κτηνοτροφία, θήρα και δασοκοµία ,9 4,9 Β. Αλιεία 578 3,8 0,2 Γ. Ορυχεία και λατοµεία 256 1,4 0,1. Μεταποιητικές βιοµηχανίες ,0 14,8 Ε. Παροχή ηλεκτρικού ρεύµατος 627 1,6 0,2 Στ. Κατασκευές ,4 35,5 Ζ. Χονδρικό & Λιανικό εµπόριο ,3 8,6 Η. Ξενοδοχεία & Εστιατόρια ,1 10,6 Θ. Μεταφορές, αποθήκευση και επικοινωνίες ,1 1,8 Ι. Ενδιάµεσοι χρηµατοπιστωτικοί οργανισµοί 482 0,4 0,2 Κ. ιαχείριση ακίνητης περιουσίας ,4 3,3 Λ. ηµόσια διοίκηση και άµυνα ,4 0,5 Μ. Εκπαίδευση ,7 0,7 Ν. Υγεία & Κοινωνική µέριµνα ,4 1,1 Ξ. Άλλες δραστηριότητες ,2 1,7 Ο. Ιδιωτικά νοικοκυριά ,1 15,8 Ξένη Υπηκοότητα ,7 100 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Οκτώ στους δέκα άνδρες µετανάστες απασχολούνται σε τρεις κλάδους της οικονοµίας. Κάθε δεύτερος άνδρας µετανάστης απασχολείται στον κλάδο των Κατασκευών, ένα ποσοστό 20% στον κλάδο της µεταποιητικής Βιοµηχανίας Βιοτεχνίας και 10% στον κλάδο του Εµπορίου Όσον αφορά τις γυναίκες, επτά στις δέκα µετανάστριες απασχολούνται σε τρεις κλάδους της οικονοµίας. Ένα ποσοστό της τάξεως του 40% απασχολείται στον κλάδο των Ιδιωτικών νοικοκυριών ( επτά στις δέκα γυναίκες που εργάζονται στον εν λόγω κλάδο είναι µετανάστριες). Στον κλάδο των Ξενοδοχείων & Εστιατορίων εργάζεται το 20% των µεταναστριών ενώ το 10% αυτών απασχολούνται στον κλάδο της Βιοµηχανίας Βιοτεχνίας 32

33 Ως προς τα επαγγέλµατα στα οποία συγκεντρώνεται η απασχόληση των µεταναστών, τέσσερις στους δέκα µετανάστες εργάζονται ως ειδικευµένοι τεχνίτες, ενώ µεγάλο µέρος τους εργάζεται είτε ως ανειδίκευτοι εργάτες είτε στην παροχή υπηρεσιών πωλητές. Οι µετανάστες οι οποίοι απασχολούνται σε επαγγέλµατα σχετικά µε τον κλάδο των κατασκευών διαθέτουν σηµαντικές δεξιότητες και εµπειρία µε αποτέλεσµα ένα µεγάλο ποσοστό αυτών (περίπου 60%) να εργάζονται ως ειδικευµένοι τεχνίτες ενώ µόνο ένας στους πέντε απασχολείται ως ανειδίκευτος εργάτης. Οι κλάδοι των Κατασκευών και της Βιοµηχανίας Βιοτεχνίας συγκεντρώνουν σχεδόν το σύνολο των ειδικευµένων τεχνιτών. Παράλληλα το ήµισυ σχεδόν των ανειδίκευτων εργατών συγκεντρώνεται στον κλάδο των Κατασκευών. Το καθεστώς της ανειδίκευτης εργασίας χαρακτηρίζει την πληθυσµιακή οµάδα των µεταναστριών αφού πάνω από το ήµισυ αυτών εργάζονται ως ανειδίκευτες εργάτριες. Παράλληλα µία στις τέσσερις µετανάστριες εργάζεται στην παροχή υπηρεσιών πωλητές. Το 60% των µεταναστών που απασχολούνται στα δύο αυτά επαγγέλµατα είναι γυναίκες. Η πλειοψηφία των µεταναστριών που εργάζονται ως ανειδίκευτες συγκεντρώνεται στους κλάδους των Ιδιωτικών νοικοκυριών και των Ξενοδοχείων Εστιατορίων. εν είναι τυχαίο άλλωστε πως οι δύο αυτοί κλάδοι συγκεντρώνουν το ήµισυ περίπου (45%) του πληθυσµού των απασχολούµενων αλλοδαπών γυναικών. Η απασχόληση των µεταναστών κατά επάγγελµα, 2007 Απασχολούµενοι Συµµετοχή στην απασχόληση της χώρας (%) Ποσοστιαία κατανοµή της απασχόλησης (%) Ανώτερα διοικητικά & διευθυντικά στελέχη ,4 2,1 Πρόσωπα που ασκούν επιστηµονική απασχόληση ,9 1,8 Τεχνολόγοι, τεχνικοί βοηθοί ,2 1,6 Υπάλληλοι γραφείου ,9 1,4 Παροχή υπηρεσιών & Πωλητές ,7 13,8 Ειδικευµένοι γεωργοί ,7 2,9 Ειδικευµένοι Τεχνίτες ,8 40,2 Χειριστές εγκαταστάσεων, µηχανηµάτων ,5 4,8 Ανειδίκευτοι εργάτες ,8 31,3 Ξένη Υπηκοότητα ,7 100 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Οι περιφέρειες Αττικής και Κεντρικής Μακεδονίας αποτελούν τους δηµοφιλέστερους προορισµούς απασχόλησης των µεταναστών. Οι δύο περιφέρειες συγκεντρώνουν το 70% περίπου των απασχολούµενων µεταναστών της χώρας. Στην αντίπερα όχθη, µε πολύ µικρά 33

34 ποσοστά συµµετέχουν οι περιφέρειες της υτικής Μακεδονίας και του Βορείου Αιγαίου (0,6% και 0,7% αντίστοιχα). Στο πολεοδοµικό συγκρότηµα της Αθήνας βρίσκεται συγκεντρωµένο το 86% των µεταναστών που απασχολούνται στον Νοµό Αττικής, ποσοστό περίπου ανάλογο µε την αντίστοιχη συγκέντρωση των Ελλήνων απασχολούµενων στο Π.Σ. Αθηνών (85%). Αντίθετα στο πολεοδοµικό συγκρότηµα της Θεσσαλονίκης βρίσκεται συγκεντρωµένο το 77% των µεταναστών που απασχολούνται στην περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας, αναλογία πολύ µεγαλύτερη από την αντίστοιχη συγκέντρωση των Ελλήνων απασχολουµένων στο Π.Σ. Θεσσαλονίκης (51%). Η απασχόληση των µεταναστών κατά Περιφέρεια Περιφέρειες Απασχόληση Συµµετοχή στην απασχόληση της Ποσοστιαία κατανοµή Περιφέρειας / Χώρας (%) της απασχόλησης (%) Ανατ. Μακεδονία & Θράκη ,3 1,8 Κεντρική Μακεδονία ,3 13,2 υτική Μακεδονία ,6 0,6 Ήπειρος ,2 1,8 Θεσσαλία ,0 3,9 Ιόνια Νησιά ,8 2,3 υτική Ελλάδα ,0 3,7 Στερεά & Εύβοια ,1 5,3 Αττική ,9 54,5 Πελοπόννησος ,6 4,6 Βόρειο Αιγαίο ,8 0,7 Νότιο Αιγαίο ,4 1,8 Κρήτη ,7 5,9 Ξένη Υπηκοότητα ,7 100,0 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Σε όλες τις περιφέρειες της χώρας, πλην του Βορείου Αιγαίου, ο κλάδος που συγκεντρώνει τα υψηλότερα µερίδια απασχόλησης είναι αυτός των Κατασκευών. Στην περιφέρεια Βορείου Αιγαίου οι Κατασκευές αποτελούν τον δεύτερο δηµοφιλέστερο κλάδο µετά τα Ξενοδοχεία & Εστιατόρια που συγκεντρώνουν το ήµισυ των απασχολούµενων µεταναστών. Σε περιφέρειες όπου δεν παρατηρείται ιδιαίτερη ανάπτυξη του βιοµηχανικού τοµέα ή του τουριστικού κλάδου, ένα µεγάλο µέρος της απασχόλησης των µεταναστών συγκεντρώνεται αναπόφευκτα στον κλάδο της γεωργίας. Έτσι λοιπόν στις περιφέρειες Ηπείρου, Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης και Πελοποννήσου ο κλάδος της Γεωργίας, Κτηνοτροφίας κ.λ.π. συγκεντρώνει το δεύτερο µεγαλύτερο µερίδιο στην απασχόληση των µεταναστών µετά τις Κατασκευές. Στις βιοµηχανικά ανεπτυγµένες περιφέρειες της Στερεάς Ελλάδας, Κεντρικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας, δεύτερο µεγαλύτερο µερίδιο µετά τις κατασκευές συγκεντρώνει ο 34

35 κλάδος της Μεταποιητικής Βιοµηχανίας & Βιοτεχνίας, ενώ στις περιφέρειες των Ιονίων νήσων, υτικής Μακεδονίας, υτικής Ελλάδας, Νοτίου Αιγαίου και Κρήτης, δεύτερο µεγαλύτερο µερίδιο µετά τις κατασκευές συγκεντρώνει ο κλάδος των Ξενοδοχείων & Εστιατορίων. Τέλος στην περιφέρεια Αττικής ο κλάδος των Ιδιωτικών νοικοκυριών αποτελεί τον δεύτερο σηµαντικότερο κλάδο της περιφερειακής οικονοµίας µετά από αυτόν των Κατασκευών. Ποσοστιαία συµµετοχή της απασχόλησης των µεταναστών στους κυριότερους κλάδους της οικονοµίας ανά Περιφέρεια Γεωργία, Χονδρικό κτηνοτροφία, Μεταποιητικές Ξενοδοχεία & Ιδιωτικά Κατασκευές & Λιανικό θήρα και βιοµηχανίες Εστιατόρια Νοικοκυριά εµπόριο δασοκοµία Ανατολική Μακεδονία & 23,0 11,2 29,8 4,5 10,8 10,7 Θράκη Κεντρική Μακεδονία 3,2 18,3 36,0 9,0 11,5 13,0 υτική Μακεδονία 19,1 32,3 24,4 7,7 Ήπειρος 31,3 4,0 33,2 7,6 6,3 10,4 Θεσσαλία 10,6 15,2 49,8 4,1 6,0 12,6 Ιόνια Νησιά 6,8 4,3 35,7 4,1 32,3 8,2 υτική Ελλάδα 5,5 13,7 33,7 6,1 16,6 12,3 Στερεά & Εύβοια 17,5 22,8 33,5 11,6 4,4 5,0 Αττική 0,6 15,9 34,1 9,0 8,5 20,7 Πελοπόννησος 17,6 9,8 36,3 13,0 10,7 7,5 Βόρειο Αιγαίο 12,4 31,7 6,9 49,0 Νότιο Αιγαίο 40,8 15,9 22,5 5,5 Κρήτη 11,3 5,9 41,0 4,1 16,5 9,4 Ξένη Υπηκοότητα 4,9 14,8 35,5 8,6 10,6 15,8 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) 2.6 Η τριαδική σχέση καταγωγής φύλλου απασχόλησης Μελετώντας κανείς τους κλάδους απασχόλησης των αλλοδαπών φτάνει στο συµπέρασµα πως τόσο η υπηκοότητα όσο και το φύλλο του κάθε µεµονοµένου µετανάστη είναι σε θέση να επηρεάσουν ουσιαστικά τις αποφάσεις του σχετικά µε τον κλάδο απασχόλησης και την µετέπειτα επαγγελµατική του σταδιοδροµία. Ποσοστό από 75% µέχρι 100% της συνολικής απασχόλησης οκτώ υπηκοοτήτων στους άνδρες µετανάστες 14 συγκεντρώνεται στον κλάδο των Κατασκευών και της Βιοµηχανίας Βιοτεχνίας. Αξίζει να αναφερθεί πως οι οκτώ στους δέκα άνδρες Τούρκικής, Πολωνικής και 14 Οι υπηκοότητες είναι: Αλβανία, Ρουµανία, Γεωργία, Πολωνία, Ουκρανία, Συρία, Αρµενία και Τουρκία 35

36 Αρµενικής προέλευσης συγκεντρώνονται στον κλάδο των Κατασκευών! Οι µεταφορές αποτελούν τον κλάδο αποκλειστικής απασχόλησης των Κυπρίων στην Ελλάδα, οι Αµερικανοί απασχολούνται κυρίως στον κλάδο των Ξενοδοχείων Εστιατορίων, ενώ σηµαντικό µερίδιο των ανδρών µεταναστών από την Γερµανία και την Αυστραλία συγκεντρώνεται στον κλάδο της ιαχείρισης ακίνητης περιουσίας. Ποσοστιαία κατανοµή της απασχόλησης των ανδρών µεταναστών ανά υπηκοότητα και κλάδο οικονοµικής δραστηριότητας, 2007 Γεωργία- Κτηνοτροφία Βιοµηχανία -Βιοτεχνία Κατασκευές Εµπόριο Ξενοδοχεία Εστιατόρια Μεταφορές ιαχείριση ακίνητης περιουσίας Αλβανία 6,2 15,8 61,0 7,3 5,5 1,3 0,4 Βουλγαρία 11,7 15,0 41,2 15,1 5,4 1,6 5,5 Ρουµανία 3,1 17,7 61,3 3,4 4,6 2,6 5,4 Γεωργία 33,5 54,9 2,4 5,0 4,1 Ρωσία 21,9 40,5 21,5 9,9 6,2 Πολωνία 6,4 80,4 7,7 3,8 1,7 Ουκρανία 44,3 32,8 22,9 Πακιστάν 7,9 29,4 39,8 18,0 2,7 Κύπρος 100,0 Αρµενία 6,9 82,6 10,5 Μ. Βρετανία 54, ,6 Γερµανία 20,2 21,2 20,1 27,7 Ιράκ 27,7 20,5 10,2 32,6 Συρία 38,3 41,0 5,8 8,6 6,2 Ινδία 12,0 10,2 41,3 16,6 19,8 Η.Π.Α. 28,5 71,5 Αίγυπτος 7,4 50,9 5,5 14,5 13,8 Φιλιππίνες 48,6 Τουρκία 13,3 86,7 Αυστραλία 35,3 20,8 44,0 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Η απασχόληση των µεταναστριών από Βουλγαρία, Γεωργία, Ουκρανία και Φιλιππίνες συγκεντρώνεται κατά κύριο λόγο στον κλάδο των Ιδιωτικών νοικοκυριών, καθώς συγκεντρώνεται από το 56% µέχρι το 77% της συνολικής γυναικείας απασχόλησης των εν λόγω υπηκοοτήτων. Επίσης στον ίδιο κλάδο απασχολείται κάθε δεύτερη γυναίκα Αλβανικής υπηκοότητας και κάθε τρίτη προερχόµενη από την Αρµενία, Ρωσία και Πολωνία. Ο κλάδος της Βιοµηχανίας Βιοτεχνίας συγκεντρώνει σηµαντικό µερίδιο απασχόλησης των µεταναστριών από Αµερική και Αρµενία (54,4% και 33,4% αντίστοιχα), ενώ στον ίδιο κλάδο απασχολείται περίπου το 10% των γυναικών Αλβανικής, Πολωνικής και Ουκρανικής υπηκοότητας. Ο κλάδος των Ξενοδοχείων και Εστιατορίων συγκεντρώνει το ήµισυ των µεταναστριών από την Ρωσία και σηµαντικό µέρος των µεταναστριών από Αµερική, Μεγάλη Βρετανία, Πολωνία και Ρουµανία. 36

37 Το σύνολο των µεταναστριών από Ιράκ και Τουρκία καθώς επίσης και µια στις πέντε µετανάστριες από την Πολωνία και τις Φιλιππίνες εργάζονται στον κλάδο του Εµπορίου. Τα Ξενοδοχεία & Εστιατόρια, η Εκπαίδευση και η Υγεία συγκεντρώνουν το µεγαλύτερο µέρος της απασχόλησης των µεταναστριών από την Γερµανία ενώ τέλος οι µετανάστριες από την Κύπρο απασχολούνται στην Εκπαίδευση και στη ηµόσια ιοίκηση. Με σηµαντικό, επίσης, µερίδιο συµµετέχουν οι µετανάστριες (στις περισσότερες από τις υπηκοότητες) και στους κλάδους του Εµπορίου, των Ξενοδοχείων & Εστιατορίων και της Γεωργίας, ενώ σε πολλές υπηκοότητες αποτελούν επίσης το σύνολο των απασχολούµενων των χωρών προέλευσης. Ποσοστιαία κατανοµή της απασχόλησης των µεταναστριών ανά υπηκοότητα και κλάδο οικονοµικής δραστηριότητας, 2007 Γεωργία- Βιοµηχανία- Ξενοδοχεία Ιδιωτικά Εµπόριο Εκπαίδευση Υγεία Κτηνοτροφία Βιοτεχνία Εστιατόρια νοικοκυριά Αλβανία 4,7 11,1 5,4 19,3 0,5 1,6 47,2 Βουλγαρία 6,1 0,9 2,0 12,6 2,1 7,7 56,0 Ρουµανία 18,2 8,1 5,4 23,6 18,3 Γεωργία 2,1 7,1 6,5 13,5 66,8 Πολωνία 2,1 10,3 21,5 23,0 33,3 Ουκρανία 0,9 10,9 5,0 8,0 60,5 Ρωσία 3,3 9,7 48,7 31,9 Αρµενία 33,4 23,7 36,9 Η.Π.Α. 54,4 11,5 34,1 Μ. Βρετανία 6,8 38,2 13,2 4,8 Κύπρος 27,1 14,4 Γερµανία 11,7 6,5 30,9 30,4 20,4 Φιλιππίνες 23,1 76,9 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) Ποσοστιαία συµµετοχή των µεταναστριών στην συνολική απασχόληση της χώρας προέλευσης ανά κλάδο οικονοµικής δραστηριότητας, 2007 Γεωργία- Βιοµηχανία- Ξενοδοχεία Ιδιωτικά Εµπόριο Εκπαίδευση Υγεία Κτηνοτροφία Βιοτεχνία Εστιατόρια νοικοκυριά Αλβανία 22,0 20,8 56,7 21,6 51,4 52,4 97,0 Βουλγαρία 49,7 9,7 81,4 19,6 100,0 100,0 96,0 Ρουµανία 77,7 21,8 75,6 49,3 100,0 Γεωργία 100,0 22,9 79,1 79,1 100,0 Πολωνία 100,0 58,2 83,7 70,3 100,0 Ουκρανία 100,0 33,5 100,0 100,0 100,0 Ρωσία 21,2 100,0 45,0 100,0 Αρµενία 81,9 100,0 100,0 Η.Π.Α. 79,4 49,3 100,0 Μ. Βρετανία 68,1 100,0 100,0 100,0 Κύπρος 100,0 100,0 Γερµανία 30, ,7 100,0 100,0 Φιλιππίνες 62,4 83,9 Πηγή: Γ.Γ. ΕΣΥΕ, ΕΕ 1993 ετήσια, 1998 & 2007 Β Τριµήνου Επεξεργασία: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Α Ε Υ (Γ. Κρητικίδης) 37

38 Κεφάλαιο Η συµβολή της εισροής µεταναστών στην αύξηση του Α.Ε.Π. Οι οικονοµολόγοι αναφέρονται στην αλληλεξάρτηση ανάµεσα στην εισροή µεταναστών και τα µακροοικονοµικά µεγέθη της οικονοµίας, αναλύουν τις θετικές και αρνητικές σχέσεις, αναγνωρίζουν τις ευνοϊκές επιπτώσεις στην παραγωγή και τις δυσµενείς στην κατανοµή του εισοδήµατος. Τόσο η διεθνής όσο και η ελληνική βιβλιογραφία δείχνουν ότι στις αναπτυγµένες χώρες η εισροή µεταναστών αποτελεί παράγοντα της οικονοµικής ανάπτυξης. Η εισροή ανειδίκευτων µεταναστών, εφ όσον δεν υποκαθιστούν αλλά συµπληρώνουν την απασχόληση γηγενών, µπορεί να συµβάλλει στην αύξηση της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών. Η εισροή ειδικευµένων µεταναστών µπορεί να οδηγήσει σε εξέλιξη την επιστηµονική έρευνα και να έχει ευνοϊκές επιπτώσεις στην οικονοµία. Το ερώτηµα το οποίο τίθεται είναι κατά πόσο η εισροή µεταναστών από λιγότερο αναπτυγµένες χώρες και ιδιαίτερα των µη κανονικών µεταναστών, προωθεί ή εµποδίζει την ανάπτυξη στην Ελλάδα. Παρά το γεγονός ότι οι σχέσεις µεταξύ εισροής µεταναστών και αύξησης του Α.Ε.Π. δύσκολα ποσοτικοποιούνται, έχουν επιχειρηθεί από επιστήµονες διάφοροι υπολογισµοί. Η Ελλάδα στη µεταπολεµική περίοδο γνώρισε οικονοµική ανάπτυξη, η οποία στη δεκαετία του 90, θα µπορούσε να χαρακτηριστεί ως η µεγαλύτερη οικονοµική ανάπτυξη της ιστορίας της. Την 6ετία αυξήθηκε κατά µέσο όρο 3,8% αισθητά ταχύτερα σε σύγκριση µε τη ζώνη ευρώ (2,6%) 15. Στην περίοδο σηµειώθηκε στην Ελλάδα σηµαντική αύξηση του Α.Ε.Π που κυµαινόταν από 2,1% έως 4,6% ανάλογα µε το χρόνο 16. Η επιτάχυνση του ρυθµού ανάπτυξης είναι σε µεγάλο βαθµό απόρροια της µεγάλης εισροής πόρων από τα ευρωπαϊκά ταµεία, οι οποίοι χρηµατοδοτούν την εκτέλεση µεγάλων έργων υποδοµής. Ορισµένοι επιστήµονες 17 υποστηρίζουν ότι η απασχόληση των αλλοδαπών βοήθησε την είσοδο της χώρας µας στην Οικονοµική και Νοµισµατική Ένωση (ΟΝΕ) διότι η αύξηση του Α.Ε.Π συνέβαλε στη µείωση του δηµοσίου χρέους και του ποσοστού του δηµοσιονοµικού ελλείµµατος ως προς το Α.Ε.Π, που αποτελούσαν κριτήρια της ένταξης. 15 Ε.Σ.Υ.Ε, Ε.Σ.Υ.Ε, Γ. Κλαυδιανός, Γ. Στεργίου,

39 Μελέτη 18 εξέτασε τον πολυλειτουργικό ρόλο των µεταναστών στην ελληνική οικονοµία και κοινωνία και κατέληξε στα ακόλουθα συµπεράσµατα: α) οι µετανάστες συνέβαλαν στην αγροτική ανασυγκρότηση της υπαίθρου, β) αντικατέστησαν την οικογενειακή εργασία και ανακούφισαν την οικογένεια από το βάρος της χειρωνακτικής εργασίας, γ) συνέβαλαν στην αγροτική παραγωγή, στη βιοτεχνία, τον τουρισµό και στην οικοδοµή. Σε πολλές χώρες και στην Ελλάδα η αύξηση της παραγωγής και του Α.Ε.Π συνέπεσε µε τη µεγάλη εισροή µεταναστών 19. Σύµφωνα µε ελληνικές µελέτες το τµήµα του ποσοστού ετήσιας αύξησης του Α.Ε.Π που οφείλεται στους µετανάστες, κυµαίνεται από 0,3 1,5%. Συγκεκριµένα: Ο Θ. Λιανός και οι συνεργάτες του 20 υπολόγισαν την αύξηση που οφείλεται στους µετανάστες στο 1 1,5% του Α.Ε.Π, ποσοστό που θεωρούν µικρό αφού οι µετανάστες αποτελούν το 8 10% του ελληνικού εργατικού δυναµικού. 3.2 Η έρευνα των Σαρρή Ζωγραφάκη Όταν εξετάστηκε για πρώτη φορά η επίδραση των µεταναστών στα µακροοικονοµικά µεγέθη, δηλαδή στο Α.Ε.Π, στις επενδύσεις, στην κατανάλωση, στην απασχόληση, στο εξωτερικό εµπόριο, καθώς και στις τιµές, στους µισθούς και στα εισοδήµατα διαφόρων πληθυσµιακών οµάδων 21, οι µετανάστες είχαν θεωρηθεί ότι την περίοδο εκείνοι ήταν όλοι παράνοµοι. Εποµένως, οι µισθοί τους θα έπρεπε να ήταν µικρότεροι από αυτούς των ντόπιων κατά ένα σταθερό ποσοστό, ενώ εξ αιτίας του ότι είχαν θεωρηθεί παράνοµοι, δεν πλήρωναν ασφαλιστικές εισφορές ούτε και συµµετείχαν στην φορολογία εισοδήµατος. Στη συνέχεια, έστελναν µε τη µορφή εµβασµάτων ένα σταθερό ποσοστό του εισοδήµατός τους (47%) στο εξωτερικό και κατανάλωναν το υπόλοιπο στην ελληνική αγορά. Η καταναλωτική συµπεριφορά των µεταναστών είχε ταυτιστεί µε αυτή των φτωχότερων ελληνικών αγροτικών νοικοκυριών εφ όσον τα φτωχότερα ελληνικά αγροτικά νοικοκυριά βρίσκονταν στο κατώτατο εισοδηµατικό κλιµάκιο. Η συνολική εισροή µεταναστών αντιστοιχούσε στο 3,2% του συνολικού εργατικού δυναµικού της Ελλάδας (του 1996). Αυτή η εισροή κυρίως διοχετευόταν στον αγροτικό τοµέα και στον κατασκευαστικό κλάδο. Από πλευράς δεξιοτήτων, όλοι οι µετανάστες εργαζόµενοι 18 Ch. Kassimis, A. Papadopoulos, D. Papademetriou, G. Borjas, 1999a 20 Th. Lianos, A. Sarris, L. Katseli, Α. Sarris, S. Zografakis,

40 θεωρήθηκαν ότι ήταν χαµηλής ειδίκευσης. Με βάση τις παραπάνω υποθέσεις και µε τα στατιστικά δεδοµένα της περιόδου εκείνης (ΠΚΛ του 1988), η συµβολή των µεταναστών στο Α.Ε.Π ήταν θετική (+1.5%). Το επίπεδο των τιµών µειώθηκε (-2%) και αυτό οδήγησε στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων. Στην αγορά εργασίας 50 περίπου χιλιάδες έλληνες έχασαν την εργασία τους. Η µείωση του πραγµατικού µισθού, στο σύνολο της οικονοµίας, έφθασε το 6%. Ταυτόχρονα, υπήρχαν σηµαντικά αναδιανεµητικά αποτελέσµατα. ύο οµάδες νοικοκυριών που αντιστοιχούσαν στο 37% του ελληνικού πληθυσµού φάνηκε ότι είχαν πρόβληµα. Αυτές οι οµάδες αποτελούνταν από φτωχά ή µεσαίου εισοδήµατος νοικοκυριά µε αρχηγό ο οποίος δεν διέθετε κάποιας µορφής ειδίκευσης. Στις παραπάνω οµάδες τα πραγµατικά τους εισοδήµατα µειώθηκαν. Αντίθετα, φάνηκε να ωφελήθηκαν όλες οι υπόλοιπες κατηγορίες νοικοκυριών. Μπορεί στο σύνολο της οικονοµίας η απασχόληση από έλληνες εργαζόµενους να περιορίστηκε, όµως είχαµε 20 χιλιάδες νέες θέσεις απασχόλησης υψηλής ειδίκευσης στον αστικό τοµέα και 5 χιλιάδες στους αγρότες αυτοαπασχολούµενους. Οι Σαρρής και Ζωγραφάκης χρησιµοποιώντας ένα υπόδειγµα γενικής ισορροπίας για τις επιπτώσεις της εισόδου των «παράνοµων» µεταναστών στην ελληνική οικονοµία βρήκαν ότι συνέβαλαν στην αύξηση του Α.Ε.Π κατά το εντυπωσιακό ποσοστό 1,5%. Όλοι οι κλάδοι και οι τοµείς της οικονοµικής δραστηριότητας (πλην του δηµοσίου) αύξησαν το προϊόν τους σε ποσοστό που ποικίλλει (από 0,13% για τις υπηρεσίες µεσιτών, µέχρι 2,31% για βιοµηχανίες κεφαλαιουχικών αγαθών, 1,79% για βιοµηχανίες τροφίµων, 1,32% στον αγροτικό τοµέα). 3.3 Η έρευνα των Κόντη Ζωγραφάκη Μητράκου έκα χρόνια αργότερα οι Ζωγραφάκης, Κόντης, Μητράκος 22 κατασκεύασαν έναν Πίνακα Κοινωνικής Λογιστικής (ΠΚΛ) µε έτος βάσης το 2004 και υπολόγισαν ότι η συµβολή των µεταναστών στο Α.Ε.Π πλησιάζει το 1,4% λόγω συµµετοχής τους στη ζήτηση. Με βάση το εναρµονισµένο σύστηµα Εθνικών Λογαριασµών ESA 95 που ακολουθεί και η χώρα µας, η εκτίµηση του Α.Ε.Π εµφανίζεται µε τρεις εναλλακτικές προσεγγίσεις. Την προσέγγιση της δαπάνης, την προσέγγιση της δηµιουργίας του εισοδήµατος και την προσέγγιση της παραγωγής. Ωστόσο µία σηµαντική παρατήρηση θα πρέπει να γίνει πριν από την παρουσίαση των αποτελεσµάτων της µελέτης. Οι εκτιµήσεις αυτές αναφέρονται στην άµεση και 22 Σ. Ζωγραφάκης, Α. Κόντης, Θ. Μητράκος,

41 µόνο συµβολή των οικονοµικών µεταναστών στα διάφορα µακροοικονοµικά µεγέθη. Η προσέγγιση του ΠΚΛ που αξιοποιήθηκε από την παρούσα µελέτη είναι στατική και κατά συνέπεια δεν καταγράφει τις δευτερογενείς θετικές ή αρνητικές επιδράσεις της παρουσίας των µεταναστών στο οικονοµικό σύστηµα της χώρας. Τέτοιες δευτερογενείς επιδράσεις είναι για παράδειγµα η τυχόν εκτόπιση ηµεδαπών συντελεστών παραγωγής από την αγορά εργασίας, οι µεταβολές στο καταναλωτικό πρότυπο των ελληνικών νοικοκυριών, οι µεταβολές στις τιµές και η υποκατάσταση µεταξύ των προϊόντων και των συντελεστών παραγωγής κ.ά. Μόνο µε την κατασκευή και αξιοποίηση ενός υποδείγµατος γενικής ισορροπίας το οποίο θα µπορεί να αποτυπώνει και να αναπαραγάγει στην συγκεκριµένη χρονική στιγµή τα επιµέρους στοιχεία του ΠΚΛ, µπορούµε να έχουµε πλήρεις εκτιµήσεις των άµεσων και έµµεσων επιδράσεων της µετανάστευσης στο οικονοµικό σύστηµα της χώρας µας. Συµµετοχή των µεταναστών στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (σε εκατ. ευρώ) (α) Από την πλευρά του λογαριασµού της δαπάνης (άµεση εκτίµηση) ---Κατανάλωση νοικοκυριών µεταναστών Επενδύσεις σε κατοικίες νοικοκυριών µεταναστών 565 Σύνολο ως ποσοστό του Α.Ε.Π (2004: εκατ. Ευρώ) 2,3% Το 2,3% εµφανίζεται χαµηλότερο έναντι του (β) εφόσον τα εισοδήµατα τους οι µετανάστες δεν τα δαπανούν εξολοκλήρου, αλλά ένα µέρος αυτών µε µορφή εµβασµάτων το µεταβιβάζουν στο εξωτερικό (β) Από την πλευρά της δηµιουργίας εισοδήµατος (άµεση εκτίµηση) ---Εισόδηµα από εργασία εργαζοµένων µεταναστών Εισόδηµα από διανοµή του ακαθάριστου λειτουργικού πλεονάσµατος 364 Σύνολο ως ποσοστό του Α.Ε.Π (2004: εκατ. Ευρώ) 2,8% (γ) Από την πλευρά της απασχόλησης εργαζοµένων (µισθωτοί) (άµεση εκτίµηση) ---Ακαθάριστοι µισθοί στο σύνολο της οικονοµίας ως % στο Α.Ε.Π 34,5% ---Συµµετοχή µεταναστών στην απασχόληση 10,2% ---Σχέση των µέσων αποδοχών ελλήνων και µεταναστών 0,72 Σύνολο (ως % στο Α.Ε.Π) 2,5% Πηγή: Σ. Ζωγραφάκης, Α. Κόντης, Θ. Μητράκος,

42 Έχοντας πάντα κατά νου την προηγούµενη παρατήρηση, από τα αποτελέσµατα του Πίνακα προκύπτει ότι από την πλευρά της δαπάνης τα νοικοκυριά των οικονοµικών µεταναστών καταναλώνουν το 3.1% της συνολικής αξίας των αγαθών και υπηρεσιών που καταναλώνονται στην χώρα και επενδύουν το 6.5% των συνολικών επενδύσεων των νοικοκυριών κυρίως σε κατοικίες ή το 1.3% των συνολικών επενδύσεων της χώρας. Η τελευταία εκτίµηση προέκυψε από την επεξεργασία των στοιχείων της έρευνας δανεισµού των νοικοκυριών που έγινε για λογαριασµό της Τράπεζας της Ελλάδος και στην οποία το 4.92% των νοικοκυριών µε αρχηγό µετανάστη εµφανίζεται να έχει λάβει δάνειο για αγορά ή ανέγερση κατοικίας, ενώ ένα επιπλέον 0.4% και 0.5% των µεταναστών έχει λάβει τραπεζικό δάνειο για επισκευή της κατοικίας του ή αγορά οικοπέδου. Έτσι, η καταναλωτική και επενδυτική δαπάνη των µεταναστών συµβάλει από µόνη της στο 2.3% του Α.Ε.Π της χώρας. Το τελευταίο ποσοστό φαίνεται να είναι υποεκτιµηµένο καθώς δεν συµπεριλαµβάνει και τις µεταβιβάσεις εµβασµάτων των µεταναστών προς το εξωτερικό. Οι εν λόγω µεταβιβάσεις εκτιµήθηκαν για το 2004 από την µελέτη σε 454,3 εκατοµµύρια ευρώ. Από την πλευρά των λογαριασµών δηµιουργίας του εισοδήµατος οι εκτιµήσεις της µελέτης ανεβάζουν την συµβολή των µεταναστών στο Α.Ε.Π στο 2.8%. Η συµβολή αυτή προέρχεται από την ανάλογη συµβολή των αµοιβών εξαρτηµένης εργασίας (µισθών και ηµεροµισθίων) των µεταναστών κατά 7.6% στο σύνολο των µισθών της χώρας καθώς και την µικρή µόνο συµµετοχή τους (0.5%) στην αντίστοιχη αµοιβή του κεφαλαίου (κέρδη). Τέλος από την πλευρά της απασχόλησης των µεταναστών η οποία αποτελεί το 10.2% της συνολικής απασχόλησης της χώρας και µε δεδοµένη την σχέση των µέσων αποδοχών ελλήνων και µεταναστών προκύπτει µία ανάλογη συµβολή των µεταναστών στο Α.Ε.Π ίση µε 2.5%. Συνοψίζοντας, από όλες τις εναλλακτικές εκτιµήσεις της µελέτης προκύπτει ότι η άµεση συµβολή των µεταναστών στη δηµιουργία του Α.Ε.Π της χώρας ανήλθε το 2004 σε 2.5%-2.8%. Το ποσοστό αυτό δεν µπορεί παρά να θεωρηθεί ως το ελάχιστο ποσοστό καθώς δεν συµπεριλαµβάνει τις έµµεσες ή δευτερογενείς επιδράσεις της παρουσίας των µεταναστών στο οικονοµικό κύκλωµα της χώρας. 42

43 "Τι θα συνέβαινε εάν οι µετανάστες εγκατέλειπαν τη χώρα;" Οι Κόντης Ζωγραφάκης Μητράκος προχώρησαν ένα βήµα παραπέρα, επιχειρώντας να δώσουν απάντηση στο ερώτηµα του κατά πόσον θα επηρέαζε την εθνική οικονοµία µία ενδεχόµενη αποχώρηση των αλλοδαπών εργαζοµένων από την Ελλάδα. Η µείωση της ζήτησης, εξαιτίας της µη κατανάλωσης των µεταναστών, µειώνει το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν. Η µείωση της ζήτησης πιέζει τις τιµές προς τα κάτω και εποµένως βοηθά στην ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών µε µια µικρή αύξηση των εξαγωγών και µε µία πολύ µεγαλύτερη µείωση των εισαγωγών. Οι επενδύσεις περιορίζονται ενώ αν και αυξάνονται οι πραγµατικοί µισθοί εν τούτοις τα πραγµατικά εισοδήµατα των νοικοκυριών µειώνονται. Η µείωση αυτή των εισοδηµάτων περιορίζει και την δαπάνη των νοικοκυριών. Από πλευράς απασχόλησης, περίπου 100 µε 124 χιλιάδες θέσεις εργασίας χάνονται. Από αυτές τις θέσεις 85 µε 100 χιλιάδες περίπου αντιστοιχούν σε Έλληνες εργαζόµενους. Τα πραγµατικά εισοδήµατα των φτωχών ελληνικών νοικοκυριών φαίνεται να αντιµετωπίζουν τις µεγαλύτερες πιέσεις. Τα παραπάνω αποτελέσµατα φαίνονται λογικά. Οι µετανάστες, ως καταναλωτές, δηµιουργούν µια επιπλέον ζήτηση αγαθών και υπηρεσιών η οποία για να καλυφθεί απαιτείται η απασχόληση τουλάχιστον 100 χιλιάδων ελλήνων εργαζοµένων. Νέες θέσεις εργασίας που βελτιώνουν τη θέση των φτωχών ελληνικών νοικοκυριών. Ο "µύθος" ότι οι µετανάστες αυξάνουν την ανεργία, µάλλον φαίνεται να είναι προβληµατικός µε βάση αυτό το σενάριο. Αποκωδικοποιώντας ορισµένα από τα αποτελέσµατα του παραπάνω σεναρίου, έχουµε: µείωση του Α.Ε.Π από 1,3% έως 1,55% µείωση των τιµών 5% µε 6% χάνονται 85 µε 110 χιλ. θέσεις εργασίας για Έλληνες και 15 χιλ. θέσεις για µετανάστες εργαζόµενους. αυξάνονται οι πραγµατικοί µισθοί. οι µειώσεις των τιµών βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών και περιορίζουν τις εισαγωγές. ο τοµέας των κεφαλαιουχικών αγαθών, των κατασκευών και ο πρωτογενής τοµέας δέχονται τις µεγαλύτερες πιέσεις στην παραγωγή. τα πραγµατικά εισοδήµατα των φτωχών ελληνικών νοικοκυριών µειώνονται σε αντίθεση µε των πλουσίων ή µεσαίου εισοδήµατος ελληνικών νοικοκυριών µε περισσότερες δεξιότητες του αρχηγού. 43

44 τα έσοδα του κράτους από τον φόρο εισοδήµατος, τον ΦΠΑ κλπ περιορίζονται και το έλλειµµα αυξάνεται Μεταβολές σε βασικά µακροοικονοµικά µεγέθη µε βάση το σενάριο της αποχώρησης των αλλοδαπών από την ελληνική οικονοµία Ελληνική Οικονοµία Μακροοικονοµικά Σενάριο: Το αλλοδαπό εργατικό δυναµικό αποχωρεί από την ελληνική οικονοµία µεγέθη 2004 Ευελιξία µισθών στους Ευελιξία µισθών στους µισθωτούς έλληνες και στους µετανάστες Πλήρη ευελιξία µισθών σε όλες τις οµάδες εργαζοµένων µετανάστες Σε σταθερές τιµές (σε εκατ. ευρώ) Α.Ε.Π σε τιµές συντελεστών 147, % -1.21% -1.06% Α.Ε.Π σε τιµές αγοράς 167, % -1.44% -1.30% Ιδιωτικές Επενδύσεις 34, % -3.60% -3.72% Εξαγωγές (Σύνολο) 35, % 0.81% 1.06% Εισαγωγές (Σύνολο 49, % -4.03% -4.39% Ιδιωτική Κατανάλωση : Σύνολο πληθυσµού Ιδιωτική Κατανάλωση : Ελληνικών νοικοκυριών Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ως % στο Α.Ε.Π Έλλειµµα (-) / Πλεόνασµα (+) Γενικής Κυβέρνησης ως % στο Α.Ε.Π είκτης Τιµών Καταναλωτή (Πληθωρισµός) - ( είκτης: 2004=100) Πραγµατικός Μισθός - Σύνολο Οικονοµίας - ( είκτης: 2004=100) Ποσοστό ανεργίας στους έλληνες εργαζόµενους 94, % -3.03% -3.04% 91, % -0.34% -0.35% % -5.69% -6.93% % 4.64% 3.65% 10,58% 12.99% 12.79% 12.46% Πραγµατικός µισθός σε οµάδες εργαζοµένων ( είκτης: 2004=100) µετανάστες µε λίγες δεξιότητες % 5.64% 5.32% µετανάστες µε περισσότερες 3.90% 3.61% 3.38% δεξιότητες 100 έλληνες µισθωτοί µε λίγες δεξιότητες % 3.95% 3.81% έλληνες µισθωτοί µε περισσότερες δεξιότητες έλληνες αυτοαπασχολούµενοι µε λίγες δεξιότητες έλληνες αυτοαπασχολούµενοι µε περισσότερες δεξιότητες % 4.02% 3.90% 5.19% 5.69% 2.57% 5.19% 5.69% 2.22% 44

45 Απασχολούµενοι - Σύνολο Πληθυσµού (σε χιλιάδες) Σύνολο Πληθυσµού 4, Έλληνες 4, Μετανάστες Μετανάστες µε λίγες δεξιότητες Μετανάστες µε περισσότερες δεξιότητες - Έλληνες µισθωτοί µε λίγες δεξιότητες 1, Έλληνες µισθωτοί µε περισσότερες 1, δεξιότητες - Έλληνες αυτοαπασχολούµενοι µε λίγες δεξιότητες - Έλληνες αυτοαπασχολούµενοι µε περισσότερες δεξιότητες Πηγή: Σ. Ζωγραφάκης, Α. Κόντης, Θ. Μητράκος, Η έρευνα του Η. Ιωακείµογλου σχετικά µε την επίδραση των µεταναστών στην απασχόληση Ο Ηλίας Ιωακείµογλου βασιζόµενος στον υπολογισµό σύµφωνα µε το υπόδειγµα του "πολλαπλασιαστή" του John Meynard Keynes προχώρησε σε µια προσέγγιση αριθµητική του τρόπου µε τον οποίον οι µετανάστες επιδρούν τόσο στα εισοδήµατα όσο και στην απασχόληση (βλ. παρακάτω). Ο µεγαλύτερος όγκος της εργασίας των µεταναστών απορροφάται από εργασίες του αγροτικού τοµέα και σε ορισµένες ειδικότητες του κλάδου της οικοδοµή. Οι µετανάστες αυτοί, όχι µόνο δεν αφαιρούν δουλειά από τους Έλληνες, αλλά δηµιουργούν δουλειά γι αυτούς. Έστω ότι το καθαρό ετήσιο προϊόν της εργασίας τους, αφού αφαιρέσουµε τα µερίδιο των µισθών των µεταναστών σε αυτό το προϊόν ανέρχεται σε L/Υ, όπου L η µάζα των µισθών, ενώ το µερίδιο των κερδών ανέρχεται σε Ρ/Υ, όπου Ρ η µάζα των κερδών (Ρ+L=Υ). Εάν η ροπή προς κατανάλωση των µεταναστών και των εργοδοτών τους είναι cl και Cp αντίστοιχα, τότε η κατανάλωση των µεν ανέρχεται σε cll(1-t), ενώ η κατανάλωση των δε ανέρχεται σε cpp(1-t), όπου Ρ η µάζα των κερδών, (t) το ποσοστό του εισοδήµατος που καταβάλουν σε φόρους οι εργοδότες ή µεταβιβάζουν στο εξωτερικό οι µετανάστες. Η συνολική κατανάλωση (µεταναστών και εργοδοτών) ανέρχεται σε cll(1-t) + cpp(1-t) και η συνολική κατανάλωση για εγχώρια προϊόντα ανέρχεται σε (1-m) (1-t) [ cll + cpp], όπου m είναι ο βαθµός διείσδυσης των εισαγωγών στην εγχώρια αγορά. 45

46 Η συνολική κατανάλωση των µεταναστών και των εργοδοτών µετατρέπεται σε ζήτηση για εγχώρια προϊόντα, σε ζήτηση που απευθύνεται σε άλλες επιχειρήσεις. Η συνολική ζήτηση που θα δηµιουργηθεί έτσι, θα ανέρχεται σε C έξοδα για την αγορά πρώτων υλών, µηχανηµάτων κλπ., ανέρχεται σε Υ. Το = (1-m)(1-t)[ cll + cpp], ήτοι σε C/Y του αρχικού καθαρού προϊόντος Y, µε C = (1-m)(1-t)[ cl(l/y) + cp(p/y)] Y. Αυτοί οι οποίοι θα παράγουν τα αγαθά και τις υπηρεσίες που ζητούν οι µετανάστες και οι εργοδότες τους, θα βρεθούν, αφού πουλήσουν στους πελάτες τους τα προϊόντα τους, µε ένα εισόδηµα Y1= C = (1-m) (1-t)[ cl(l/y) + cp(p/y)] Y. Θέτοντας c=(1-m)(1-t)[ cl(l/y) + cp(p/y)], τότε Y1 = C = cy, όπου (c) η µέση ροπή προς κατανάλωση. Εάν υποθέσουµε ότι αυτοί οι οποίοι θα παράγουν τα αγαθά και τις υπηρεσίες που ζητούν οι µετανάστες και οι εργοδότες τους να δαπανήσουν το εισόδηµα που αποκτούν από την παραγωγή αυτών των αγαθών και υπηρεσιών, κατά τον ίδιο τρόπο µε τον οποίο δαπάνησαν το εισόδηµά τους οι πελάτες τους (οι µετανάστες και οι εργοδότες που πραγµατοποίησαν τον πρώτο κύκλο παραγωγής), τότε θα δαπανήσουν το (C/Y) του εισοδήµατός τους για εγχώρια αγαθά και υπηρεσίες, άρα το C1=(C/Y)Y1= cy1=c2y. Το προϊόν Y1 είναι και εισόδηµα, άρα θα κάνει και αυτό την ίδια διαδροµή µε το Υ: θα µετατραπεί και αυτό σε ζήτηση για άλλες επιχειρήσεις, εποµένως και σε νέο εισόδηµα, το οποίο θα δαπανηθεί κατά την ίδια αναλογία, και ούτω καθεξής. Συνεχίζοντας µε τον ίδιο τρόπο, βρίσκουµε ότι η τελική αύξηση του προϊόντος, πέραν του προϊόντος του πρώτου κύκλου παραγωγής (στον οποίο συµµετείχαν οι µετανάστες) είναι το άθροισµα Υ1+Υ2+Υ3+ Υν (v-> ). Αυτή η παραγωγή έχει γίνει δυνατή µόνον χάρη στην εργασία των µεταναστών, επειδή αυτοί καταλαµβάνουν θέσεις εργασίας που αλλιώς θα έµεναν κενές. Άρα χωρίς τους µετανάστες, δεν θα είχαµε την αύξηση της παραγωγής ούτε κατά τον πρώτο κύκλο (αύξηση Υ), ούτε κατά τους επόµενους (αύξηση Υ1+Υ2+Υ3+ Υν) Για να αυξηθεί όµως η παραγωγή κατά Υ1+Υ2+Υ3+ Υν, θα πρέπει να απασχοληθούν επιπλέον άτοµα. Η εργασία των µεταναστών, δηµιουργεί εποµένως απασχόληση για επιπλέον άτοµα. Η επιπλέον αύξηση της παραγωγής είναι Υ1+Υ2+Υ3+ Υν = Υ (c1+c2+c3+ +cν) = c / (1-c). Για τις παραµέτρους m, t, cl, (L/Y), cp, (P/Y), είναι δυνατό να κάνουµε ορισµένες εύλογες υποθέσεις: ότι m=0,2 όσο δηλαδή η διείσδυση των εισαγωγών στην εγχώρια αγορά, t=0,2 για το ποσοστό του εισοδήµατος που καταβάλλεται ως φόρος, cl=0,5 διότι γνωρίζουµε πως οι µετανάστες µεταβιβάζουν στο εξωτερικό, ένα µεγάλο µέρος των εισοδηµάτων τους, (L/Y)=0,4 και (P/Y)=0,6 διότι γνωρίζουµε από την καθηµερινή εµπειρία πως το µεγαλύτερο µέρος του καθαρού προϊόντος 46

47 των µεταναστών το ιδιοποιείται ο εργοδότης, cp=0,8 διότι το ποσοστό του εισοδήµατος που αποταµιεύουν κατά µέσο όρο οι Έλληνες ανέρχεται σε 20% περίπου. Με αυτά τα δεδοµένα, προκύπτει c=0,45 περίπου και επιπλέον αύξηση της παραγωγής κατά 80%. Σύµφωνα µε το παραπάνω συµπέρασµα ο ερευνητής κάνει τις εξής παραδοχές: Α) Εάν υποθέταµε ότι η παραγωγικότητα των µεταναστών είναι ίση µε αυτήν των αυτοχθόνων τότε η απασχόληση 100 µεταναστών σε θέσεις που δεν ενδιαφέρονται να απασχοληθούν Έλληνες θα αύξανε την απασχόληση των Ελλήνων κατά 80 θέσεις εργασίας. Β) Όµως κάνει και µια δεύτερη παραδοχή. Υποθέτει ότι η παραγωγικότητα των µεταναστών δεν είναι ίση µε αυτή των Ελλήνων αλλά µικρότερη. Εποµένως θα µπορούσαµε να υποθέσουµε ότι τελικά δηµιουργούνται κάπως λιγότερες θέσεις εργασίας π.χ. 70. Γ) Οι µετανάστες εκτοπίζουν Έλληνες από την εργασία τους µόνο κατά την παρακάτω αναλογία: εάν οι οικονοµικοί µετανάστες είναι 100 οι 60 από αυτούς εργάζονται σε δουλειές που δεν θέλουν οι Έλληνες, ενώ οι 40 µετατοπίζουν Έλληνες, τότε, Η µεταβολή της απασχόλησης θα είναι η εξής: Οι 60 µετανάστες που εργάζονται σε δουλειές που δεν θέλουν οι Έλληνες, δηµιουργούν 60Χ70%=42 θέσεις εργασίας για Έλληνες, ενώ οι 40 µετατοπίζουν Έλληνες. Άρα η παρουσία των µεταναστών στην χώρα µας µεταβάλει την απασχόληση κατά 42 µείον 40 ίσον +2. Οι µετανάστες, λοιπόν, δεν µειώνουν την απασχόληση των Ελλήνων, εφόσον το ποσοστό εκείνων που εργάζονται σε δουλειές που δεν αποδέχονται οι Έλληνες, υπερβαίνει το 60%. 47

48 Κεφάλαιο Η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων Γεωγραφική θέση Η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων αποτελεί µια νησιωτική περιφέρεια, η οποία συγκροτήθηκε µε βάση κυρίως το κοινό ιστορικό και πολιτισµικό παρελθόν της. Τα νησιά έχουν κοινά κοινωνικοοικονοµικά χαρακτηριστικά, που απορρέουν από την δοµή του νησιωτικού χώρου στον οποίο εντάσσονται. Το κοινό ιστορικό και πολιτιστικό παρελθόν µε τους πλούσιους πολιτιστικούς πόρους έχει διαµορφώσει την ταυτότητά της Περιφέρειας. Παράλληλα η Περιφέρεια διαθέτει αξιόλογο φυσικό περιβάλλον µε διακεκριµένους οικοτόπους που παρουσιάζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νησιωτικού χώρου. Η Περιφέρεια έχει συνολική έκταση τ.χλµ, καλύπτει δε το 1,8% της συνολικής έκτασης της χώρας. Αποτελείται από τους Νοµούς Κερκύρας, Λευκάδας, Κεφαλληνίας & Ιθάκης και Ζακύνθου και σύµφωνα µε τη νέα διοικητική διαίρεση ("Καποδίστριας") αποτελείται από 33 νέους δήµους και 6 κοινότητες, οι οποίες παρέµειναν για εθνικούς ή οικονοµικούς λόγους. Η έδρα της Περιφέρειας ευρίσκεται στην Κέρκυρα. 48

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΘΗΝΑ 2004 1 2 Απασχόληση και ανεργία των γυναικών: το χάσμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Περίοδος Αναφοράς: Ιανουάριος - Δεκέμβριος 2014 Reference Period: January - December 2014 Τελευταία Ενημέρωση: 19/01/2015 Last Update: Σελίδα / Page 2 3 4 5 6 7

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΡΙΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΚΥΡΙΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Μακροοικονοµική Η µελέτη της οικονοµίαςωςσυνόλου. Ασχολείται µε συνολικά µεγέθη της οικονοµίας. ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ Ο ρυθµός µεταβολής του γενικού επιπέδου τιµών. ΑΝΕΡΓΙΑ Είναι

Διαβάστε περισσότερα

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Στο Μέρος αυτό αποτυπώνονται οι εξελίξεις στη διάρθρωση και στα βασικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στο εμπόριο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο:

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο: Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Ο όρος μετανάστευση (migration), τόσο στις κοινωνικές επιστήμες όσο και στο Διεθνές Δίκαιο αναφέρεται στην, για διάφορους λόγους, γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. σε χιλιάδες 4200 4150 4100 4050 4000 3950 3900 3850 3800 3750 3700

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. σε χιλιάδες 4200 4150 4100 4050 4000 3950 3900 3850 3800 3750 3700 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 13 Σεπτεµβρίου 2012 ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Β Τρίµηνο 2012 Κατά το Β Τρίµηνο του 2012 ο αριθµός των απασχολούµενων ανήλθε σε 3.793.147

Διαβάστε περισσότερα

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013 Συνέντευξη Τύπου Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Ο ελληνικός τουρισμός παραμένει διεθνώς ανταγωνιστικός και είναι σε

Διαβάστε περισσότερα

49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις

49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 1. «Η υλοποίηση αυτών των στόχων ζήτηση» (σ. 195) Ήδη σήµερα 500 περίπου Ευρωσύµβουλοι βοηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Γ Τρίµηνο 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 19 εκεµβρίου 2013

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Γ Τρίµηνο 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 19 εκεµβρίου 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 19 εκεµβρίου 2013 ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Γ Τρίµηνο 2013 Κατά το Γ Τρίµηνο του 2013 ο αριθµός των απασχολούµενων ανήλθε σε 3.635.905

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020

Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020 Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020 Επιστροφή στη Γεωργία; Μύθοι και Πραγματικότητα Ημερίδα Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Trends in International Migration: SOPEMI - 2003 Edition. Τάσεις της ιεθνούς Μετανάστευσης : SOPEMI - Έκδοση 2003 Περίληψη στα ελληνικά

Trends in International Migration: SOPEMI - 2003 Edition. Τάσεις της ιεθνούς Μετανάστευσης : SOPEMI - Έκδοση 2003 Περίληψη στα ελληνικά Trends in International Migration: SOPEMI - 2003 Edition Summary in Greek Τάσεις της ιεθνούς Μετανάστευσης : SOPEMI - Έκδοση 2003 Περίληψη στα ελληνικά Η ετήσια έκθεση «Τάσεις της διεθνούς µετανάστευσης»

Διαβάστε περισσότερα

γηγενών στην αγορά εργασίας

γηγενών στην αγορά εργασίας Οι μετανάστες και η θέση των γηγενών στην αγορά εργασίας Ημερίδα Τράπεζας της Ελλάδος με θέμα: Η ελληνική αγορά εργασίας: χαρακτηριστικά, εξελίξεις και προκλήσεις Αθήνα,, 22 Μαρτίου 2010 Κώστας Ν. Κανελλόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 5 Σεπτεμβρίου 2014 Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Εσωτερική μετανάστευση Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου

Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου Συνδυάζοντας το Υπόδειγµα του Ricardo µε τα Υποδείγµατα των Εξειδικευµένων Συντελεστών και Hechscher Ohlin 1 Κοινά Στοιχεία των Υποδειγµάτων που Βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης

Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης Κωνσταντίνος Μ. Φρουζής: Πρόεδρος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) Αντιπρόεδρος & Γενικός Διευθυντής, Novartis Hellas

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Εξ αφορμής των παρατηρήσεων που περιέχονται στο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Διεύθυνσης Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση για τη Διεθνή Μετανάστευση: SOPEMI 2011

Έκθεση για τη Διεθνή Μετανάστευση: SOPEMI 2011 International Migration Outlook: SOPEMI 2011 Summary in Greek Έκθεση για τη Διεθνή Μετανάστευση: SOPEMI 2011 Περίληψη στα ελληνικά Η παρούσα έκδοση αναλύει τις πρόσφατες εξελίξεις στα μεταναστευτικά ρεύματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014)

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014) ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Κ. Κούνεβα Ευρωβουλευτής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τομέας ΑΚΕΔ, Σπουδαστήριο Οικονομίας ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014)

Διαβάστε περισσότερα

International Migration Outlook: SOPEMI - 2006 Edition. Προοπτικές της διεθνούς µετανάστευσης : SOPEMI Έκδοση 2006. Κύριο άρθρο

International Migration Outlook: SOPEMI - 2006 Edition. Προοπτικές της διεθνούς µετανάστευσης : SOPEMI Έκδοση 2006. Κύριο άρθρο International Migration Outlook: SOPEMI - 2006 Edition Summary in Greek Προοπτικές της διεθνούς µετανάστευσης : SOPEMI Έκδοση 2006 Περίληψη στα ελληνικά Κύριο άρθρο ιαχείριση της µετανάστευσης: µια λεπτή

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ TΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ MΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜENH ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ '' Διερεύνηση των συσχετίσεων μεταξύ υγείας, χρήσης φαρμάκων και κοινωνικοοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικός Τουρισμός: Στοιχεία & Αριθμοί Greek Tourism: Facts & Figures

Ελληνικός Τουρισμός: Στοιχεία & Αριθμοί Greek Tourism: Facts & Figures Ελληνικός Τουρισμός: Στοιχεία & Αριθμοί Greek Tourism: Facts & Figures 01 Βασικά Μεγέθη του Ελληνικού Τουρισμού, 2011 Greek Tourism Basic Figures, 2011 Συμμετοχή στο ΑΕΠ Contribution to GDP Συμμετοχή στην

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Εξέλιξη του ποσοστού ανεργίας, κατά µήνα: Οκτώβριος 2010 Οκτώβριος 2012

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Εξέλιξη του ποσοστού ανεργίας, κατά µήνα: Οκτώβριος 2010 Οκτώβριος 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: 20 Πειραιάς, 10 Ιανουαρίου 2013 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον Οκτώβριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Παρόν και Μέλλον της Κυπριακής Οικονομίας Η συμβολή των Υπηρεσιών»

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Παρόν και Μέλλον της Κυπριακής Οικονομίας Η συμβολή των Υπηρεσιών» ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Παρόν και Μέλλον της Κυπριακής Οικονομίας Η συμβολή των Υπηρεσιών» Η ΠΤΥΧΗ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 20 Μαρτίου 2010 Αμφιθέατρο Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου Ζαχαρίας Ιωαννίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Ιανουάριος 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 10 Απριλίου 2014

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Ιανουάριος 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 10 Απριλίου 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 10 Απριλίου 2014 ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Ιανουάριος 2014 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον Μάρτιο 2015.

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον Μάρτιο 2015. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 4 Ιουνίου 20 ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Μάρτιος 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον Μάρτιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 7 Ιανουαρίου 2016 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 7 Ιανουαρίου 2016 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 7 Ιανουαρίου 2016 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Οκτώβριος 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Δημογραφικών και Κο ινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www. ldsa.gr / demolab@uth.gr, +302421074432-33

Εργαστήριο Δημογραφικών και Κο ινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www. ldsa.gr / demolab@uth.gr, +302421074432-33 ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΝΕΑ Demo Νews ΕΔΚΑ Τεύχος 25 ο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κο ινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www. ldsa.gr / demolab@uth.gr, +302421074432-33 Ο Πληθυσμός της Ελλάδας:

Διαβάστε περισσότερα

ιεθνής Αναπτυξιακή Συνεργασία και ο σηµαντικός ρόλος της Υ..Α.Σ. (Υπηρεσία ιεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας)

ιεθνής Αναπτυξιακή Συνεργασία και ο σηµαντικός ρόλος της Υ..Α.Σ. (Υπηρεσία ιεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας) ιεθνής Αναπτυξιακή Συνεργασία και ο σηµαντικός ρόλος της Υ..Α.Σ. (Υπηρεσία ιεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας) Η Ελλάδα διαθέτει 15ετή εµπειρία στη διεθνή αναπτυξιακή συνεργασία. Είναι επίσηµο µέλος της

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Έργου: «Ταυτότητα Χρηστών Internet στην Ελλάδα»

Τίτλος Έργου: «Ταυτότητα Χρηστών Internet στην Ελλάδα» Τίτλος Έργου: «Ταυτότητα Χρηστών Internet στην Ελλάδα» Μάρτιος 2007 «Ταυτότητα Χρηστών Internet στην Ελλάδα» Μάρτιος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ταυτότητα Έρευνας...4 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΝΑ ΦΥΛΟ...8 2.1. Χρήση Η/Υ και

Διαβάστε περισσότερα

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Η μελέτη της Ευαγγελίας Παπαπέτρου για την απασχόληση - ανεργία και τις μισθολογικές διαφορές ανδρών

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 11 εκεµβρίου 2013 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 11 εκεµβρίου 2013 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 11 εκεµβρίου 20 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Σεπτέµβριος 20 29 27 25 23 21 19 17 15 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο

Διαβάστε περισσότερα

Κρίση και αγορά εργασίας: προσδιοριστικοί παράγοντες των διαφορετικών επιπτώσεων σε άνδρες και γυναίκες

Κρίση και αγορά εργασίας: προσδιοριστικοί παράγοντες των διαφορετικών επιπτώσεων σε άνδρες και γυναίκες Κρίση και αγορά εργασίας: προσδιοριστικοί παράγοντες των διαφορετικών επιπτώσεων σε άνδρες και γυναίκες Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα Τράπεζα Ελλάδος «Η ελληνική αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Αύγουστος 2015

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Αύγουστος 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Αύγουστος 20 Πειραιάς, 12 Νοεµβρίου 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Οι Ελληνικές Τουριστικές Εισπράξεις

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Οι Ελληνικές Τουριστικές Εισπράξεις ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 7 Σεπτεµβρίου 2005 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι Ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΠΟΡΙΟ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011

ΠΑΡΕΜΠΟΡΙΟ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 ΠΑΡΕΜΠΟΡΙΟ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 Είναι γεγονός ότι τις πρόσφατες περιόδους ο επιχειρηματικός κόσμος αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις τόσο σε μακροοικονομικό όσο και σε μικροοικονομικό επίπεδο, μέσα από τις οποίες

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες αλλοδαπού πληθυσµού και θεσµικό πλαίσιο

Κατηγορίες αλλοδαπού πληθυσµού και θεσµικό πλαίσιο Ηράκλειο 30 Ιουνίου 2014 Γρηγόρης Τσιούκας 1 Πολίτες τρίτων χωρών µε νόµιµη διαµονή σύµφωνα µε το µεταναστευτικό νόµο Οµογενείς: Αλβανία, χώρες πρώην ΕΣΣ, άλλες χώρες Πολίτες κρατών µελών της ΕΕ Αιτούντες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Α.Ε. ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 2004 ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2000

Διαβάστε περισσότερα

young people in agriculture remains stable. Brussels: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 5-7/2002.

young people in agriculture remains stable. Brussels: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 5-7/2002. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα είναι κατά κύριο λόγο οικογενειακές επιχειρήσεις, 1 με σχεδόν ίση συμμετοχή ανδρών και γυναικών, και μικρό ποσοστό μισθωτής απασχόλησης. Σύμφωνα με στοιχεία της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 1 ΗΣ ΙΑΛΕΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ι. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τουρισµός είναι η επίσκεψη ενός τόπου της ηµεδαπής ή αλλοδαπής µε σκοπό την ξεκούραση ή ψυχαγωγία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, Σεπτεμβρίου 20 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ: 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρμοσμένο δείκτη ανεργίας για τον Ιούνιο 20.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιαν. - Σεπτεµβρίου 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιαν. - Σεπτεµβρίου 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 23 Ιανουαρίου 2013 ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιαν. - Σεπτεµβρίου 2012 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί

Διαβάστε περισσότερα

Έκδοση 2014 Εdition 2014. Ελληνικός Τουρισμός: Στοιχεία & Αριθμοί Greek Tourism: Facts & Figures

Έκδοση 2014 Εdition 2014. Ελληνικός Τουρισμός: Στοιχεία & Αριθμοί Greek Tourism: Facts & Figures Έκδοση 2014 Εdition 2014 Ελληνικός Τουρισμός: Στοιχεία & Αριθμοί Greek Tourism: Facts & Figures 02 1 Βασικά Μεγέθη του Ελληνικού Τουρισμού, 2013 Greek Tourism: Facts & Figures, 2013 Συμμετοχή στο ΑΕΠ Contribution

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Μάρτιος 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 23 Ιουλίου 2013

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Μάρτιος 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 23 Ιουλίου 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 23 Ιουλίου 2013 ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Μάρτιος 2013 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί η ΤτΕ

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Σχεδιασμός, Διοίκηση και Πολιτική του Τουρισμού» ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1.0 Αριθµός µαθητών στα σχολεία Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης 2.0 Τριτοβάθµια Εκπαίδευση 83 Ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 6 εκεµβρίου 2012 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 6 εκεµβρίου 2012 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 6 εκεµβρίου 20 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΙΚΟΥ: 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για το Σεπτέµβριο 20.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΣΤΟΧΟΙ Το γνωστικό αντικείµενο της Αναπτυξιακής Οικονοµικής ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Βασικές πηγές στατιστικών στοιχείων σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

IP/08/618. Βρυξέλλες, 22 Απριλίου 2008

IP/08/618. Βρυξέλλες, 22 Απριλίου 2008 IP/08/618 Βρυξέλλες, 22 Απριλίου 2008 Βιντεοπαιχνίδια: η Επιτροπή χαιρετίζει την πρόοδο που σηµειώθηκε ως προς την προστασία των ανηλίκων σε 23 κράτη µέλη της ΕΕ, καλεί όµως τον κλάδο να βελτιώσει τους

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το φυσικό ποσοστό της ανεργίας

Το φυσικό ποσοστό της ανεργίας Το φυσικό ποσοστό της ανεργίας Κεφάλαιο 26 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Διαχωρισμός ειδών ανεργίας Τοπρόβληματηςανεργίαςσυνήθως χωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 11 Ιουλίου 20 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ: 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρμοσμένο δείκτη ανεργίας για τον Απρίλιο 20.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2002 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

BSEC Business Council

BSEC Business Council BSEC Business Council ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΞΕΙΝΟ ΠΟΝΤΟ ρ. Κώστας Μασµανίδης Γενικός Γραµµατέας . Μετά τα Βαλκάνια, πού ; Τί είναι ο ΟΣΕΠ - BSEC? Οικονοµική Συνεργασία Ευξείνου Πόντου Black

Διαβάστε περισσότερα

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Summary in Greek Οι συντάξεις µε µια µατιά : Οι δηµόσιες πολιτικές στις χώρες του ΟΟΣΑ -Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Σταύρος Ιωαννίδης Στελίνα Χατζηχρήστου 26 Ιανουαρίου 2012 Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας GEM Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας αναφέρεται στην ανεργία των ντόπιων που οφείλεται στη μετανάστευση αλλοδαπών, γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Eurochambers Economic Survey 2011. Οκτώβριος 2010. TNS ICAP 154A, Sevastoupoleos St., Athens 11526 T: (+30)210 7260600 E: tnsicap@tnsicap.

Eurochambers Economic Survey 2011. Οκτώβριος 2010. TNS ICAP 154A, Sevastoupoleos St., Athens 11526 T: (+30)210 7260600 E: tnsicap@tnsicap. 1 Eurochambers Economic Survey 2011 Οκτώβριος 2010 TNS ICAP 154A, Sevastoupoleos St., Athens 11526 T: (+30)210 7260600 E: tnsicap@tnsicap.gr GALLUP INTERNATIONAL ASSOCIATION 2 ΠΙΚΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

Η φορολογία ακινήτων

Η φορολογία ακινήτων www.pwc.gr Η φορολογία ακινήτων Υπό το πρίσμα διεθνών τάσεων Athens Prodexpo 2 Οκτωβρίου 2013 «Η Φορολογία Ακινήτων στην Ελλάδα είναι χαμηλή» Athens Prodexpo 2 Οκτωβρίου 2013 Slide 2 Στοιχεία ΟΟΣΑ προ

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία Βασικά μεγέθη & συγκριτικοί δείκτες

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία Βασικά μεγέθη & συγκριτικοί δείκτες ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ : ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ & ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ»

«ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ : ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ & ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ» «ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ : ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ & ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ» ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΝΤΩΝΑΚΗ Γενική Διευθύντρια Ε.Α.Ε.Ε. Aθήν α, 12 Νοεμβρίου 2 0 1 3 Pensions sustainability Αναμένει ο Έλληνας επαρκή σύνταξη στα

Διαβάστε περισσότερα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Ηνωμένο Βασίλειο Γαλλία Πορτογαλία Πολωνία Δημοκρατία της Τσεχίας Γερμανία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Σλοβακία

Διαβάστε περισσότερα

International Migration Outlook 2012. Προοπτικές της διεθνούς μετανάστευσης 2012. Summary in Greek. Περίληψη στα ελληνικά

International Migration Outlook 2012. Προοπτικές της διεθνούς μετανάστευσης 2012. Summary in Greek. Περίληψη στα ελληνικά International Migration Outlook 2012 Summary in Greek Read the full book on: 10.1787/migr_outlook-2012-en Προοπτικές της διεθνούς μετανάστευσης 2012 Περίληψη στα ελληνικά Ο ρυθμός των μεταναστευτικών ροών

Διαβάστε περισσότερα