B. Η χωρικότητα του ανοίκειου: χωρικοί μετασχηματισμοί στο χρόνο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "B. Η χωρικότητα του ανοίκειου: χωρικοί μετασχηματισμοί στο χρόνο"

Transcript

1

2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή A. Το δοκίμιο του Freud B. Η χωρικότητα του ανοίκειου: χωρικοί μετασχηματισμοί στο χρόνο α. Το ανοίκειο στον οίκο: Η πτώση του Οίκου των Usher β. Το ανοίκειο στην πόλη: Μητρόπολη και νέες χωρικές συνθήκες γ. Το ανοίκειο και το ανέστιο: Heidegger και νοσταλγία για τη χαμένη εστία δ. Το ανοίκειο ως μεταφορά: Vidler και κριτική του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού Γ. Η χωρική έκφραση του ανοίκειου στο Haus u r. Επίλογος Βιβλιογραφία Παράρτημα 3

4 ...τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος πίσω από τοίχο, πέρασμα σε δωμάτιο, δωμάτιο σε δωμάτιο, πέρασμα σε δωμάτιο, τοίχος μπροστά από τοίχο, δωμάτιο σε δωμάτιο, δωμάτιο σε δωμάτιο, δωμάτιο σε δωμάτιο, κόκκινη πέτρα πίσω από το δωμάτιο, πέρασμα προς το δωμάτιο, πέρασμα στο πάτωμα, φως γύρω από το δωμάτιο, φως γύρω από το δωμάτιο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, δωμάτιο σε δωμάτιο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, ταβάνι κάτω από ταβάνι, τομή τοίχου μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τομή τοίχου μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο... Τίτλοι φωτογραφιών του Haus U R 4

5 Εισαγωγή Το 1985, σε ηλικία μόλις 16 ετών, ο G. Schneider άρχισε να δημιουργεί έναν ιδιαίτερο μικρόκοσμο εντός της οικογενειακής οικίας του, στη μικρή πόλη της Γερμανίας Rheydt. Επρόκειτο για ένα τυπικό σπίτι της μεσαίας τάξης της γερμανικής επαρχίας, το εσωτερικό του οποίου τροποποιήθηκε με αργούς ρυθμούς με αποτέλεσμα να μεταλλαχθεί σε λαβύρινθο. Δωμάτια δημιουργήθηκαν μέσα σε δωμάτια, τοίχοι κατασκευάστηκαν μπροστά από ήδη υπάρχοντες τοίχους, ενώ πόρτες και παράθυρα αναδιαμορφώθηκαν, συχνά τοποθετημένα σε θέσεις που δε δικαιολογούσαν τη λειτουργία τους. Σταδιακά, το εσωτερικό του κτηρίου αποσπάσθηκε ολοκληρωτικά από το ε- ξωτερικό, με το φως και τον αέρα να δίνουν την ψευδαίσθηση ότι έρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον ενώ δημιουργούνταν με τεχνητά μέσα. Η κατασκευή του Haus u r, το οποίο παίρνει τον τίτλο του από τη γερμανική λέξη Haus (σπίτι) και τους όρους umbauter raum ή unsichtbarer raum (κατασκευασμένο ή αόρατο δωμάτιο αντίστοιχα) κράτησε 15 χρόνια, και ουσιαστικά ξεκίνησε πριν ο Schneider αποκτήσει τον τίτλο του απόφοιτου καλών τεχνών από τη σχολή του Μονάχου. Ζώντας μέσα σε αυτό όλα τα χρόνια της μεταμόρφωσής του, προέκυψε από την ανάγκη να αναδιαμορφώσει το χώρο κατοικίας του χωρίς να προσπαθήσει απαραίτητα η διαδικασία αυτή να οδηγήσει στη δημιουργία ενός έργου τέχνης. Το περίπλοκο σύστημα χώρων που δημιουργήθηκε τελικά, εμπεριέχει το στοιχείο της έκπληξης, του αποπροσανατολισμού και συχνά του φόβου. Οι αλλαγές δεν είναι τόσο εμφανείς με την πρώτη ματιά, με αποτέλεσμα οι επισκέπτες να πιστεύουν αρχικά ότι βρίσκονται σε μια κατοικία που δε διαφέρει πολύ από τις άλλες της γύρω περιοχής. Η αρχική αυτή εντύπωση αλλάζει σταδιακά όσο διεισδύουν στο εσωτερικό της, φανερώνοντας μια διαδικασία αλλαγής που μετατρέπει το σπίτι σταδιακά σε ένα άγνωρο μέρος. Περνώντας κάποιος επισκέπτης το κατώφλι, βρίσκεται μπροστά σε ένα διάδρομο με δυο πόρτες και μια σκάλα που οδηγεί στον όροφο. Μια τρίτη πόρτα βρίσκεται μετά την στροφή του διαδρόμου και οδηγεί στον ξενώνα, ένα ιδιαίτερα απομονωμένο δωμάτιο. Στο εσωτερικό του βρίσκεται μια μεταλλική σχάρα που επιτρέπει τη διέλευση και την είσοδο σε ένα ολόκληρο σύστημα ενδιάμεσων περασμάτων και άδειων χώρων που κρύβονται ανάμεσα στους τοίχους των δωματίων του ισογείου. Δυο πόρτες στα αριστερά της πόρτας της εισόδου οδηγούν σε έναν κοινό χώρο, σε ένα στενό, τελείως σκοτεινό δωμάτιο με έναν τοίχο επενδυμένο με ηχοαπαρροφητικό υλικό. Ανοίγοντας μια ακόμα πόρτα και ανεβαίνοντας τρία σκαλιά, ο επισκέπτης βρίσκεται στο υπνοδωμάτιο, ένα μικρό χώρο με ένα παράθυρο που δεν α- νοίγει και έχει μόνιμα κατεβασμένο το ρολό. Εκεί βρίσκει επίσης μια πόρτα, η οποία μόλις ανοίξει φανερώνει τμήμα ενός τοίχου. Για να επι- 5

6 τραπεί η είσοδος στο χώρο που βρίσκεται πίσω του, ο επισκέπτης πρέπει να μετακινήσει ολόκληρο τον τοίχο και να ανοίξει την πόρτα που θα αποκαλυφθεί. Έτσι γίνεται η είσοδος στην κουζίνα, ένα δωμάτιο χωρίς παράθυρα, το οποίο οδηγεί σε ένα ακόμα μικρό δωμάτιο που μοιάζει με αποθήκη και έχει μια πόρτα που δεν ανοίγει. Μετακινώντας και πάλι έναν τοίχο, αποκαλύπτεται ένα πέρασμα που ολοένα στενεύει και σκοτεινιάζει το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε ένα αποθηκευτικό χώρο. Εκεί βρίσκεται ένα παράθυρο, πίσω από το οποίο βρίσκεται επίσης ένα παράθυρο, αφού ολόκληρο το δωμάτιο έχει δημιουργηθεί εκ νέου εντός ενός υφιστάμενου δωματίου. Στο ενδιάμεσο διάστημα έχουν απομείνει οι φωτογραφίες που κρέμονταν στον παλαιότερο τοίχο και στοιχεία της αρχικής επίπλωσης, τα οποία είναι ορατά μόνο όταν ο επισκέπτης αιωρηθεί ανάμεσα στα δυο α- νοίγματα. Ένας λευκός τοίχος υπάρχει πίσω από το τελευταίο παράθυρο της διαδρομής, ο οποίος συχνά τρομάζει τους περισσότερους ανθρώπους και τους κάνει να θέλουν να απομακρυνθούν 1, ενώ όλα τα παραπάνω δωμάτια συνδέονται με κάποιο τρόπο με το σύστημα των ενδιάμεσων χώρων, οι οποίοι δύσκολα μπορούν να προβλεφθούν. Όπως αναφέρει και ο ίδιος ο Schneider μετά την ολοκλήρωση των μετατροπών, δεν υπάρχει τρόπος να αποτυπωθούν αυτά που συνέβησαν στο σπίτι. Ο μόνος τρόπος θα ήταν να μετρηθούν οι κρυμμένοι χώροι. Κανείς δε θα μπορούσε να φτάσει στην αρχική δομή χωρίς συστηματικά να διαλύσει το σπίτι 2. Η αρχική δομή έχει παραμορφωθεί και στο επίπεδο του πρώτου ορόφου. Αφού ανέβει τις σκάλες, ο επισκέπτης βρίσκεται σε ένα διάδρομο με τρεις πόρτες. Μια από αυτές οδηγεί σε ένα φωτεινό, σχετικά μεγάλο δωμάτιο που έχει ανοίγματα προς το εξωτερικό και χρησιμοποιείται σαν studio. Κάποια από τα παράθυρα αποτελούνται από αρκετά οκτώ κατά μέγιστο- τζάμια τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο για να αλλάξουν τον τρόπο που διεισδύει το φως. Σε μια εσοχή που δημιουργείται εντός του δωματίου και χρησιμοποιείται σαν αποθήκη, έχει δημιουργηθεί ένα παράθυρο, βαμμένο μαύρο για να υπονοεί την ύπαρξη ενός σκοτεινού χώρου πίσω του, κρύβοντας έτσι το τμήμα του τοίχου εντός του οποίου έχει τοποθετηθεί και δε χρειάστηκε να γκρεμιστεί. Η δεύτερη πόρτα του διαδρόμου οδηγεί σε ένα μικρό δωμάτιο με ένα τραπέζι και ένα μικρό όγκο που κρύβει έναν μηχανισμό περιστροφής πρόκειται για το δωμάτιο που μπορεί να περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του. Η περιστροφή πραγματοποιείται ιδιαίτερα αργά, με αποτέλεσμα πολλές φορές να μη γίνεται αντιληπτή, και σε περίπτωση που ο επισκέπτης αποφασίσει να βγει, να ανακαλύψει ότι η πόρτα που είχε περάσει για να εισέλθει οδηγεί πια σε έναν στενό ενδιάμεσο χώρο. Όπως λέει και ο ίδιος, κάποιος μπορεί να ανοίξει τη 1 Schneider, Gregor. Gregor Schneider. Milane: Edizioni Charta, σ Ό.π. σ.35. 6

7 λάθος πόρτα τη λάθος στιγμή και να βυθιστεί σε μια άβυσσο 3. Για την κατασκευή του δωματίου απαιτήθηκαν κουφώματα που φωτίζονται με τεχνητό φωτισμό και δίνουν την εντύπωση μιας ιδιαίτερα φωτεινής μέρας, καθώς και σκαλιά που ανυψώνουν το δωμάτιο σε σχέση με το διάδρομο, ώστε να κρυφτεί ο μηχανισμός περιστροφής. Τέλος, η τρίτη πόρτα του διαδρόμου ανοίγει αποκαλύπτοντας έναν τοίχο που δε μετακινείται, με αποτέλεσμα ένα δωμάτιο να έχει πλήρως εξαφανιστεί 4. Όλα τα χρόνια της δημιουργίας του, το Haus u r ήταν το καταφύγιο του Schneider. Το εξέθεσε για πρώτη φορά το 1996 μέσω ενός βίντεο, ό- που παρουσίαζε περισσότερο τη διαδικασία παρά το αποτέλεσμα, εστιάζοντας στο χώρο ανάμεσα στα νέα δωμάτια και τα παλιά. Την ίδια χρονιά παρουσίασε σε μια άλλη έκθεση φωτογραφίες του, οι οποίες μολονότι έκαναν δύσκολη την κατανόησή του, προσέλκυσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μετά από μια ακόμα φωτογραφική έκθεση το 1997, ολόκληρα τμήματα του σπιτιού εκτέθηκαν στη Biennale της Βενετίας το 2001, αποτελώντας την εγκατάσταση με τίτλο Dead House u r (Totes Haus u r). Το ιδιαίτερο έκθεμα δημιούργησε συζητήσεις και ήταν η αφορμή για τη μελέτη του πρωτότυπου σπιτιού στην πόλη Rheydt. Αναφερόμενη στην κατοικία του Schneider, η A. Lawney προσδιορίζει μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στη σχέση κατοίκου και σταθερής και ασταθούς φύσης του σπιτιού 5, ενώ δοκίμια που γράφηκαν για αυτό ανάμεσά τους και η παρουσίαση του έργου από τον Paul Schimmel στην έκθεση που διοργανώθηκε από το Μουσείο σύγχρονης τέχνης στο Λος Άντζελες το έκαναν έμμεσες αναφορές σε μια ανήσυχη έννοια εμπλουτισμένη με πλήθος νοημάτων: το ανοίκειο. Η έννοια αυτή άρχισε να απασχολεί τους μελετητές από τις αρχές του 20ού αιώνα. Αναδυόμενο από καταστάσεις που απωθούνται και επανέρχονται δημιουργώντας συναισθήματα πέρα από το άγχος και πριν το φόβο, το α- νοίκειο χρησιμοποιήθηκε από διάφορους μελετητές για να περιγράψει κάτι παραπάνω από την έλλειψη οικειότητας γενικά. Έγινε το σύμβολο που α- ντιπροσωπεύει το αίσθημα που προκαλείται από κάποια οντότητα πρόσωπο, αντικείμενο, κ.ά.- που δεν είναι σε καμιά περίπτωση οικεία αλλά ούτε και ξένη. Αυτή η γκρίζα περιοχή που οριοθετείται ανάμεσα στο οικείο και το ξένο, παρουσιάζει πλήθος αποχρώσεων που υπόκεινται στην υποκειμενικότητα του παρατηρητή και την προσωπική του αντίληψη. Ωστόσο, κατά τις δεκαετίες που το ανοίκειο αναπαραστάθηκε ή μελετήθηκε, δημιουργήθηκαν συνδέσεις με συγκεκριμένες καταστάσεις, οι οποίες αποκρυσταλλώ- 3 Ό.π. σ Πληροφορίες για τον δεύτερο όροφο απουσιάζουν. Lawley, Alanna. A sense of the uncanny within domestic places, 2000 in [accessed 10/12/2008] σ.4. 7

8 νουν ευρύτερες ανησυχίες οι συνδέσεις αυτές συγκροτούν ένα πεδίο ό- που το ανοίκειο αποκαλύπτεται, η ασάφειά του οριοθετείται και αποκτάει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Αυτά αποτελούν τον πυρήνα γύρω από τον οποίο περιστρέφονται πλήθος άλλων χαρακτηριστικών, διαφορετικών για κάθε παρατηρητή και άμεσα συσχετιζόμενων με τις προσωπικές του εμπειρίες. Κομβική σημασία στη μελέτη της ανοίκειας κατάστασης έχει το ομώνυμο δοκίμιο που συνέγραψε ο Freud το Βασισμένος στην παράδοση διηγημάτων του Poe και του Hoffman, ο Freud ορίζει το ανοίκειο σα μια ψυχολογική κατάσταση προβολής που δημιουργείται από σαφώς ορισμένα χαρακτηριστικά. Ο πατέρας της ψυχανάλυσης δε συσχέτισε άμεσα το ανοίκειο με το χώρο, όμως η ανοίκεια κατάσταση διευρύνεται με το πέρασμα των χρόνων σε πεδία πέρα της ψυχολογίας μέσω των γραπτών του Heidegger και του Vidler, και αρχίζει να συσχετίζεται άμεσα με το χωρικό πλαίσιο στο οποίο δημιουργείται. Ταυτόχρονα, ενδείξεις της ιστορικότητάς της υπονοούν τη διαρκή επίδραση της από ευρύτερες πολιτισμικές συνθήκες και την ταύτισή της με συγκεκριμένους χώρους ανά εποχή από το εσωτερικό των κατοικιών των αστών όπου εντοπίστηκε για πρώτη φορά, μέχρι τους νέας κλίμακας δημόσιους χώρους της μητρόπολης, μοιάζει να αποτελεί μια ιδιότητα του χώρου που μετασχηματίζεται με ιδιαίτερη ευκολία και ανασύρει κρυμμένες ανησυχίες. Σε αυτό το πλαίσιο, αποκτάει νόημα η μελέτη του Haus u r, μιας κατοικίας που ολοκληρώθηκε πριν περίπου μια δεκαετία και επαναφέρει το θέμα του ανοίκειου στη σύγχρονη έκφρασή του. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει το έργο του Schneider δεν εντοπίζεται στην εικαστικού τύπου ευρηματικότητα του, αλλά στον τρόπο που εκφράζεται η χωρικότητα της α- νοίκειας κατάστασης. Για τη διερεύνηση αυτής της μεθόδου, ακολουθούν οι κυριότερες θέσεις του Freud και επισημαίνονται οι σημαντικότεροι μετασχηματισμοί της ανοίκειας κατάστασης πριν και μετά τη συγγραφή του δοκιμίου του, με ιδιαίτερη έμφαση στη διαρκή σχέση που μοιάζει να αναπτύσσει με το χώρο. 8

9 Α. Το δοκίμιο του Freud. Το 1919, ο Freud συνέγραψε το γνωστό δοκίμιό του προσπαθώντας να προσδιορίσει την πολύπλοκη έννοια χρησιμοποιώντας τη βασική του ιδιότητα, αυτή του ερευνητή της ανθρώπινης ψυχολογίας και θεμελιωτή της ψυχανάλυσης. Το δοκίμιο εντάσσεται στη σφαίρα της λογοτεχνικής κριτικής, όμως ξεφεύγει από αυτήν αφού ο Freud πραγματοποιεί ευρύτερες συνδέσεις με την πραγματική ζωή και τις ανοίκειες καταστάσεις που συμβαίνουν εκτός των σελίδων ενός βιβλίου. Πρόκειται από τις πρώτες απόπειρες διερεύνησης του όρου, αφού είχαν προηγηθεί ελάχιστες μελέτες μολονότι το ανοίκειο είχε αρχίσει να απασχολεί θεωρητικά τους κύκλους της γερμανικής κουλτούρας τα χρόνια που ο πατέρας της ψυχανάλυσης συνέγραφε τα προηγούμενες μελέτες του. Μια από αυτές είχε τίτλο Για την ψυχολογία του ανοίκειου 6 και είχε γραφεί από τον Ernst Jentsch, ο οποίος συνέδεσε το ανοίκειο συναίσθημα με το άγχος και την ανησυχία που προκαλεί η έλλειψη προσανατολισμού, καθώς και η είσοδος ενός νέου εισβολέα ο οποίος μπορεί να είναι ένας άνθρωπος, ένα αντικείμενο ή ένα γεγονός, σε έναν κόσμο που θεωρείται γνωστός από παλιά. Στο έργο του είχε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ποικιλία με την οποία προκαλούνται συναισθήματα ανοίκειου στους ανθρώπους, μια διαπίστωση που έθετε το θέμα της αντιληπτικότητας στο επίκεντρο και δυσκόλευε ιδιαίτερα την έρευνα αφού κάθε πιθανό συμπέρασμα θα είχε αμφίβολη ισχύ. Ο Freud ξεπερνάει αυτό το εμπόδιο, θεωρώντας ότι δε χρειάζεται να βρίσκονται πάντα περιπτώσεις όπου η ποιότητα που εξετάζεται θα αναγνωρίζεται αβίαστα από τους περισσοτέρους ανθρώπους 7. Αυτή η δήλωση του επιτρέπει να προχωρήσει διεισδυτικά στη μελέτη του ανοίκειου, χωρίς η περιπτωσιολογία να λειτουργεί περιοριστικά. Η έρευνα του Freud βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη σημασιολογική ερμηνεία της γερμανικής λέξης για το ανοίκειο (unheimlich), και την α- ντιστοιχία της σε άλλες γλώσσες. Αντίστοιχη του unheimlich, ο Freud θεωρεί την αρχαία ελληνική λέξη ξένος ενώ στα λατινικά εντοπίζει μόνο δυο φράσεις που αναφέρονται στο ανοίκειο, οι οποίες παρουσιάζουν κάθε φορά ένα διαφορετικό συνώνυμο του unheimlich. Πρόκειται για τις φράσεις intempesta nocte, δηλαδή ανοίκεια νύχτα και locus suspectus δηλαδή ανοίκειος τόπος. Στην αγγλική γλώσσα χρησιμοποιείται η λέξη uncanny, η οποία ετυμολογικά μεταφράζεται ως πέρα από τη γνώ- 6 Ο πρωτότυπος τίτλος του έργου είναι Über die Psychologie des Unheimlichen. 7 Freud, Sigmud. The uncanny (1919), in The standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmud Freud, 24 vols. London: Hogarth Press, σ

10 ση, ως αντώνυμο του canny που σημαίνει ο αποκτών γνώση. Οι αποκλίσεις που παρουσιάζουν μεταξύ τους οι παραπάνω όροι, καθώς και άλλοι σε διαφορετικές γλώσσες, αποτελούν την πρώτη ένδειξη της ιδιαίτερης ασάφειας της έννοιας η οποία όμως ο Freud πιστεύει ότι μπορεί να αρθεί μερικώς με την εστίαση στην ετυμολογική μελέτη του γερμανικού όρου unheimlich. Η λέξη αυτή ορίζεται ως το αντώνυμο του heimlich, το οποίο σημαίνει οικείο, γνωστό, εσωτερικό, αλλά ταυτόχρονα και μυστικό, κρυμμένο. Οι διαφορετικές σημασίες του heimlich συνιστούν δυο πόλους, οι οποίοι δεν είναι αντίθετοι μεταξύ τους αλλά σε κάθε περίπτωση είναι διαφορετικοί. Ο όρος unheimlich είναι αντίθετος στον πρώτο και θετικά επιφορτισμένο πόλο, ενώ μοιάζει να συγκεντρώνει κάποια χαρακτηριστικά απευθείας από το δεύτερο. Έτσι, το ανοίκειο μοιάζει να έχει προσχωρήσει στην ετυμολογία του οικείου, έστω και αρκετά συγκεχυμένα, ενισχύοντας την πεποίθηση του Freud ότι ο Schelling είχε δίκιο όταν υποστήριζε ότι το ανοίκειο είναι κάτι που έπρεπε να μείνει μυστικό και κρυμμένο αλλά έχει έρθει στο φως 8. Η παραπάνω παρατήρηση τον οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το ανοίκειο εντοπίζεται στο επίπεδο φόβου που οδηγεί πίσω σε κάτι που είναι ήδη γνωστό και από παλιά οικείο. Αυτή η μετάβαση από την αίσθηση οικειότητας στην αποξένωση και την αίσθηση κινδύνου είναι θεμελιακή για τη σύσταση της ανοίκειας κατάστασης. Για το Freud, το παντελώς άγνωστο και καινοτόμο -αν μπορεί να υ- πάρξει- δεν μπορεί να είναι ανοίκειο, εκτός κι αν έχει αναφορές σε κάτι παλαιότερο που έχει αποξενωθεί, ή αν μιλήσουμε με όρους ψυχαναλυτικούς, που έχει υποστεί τη διαδικασία της απώθησης. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, κανένα αντικείμενο δεν μπορεί να θεωρηθεί ανοίκειο εξ ορισμού, αφού πρέπει να υποστεί μια διαδικασία που θα το μετατρέψει σε τέτοιο το ανοίκειο δε δημιουργείται εκ του μηδενός, ο χρόνος του προσδίδει αυτήν την ιδιότητα. Μάλιστα, η κατάσταση που απωθείται δεν είναι απαραίτητα επιφορτισμένη με αρνητικά συναισθήματα, αφού δε χρειάζεται να αποτελεί πάντα κάποιο τραύμα. O Freud αναφέρει για παράδειγμα την νοσταλγία για ένα συγκεκριμένο ή πολλές φορές άγνωστο μέρος που μοιάζει οικείο, η οποία όμως μπορεί να μετασχηματιστεί για ανεξήγητους λόγους και να οδηγήσει στην αίσθηση ανοίκειου κατά τη διάρκεια των ονείρων. Αυτός ο μετασχηματισμός οφείλεται κατά τη γνώμη του στη σύνδεση κάθε νοσταλγίας με τη νοσταλγία του ανθρώπου για την πρώτη οικεία, τη μήτρα της μητέρας, η οποία αν και αποτελεί ξεχασμένη ανάμνηση ασφάλειας κοινή για όλους τους ανθρώπους επιστρέφει ανοίκεια στα όνειρα συντελώντας ακόμα και στη φαντασίωση του θαμμένου ζωντανού. Και σε αυτήν την περίπτωση το ανοίκειο είναι αυτό που κάποτε ήταν οικείο, ενώ το πρόθεμα 8 Ό.π., σ

11 α ουσιαστικά συνιστά το σύμβολο της ίδιας της διαδικασίας της απώθησης 9. Η απώθηση κάποιου γεγονότος που έχει συμβεί στο παρελθόν μπορεί σύμφωνα με το Freud να εντοπίζεται χρονικά στην παιδική ηλικία του ανθρώπου που βιώνει την ανοίκεια κατάσταση ή την παιδική ηλικία της ανθρωπότητας γενικά. Πρόκειται σε κάθε περίπτωση για ένα γεγονός της προϊστορίας του εκάστοτε υποκειμένου που δεν είναι πλέον αναγκαίο για την ηδονή, την αυτοσυντήρηση και τη δυνατότητα προσαρμοστικότητας του, και επιστρέφει μέσω συμπτωμάτων που μοιάζουν με αυτά του άγχους 10 αφού πρώτα απομακρυνθεί. Ο Freud, συνεπής στις θεωρητικές του αρχές, ανάγει το συναίσθημα αυτό στους φόβους που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα και κυρίως στο φόβο του ευνουχισμού. Αυτόν εντοπίζει στο Ναθαναήλ, ή- ρωα του παραμυθιού του Hoffmann Ο άνθρωπος της άμμου η αγωνία για την απώλεια όρασης καθώς και η αίσθηση άγχους που προκαλεί η πατρική μορφή και τα υποκατάστατά της συνδέεται με το φόβο του ευνουχισμού, ο οποίος έχει εγγραφεί στο υποσυνείδητό του, έχει απωθηθεί και επανέρχεται με αφορμή τον έρωτά με ένα ρομπότ, ένα αυτόματο ανθρώπινο ομοίωμα. Η διαδικασία της απώθησης μοιάζει να περιγράφει καλά την άρνηση και την απόκρυψη ενός βρεφικού συμπλέγματος, αλλά δεν ταιριάζει στις αρχέγονες συναισθηματικές αντιδράσεις που εμπλέκουν το φανταστικό με το πραγματικό και έχουν τις ρίζες τους σε ξεχασμένες δοξασίες που για κάποιο λόγο υπάρχουν ακόμα. Η σωστότερη διατύπωση σύμφωνα με τον Freud είναι ότι οι δοξασίες αυτές έχουν υπερνικηθεί και όχι απωθηθεί, κι έ- 9 Ό.π., σ Ωστόσο, το άγχος δεν πρέπει να ταυτίζεται με το αίσθημα του ανοίκειου. Η σύνδεση είναι σαφής, όμως το ανοίκειο κινείται σε εκείνη την περιοχή της δυσαρέσκειας και κλονισμού που το άγχος δεν μπορεί να φτάσει. Αυτό συμβαίνει γιατί το ανοίκειο σχετίζεται με την αποπροσωποποίηση, με την αποδόμηση του εγώ ε- κτός από την εμφάνιση μιας απωθημένης κατάστασης, η ύπαρξή του προϋποθέτει την παρακίνηση για αναμέτρηση με ένα αναπάντεχο εξωτερικό ερέθισμα καθώς και με το ερώτημα της ταύτισης ή μη που πηγάζει από τον αγώνα του εγώ με το αναπάντεχο άλλο, ένα γεγονός που δεν εμφανίζεται στις καταστάσεις άγχους. Αν η αναμέτρηση αυτή είναι διαρκής, τότε το ανοίκειο μπορεί να αποτελέσει σύμπτωμα μιας ψύχωσης, και τότε η μόνη διέξοδος είναι να ενσωματωθεί σε ένα νέο σχήμα που θα κάνει την εμφάνισή του και θα συντελέσει στην προσαρμογή στο απροσδόκητο, η ο- ποία παρουσιάζεται ως διεύρυνση προς το νέο ή το πολύ παλιό. Το νέο αυτό σχήμα είναι απαραίτητο, αφού τόσο η αποπροσωποποίηση σαν σύμπτωμα του ανοίκειου όσο και η εμφάνισή του παράλληλα με την εξασθένιση της συγκροτημένης συνειδητής άμυνας δεν μπορούν να αρθούν. Έτσι, σα μόνη λύση εμφανίζεται ο επαναπροσδιορισμός της ανοίκειας κατάστασης που θα επιτρέψει τόσο την εξέταση της στο φως όσο και την ανατροφοδότηση της με τις βασικές αποπροσωποποιήσεις, με σκοπό τον σταδιακό κατευνασμό της. 11

12 τσι εντάσσονται στο ευρύ πεδίο υποθέσεων που έχουν απορριφθεί. Το πεδίο αυτό συνοδεύει τα εκάστοτε πιστεύω του ανθρώπου, όχι στο βάθος του μυαλού του αλλά σε ένα άλλο κομμάτι, πιο κοντά στην καθημερινή ζωή. Συνοψίζοντας, η ανοίκεια κατάσταση μοιάζει να παρουσιάζεται όταν αυτά τα απωθημένα βρεφικά συμπλέγματα που αποκτούν όλοι οι άνθρωποι τα πρώτα χρόνια της ζωής τους αναβιώνουν από κάποιο γεγονός, ή όταν πρωτόγονες δοξασίες τις οποίες ο άνθρωπος έχει υπερνικήσει αρχίζουν να επαληθεύονται. Πρόκειται για δυο υποθέσεις που συχνά συμπλέκονται η μια με την άλλη, κάνοντας ιδιαίτερα δύσκολη τη μελέτη τους, όμως αποκρυσταλλώνουν σύμφωνα με το Freud τα αίτια του ανοίκειου στην πραγματική ζωή. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στο πεδίο της λογοτεχνίας, από όπου ο Freud άντλησε τα παραδείγματά του. Ωστόσο, κυρίως στα μυθιστορήματα του φανταστικού, το ανοίκειο συναίσθημα διαφοροποιείται από αυτό στην πραγματική ζωή αφού ο αναγνώστης γνωρίζει ότι διαβάζει ένα έργο βασισμένο στη φαντασία του συγγραφέα και δεν ελέγχει απαραίτητα τα διηγούμενα γεγονότα με την πραγματικότητα. Έτσι, πολλές καταστάσεις που διαβάζει κανείς στη λογοτεχνία και δεν θεωρούνται ανοίκειες, θα περιγράφονταν ως τέτοιες αν συνέβαιναν στην πραγματική ζωή. Για παράδειγμα, η Κόλαση του Δάντη ή ο Άμλετ του Σαίξπηρ εντάσσονται στο φανταστικό κόσμο που κινείται ένας συγγραφέας και ο αναγνώστης γνωρίζοντας το γεγονός αυτό μπορεί να αποφύγει το ανοίκεια συναίσθημα κατά την ανάγνωση. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παραμύθια που σχετίζονται με τη μαγεία, όπου το τέχνασμα της μυθοπλασίας μοιάζει να ουδετεροποιεί το ανοίκειο και να παρουσιάζει ως αποδεκτές και μερικές φορές ευχάριστες τις επιστροφές του απωθημένου. Η απόλυτη πλασματικότητα του παραμυθιού, δηλαδή η απόλυτη εξιδανίκευση, παρουσιάζει έτσι μια σημαντική ομοιότητα με την εμμονή στον απόλυτο ορθολογισμό απέναντι σε κάτι ανεξήγητο, η ο- ποία αντιπροσωπεύει την απόλυτη απώθηση. Και στις δυο περιπτώσεις, η ανοίκεια κατάσταση χάνεται, σε αντίθεση με τις λογοτεχνικές διηγήσεις που αρχίζουν να ακολουθούν περισσότερο τους ρυθμούς της πραγματικότητας δημιουργώντας την περιοδική πλάνη ότι περιγράφουν γεγονότα πραγματικά. Τότε το ανοίκειο μπορεί να παρουσιαστεί ευκολότερα, με τη διαφορά ότι ο συγγραφέας μπορεί να συμπυκνώσει την πλοκή και να αναπαραστήσει καταστάσεις ανοίκειου που δύσκολα συναντά ένας άνθρωπος στην καθημερινότητά του. Αυτός είναι μάλιστα και ο κύριος λόγος σύμφωνα με το Freud που το ανοίκειο συναντάται πιο εύκολα κατά την επαφή με κάποιο μέσο αναπαράστασης, όπως η λογοτεχνία. Συνεχίζοντας την ανάλυση έργων του Hoffmann, ο Freud προσπαθεί να προσδιορίσει κάποιες καταστάσεις που μπορούν να αποτελέσουν αίτια της ανοίκειας κατάστασης. Παρατηρεί ότι στο διήγημά του με τίτλο Die Elixire το αίσθημα του ανοίκειου σχετίζεται συνεχώς με το φαινόμενο 12

13 του διπλασιασμού, αναφερόμενο σε διάφορες περιπτώσεις και αποκρυσταλλωμένο στο φαινόμενο του σωσία. Το δίδυμο πρόσωπο που εμφανίζεται από το πουθενά στο διήγημα του Hoffmann δεν έχει μόνο τα ίδια χαρακτηριστικά με το πρωτότυπο αλλά και την ικανότητα να αισθάνεται και να α- ντιδρά στα ποικίλα ερεθίσματα με τον ίδιο τρόπο. Η εμφάνιση του προσώπου αυτού οδηγεί σε σύγχυση του πρωτοτύπου, η οποία σχετίζεται άλλοτε με την άρνησή του να ορίσει τον εαυτό του ως τέτοιο και άλλοτε με την εμφάνιση ενός συμπτώματος επέκτασης του εαυτού, η οποία πηγάζει από μια διάθεση απόσυρσης και αντικατάστασής του από το ομοίωμα. Και στις δυο περιπτώσεις, το ομοίωμα εμφανίζεται ως διαιρέτης του εαυτού, ο ο- ποίος κυριαρχεί και εμφανίζεται σε μια προσπάθεια άρσης του φόβου του θανάτου. Σύμφωνα με το Freud, η ίδια η διαίρεση της ανθρώπινης φύσης στην αθάνατη ψυχή και το φθαρτό σώμα είναι μια πρώτη προσπάθεια άρσης αυτού του φόβου μέσω του διπλασιασμού 11, μια ανακάλυψη του δίδυμου με σκοπό την εξάλειψη του κίνδυνου της εξαφάνισης. Η ανακάλυψη αυτή αποτυπώνεται συχνά στα όνειρα επιτρέποντας να εκδηλωθεί ένας πρώιμος ναρκισσισμός που εντοπίζεται στο μυαλό του παιδιού και του πρωτόγονου ανθρώπου. Το παράδοξο είναι ότι ο ναρκισσισμός αυτός που βρίσκει διέξοδο και εκφράζεται μέσω του διπλασιασμού αντί να υπόσχεται την αθανασία συχνά συσχετίζεται με την υπόνοια κινδύνου, αντιστρέφοντας τους όρους και δημιουργώντας έτσι την αίσθηση του ανοίκειου. Ο διπλασιασμός του εαυτού μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους στη ζωή ενός ενήλικα ανθρώπου. Ένας τέτοιος ανώδυνος τρόπος είναι η διαδικασία που οδηγεί στην αυτοκριτική, σύμφωνα με την οποία το εγώ διαχωρίζεται σε δυο μέρη από τα οποία το ένα κρίνει και το άλλο κρίνεται. Αυτή η θεώρηση του εαυτού ως άλλου, η απομόνωση και η θεώρησή του, σύμφωνα με το Freud, είναι μια άλλη έκφραση του πρώιμου ναρκισσισμού, όπως και η φαντασίωση του εαυτού στο μέλλον, η οποία όμως δεν μπορεί φυσικά να οδηγήσει αυτόματα σε συναίσθημα ανοίκειου. Ο διπλασιασμός του εαυτού μπορεί να παίξει αυτό το ρόλο μόνο αν θεωρήσουμε ότι κάποτε είχε ένα πολύ θετικό χαρακτήρα, ο οποίος όμως στη συνέχεια χάθηκε με αποτέλεσμα την απώθησή του, και η αυτοκριτική όταν συγκρατείται σε ορισμένα πλαίσια δεν μπορεί να θεωρηθεί απωθημένος διπλασιασμός. Αντίθετα, όταν τα ξεπεράσει και αρχίσει να αποτελεί εμπόδιο στην εξελικτική πορεία του ανθρώπου συνιστά την αρχή ψυχικής διαταραχής. Πριν αυτό το οριακό στάδιο, κάνει την εμφάνισή του το ανοίκειο συναίσθημα, το οποίο οφείλεται μερικώς στην εξελικτική διαδικασία της αυτοπαρατήρησης και την παλινδρόμηση σε ένα χρόνο που το εγώ δεν είχε ακόμα διαφοροποιήσει την ύπαρξή του από τον εξωτερικό κόσμο και τους 11 Ό.π., σ

14 υπόλοιπους ανθρώπους 12. Ωστόσο, ο Freud παραδέχεται ότι οι παραπάνω παράγοντες, αν και κατά τη γνώμη του βρίσκονται στην πηγή του ανοίκειου, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να απομονωθούν και να μελετηθούν εμπεριστατωμένα. Σημειώνει επίσης, ότι η εμφάνιση του ανοίκειου στο φαινόμενο του σωσία πηγάζει από μια εσωτερική ανάγκη να εξωτερικευτεί αυτό που ο άνθρωπος πιστεύει επικίνδυνο και βρίσκεται εντός του, και για αυτό καταφεύγει σε μια κατασκευή που βρίσκεται εκτός του. Ο κακός σωσίας εξωτερικεύεται, ενώ ο καλός σωσίας που δρα εντός του συγκεντρώνει τα θετικά χαρακτηριστικά, όπως το δικαίωμα στην αυτοκριτική. Και οι δυο αποτελούν κατασκευές του αρχαϊκού ναρκισσιστικού εγώ, μόνο που ο πρώτος εξοστρακίζεται αφού συνδέεται με την καταστροφή. Αυτή η σύνδεση συντελεί στη δημιουργία της ανοίκειας κατάστασης ακόμα και στην περίπτωση αντιμετώπισης ενός ομοιώματος κάποιου άλλου, πέραν του εαυτού. Εκτός από τον διπλασιασμό του εαυτού, το ενδιαφέρον του γνωστού ψυχαναλυτή κινεί και η επανάληψη ως μέσο προς το ανοίκειο. Η επανάληψη αυτή μπορεί να αφορά έναν αριθμό που συνεχώς κάνει αισθητή την παρουσία του ή έναν δρόμο στον οποίο καταλήγουμε διαρκώς χωρίς τη θέλησή μας, και γενικότερα οτιδήποτε επαναλαμβάνεται χωρίς να το επιθυμούμε ή να το επιδιώξουμε συνειδητά. Το αίσθημα από μια τέτοια εμπειρία μοιάζει να έχει πολλές ομοιότητες με τις καταστάσεις που συχνά παρουσιάζονται στα ανθρώπινα όνειρα, στα οποία γεγονότα επαναλαμβάνονται χωρίς κανείς να μπορεί να τα διακόψει. Αυτός ο καταναγκασμός της επανάληψης αντλεί την προέλευσή του από αυτοματοποιημένες αντιδράσεις που σχετίζονται με την ενδότερη φύση των ενορμήσεων, και παρουσιάζεται ιδιαίτερα ισχυρός αφού υπερισχύει της τάσης προς ηδονή και οδηγεί σε παρορμήσεις που εκφράζονται έκδηλα σε μικρά παιδιά και νευρωτικούς ασθενείς μέσω συμπτωμάτων που εμφανίζονται κατ εξακολούθηση. Μπορεί ο διπλασιασμός και η ακούσια επανάληψη να αποκαλύπτουν τη φύση του ανοίκειου και να τον κατατάσσουν σε εκείνο το ενδιάμεσο γκρίζο πεδίο ανάμεσα στο ασυνήθιστο και το τρομακτικό, ωστόσο συχνά η α- νοίκεια κατάσταση μοιάζει να ταυτίζεται απευθείας με το τρομακτικό δημιουργώντας παρεξηγήσεις. Ο Freud δέχεται ότι οι δυο έννοιες παρουσιάζουν συγγένεια κάποιου βαθμού, όμως παρατηρεί ότι το ανοίκειο δε χρησιμοποιείται απαραίτητα για να περιγράψει σκληρές τρομακτικές καταστάσεις. Προσπαθώντας να ξεδιαλύνει την άστοχη αυτή ταύτιση δηλώνει ότι δεν είναι όλα τα τρομακτικά γεγονότα ή αντικείμενα ανοίκεια, χρησιμοποιώντας σαν παράδειγμα το θάνατο, ο οποίος ήταν πάντα ένα τρομακτικό θέμα που η ιδέα του οδήγησε στη δημιουργία διαφόρων τρόπων άμυνας, ό- πως η θρησκεία και η παραψυχολογία. Το τρομακτικό στο θάνατο για το 12 Ό.π., σ

15 Freud είναι αυταπόδεικτο και οφείλεται σε μια αρχέγονη συναισθηματική αντίδραση σε συνδυασμό με τη δυσκολία της σύγχρονης επιστήμης να δώσει τις κατάλληλες απαντήσεις. Έτσι, η θέα ενός νεκρού σώματος μπορεί να χαρακτηριστεί τρομακτική, αλλά θα ήταν λάθος να θεωρηθεί και ανοίκεια. Το ανοίκειο κρύβεται σε καταστάσεις που έχουν απωθηθεί και επανέρχονται, και ο φόβος του θανάτου δεν μοιάζει να έχει απωθηθεί αφού είναι διαχρονικά παρόν στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ωστόσο, σε κάποιες λεπτές αποχρώσεις της καθημερινής ζωής, ο φόβος αυτός μοιάζει να μετριάζεται και κατά κάποιο τρόπο να απωθείται μετασχηματιζόμενος σε αίσθημα ευσέβειας ή μηδενισμού. Έτσι, όταν επανέρχεται με οποιαδήποτε αφορμή ή υπαινιγμό, μπορεί να δημιουργήσει την ανοίκεια κατάσταση 13, η οποία ό- μως δε θα πρέπει να ταυτίζεται με το γνήσιο τρόμο που μπορεί να προκαλέσει η άμεση επαφή με την εμπειρία του θανάτου. Εκτός από το ομώνυμο δοκίμιό του, ο Freud αναφέρεται ξανά στο ανοίκειο σε ένα επόμενο έργο του, με τίτλο Το μέλλον μιας αυταπάτης. Παρατηρώντας τον εξανθρωπισμό της φύσης, ερμηνεύει την διάθεση του πολιτισμού να φέρει το φυσικό κόσμο στα μέτρα του και να μπορέσει με αυτόν τον τρόπο να ξεπεράσει το ανοίκειο συναίσθημα, αυτήν την ανησυχητική ξενότητα που συνδέεται με το άγχος, και προκαλείται από τη βιαιότητα των στοιχείων της φύσης και το ίδιο το γεγονός του θανάτου. Για να τα καταφέρει, επιστρατεύει μεταξύ άλλων και τη θρησκεία η οποία μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο την αίσθηση ότι έχει βρει το σπίτι του μέσα στο ανοίκειο 14. Στο έργο του αυτό, η έννοια δεν παρουσιάζεται σαν ψυχικό σύμπτωμα ή λογοτεχνικό μέσο, αλλά περισσότερο σαν μια ψυχική διαδικασία 13 Το ανοίκειο παράγεται συνήθως όταν η πραγματικότητα και η φαντασία συμπλέκονται, όπως όταν κάτι που μέχρι στιγμής θεωρούσαμε φανταστικό εμφανίζεται ως πραγματικό, ή όταν ένα σύμβολο επενδύεται με όλες τις δυνατότητες και το νόημα του συμβολιζόμενου (Freud, 1919:251). Η τελευταία πρόταση αναφέρεται στην μετατόπιση των συμβόλων (όπως για παράδειγμα οι λέξεις μαγεία, ανιμισμός, θάνατος κ.ά.) από τον συμβολισμό και τη δήλωση της υλικής πραγματικότητας στο πεδίο της φαντασίας η οποία αρχίζει να κυριαρχεί, να υλοποιείται και να ορίζει τον υλικό κόσμο. Έτσι, οι συμβολικές διαδικασίες αποδυναμώνονται, ενώ το σύμβολο παύει να θεωρείται πια ως τέτοιο αφού παίρνει μια σαφή υλική υπόσταση. Αυτή η υλικότητα του συμβόλου κυριαρχείται από τις φαντασιώσεις, δηλαδή τις αναπαραστάσεις των ενορμήσεων, και κάνει με αυτόν τον τρόπο ορατούς τους κρυμμένους φόβους και επιθυμίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια παρουσιάζει ιδιαίτερη ασάφεια, αφού η εμπλοκή της φαντασίας στην πραγματικότητα παρουσιάζει πολλές διαβαθμίσεις και θίγει το θέμα της αντιληπτικότητας που είχε θέσει ο Jentsch. 14 Freud, Sigmud. Το μέλλον μιας αυταπάτης (1927), μτφρ. Δ. Νταβέας. Αθήνα: Εκδόσεις Printa, 2003, σ.98. Η φράση στο πρωτότυπο είναι Heimisch im Unheimlichen. 15

16 που ορίζει την αντίληψη και την ανάγνωση του κόσμου, και προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να σταθεί απέναντι στο άγνωστο, να το χαλιναγωγήσει και να του δώσει μια νέα μορφή μέσω του πολιτισμού 15. Επίσης, μια κατάσταση που πλησιάζει αυτή του ανοίκειου αλλά δεν ορίζεται ως τέτοια, περιγράφεται από το Freud στο Γράμμα προς το Ρομαίν Ρολάν. Σε ηλικία 81 χρόνων, τρία χρόνια πριν το θάνατό του, ο Freud γράφει για το στιγμιαίο αίσθημα άρνησης του γνήσιου της εμπειρίας που του δημιουργήθηκε όταν αντίκρισε για πρώτη φορά την Ακρόπολη. Η εμπειρία αυτή που περιγράφεται με τη φράση αυτό που βλέπω δεν είναι αληθινό ενώ στην πραγματικότητα είναι, προσδιορίζεται ως αλλόκοτη 16 (entfremdungsgefuhl), και συνιστά σύμφωνα με τον ίδιο μια διαταραχή της μνήμης που σχετίζεται άμεσα με τις διαδικασίες απώθησης αναμνήσεων και δυσάρεστων εμπειριών. Το αλλόκοτο παρατηρείται όταν μας φαίνεται ξένο ένα μέρος της πραγματικότητας, σε αντίθεση με το φαινόμενο της αποπροσωποποίησης, που εκδηλώνεται όταν μας φαίνεται ξένο ένα μέρος του εγώ και μπορεί να οδηγήσει σε ψυχικές διαταραχές όπως ο διχασμός προσωπικότητας 17. Η παραπάνω περιγραφή του αλλόκοτου συνδέεται με το ανοίκειο, αφού και οι δυο καταστάσεις ενεργοποιούνται μέσω της αναμέτρησης του εγώ με εξωτερικά ερεθίσματα και α- ντλούν την προέλευσή τους από απωθημένες εμπειρίες. Οι παραπάνω μελέτες, όπως και συνολικά το έργο του Freud, επηρεάστηκαν από τα κύματα εμπόλεμων καταστάσεων στα οποία βρισκόταν ολόκληρη η Ευρώπη και εντάσσονται στο σύνολο ευρύτερων προσπαθειών να ερμηνευτούν οι ανθρώπινες αντιδράσεις στο συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο. Από τότε, η έννοια του ανοίκειου εξελίχθηκε, παρουσίασε ενδιαφέρουσες διευρύνσεις στο πέρασμα των χρόνων που σχετίζονται πάντα με γενικότερες πολιτισμικές αλλαγές και αρκετές φορές απομακρύνθηκε από το πεδίο της ψυχoλογίας. Παρόλα αυτά, η γενικότερη κριτική στο συνολικό έργο 15 Kristeva, Julia. Ξένοι μέσα στον εαυτό μας (1991), μτφρ. Β. Πατσογιάννης. Αθήνα: Εκδόσεις Scripta, 2004, σ Το ανοίκειο συχνά συνδέεται με το αλλόκοτο. Σύμφωνα με το σημείωμα την Ε. Βαϊκούση, μεταφράστριας του δοκιμίου Das Unheimlhich στα ελληνικά, ο Θ.Τζαβάρας έχει προτείνει ως μετάφραση του Unheimlich τη λέξη αλλόκοτο. Η ίδια ωστόσο, επιλέγει τη λέξη ανοίκειο, επειδή διατηρεί την αναφορά στον οίκο που παρουσιάζεται και στο γερμανικό όρο. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στο επίμετρο της έκδοσης, ο Κ. Δοξιάδης συνδέει το νόημα του heimlich με το μύχιο, μια λέξη που παραπέμπει στον μυχό (του κόλπου) που στα αρχαία ελληνικά παραπέμπει στο ενδότερο μέρος της οικίας. Βλ. Freud S. Το ανοίκειο, Αθήνα: Εκδόσεις Πλέθρον, Και οι δυο περιπτώσεις αποτελούν μεθόδους άμυνας. Τόσο το αλλόκοτο όσο και η αποπροσωποίηση ενεργοποιούνται ώστε ένα δεδομένο εξωτερικό ερέθισμα ή εσωτερικό χαρακτηριστικό του ατόμου- να μην πλησιάσει το εγώ. 16

17 του γνωστού ψυχολόγου οδήγησε στην αμφισβήτηση του φροϋδικού μοντέλου του ψυχολογικού ατόμου, το οποίο συνιστά το υποκείμενο και στο δοκίμιό του για το ανοίκειο. Το μοντέλο αυτό, στο οποίο έχει στηρίξει ο Freud όλες τις μελέτες του, αναθεώρησε το συνειδητό υποκείμενο και ήταν ένα από τα μοντέλα που οδήγησαν σταδιακά στην αναθεώρηση του καρτεσιανού cogito 18. Mέσω της εισαγωγής της έννοιας του ασυνείδητου, o Freud κατέδειξε τη διάσπαση στην καρδιά κάθε ταυτότητας, προσφέροντας νόημα και στη διαδικασία της ψυχανάλυσης που αναμετράται διαρκώς με το παρελθόν. Η κριτική που του ασκήθηκε, όμως, έκανε λόγο για μια νέα αίσθηση ότι κάποιος μπορεί απλά να κατασκευάσει τον νέο του εαυτό που επιθυμεί 19 συνιστώντας τη μετάβαση από την έννοια της ταυτότητας σε αυτήν της συνεχούς ταυτοποίησης 20, σε αναλογία με τον κόσμο που δεν είναι αλλά 18 Σύμφωνα με το S.Hall, άλλοi θεωρητικοί που συνέβαλαν στην αποκέντρωση του υποκειμένου ήταν οι Marx, Foucault, Saussure, Butler. Βλ. Hall S. et., 2003: Jeffrey, D. Post Human. FAE Musee d Art Contemporain. Lausanne: Pully, 1992, σ Ψυχαναλυτές τις τελευταίες τρεις δεκαετίες προσπάθησαν να αναγνώσουν κριτικά το έργο του Freud. Ένας από αυτούς ήταν ο Lacan, ο οποίος μεταξύ άλλων διάβασε στο Freud τη διαδικασία εκμάθησης της ταυτότητας ως όλον από το βρέφος τα πρώιμα στάδια ανάπτυξής του. Η ενιαία ταυτότητα δεν αναδύεται ταυτόχρονα με τη γέννηση του ανθρώπου αλλά σχηματοποιείται σταδιακά κατά τη διάδραση με τους άλλους και κυρίως τους γονείς. Κατά τα πρώιμα παιδικά χρόνια, το βρέφος βλέπει τον εαυτό του να καθρεπτίζεται στις αντιδράσεις και τις συμπεριφορές των άλλων, οι οποίες το ορίζουν και το καθιστούν σταδιακά υποκείμενο. Το καθρέφτισμα αυτό καθορίζει τα χρόνια αυτά, για αυτό και ο Λακάν τα ονομάζει χρόνια του καθρέπτη. Μεγάλη σημασία, σύμφωνα με το Lacan, έχει η επαφή του βρέφους με τη συμβολική διάσταση του πολιτισμού, την οποία κοινωνά μέσω της συμβολικής κατασκευής του ίδιου, όπως την αναγνώσκει στο βλέμμα των άλλων. Αυτή η συμβολική κατασκευή του εαυτού που θα του δώσει την αίσθηση της πληρότητας όταν την παραλάβει από τον καθρέπτη και την ενσωματώσει, είναι η πρώτη από τα διάφορα συμβολικά πολιτισμικά συστήματα που θα καλεστεί να κατανοήσει και να αναπαράγει, όπως η γλώσσα, η σεξουαλική διαφορά, η οικογενειακή δομή κλπ. Η είσοδος σε αυτό το πλαίσιο πολιτισμικής εκμάθησης συνοδεύεται από συναισθήματα αμφιθυμίας και διχασμού απέναντι στα υποκείμενα που συναντά, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό, ακόμα κι αν δεν τον έχει ορίσει ακόμα ως τέτοιο. Η κυριαρχία των αρσενικών ή θηλυκών χαρακτηριστικών του και η απαξία των αντιθετικών τους, τα ταυτόχρονα αισθήματα αγάπης και μίσους για τον πατέρα (ή το αντίστοιχο άτομο που τάσσεται δίπλα στη μητέρα), η επιθυμία της μητέρας και η ταυτόχρονη τάση άρνησής της, καθώς και άλλες πάλεις τέτοιου είδους οδηγούν στο σχηματισμό ενός διχασμένου υποκειμένου, το οποίο παραμένει έτσι καθ όλη τη διάρκεια της ζωής 17

18 συνεχώς γίνεται. Σε αυτό το πλαίσιο μεταβάλλεται συνεχώς και η ανοίκεια κατάσταση, αφού πρόκειται για το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ορισμένων ερεθισμάτων με ένα διαρκώς νέο πρόσωπο. Αυτή η διαρκής αλλαγή δεν αναίρεσε τελικά τελείως την έννοια του ψυχολογικού ατόμου, αλλά την διάσπασε, αποκηρύττοντας τη μια αλήθεια του προσώπου και παραδεχόμενη την πολλαπλότητα των ταυτοτήτων που ένα άτομο μπορεί να παραλάβει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η σχέση του χαρακτήρα των πολλαπλών ταυτοτήτων και του παρελθόντος μοιάζει να είναι διαρκής, και για αυτό το λόγο το μοντέλο του ψυχολογικού ατόμου δεν έχει πλήρως απορριφθεί. Σε κάθε περίπτωση, το ερώτημα αν η μελέτη του Freud μπορεί να συνεισφέρει στις νέες εκφάνσεις του ανοίκειου έχει απαντηθεί από τους μελετητές της ανοίκειας κατάστασης, οι οποίοι έχουν κοινό τόπο πολλές από τις παρατηρήσεις του, και κυρίως αυτές που σχετίζονται με τη διαδικασία απώθησης. Αυτές συνετέλεσαν μέχρι ένα βαθμό και στη σύνδεσή του με το χώρο, αποκαλύπτοντας στοιχεία μιας ιδιαίτερης χωρικότητας. του. Η αίσθηση του ενός εαυτού εμφανίζεται ως ψευδής, λόγω της φαντασίωσης της πληρότητας που έκανε την παρουσία της μπροστά στον καθρέπτη. Η ταυτότητα επομένως είναι πάντα ατελής, και η ενότητά της παραμένει διαρκώς σε ένα επίπεδο φαντασιακό. Διαμορφώνεται συνεχώς και επαναπροσδιορίζεται ακόμα και σε ένα ενήλικο άτομο ο επαναπροσδιορισμός αυτός οδηγεί προς τη διαδικασία της ταυτοποίησης, η οποία μπορεί τελικά να αντικαταστήσει την έννοια της ταυτότητας, αφού ενσωματώνει το χρονικό πλαίσιο που επιτρέπει την αλλαγή. Οι συνεχείς ταυτοποιήσεις αποτελούν εκφράσεις του εγώ και καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι άλλοι την ύπαρξή μας, αλλά και από την εσωτερική τάση για ανάληψη ενός ρόλου, που θα μας οδηγήσει στην ικανοποίηση της πρωταρχικής φαντασίωσης, πηγάζοντας ουσιαστικά από το ασυνείδητο. Αυτά τα δυο δεδομένα ορίζουν τη βιογραφία μας και τον τρόπο που την αντιλαμβανόμαστε, οδηγώντας σε πολλαπλές εναλλασσόμενες ταυτοποιήσεις κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. Lacan, Jacques. Ecrits. New York: W. Norton, 2007 και Dor Joel, Εισαγωγή στην Ανάγνωση του Lacan, τόμος 2 (Η δομή του υποκειμένου), Αθήνα: Εκδόσεις Πλέθρον,

19 Β. Η χωρικότητα του ανοίκειου: χωρικοί μετασχηματισμοί στο χρόνο. Ο χώρος χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη πολυπλοκότητα, η οποία ο- φείλει πολλά στη διαρκώς υπό διαπραγμάτευση κατανομή του καθώς και στον ευμετάβλητο χαρακτήρα του, αφού πρόκειται για ένα στοιχείο εν τω γίγνεσθαι, προσφερόμενο σε διαφορετικές αντιλήψεις, αναγνώσεις, συμβολισμούς και χρήσεις 21. Εντός του συνεχώς γινόμενου χώρου πραγματοποιούνται όλες οι διαδικασίες που προσδιόρισε ο Freud ως καταστατικές για το ανοίκειο η μετάβαση από την αίσθηση οικειότητας στην αποξένωση, η αποπροσωποποίηση ενός γεγονότος, η επαναφορά ενός απωθημένου συμπλέγματος ή μιας υπερνικημένης δοξασίας, καθώς και το φαινόμενο του διπλασιασμού και της ακούσιας επανάληψης πραγματοποιούνται σαφώς σε ένα χωρικό πλαίσιο. Ωστόσο, ο Freud δε προσδιόρισε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του χώρου που μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία της ανοίκειας κατάστασης. Ακόμα και στην περίπτωση της επίσκεψης στην Ακρόπολη όπου του δημιουργήθηκε το συναίσθημα του αλλόκοτου, το ενδιαφέρον του μετατοπίζεται γρήγορα από το χώρο στην ψυχολογική φύση του ατόμου, την οποία ερμηνεύει με τα γνωστά ερμηνευτικά του μέσα χωρίς να δώσει περισσότερες πληροφορίες για τη σχέση του αλλόκοτου με το χωρικό πλαίσιο που το προκαλεί και εντός του οποίου προκαλείται. Ωστόσο, το παραπάνω παράδειγμα αποτελεί πράγματι ένδειξη ότι υπάρχει κάποιος δεσμός ανάμεσα στο χώρο και το αλλόκοτο. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν ισχύει το ίδιο και για το ανοίκειο, και αν η απάντηση είναι θετική, με ποιόν τρόπο ο χώρος αποκτάει ενεργητικό ρόλο παύοντας να αποτελεί απλά το φόντο στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Προς διερεύνηση του παραπάνω ερωτήματος, εντοπίζονται οι σημαντικότεροι χωρικοί μετασχηματισμοί της ανοίκειας κατάστασης στο χρόνο και επισημαίνεται η αναπόφευκτη σύνδεσή τους με ευρύτερες πολιτισμικές διεργασίες 22. α. Το ανοίκειο στον οίκο: Η πτώση του Οίκου των Usher. Η γλωσσολογική ανατομία του ανοίκειου καταδεικνύει την άμεση σχέση του με τον οίκο, ο οποίος συνδέεται με το γνωστό, το δεδομένο και το 21 Βαϊου, Ντίνα. Πόλη και πολίτες : Η καθημερινή ζωή και το δικαίωμα στην πόλη, από Η βιώσιμη πόλη, επιμ. Μοδινός Μ. - Ευθυμιόπουλος Η. Αθήνα: Εκδόσεις Στοχαστής- ΔΙΠΕ, σσ Η μελέτη δεν είναι εξαντλητική σε κανένα βαθμό, απλά θίγει σημεία της πορείας του ανοίκειου που χαρακτηρίζουν την πορεία του στο χρόνο με σκοπό την καλύτερη κατανόηση του όρου. 19

20 ασφαλές. Έτσι, μια χωρική συνθήκη ενσωματώνεται εξαρχής στον όρο, όπως ο γερμανικός όρος unheimlich εγκαθίσταται στο heimlich πριν καν προστεθεί το στερητικό un. Η στέρηση των χαρακτηριστικών του γνωστού και ασφαλούς από ένα αντικείμενο δεν αρκούν για να το εντάξουν στη σφαίρα του ανοίκειου, αφού θα πρέπει να συνοδεύονται από την επαναφορά του σε ένα χρόνο που αυτή δεν είναι επιθυμητή, ώστε να ανοίγονται με αυτόν τον τρόπο οι πιθανότητες για τη δημιουργία φόβου πέρα από το άγχος και αίσθησης ανασφάλειας στην πιθανή συνάντηση μαζί του. Συχνά, αυτό το αντικείμενο είναι κυριολεκτικά ο ίδιος ο οίκος, όπως φαίνεται από πολλά παραδείγματα λογοτεχνίας των τελών του 19 ου αιώνα, με πιο χαρακτηριστικά τα διηγήματα του Edgar Allan Poe, καθώς και του Α.Τ.Α. Hoffmann, στα οποία εν μέρει βάσισε ο Freud τη μελέτη του για το ανοίκειο. Μια από τις πιο γνωστές νουβέλες του Poe που έχει συσχετιστεί άμεσα με την ανοίκεια κατάσταση είναι Η πτώση του Οίκου των Usher (The fall of the House of Usher). Δημοσιευμένη για πρώτη φορά το 1840 στο έργο του Tales of Grotesque and Arabesque αποτελεί μια από τις πιο δημοφιλείς ιστορίες του συγγραφέα. Μολονότι συγκεντρώνει στερεότυπα που παρουσιάστηκαν κατ επανάληψη στα έργα πολλών από τους ρομαντικούς προκάτοχους του Poe, όπως η εμμονή στο σκοτάδι, η επιβλητική ατμόσφαιρα και οι ανεξήγητοι από το μυαλό κίνδυνοι, το έργο αυτό θεωρείται ότι συνέβαλε σημαντικά στην εξέλιξη των ατμοσφαιρικών διηγημάτων μεταφυσικού μυστηρίου. Αυτό συνέβη κυρίως λόγω του έντονου συμβολισμού και της ισχυρής παρουσίας του ψυχολογικού στοιχείου, καθώς και της συνεχούς υπόνοιας και όχι άμεσης εμφάνισης του κινδύνου, στοιχεία που αποτέλεσαν και αίτια για ευρύτερη μελέτη του έργου κατά τον 20 ο αιώνα. Το διήγημα περιγράφει τις τελευταίες ημέρες των εναπομεινάντων μελών μιας αριστοκρατικής οικογένειας, του Roderick και της Madlin Usher, μέσα από τα μάτια ενός παλιού παιδικού φίλου του πρώτου που ε- πισκέπτεται την οικία τους. Όπως περιγράφει ο αφηγητής παρατηρώντας τον Οίκο των Usher από το εξωτερικό, είχε πελιδνή πρόσοψη τα παράθυρά του ήταν σα μάτια αδειανά το ξεθώριασμα από το χρόνο ήταν χτυπητό και το συναίσθημα που ένιωσε από το θέαμα αυτό ήταν παρόμοιο με το ξύπνημα από την ονειροπαρσία του οπίου. Για να ξεπεράσει την αρχική του αποστροφή, προσπαθεί να παρατηρήσει τον οίκο μέσω του αντικατοπτρισμού στη μικρή λίμνη που βρισκόταν πλάι του, όμως το είδωλο αντί να τον ανακουφίσει του προκαλεί ένα ρίγος πιο παγερό από πρωτύτερα. Προσπαθώντας να εξηγήσει αυτά του τα συναισθήματα, θυμάται την ιδιομορφία της οικογένειας και την έντονη παρουσία της αιμομιξίας στο γενεαλογικό της δέντρο, και υποθέτει ότι ίσως η ελαττωματικότητα της κατευθείαν γενεαλογίας και η απαράκλητη μεταβίβαση του πατρογονικού 20

21 σπιτιού που συνεπαγόταν από πατέρα σε γιό, να είχε στο τέλος αφομοιώσει τόσο πολύ το σπίτι με τους ανθρώπους που o Οίκος των Usher κατέληγε να έχει τα χαρακτηριστικά του εκφυλισμού που θα παρουσιάζονταν αναπόφευκτα και στα φυσικά μέλη του. Παρατηρώντας την οικία από το εσωτερικό, ο αφηγητής παρατηρεί σκοτεινούς και περίπλοκους διαδρόμους και μια διακόσμηση επιβλητική και παρακμασμένη. Ωστόσο, παραδέχεται ότι όλα αυτά μου ήταν γνώριμα, ω- στόσο απορούσα πόσο άγνωρες ήταν οι αλλόκοτες φαντασίες που ανάδευαν μέσα μου αυτές οι συνηθισμένες εικόνες. Σε ένα δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού συναντά τον παιδικό του φίλο και παρατηρεί μια μεγάλη αλλαγή που οφειλόταν στην αρρώστια που τον είχε καταλάβει, αποτέλεσμα του μαρασμού που του προκάλεσε η μακροχρόνια ασθένεια της αδερφής του, της μοναδικής του συντρόφου για χρόνια. Για να βοηθήσει το φίλο του, ο α- φηγητής προσπαθεί τις επόμενες μέρες να τον απασχολήσει με συνήθειες της νιότης τους, όπως η μουσική και η ζωγραφική, όμως συνειδητοποιεί ότι η ψυχοσωματική κατάπτωση του Usher αποτυπώνεται τόσο στις μελωδίες όταν αυτοσχεδιάζει με τη κιθάρα όσο και στους πίνακες που ζωγραφίζει, οι οποίοι έμοιαζαν να αποτυπώνουν αόριστα αχαλίνωτες φαντασιώσεις. Έκπληκτος συμπέρανε ότι αν υπάρχει ένας θνητός που ζωγράφισε μια ιδέα αυτός ο θνητός ήταν ο Roderick Usher. Μια από τις επόμενες θυελλώδεις νύχτες, η αδερφή του Roderick, Madlin, πεθαίνει και θάβεται σε μια κρύπτη στο υπόγειο του κτιρίου. Ο α- δερφός της τη θρηνεί βυθισμένος στη μελαγχολία μέχρι ένα βράδυ που υ- πόκωφοι ήχοι οδηγούν τον ίδιο και τον αφηγητή στο υπόγειο. Ανοίγοντας την κρύπτη, βλέπουν τη Madlin στο κατώφλι τρέμοντας το σκελετωμένο της κορμί μαρτυρούσε μια άγρια πάλη έγειρε προς τα μέσα κι έπεσε βαριά στον αδερφό της. Ο αφηγητής έντρομος φεύγει τρέχοντας από το αρχοντικό, και αφού απομακρύνθηκε αρκετά, γυρίζει και κοιτάζει πίσω. Μια ρωγμή που ξεχώριζε κατέβαινε ως τα θεμέλια πλάτυνε γοργά και είδα τους χοντρούς τοίχους να χωρίζουνε στη μέση. Στο κείμενο εντοπίζονται αρκετά χαρακτηριστικά που αναφέρει ο Freud στο δοκίμιό του για το ανοίκειο. Κάποια είναι απλώς εντυπώσεις του α- φηγητή, όπως το αίσθημα της αποξένωσης, το αποκρουστικό του ομοιώματος του οίκου στη λίμνη που αποτελεί μια σαφή χωρική έκφραση- και η αίσθηση ότι παλινδρομεί σε μια κατάσταση ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, ενώ άλλα παρουσιάζονται ως γεγονότα, με σημαντικότερο αυτό της ταφής μιας ζωντανής. Το τελευταίο, παρουσιαζόμενο ως πραγματικότητα στο διήγημα μοιάζει να ξεφεύγει από τα όρια του ανοίκειου και να κινείται στην περιοχή του τρόμου, ακριβώς επειδή περιγράφεται παραστατικά και δεν αναφέρεται στην γκρίζα περιοχή ανάμεσα στην πραγματικότητα και το όνειρο μέχρι το σημείο αυτό, ο Οίκος των Usher 21

22 The House of Usher (clip) Kratky Film, Prague. 16 min. B/W. 22

23 περιγράφει σταδιακά την ανοίκεια κατάσταση κυρίως μέσω υπαινιγμών. Μάλιστα στη συνέχεια δηλώνεται και πιο γλαφυρά μέσω της περιγραφής του αφηγητή όταν αντίκρισε για πρώτη φορά τη διακόσμηση του σπιτιού, παραδεχόμενος ότι ενώ όλα του ήταν γνώριμα είχαν την ικανότητα να του προκαλούν άγνωρες φαντασίες. Παρατηρώντας κανείς ψύχραιμα την περιγραφή του Οίκου, καταλαβαίνει ότι τα χαρακτηριστικά του παρουσιάζουν πράγματι ομοιότητες με πλήθος άλλων κτιρίων της εποχής, για αυτό και η ανοίκεια κατάσταση που δημιουργείται στον αφηγητή στηρίζεται σαφώς στην υποκειμενική του γνώμη και όχι στα χαρακτηριστικά του ίδιου του κτιρίου. Αυτή είναι μια σύμβαση που ισχύει σε κάθε μελέτη ενός λογοτεχνικού κειμένου, αφού οι πληροφορίες που δεχόμαστε κατά την ανάγνωση αντιπροσωπεύουν τον αφηγητή και χρησιμοποιούνται με τέτοιο τρόπο ώστε ο συγγραφέας να πετύχει το σκοπό του. Στο συγκεκριμένο διήγημα, ο Poe χρησιμοποιεί την οικία της οικογένειας σα μια πλούσια συμβολική αναπαράσταση των δυο δίδυμων κατοίκων του. Οι ήρωες δρουν εντός του, σε ένα εσωτερικό χώρο απομονωμένοι από άλλα ερεθίσματα, και οι πράξεις τους αποτυπώνονται στο κτίριο. Από την παρακμή της οικογένειας λόγω της παράδοσης στην αιμομιξία, μέχρι το θάνατο των τελευταίων εναπομεινάντων της γενεαλογίας των Usher και τον ταυτόχρονο θάνατο του κτηρίου, ο οίκος παρουσιάζεται σαν ένα υποκείμενο που πάσχει και ενεργεί, πρωταγωνιστώντας το ίδιο δυναμικά όπως και τα πρόσωπα. Ο χώρος που συχνά είναι το φόντο των δράσεων έρχεται στο προσκήνιο, προσωποποιείται και συνιστά ένα δυσοίωνο περιβάλλον, περιγράφοντας με υλικά χαρακτηριστικά την κατάσταση των κατοίκων του και διατηρώντας τη άμεση και διαρκή σύνδεσή του με την ιστορία της οικογένειας μέχρι το τέλος. Το ανοίκειο γίνεται χαρακτηριστικό του οίκου για τον επισκέπτη, για έναν άνθρωπο που δεν ταυτίζεται μαζί του και εκφράζεται χωρικά σαν ένα ξένο σώμα που επανέρχεται διαρκώς στο προσκήνιο και ενώ αρχικά μοιάζει γνώριμο, τελικά δεν είναι. Αυτή η αρχική εντύπωση που αποδεικνύεται λανθασμένη εντάσσει τον οίκο των Usher στα λογοτεχνικά παραδείγματα χώρου που λειτουργούν σαν ενεργητικά υποκείμενα και μπορούν να προκαλέσουν την ανοίκεια κατάσταση. Άλλο παράδειγμα στη λογοτεχνία είναι η κατοικία του συμβούλου Krespel, όπως την περιγράφει ο Hoffmann στο διήγημά του Rat Krespel. Και στα δυο παραδείγματα, το ανοίκειο παράγεται σε εσωτερικούς χώρους κατοικιών αστών ή αριστοκρατών σε παρακμή. Πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη χωρική έκφραση του ανοίκειου και σύμφωνα με το Vidler, το γεγονός αυτό δεν είναι τυχαίο αλλά συσχετίζεται άμεσα με την εποχή στην οποία γράφηκαν τα έργα, αφού το ανοίκειο που αποτυπώθηκε στη λογοτεχνία των Poe και Hoffman αναφέρεται σε ευρύτερους φόβους. Κάνοντας 23

24 The House of Usher (clip) Kratky Film, Prague. 16 min. B/W. 24

25 ένα άλμα στο συλλογισμό του, υποθέτει ότι το ανοίκειο, όπως παρουσιάζεται στα παραπάνω διηγήματα, μπορεί να χαρακτηριστεί σαν το ουσιώδες είδος φόβου των αστών... μιας τάξης πρόσφατα καθιερωμένης, όχι ακριβώς σπίτι στο σπίτι της 23. Σύμφωνα με τον Cristoph Grunenberg και το κείμενό του Life is a dead circus: the spectacle of the real, το εσωτερικό της κατοικίας των αστών την εποχή εκείνη καλείτο να διασφαλίσει τους κατοίκους του από το άγνωρο εξωτερικό και είχε επιφορτιστεί με διάφορα ισχυρά νοήματα, πολλά από τα οποία βασίζονταν στην ηγεμονική πατριαρχική δομή της οικογένειας. Η τελευταία μάλιστα στηρίχτηκε φυσικά και πνευματικά στο εσωτερικό της οικίας καταλύματος που αποκτούσε χαρακτήρα καταφυγίου, καταλήγοντας να αναπαριστά ολόκληρο το σύμπαν, αφού εντός του γίνονταν προσπάθειες να συνυπάρξουν το παρελθόν με το παρόν σε μια διαρκή συνέχεια, και το γηγενές με το πολύ μακρινό μέσω της δημιουργίας ενός πολύπλοκου μικρόκοσμου 24. Η πιθανότητα διάρρηξης αυτού του επισφαλούς κεκτημένου ήταν φυσικό να υπονοεί αλυσιδωτές διαρρήξεις σε διαφορετικά επίπεδα σημασίας και νοήματος, και παρουσιαζόταν ιδιαίτερα ισχυρή λόγω της δαιμονοποίησης της εργατικής τάξης, η οποία εμφανίζεται το πρώτο μισό του 19 ου αιώνα πίσω από την αόριστη έκφραση επικίνδυνες τάξεις που συναντάται συχνά σε κείμενα αστών. Οι επικίνδυνες τάξεις ήταν μια κατηγορία που ενώ προσπαθεί να παραμείνει ασαφής, συμβολοποιούσε τις τάξεις των παριών και εργατών και συνδέθηκε τόσο με τους εργατικούς αγώνες για καλύτερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης, όσο και με την έξαρση της εγκληματικότητας, τις επιδημίες που προκαλούσε η εξαθλίωση, και κατά επέκταση το θάνατο 25. Πίσω από τη αυτή τη συμβολοποίηση κρύβεται μια κοινωνική κατασκευή αποστροφής που συνδέεται άμεσα με τον χώρο εκτός της οικίας των αστών και μετατρέπει το εσωτερικό των κατοικιών τους σε ένα χώρο εύθραυστο αλλά ασφαλή. Για αυτό το λόγο, αυτό το ύστατο οχυρό μοιάζει το πιο κατάλληλο μέρος για να αναπαρασταθούν οι φόβοι της τάξης, αφού η υλική ευημερία που προσφέρει μπορεί να χάσει τη εύκολα την αξία της με την είσοδο ενός άγνωστου επισκέπτη και η ασφάλεια οικειότητας που προσφέρει μπο- 23 Vidler, 1994: Grunenberg, Cristoph. Life is a dead circus: the spectacle of the real, in Kelley M. The uncanny. Cologne: Tate Liverpool, σ Η σύνδεση της εργατικής με τις επικίνδυνες τάξεις αποτυπώνεται σε πολλά έργα συγγραφέων, γελοιογράφων και σχολιαστών του 19 ου αιώνα. Στα πιο ακραία, ο απεργός εργάτης που δραστηριοποιείται διεκδικώντας νέα δικαιώματα αναπαριστάται ως τέρας του Φρανκεστάιν. Οι παραστάσεις αυτές γενίκευαν την προλεταριοποίηση και συνέβαλαν στη διαστρέβλωση της εμπειρίας του σχηματισμού των τάξεων. Βλ. Palmer, Bryan. Νύχτες βομβιστών από Κουλτούρες της νύχτας, Αθήνα: Εκδόσεις Σαββάλας, 2006, σσ

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς 50 ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς Συναίσθημα, Γοητεία, Ενστικτο, Φαντασία, Επιθυμία... Εμπειρία... Αστικό και Ανθρώπινο σώμα... Μάζα... Υπάρχουν φορές

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270)

Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Η μοναδικότητά σου! Της Jill Douka MBA, ACC Coach, Εισηγήτρια, Συγγραφέας. Η μοναδικότητά σου!

Η μοναδικότητά σου! Της Jill Douka MBA, ACC Coach, Εισηγήτρια, Συγγραφέας. Η μοναδικότητά σου! Η μοναδικότητά σου! Της Jill Douka MBA, ACC Coach, Εισηγήτρια, Συγγραφέας Ε- book Της Jill Douka MBA, ACC Coach, Εισηγήτρια, Συγγραφέας Η μοναδικότητά σου! 2 Συνήθης ή μοναδικός; Είναι ο καθένας μας ξεχωριστός

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του χώρου. Η ταυτότητα του χώρου Προσωπικός χώρος Εδαφικότητα Ιδιωτικότητα

Η έννοια του χώρου. Η ταυτότητα του χώρου Προσωπικός χώρος Εδαφικότητα Ιδιωτικότητα Η έννοια του χώρου Η ταυτότητα του χώρου Προσωπικός χώρος Εδαφικότητα Ιδιωτικότητα ο τρόπος χρήσης του χώρου συνιστά ένα επικοινωνιακό μέσο Προξημική Προξημική είναι η επιστημονική μελέτη της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Το άρθρο αυτό επιβεβαιώνει τη γνώµη πολλών φεµινιστών/ τριών κριτικών του κινηµατογράφου ότι το ανδρικό βλέµµα κυριαρχεί στις ταινίες

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Υπεύθυνος Καθηγητής: Σ. Γυφτόπουλος Σπουδάστριες: Χ. Τζοβλά, Χ. Χαρατσάρη Το θέατρο αποτελεί μια επικοινωνιακή

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επανάληψη

Εισαγωγή στην επανάληψη Εισαγωγή στην επανάληψη Στο κεφάλαιο αυτό ήρθε η ώρα να μελετήσουμε την επανάληψη στον προγραμματισμό λίγο πιο διεξοδικά! Έχετε ήδη χρησιμοποιήσει, χωρίς πολλές επεξηγήσεις, σε προηγούμενα κεφάλαια τις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 1 Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων Α. Κάνε κατάλληλο σχήμα,τοποθέτησε τα δεδομένα στο σχήμα και ονόμασε

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα