B. Η χωρικότητα του ανοίκειου: χωρικοί μετασχηματισμοί στο χρόνο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "B. Η χωρικότητα του ανοίκειου: χωρικοί μετασχηματισμοί στο χρόνο"

Transcript

1

2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή A. Το δοκίμιο του Freud B. Η χωρικότητα του ανοίκειου: χωρικοί μετασχηματισμοί στο χρόνο α. Το ανοίκειο στον οίκο: Η πτώση του Οίκου των Usher β. Το ανοίκειο στην πόλη: Μητρόπολη και νέες χωρικές συνθήκες γ. Το ανοίκειο και το ανέστιο: Heidegger και νοσταλγία για τη χαμένη εστία δ. Το ανοίκειο ως μεταφορά: Vidler και κριτική του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού Γ. Η χωρική έκφραση του ανοίκειου στο Haus u r. Επίλογος Βιβλιογραφία Παράρτημα 3

4 ...τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος πίσω από τοίχο, πέρασμα σε δωμάτιο, δωμάτιο σε δωμάτιο, πέρασμα σε δωμάτιο, τοίχος μπροστά από τοίχο, δωμάτιο σε δωμάτιο, δωμάτιο σε δωμάτιο, δωμάτιο σε δωμάτιο, κόκκινη πέτρα πίσω από το δωμάτιο, πέρασμα προς το δωμάτιο, πέρασμα στο πάτωμα, φως γύρω από το δωμάτιο, φως γύρω από το δωμάτιο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, δωμάτιο σε δωμάτιο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, ταβάνι κάτω από ταβάνι, τομή τοίχου μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο, τομή τοίχου μπροστά από τοίχο, τοίχος μπροστά από τοίχο... Τίτλοι φωτογραφιών του Haus U R 4

5 Εισαγωγή Το 1985, σε ηλικία μόλις 16 ετών, ο G. Schneider άρχισε να δημιουργεί έναν ιδιαίτερο μικρόκοσμο εντός της οικογενειακής οικίας του, στη μικρή πόλη της Γερμανίας Rheydt. Επρόκειτο για ένα τυπικό σπίτι της μεσαίας τάξης της γερμανικής επαρχίας, το εσωτερικό του οποίου τροποποιήθηκε με αργούς ρυθμούς με αποτέλεσμα να μεταλλαχθεί σε λαβύρινθο. Δωμάτια δημιουργήθηκαν μέσα σε δωμάτια, τοίχοι κατασκευάστηκαν μπροστά από ήδη υπάρχοντες τοίχους, ενώ πόρτες και παράθυρα αναδιαμορφώθηκαν, συχνά τοποθετημένα σε θέσεις που δε δικαιολογούσαν τη λειτουργία τους. Σταδιακά, το εσωτερικό του κτηρίου αποσπάσθηκε ολοκληρωτικά από το ε- ξωτερικό, με το φως και τον αέρα να δίνουν την ψευδαίσθηση ότι έρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον ενώ δημιουργούνταν με τεχνητά μέσα. Η κατασκευή του Haus u r, το οποίο παίρνει τον τίτλο του από τη γερμανική λέξη Haus (σπίτι) και τους όρους umbauter raum ή unsichtbarer raum (κατασκευασμένο ή αόρατο δωμάτιο αντίστοιχα) κράτησε 15 χρόνια, και ουσιαστικά ξεκίνησε πριν ο Schneider αποκτήσει τον τίτλο του απόφοιτου καλών τεχνών από τη σχολή του Μονάχου. Ζώντας μέσα σε αυτό όλα τα χρόνια της μεταμόρφωσής του, προέκυψε από την ανάγκη να αναδιαμορφώσει το χώρο κατοικίας του χωρίς να προσπαθήσει απαραίτητα η διαδικασία αυτή να οδηγήσει στη δημιουργία ενός έργου τέχνης. Το περίπλοκο σύστημα χώρων που δημιουργήθηκε τελικά, εμπεριέχει το στοιχείο της έκπληξης, του αποπροσανατολισμού και συχνά του φόβου. Οι αλλαγές δεν είναι τόσο εμφανείς με την πρώτη ματιά, με αποτέλεσμα οι επισκέπτες να πιστεύουν αρχικά ότι βρίσκονται σε μια κατοικία που δε διαφέρει πολύ από τις άλλες της γύρω περιοχής. Η αρχική αυτή εντύπωση αλλάζει σταδιακά όσο διεισδύουν στο εσωτερικό της, φανερώνοντας μια διαδικασία αλλαγής που μετατρέπει το σπίτι σταδιακά σε ένα άγνωρο μέρος. Περνώντας κάποιος επισκέπτης το κατώφλι, βρίσκεται μπροστά σε ένα διάδρομο με δυο πόρτες και μια σκάλα που οδηγεί στον όροφο. Μια τρίτη πόρτα βρίσκεται μετά την στροφή του διαδρόμου και οδηγεί στον ξενώνα, ένα ιδιαίτερα απομονωμένο δωμάτιο. Στο εσωτερικό του βρίσκεται μια μεταλλική σχάρα που επιτρέπει τη διέλευση και την είσοδο σε ένα ολόκληρο σύστημα ενδιάμεσων περασμάτων και άδειων χώρων που κρύβονται ανάμεσα στους τοίχους των δωματίων του ισογείου. Δυο πόρτες στα αριστερά της πόρτας της εισόδου οδηγούν σε έναν κοινό χώρο, σε ένα στενό, τελείως σκοτεινό δωμάτιο με έναν τοίχο επενδυμένο με ηχοαπαρροφητικό υλικό. Ανοίγοντας μια ακόμα πόρτα και ανεβαίνοντας τρία σκαλιά, ο επισκέπτης βρίσκεται στο υπνοδωμάτιο, ένα μικρό χώρο με ένα παράθυρο που δεν α- νοίγει και έχει μόνιμα κατεβασμένο το ρολό. Εκεί βρίσκει επίσης μια πόρτα, η οποία μόλις ανοίξει φανερώνει τμήμα ενός τοίχου. Για να επι- 5

6 τραπεί η είσοδος στο χώρο που βρίσκεται πίσω του, ο επισκέπτης πρέπει να μετακινήσει ολόκληρο τον τοίχο και να ανοίξει την πόρτα που θα αποκαλυφθεί. Έτσι γίνεται η είσοδος στην κουζίνα, ένα δωμάτιο χωρίς παράθυρα, το οποίο οδηγεί σε ένα ακόμα μικρό δωμάτιο που μοιάζει με αποθήκη και έχει μια πόρτα που δεν ανοίγει. Μετακινώντας και πάλι έναν τοίχο, αποκαλύπτεται ένα πέρασμα που ολοένα στενεύει και σκοτεινιάζει το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε ένα αποθηκευτικό χώρο. Εκεί βρίσκεται ένα παράθυρο, πίσω από το οποίο βρίσκεται επίσης ένα παράθυρο, αφού ολόκληρο το δωμάτιο έχει δημιουργηθεί εκ νέου εντός ενός υφιστάμενου δωματίου. Στο ενδιάμεσο διάστημα έχουν απομείνει οι φωτογραφίες που κρέμονταν στον παλαιότερο τοίχο και στοιχεία της αρχικής επίπλωσης, τα οποία είναι ορατά μόνο όταν ο επισκέπτης αιωρηθεί ανάμεσα στα δυο α- νοίγματα. Ένας λευκός τοίχος υπάρχει πίσω από το τελευταίο παράθυρο της διαδρομής, ο οποίος συχνά τρομάζει τους περισσότερους ανθρώπους και τους κάνει να θέλουν να απομακρυνθούν 1, ενώ όλα τα παραπάνω δωμάτια συνδέονται με κάποιο τρόπο με το σύστημα των ενδιάμεσων χώρων, οι οποίοι δύσκολα μπορούν να προβλεφθούν. Όπως αναφέρει και ο ίδιος ο Schneider μετά την ολοκλήρωση των μετατροπών, δεν υπάρχει τρόπος να αποτυπωθούν αυτά που συνέβησαν στο σπίτι. Ο μόνος τρόπος θα ήταν να μετρηθούν οι κρυμμένοι χώροι. Κανείς δε θα μπορούσε να φτάσει στην αρχική δομή χωρίς συστηματικά να διαλύσει το σπίτι 2. Η αρχική δομή έχει παραμορφωθεί και στο επίπεδο του πρώτου ορόφου. Αφού ανέβει τις σκάλες, ο επισκέπτης βρίσκεται σε ένα διάδρομο με τρεις πόρτες. Μια από αυτές οδηγεί σε ένα φωτεινό, σχετικά μεγάλο δωμάτιο που έχει ανοίγματα προς το εξωτερικό και χρησιμοποιείται σαν studio. Κάποια από τα παράθυρα αποτελούνται από αρκετά οκτώ κατά μέγιστο- τζάμια τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο για να αλλάξουν τον τρόπο που διεισδύει το φως. Σε μια εσοχή που δημιουργείται εντός του δωματίου και χρησιμοποιείται σαν αποθήκη, έχει δημιουργηθεί ένα παράθυρο, βαμμένο μαύρο για να υπονοεί την ύπαρξη ενός σκοτεινού χώρου πίσω του, κρύβοντας έτσι το τμήμα του τοίχου εντός του οποίου έχει τοποθετηθεί και δε χρειάστηκε να γκρεμιστεί. Η δεύτερη πόρτα του διαδρόμου οδηγεί σε ένα μικρό δωμάτιο με ένα τραπέζι και ένα μικρό όγκο που κρύβει έναν μηχανισμό περιστροφής πρόκειται για το δωμάτιο που μπορεί να περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του. Η περιστροφή πραγματοποιείται ιδιαίτερα αργά, με αποτέλεσμα πολλές φορές να μη γίνεται αντιληπτή, και σε περίπτωση που ο επισκέπτης αποφασίσει να βγει, να ανακαλύψει ότι η πόρτα που είχε περάσει για να εισέλθει οδηγεί πια σε έναν στενό ενδιάμεσο χώρο. Όπως λέει και ο ίδιος, κάποιος μπορεί να ανοίξει τη 1 Schneider, Gregor. Gregor Schneider. Milane: Edizioni Charta, σ Ό.π. σ.35. 6

7 λάθος πόρτα τη λάθος στιγμή και να βυθιστεί σε μια άβυσσο 3. Για την κατασκευή του δωματίου απαιτήθηκαν κουφώματα που φωτίζονται με τεχνητό φωτισμό και δίνουν την εντύπωση μιας ιδιαίτερα φωτεινής μέρας, καθώς και σκαλιά που ανυψώνουν το δωμάτιο σε σχέση με το διάδρομο, ώστε να κρυφτεί ο μηχανισμός περιστροφής. Τέλος, η τρίτη πόρτα του διαδρόμου ανοίγει αποκαλύπτοντας έναν τοίχο που δε μετακινείται, με αποτέλεσμα ένα δωμάτιο να έχει πλήρως εξαφανιστεί 4. Όλα τα χρόνια της δημιουργίας του, το Haus u r ήταν το καταφύγιο του Schneider. Το εξέθεσε για πρώτη φορά το 1996 μέσω ενός βίντεο, ό- που παρουσίαζε περισσότερο τη διαδικασία παρά το αποτέλεσμα, εστιάζοντας στο χώρο ανάμεσα στα νέα δωμάτια και τα παλιά. Την ίδια χρονιά παρουσίασε σε μια άλλη έκθεση φωτογραφίες του, οι οποίες μολονότι έκαναν δύσκολη την κατανόησή του, προσέλκυσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μετά από μια ακόμα φωτογραφική έκθεση το 1997, ολόκληρα τμήματα του σπιτιού εκτέθηκαν στη Biennale της Βενετίας το 2001, αποτελώντας την εγκατάσταση με τίτλο Dead House u r (Totes Haus u r). Το ιδιαίτερο έκθεμα δημιούργησε συζητήσεις και ήταν η αφορμή για τη μελέτη του πρωτότυπου σπιτιού στην πόλη Rheydt. Αναφερόμενη στην κατοικία του Schneider, η A. Lawney προσδιορίζει μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στη σχέση κατοίκου και σταθερής και ασταθούς φύσης του σπιτιού 5, ενώ δοκίμια που γράφηκαν για αυτό ανάμεσά τους και η παρουσίαση του έργου από τον Paul Schimmel στην έκθεση που διοργανώθηκε από το Μουσείο σύγχρονης τέχνης στο Λος Άντζελες το έκαναν έμμεσες αναφορές σε μια ανήσυχη έννοια εμπλουτισμένη με πλήθος νοημάτων: το ανοίκειο. Η έννοια αυτή άρχισε να απασχολεί τους μελετητές από τις αρχές του 20ού αιώνα. Αναδυόμενο από καταστάσεις που απωθούνται και επανέρχονται δημιουργώντας συναισθήματα πέρα από το άγχος και πριν το φόβο, το α- νοίκειο χρησιμοποιήθηκε από διάφορους μελετητές για να περιγράψει κάτι παραπάνω από την έλλειψη οικειότητας γενικά. Έγινε το σύμβολο που α- ντιπροσωπεύει το αίσθημα που προκαλείται από κάποια οντότητα πρόσωπο, αντικείμενο, κ.ά.- που δεν είναι σε καμιά περίπτωση οικεία αλλά ούτε και ξένη. Αυτή η γκρίζα περιοχή που οριοθετείται ανάμεσα στο οικείο και το ξένο, παρουσιάζει πλήθος αποχρώσεων που υπόκεινται στην υποκειμενικότητα του παρατηρητή και την προσωπική του αντίληψη. Ωστόσο, κατά τις δεκαετίες που το ανοίκειο αναπαραστάθηκε ή μελετήθηκε, δημιουργήθηκαν συνδέσεις με συγκεκριμένες καταστάσεις, οι οποίες αποκρυσταλλώ- 3 Ό.π. σ Πληροφορίες για τον δεύτερο όροφο απουσιάζουν. Lawley, Alanna. A sense of the uncanny within domestic places, 2000 in [accessed 10/12/2008] σ.4. 7

8 νουν ευρύτερες ανησυχίες οι συνδέσεις αυτές συγκροτούν ένα πεδίο ό- που το ανοίκειο αποκαλύπτεται, η ασάφειά του οριοθετείται και αποκτάει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Αυτά αποτελούν τον πυρήνα γύρω από τον οποίο περιστρέφονται πλήθος άλλων χαρακτηριστικών, διαφορετικών για κάθε παρατηρητή και άμεσα συσχετιζόμενων με τις προσωπικές του εμπειρίες. Κομβική σημασία στη μελέτη της ανοίκειας κατάστασης έχει το ομώνυμο δοκίμιο που συνέγραψε ο Freud το Βασισμένος στην παράδοση διηγημάτων του Poe και του Hoffman, ο Freud ορίζει το ανοίκειο σα μια ψυχολογική κατάσταση προβολής που δημιουργείται από σαφώς ορισμένα χαρακτηριστικά. Ο πατέρας της ψυχανάλυσης δε συσχέτισε άμεσα το ανοίκειο με το χώρο, όμως η ανοίκεια κατάσταση διευρύνεται με το πέρασμα των χρόνων σε πεδία πέρα της ψυχολογίας μέσω των γραπτών του Heidegger και του Vidler, και αρχίζει να συσχετίζεται άμεσα με το χωρικό πλαίσιο στο οποίο δημιουργείται. Ταυτόχρονα, ενδείξεις της ιστορικότητάς της υπονοούν τη διαρκή επίδραση της από ευρύτερες πολιτισμικές συνθήκες και την ταύτισή της με συγκεκριμένους χώρους ανά εποχή από το εσωτερικό των κατοικιών των αστών όπου εντοπίστηκε για πρώτη φορά, μέχρι τους νέας κλίμακας δημόσιους χώρους της μητρόπολης, μοιάζει να αποτελεί μια ιδιότητα του χώρου που μετασχηματίζεται με ιδιαίτερη ευκολία και ανασύρει κρυμμένες ανησυχίες. Σε αυτό το πλαίσιο, αποκτάει νόημα η μελέτη του Haus u r, μιας κατοικίας που ολοκληρώθηκε πριν περίπου μια δεκαετία και επαναφέρει το θέμα του ανοίκειου στη σύγχρονη έκφρασή του. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει το έργο του Schneider δεν εντοπίζεται στην εικαστικού τύπου ευρηματικότητα του, αλλά στον τρόπο που εκφράζεται η χωρικότητα της α- νοίκειας κατάστασης. Για τη διερεύνηση αυτής της μεθόδου, ακολουθούν οι κυριότερες θέσεις του Freud και επισημαίνονται οι σημαντικότεροι μετασχηματισμοί της ανοίκειας κατάστασης πριν και μετά τη συγγραφή του δοκιμίου του, με ιδιαίτερη έμφαση στη διαρκή σχέση που μοιάζει να αναπτύσσει με το χώρο. 8

9 Α. Το δοκίμιο του Freud. Το 1919, ο Freud συνέγραψε το γνωστό δοκίμιό του προσπαθώντας να προσδιορίσει την πολύπλοκη έννοια χρησιμοποιώντας τη βασική του ιδιότητα, αυτή του ερευνητή της ανθρώπινης ψυχολογίας και θεμελιωτή της ψυχανάλυσης. Το δοκίμιο εντάσσεται στη σφαίρα της λογοτεχνικής κριτικής, όμως ξεφεύγει από αυτήν αφού ο Freud πραγματοποιεί ευρύτερες συνδέσεις με την πραγματική ζωή και τις ανοίκειες καταστάσεις που συμβαίνουν εκτός των σελίδων ενός βιβλίου. Πρόκειται από τις πρώτες απόπειρες διερεύνησης του όρου, αφού είχαν προηγηθεί ελάχιστες μελέτες μολονότι το ανοίκειο είχε αρχίσει να απασχολεί θεωρητικά τους κύκλους της γερμανικής κουλτούρας τα χρόνια που ο πατέρας της ψυχανάλυσης συνέγραφε τα προηγούμενες μελέτες του. Μια από αυτές είχε τίτλο Για την ψυχολογία του ανοίκειου 6 και είχε γραφεί από τον Ernst Jentsch, ο οποίος συνέδεσε το ανοίκειο συναίσθημα με το άγχος και την ανησυχία που προκαλεί η έλλειψη προσανατολισμού, καθώς και η είσοδος ενός νέου εισβολέα ο οποίος μπορεί να είναι ένας άνθρωπος, ένα αντικείμενο ή ένα γεγονός, σε έναν κόσμο που θεωρείται γνωστός από παλιά. Στο έργο του είχε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ποικιλία με την οποία προκαλούνται συναισθήματα ανοίκειου στους ανθρώπους, μια διαπίστωση που έθετε το θέμα της αντιληπτικότητας στο επίκεντρο και δυσκόλευε ιδιαίτερα την έρευνα αφού κάθε πιθανό συμπέρασμα θα είχε αμφίβολη ισχύ. Ο Freud ξεπερνάει αυτό το εμπόδιο, θεωρώντας ότι δε χρειάζεται να βρίσκονται πάντα περιπτώσεις όπου η ποιότητα που εξετάζεται θα αναγνωρίζεται αβίαστα από τους περισσοτέρους ανθρώπους 7. Αυτή η δήλωση του επιτρέπει να προχωρήσει διεισδυτικά στη μελέτη του ανοίκειου, χωρίς η περιπτωσιολογία να λειτουργεί περιοριστικά. Η έρευνα του Freud βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη σημασιολογική ερμηνεία της γερμανικής λέξης για το ανοίκειο (unheimlich), και την α- ντιστοιχία της σε άλλες γλώσσες. Αντίστοιχη του unheimlich, ο Freud θεωρεί την αρχαία ελληνική λέξη ξένος ενώ στα λατινικά εντοπίζει μόνο δυο φράσεις που αναφέρονται στο ανοίκειο, οι οποίες παρουσιάζουν κάθε φορά ένα διαφορετικό συνώνυμο του unheimlich. Πρόκειται για τις φράσεις intempesta nocte, δηλαδή ανοίκεια νύχτα και locus suspectus δηλαδή ανοίκειος τόπος. Στην αγγλική γλώσσα χρησιμοποιείται η λέξη uncanny, η οποία ετυμολογικά μεταφράζεται ως πέρα από τη γνώ- 6 Ο πρωτότυπος τίτλος του έργου είναι Über die Psychologie des Unheimlichen. 7 Freud, Sigmud. The uncanny (1919), in The standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmud Freud, 24 vols. London: Hogarth Press, σ

10 ση, ως αντώνυμο του canny που σημαίνει ο αποκτών γνώση. Οι αποκλίσεις που παρουσιάζουν μεταξύ τους οι παραπάνω όροι, καθώς και άλλοι σε διαφορετικές γλώσσες, αποτελούν την πρώτη ένδειξη της ιδιαίτερης ασάφειας της έννοιας η οποία όμως ο Freud πιστεύει ότι μπορεί να αρθεί μερικώς με την εστίαση στην ετυμολογική μελέτη του γερμανικού όρου unheimlich. Η λέξη αυτή ορίζεται ως το αντώνυμο του heimlich, το οποίο σημαίνει οικείο, γνωστό, εσωτερικό, αλλά ταυτόχρονα και μυστικό, κρυμμένο. Οι διαφορετικές σημασίες του heimlich συνιστούν δυο πόλους, οι οποίοι δεν είναι αντίθετοι μεταξύ τους αλλά σε κάθε περίπτωση είναι διαφορετικοί. Ο όρος unheimlich είναι αντίθετος στον πρώτο και θετικά επιφορτισμένο πόλο, ενώ μοιάζει να συγκεντρώνει κάποια χαρακτηριστικά απευθείας από το δεύτερο. Έτσι, το ανοίκειο μοιάζει να έχει προσχωρήσει στην ετυμολογία του οικείου, έστω και αρκετά συγκεχυμένα, ενισχύοντας την πεποίθηση του Freud ότι ο Schelling είχε δίκιο όταν υποστήριζε ότι το ανοίκειο είναι κάτι που έπρεπε να μείνει μυστικό και κρυμμένο αλλά έχει έρθει στο φως 8. Η παραπάνω παρατήρηση τον οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το ανοίκειο εντοπίζεται στο επίπεδο φόβου που οδηγεί πίσω σε κάτι που είναι ήδη γνωστό και από παλιά οικείο. Αυτή η μετάβαση από την αίσθηση οικειότητας στην αποξένωση και την αίσθηση κινδύνου είναι θεμελιακή για τη σύσταση της ανοίκειας κατάστασης. Για το Freud, το παντελώς άγνωστο και καινοτόμο -αν μπορεί να υ- πάρξει- δεν μπορεί να είναι ανοίκειο, εκτός κι αν έχει αναφορές σε κάτι παλαιότερο που έχει αποξενωθεί, ή αν μιλήσουμε με όρους ψυχαναλυτικούς, που έχει υποστεί τη διαδικασία της απώθησης. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, κανένα αντικείμενο δεν μπορεί να θεωρηθεί ανοίκειο εξ ορισμού, αφού πρέπει να υποστεί μια διαδικασία που θα το μετατρέψει σε τέτοιο το ανοίκειο δε δημιουργείται εκ του μηδενός, ο χρόνος του προσδίδει αυτήν την ιδιότητα. Μάλιστα, η κατάσταση που απωθείται δεν είναι απαραίτητα επιφορτισμένη με αρνητικά συναισθήματα, αφού δε χρειάζεται να αποτελεί πάντα κάποιο τραύμα. O Freud αναφέρει για παράδειγμα την νοσταλγία για ένα συγκεκριμένο ή πολλές φορές άγνωστο μέρος που μοιάζει οικείο, η οποία όμως μπορεί να μετασχηματιστεί για ανεξήγητους λόγους και να οδηγήσει στην αίσθηση ανοίκειου κατά τη διάρκεια των ονείρων. Αυτός ο μετασχηματισμός οφείλεται κατά τη γνώμη του στη σύνδεση κάθε νοσταλγίας με τη νοσταλγία του ανθρώπου για την πρώτη οικεία, τη μήτρα της μητέρας, η οποία αν και αποτελεί ξεχασμένη ανάμνηση ασφάλειας κοινή για όλους τους ανθρώπους επιστρέφει ανοίκεια στα όνειρα συντελώντας ακόμα και στη φαντασίωση του θαμμένου ζωντανού. Και σε αυτήν την περίπτωση το ανοίκειο είναι αυτό που κάποτε ήταν οικείο, ενώ το πρόθεμα 8 Ό.π., σ

11 α ουσιαστικά συνιστά το σύμβολο της ίδιας της διαδικασίας της απώθησης 9. Η απώθηση κάποιου γεγονότος που έχει συμβεί στο παρελθόν μπορεί σύμφωνα με το Freud να εντοπίζεται χρονικά στην παιδική ηλικία του ανθρώπου που βιώνει την ανοίκεια κατάσταση ή την παιδική ηλικία της ανθρωπότητας γενικά. Πρόκειται σε κάθε περίπτωση για ένα γεγονός της προϊστορίας του εκάστοτε υποκειμένου που δεν είναι πλέον αναγκαίο για την ηδονή, την αυτοσυντήρηση και τη δυνατότητα προσαρμοστικότητας του, και επιστρέφει μέσω συμπτωμάτων που μοιάζουν με αυτά του άγχους 10 αφού πρώτα απομακρυνθεί. Ο Freud, συνεπής στις θεωρητικές του αρχές, ανάγει το συναίσθημα αυτό στους φόβους που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα και κυρίως στο φόβο του ευνουχισμού. Αυτόν εντοπίζει στο Ναθαναήλ, ή- ρωα του παραμυθιού του Hoffmann Ο άνθρωπος της άμμου η αγωνία για την απώλεια όρασης καθώς και η αίσθηση άγχους που προκαλεί η πατρική μορφή και τα υποκατάστατά της συνδέεται με το φόβο του ευνουχισμού, ο οποίος έχει εγγραφεί στο υποσυνείδητό του, έχει απωθηθεί και επανέρχεται με αφορμή τον έρωτά με ένα ρομπότ, ένα αυτόματο ανθρώπινο ομοίωμα. Η διαδικασία της απώθησης μοιάζει να περιγράφει καλά την άρνηση και την απόκρυψη ενός βρεφικού συμπλέγματος, αλλά δεν ταιριάζει στις αρχέγονες συναισθηματικές αντιδράσεις που εμπλέκουν το φανταστικό με το πραγματικό και έχουν τις ρίζες τους σε ξεχασμένες δοξασίες που για κάποιο λόγο υπάρχουν ακόμα. Η σωστότερη διατύπωση σύμφωνα με τον Freud είναι ότι οι δοξασίες αυτές έχουν υπερνικηθεί και όχι απωθηθεί, κι έ- 9 Ό.π., σ Ωστόσο, το άγχος δεν πρέπει να ταυτίζεται με το αίσθημα του ανοίκειου. Η σύνδεση είναι σαφής, όμως το ανοίκειο κινείται σε εκείνη την περιοχή της δυσαρέσκειας και κλονισμού που το άγχος δεν μπορεί να φτάσει. Αυτό συμβαίνει γιατί το ανοίκειο σχετίζεται με την αποπροσωποποίηση, με την αποδόμηση του εγώ ε- κτός από την εμφάνιση μιας απωθημένης κατάστασης, η ύπαρξή του προϋποθέτει την παρακίνηση για αναμέτρηση με ένα αναπάντεχο εξωτερικό ερέθισμα καθώς και με το ερώτημα της ταύτισης ή μη που πηγάζει από τον αγώνα του εγώ με το αναπάντεχο άλλο, ένα γεγονός που δεν εμφανίζεται στις καταστάσεις άγχους. Αν η αναμέτρηση αυτή είναι διαρκής, τότε το ανοίκειο μπορεί να αποτελέσει σύμπτωμα μιας ψύχωσης, και τότε η μόνη διέξοδος είναι να ενσωματωθεί σε ένα νέο σχήμα που θα κάνει την εμφάνισή του και θα συντελέσει στην προσαρμογή στο απροσδόκητο, η ο- ποία παρουσιάζεται ως διεύρυνση προς το νέο ή το πολύ παλιό. Το νέο αυτό σχήμα είναι απαραίτητο, αφού τόσο η αποπροσωποποίηση σαν σύμπτωμα του ανοίκειου όσο και η εμφάνισή του παράλληλα με την εξασθένιση της συγκροτημένης συνειδητής άμυνας δεν μπορούν να αρθούν. Έτσι, σα μόνη λύση εμφανίζεται ο επαναπροσδιορισμός της ανοίκειας κατάστασης που θα επιτρέψει τόσο την εξέταση της στο φως όσο και την ανατροφοδότηση της με τις βασικές αποπροσωποποιήσεις, με σκοπό τον σταδιακό κατευνασμό της. 11

12 τσι εντάσσονται στο ευρύ πεδίο υποθέσεων που έχουν απορριφθεί. Το πεδίο αυτό συνοδεύει τα εκάστοτε πιστεύω του ανθρώπου, όχι στο βάθος του μυαλού του αλλά σε ένα άλλο κομμάτι, πιο κοντά στην καθημερινή ζωή. Συνοψίζοντας, η ανοίκεια κατάσταση μοιάζει να παρουσιάζεται όταν αυτά τα απωθημένα βρεφικά συμπλέγματα που αποκτούν όλοι οι άνθρωποι τα πρώτα χρόνια της ζωής τους αναβιώνουν από κάποιο γεγονός, ή όταν πρωτόγονες δοξασίες τις οποίες ο άνθρωπος έχει υπερνικήσει αρχίζουν να επαληθεύονται. Πρόκειται για δυο υποθέσεις που συχνά συμπλέκονται η μια με την άλλη, κάνοντας ιδιαίτερα δύσκολη τη μελέτη τους, όμως αποκρυσταλλώνουν σύμφωνα με το Freud τα αίτια του ανοίκειου στην πραγματική ζωή. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στο πεδίο της λογοτεχνίας, από όπου ο Freud άντλησε τα παραδείγματά του. Ωστόσο, κυρίως στα μυθιστορήματα του φανταστικού, το ανοίκειο συναίσθημα διαφοροποιείται από αυτό στην πραγματική ζωή αφού ο αναγνώστης γνωρίζει ότι διαβάζει ένα έργο βασισμένο στη φαντασία του συγγραφέα και δεν ελέγχει απαραίτητα τα διηγούμενα γεγονότα με την πραγματικότητα. Έτσι, πολλές καταστάσεις που διαβάζει κανείς στη λογοτεχνία και δεν θεωρούνται ανοίκειες, θα περιγράφονταν ως τέτοιες αν συνέβαιναν στην πραγματική ζωή. Για παράδειγμα, η Κόλαση του Δάντη ή ο Άμλετ του Σαίξπηρ εντάσσονται στο φανταστικό κόσμο που κινείται ένας συγγραφέας και ο αναγνώστης γνωρίζοντας το γεγονός αυτό μπορεί να αποφύγει το ανοίκεια συναίσθημα κατά την ανάγνωση. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παραμύθια που σχετίζονται με τη μαγεία, όπου το τέχνασμα της μυθοπλασίας μοιάζει να ουδετεροποιεί το ανοίκειο και να παρουσιάζει ως αποδεκτές και μερικές φορές ευχάριστες τις επιστροφές του απωθημένου. Η απόλυτη πλασματικότητα του παραμυθιού, δηλαδή η απόλυτη εξιδανίκευση, παρουσιάζει έτσι μια σημαντική ομοιότητα με την εμμονή στον απόλυτο ορθολογισμό απέναντι σε κάτι ανεξήγητο, η ο- ποία αντιπροσωπεύει την απόλυτη απώθηση. Και στις δυο περιπτώσεις, η ανοίκεια κατάσταση χάνεται, σε αντίθεση με τις λογοτεχνικές διηγήσεις που αρχίζουν να ακολουθούν περισσότερο τους ρυθμούς της πραγματικότητας δημιουργώντας την περιοδική πλάνη ότι περιγράφουν γεγονότα πραγματικά. Τότε το ανοίκειο μπορεί να παρουσιαστεί ευκολότερα, με τη διαφορά ότι ο συγγραφέας μπορεί να συμπυκνώσει την πλοκή και να αναπαραστήσει καταστάσεις ανοίκειου που δύσκολα συναντά ένας άνθρωπος στην καθημερινότητά του. Αυτός είναι μάλιστα και ο κύριος λόγος σύμφωνα με το Freud που το ανοίκειο συναντάται πιο εύκολα κατά την επαφή με κάποιο μέσο αναπαράστασης, όπως η λογοτεχνία. Συνεχίζοντας την ανάλυση έργων του Hoffmann, ο Freud προσπαθεί να προσδιορίσει κάποιες καταστάσεις που μπορούν να αποτελέσουν αίτια της ανοίκειας κατάστασης. Παρατηρεί ότι στο διήγημά του με τίτλο Die Elixire το αίσθημα του ανοίκειου σχετίζεται συνεχώς με το φαινόμενο 12

13 του διπλασιασμού, αναφερόμενο σε διάφορες περιπτώσεις και αποκρυσταλλωμένο στο φαινόμενο του σωσία. Το δίδυμο πρόσωπο που εμφανίζεται από το πουθενά στο διήγημα του Hoffmann δεν έχει μόνο τα ίδια χαρακτηριστικά με το πρωτότυπο αλλά και την ικανότητα να αισθάνεται και να α- ντιδρά στα ποικίλα ερεθίσματα με τον ίδιο τρόπο. Η εμφάνιση του προσώπου αυτού οδηγεί σε σύγχυση του πρωτοτύπου, η οποία σχετίζεται άλλοτε με την άρνησή του να ορίσει τον εαυτό του ως τέτοιο και άλλοτε με την εμφάνιση ενός συμπτώματος επέκτασης του εαυτού, η οποία πηγάζει από μια διάθεση απόσυρσης και αντικατάστασής του από το ομοίωμα. Και στις δυο περιπτώσεις, το ομοίωμα εμφανίζεται ως διαιρέτης του εαυτού, ο ο- ποίος κυριαρχεί και εμφανίζεται σε μια προσπάθεια άρσης του φόβου του θανάτου. Σύμφωνα με το Freud, η ίδια η διαίρεση της ανθρώπινης φύσης στην αθάνατη ψυχή και το φθαρτό σώμα είναι μια πρώτη προσπάθεια άρσης αυτού του φόβου μέσω του διπλασιασμού 11, μια ανακάλυψη του δίδυμου με σκοπό την εξάλειψη του κίνδυνου της εξαφάνισης. Η ανακάλυψη αυτή αποτυπώνεται συχνά στα όνειρα επιτρέποντας να εκδηλωθεί ένας πρώιμος ναρκισσισμός που εντοπίζεται στο μυαλό του παιδιού και του πρωτόγονου ανθρώπου. Το παράδοξο είναι ότι ο ναρκισσισμός αυτός που βρίσκει διέξοδο και εκφράζεται μέσω του διπλασιασμού αντί να υπόσχεται την αθανασία συχνά συσχετίζεται με την υπόνοια κινδύνου, αντιστρέφοντας τους όρους και δημιουργώντας έτσι την αίσθηση του ανοίκειου. Ο διπλασιασμός του εαυτού μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους στη ζωή ενός ενήλικα ανθρώπου. Ένας τέτοιος ανώδυνος τρόπος είναι η διαδικασία που οδηγεί στην αυτοκριτική, σύμφωνα με την οποία το εγώ διαχωρίζεται σε δυο μέρη από τα οποία το ένα κρίνει και το άλλο κρίνεται. Αυτή η θεώρηση του εαυτού ως άλλου, η απομόνωση και η θεώρησή του, σύμφωνα με το Freud, είναι μια άλλη έκφραση του πρώιμου ναρκισσισμού, όπως και η φαντασίωση του εαυτού στο μέλλον, η οποία όμως δεν μπορεί φυσικά να οδηγήσει αυτόματα σε συναίσθημα ανοίκειου. Ο διπλασιασμός του εαυτού μπορεί να παίξει αυτό το ρόλο μόνο αν θεωρήσουμε ότι κάποτε είχε ένα πολύ θετικό χαρακτήρα, ο οποίος όμως στη συνέχεια χάθηκε με αποτέλεσμα την απώθησή του, και η αυτοκριτική όταν συγκρατείται σε ορισμένα πλαίσια δεν μπορεί να θεωρηθεί απωθημένος διπλασιασμός. Αντίθετα, όταν τα ξεπεράσει και αρχίσει να αποτελεί εμπόδιο στην εξελικτική πορεία του ανθρώπου συνιστά την αρχή ψυχικής διαταραχής. Πριν αυτό το οριακό στάδιο, κάνει την εμφάνισή του το ανοίκειο συναίσθημα, το οποίο οφείλεται μερικώς στην εξελικτική διαδικασία της αυτοπαρατήρησης και την παλινδρόμηση σε ένα χρόνο που το εγώ δεν είχε ακόμα διαφοροποιήσει την ύπαρξή του από τον εξωτερικό κόσμο και τους 11 Ό.π., σ

14 υπόλοιπους ανθρώπους 12. Ωστόσο, ο Freud παραδέχεται ότι οι παραπάνω παράγοντες, αν και κατά τη γνώμη του βρίσκονται στην πηγή του ανοίκειου, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να απομονωθούν και να μελετηθούν εμπεριστατωμένα. Σημειώνει επίσης, ότι η εμφάνιση του ανοίκειου στο φαινόμενο του σωσία πηγάζει από μια εσωτερική ανάγκη να εξωτερικευτεί αυτό που ο άνθρωπος πιστεύει επικίνδυνο και βρίσκεται εντός του, και για αυτό καταφεύγει σε μια κατασκευή που βρίσκεται εκτός του. Ο κακός σωσίας εξωτερικεύεται, ενώ ο καλός σωσίας που δρα εντός του συγκεντρώνει τα θετικά χαρακτηριστικά, όπως το δικαίωμα στην αυτοκριτική. Και οι δυο αποτελούν κατασκευές του αρχαϊκού ναρκισσιστικού εγώ, μόνο που ο πρώτος εξοστρακίζεται αφού συνδέεται με την καταστροφή. Αυτή η σύνδεση συντελεί στη δημιουργία της ανοίκειας κατάστασης ακόμα και στην περίπτωση αντιμετώπισης ενός ομοιώματος κάποιου άλλου, πέραν του εαυτού. Εκτός από τον διπλασιασμό του εαυτού, το ενδιαφέρον του γνωστού ψυχαναλυτή κινεί και η επανάληψη ως μέσο προς το ανοίκειο. Η επανάληψη αυτή μπορεί να αφορά έναν αριθμό που συνεχώς κάνει αισθητή την παρουσία του ή έναν δρόμο στον οποίο καταλήγουμε διαρκώς χωρίς τη θέλησή μας, και γενικότερα οτιδήποτε επαναλαμβάνεται χωρίς να το επιθυμούμε ή να το επιδιώξουμε συνειδητά. Το αίσθημα από μια τέτοια εμπειρία μοιάζει να έχει πολλές ομοιότητες με τις καταστάσεις που συχνά παρουσιάζονται στα ανθρώπινα όνειρα, στα οποία γεγονότα επαναλαμβάνονται χωρίς κανείς να μπορεί να τα διακόψει. Αυτός ο καταναγκασμός της επανάληψης αντλεί την προέλευσή του από αυτοματοποιημένες αντιδράσεις που σχετίζονται με την ενδότερη φύση των ενορμήσεων, και παρουσιάζεται ιδιαίτερα ισχυρός αφού υπερισχύει της τάσης προς ηδονή και οδηγεί σε παρορμήσεις που εκφράζονται έκδηλα σε μικρά παιδιά και νευρωτικούς ασθενείς μέσω συμπτωμάτων που εμφανίζονται κατ εξακολούθηση. Μπορεί ο διπλασιασμός και η ακούσια επανάληψη να αποκαλύπτουν τη φύση του ανοίκειου και να τον κατατάσσουν σε εκείνο το ενδιάμεσο γκρίζο πεδίο ανάμεσα στο ασυνήθιστο και το τρομακτικό, ωστόσο συχνά η α- νοίκεια κατάσταση μοιάζει να ταυτίζεται απευθείας με το τρομακτικό δημιουργώντας παρεξηγήσεις. Ο Freud δέχεται ότι οι δυο έννοιες παρουσιάζουν συγγένεια κάποιου βαθμού, όμως παρατηρεί ότι το ανοίκειο δε χρησιμοποιείται απαραίτητα για να περιγράψει σκληρές τρομακτικές καταστάσεις. Προσπαθώντας να ξεδιαλύνει την άστοχη αυτή ταύτιση δηλώνει ότι δεν είναι όλα τα τρομακτικά γεγονότα ή αντικείμενα ανοίκεια, χρησιμοποιώντας σαν παράδειγμα το θάνατο, ο οποίος ήταν πάντα ένα τρομακτικό θέμα που η ιδέα του οδήγησε στη δημιουργία διαφόρων τρόπων άμυνας, ό- πως η θρησκεία και η παραψυχολογία. Το τρομακτικό στο θάνατο για το 12 Ό.π., σ

15 Freud είναι αυταπόδεικτο και οφείλεται σε μια αρχέγονη συναισθηματική αντίδραση σε συνδυασμό με τη δυσκολία της σύγχρονης επιστήμης να δώσει τις κατάλληλες απαντήσεις. Έτσι, η θέα ενός νεκρού σώματος μπορεί να χαρακτηριστεί τρομακτική, αλλά θα ήταν λάθος να θεωρηθεί και ανοίκεια. Το ανοίκειο κρύβεται σε καταστάσεις που έχουν απωθηθεί και επανέρχονται, και ο φόβος του θανάτου δεν μοιάζει να έχει απωθηθεί αφού είναι διαχρονικά παρόν στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ωστόσο, σε κάποιες λεπτές αποχρώσεις της καθημερινής ζωής, ο φόβος αυτός μοιάζει να μετριάζεται και κατά κάποιο τρόπο να απωθείται μετασχηματιζόμενος σε αίσθημα ευσέβειας ή μηδενισμού. Έτσι, όταν επανέρχεται με οποιαδήποτε αφορμή ή υπαινιγμό, μπορεί να δημιουργήσει την ανοίκεια κατάσταση 13, η οποία ό- μως δε θα πρέπει να ταυτίζεται με το γνήσιο τρόμο που μπορεί να προκαλέσει η άμεση επαφή με την εμπειρία του θανάτου. Εκτός από το ομώνυμο δοκίμιό του, ο Freud αναφέρεται ξανά στο ανοίκειο σε ένα επόμενο έργο του, με τίτλο Το μέλλον μιας αυταπάτης. Παρατηρώντας τον εξανθρωπισμό της φύσης, ερμηνεύει την διάθεση του πολιτισμού να φέρει το φυσικό κόσμο στα μέτρα του και να μπορέσει με αυτόν τον τρόπο να ξεπεράσει το ανοίκειο συναίσθημα, αυτήν την ανησυχητική ξενότητα που συνδέεται με το άγχος, και προκαλείται από τη βιαιότητα των στοιχείων της φύσης και το ίδιο το γεγονός του θανάτου. Για να τα καταφέρει, επιστρατεύει μεταξύ άλλων και τη θρησκεία η οποία μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο την αίσθηση ότι έχει βρει το σπίτι του μέσα στο ανοίκειο 14. Στο έργο του αυτό, η έννοια δεν παρουσιάζεται σαν ψυχικό σύμπτωμα ή λογοτεχνικό μέσο, αλλά περισσότερο σαν μια ψυχική διαδικασία 13 Το ανοίκειο παράγεται συνήθως όταν η πραγματικότητα και η φαντασία συμπλέκονται, όπως όταν κάτι που μέχρι στιγμής θεωρούσαμε φανταστικό εμφανίζεται ως πραγματικό, ή όταν ένα σύμβολο επενδύεται με όλες τις δυνατότητες και το νόημα του συμβολιζόμενου (Freud, 1919:251). Η τελευταία πρόταση αναφέρεται στην μετατόπιση των συμβόλων (όπως για παράδειγμα οι λέξεις μαγεία, ανιμισμός, θάνατος κ.ά.) από τον συμβολισμό και τη δήλωση της υλικής πραγματικότητας στο πεδίο της φαντασίας η οποία αρχίζει να κυριαρχεί, να υλοποιείται και να ορίζει τον υλικό κόσμο. Έτσι, οι συμβολικές διαδικασίες αποδυναμώνονται, ενώ το σύμβολο παύει να θεωρείται πια ως τέτοιο αφού παίρνει μια σαφή υλική υπόσταση. Αυτή η υλικότητα του συμβόλου κυριαρχείται από τις φαντασιώσεις, δηλαδή τις αναπαραστάσεις των ενορμήσεων, και κάνει με αυτόν τον τρόπο ορατούς τους κρυμμένους φόβους και επιθυμίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια παρουσιάζει ιδιαίτερη ασάφεια, αφού η εμπλοκή της φαντασίας στην πραγματικότητα παρουσιάζει πολλές διαβαθμίσεις και θίγει το θέμα της αντιληπτικότητας που είχε θέσει ο Jentsch. 14 Freud, Sigmud. Το μέλλον μιας αυταπάτης (1927), μτφρ. Δ. Νταβέας. Αθήνα: Εκδόσεις Printa, 2003, σ.98. Η φράση στο πρωτότυπο είναι Heimisch im Unheimlichen. 15

16 που ορίζει την αντίληψη και την ανάγνωση του κόσμου, και προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να σταθεί απέναντι στο άγνωστο, να το χαλιναγωγήσει και να του δώσει μια νέα μορφή μέσω του πολιτισμού 15. Επίσης, μια κατάσταση που πλησιάζει αυτή του ανοίκειου αλλά δεν ορίζεται ως τέτοια, περιγράφεται από το Freud στο Γράμμα προς το Ρομαίν Ρολάν. Σε ηλικία 81 χρόνων, τρία χρόνια πριν το θάνατό του, ο Freud γράφει για το στιγμιαίο αίσθημα άρνησης του γνήσιου της εμπειρίας που του δημιουργήθηκε όταν αντίκρισε για πρώτη φορά την Ακρόπολη. Η εμπειρία αυτή που περιγράφεται με τη φράση αυτό που βλέπω δεν είναι αληθινό ενώ στην πραγματικότητα είναι, προσδιορίζεται ως αλλόκοτη 16 (entfremdungsgefuhl), και συνιστά σύμφωνα με τον ίδιο μια διαταραχή της μνήμης που σχετίζεται άμεσα με τις διαδικασίες απώθησης αναμνήσεων και δυσάρεστων εμπειριών. Το αλλόκοτο παρατηρείται όταν μας φαίνεται ξένο ένα μέρος της πραγματικότητας, σε αντίθεση με το φαινόμενο της αποπροσωποποίησης, που εκδηλώνεται όταν μας φαίνεται ξένο ένα μέρος του εγώ και μπορεί να οδηγήσει σε ψυχικές διαταραχές όπως ο διχασμός προσωπικότητας 17. Η παραπάνω περιγραφή του αλλόκοτου συνδέεται με το ανοίκειο, αφού και οι δυο καταστάσεις ενεργοποιούνται μέσω της αναμέτρησης του εγώ με εξωτερικά ερεθίσματα και α- ντλούν την προέλευσή τους από απωθημένες εμπειρίες. Οι παραπάνω μελέτες, όπως και συνολικά το έργο του Freud, επηρεάστηκαν από τα κύματα εμπόλεμων καταστάσεων στα οποία βρισκόταν ολόκληρη η Ευρώπη και εντάσσονται στο σύνολο ευρύτερων προσπαθειών να ερμηνευτούν οι ανθρώπινες αντιδράσεις στο συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο. Από τότε, η έννοια του ανοίκειου εξελίχθηκε, παρουσίασε ενδιαφέρουσες διευρύνσεις στο πέρασμα των χρόνων που σχετίζονται πάντα με γενικότερες πολιτισμικές αλλαγές και αρκετές φορές απομακρύνθηκε από το πεδίο της ψυχoλογίας. Παρόλα αυτά, η γενικότερη κριτική στο συνολικό έργο 15 Kristeva, Julia. Ξένοι μέσα στον εαυτό μας (1991), μτφρ. Β. Πατσογιάννης. Αθήνα: Εκδόσεις Scripta, 2004, σ Το ανοίκειο συχνά συνδέεται με το αλλόκοτο. Σύμφωνα με το σημείωμα την Ε. Βαϊκούση, μεταφράστριας του δοκιμίου Das Unheimlhich στα ελληνικά, ο Θ.Τζαβάρας έχει προτείνει ως μετάφραση του Unheimlich τη λέξη αλλόκοτο. Η ίδια ωστόσο, επιλέγει τη λέξη ανοίκειο, επειδή διατηρεί την αναφορά στον οίκο που παρουσιάζεται και στο γερμανικό όρο. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στο επίμετρο της έκδοσης, ο Κ. Δοξιάδης συνδέει το νόημα του heimlich με το μύχιο, μια λέξη που παραπέμπει στον μυχό (του κόλπου) που στα αρχαία ελληνικά παραπέμπει στο ενδότερο μέρος της οικίας. Βλ. Freud S. Το ανοίκειο, Αθήνα: Εκδόσεις Πλέθρον, Και οι δυο περιπτώσεις αποτελούν μεθόδους άμυνας. Τόσο το αλλόκοτο όσο και η αποπροσωποίηση ενεργοποιούνται ώστε ένα δεδομένο εξωτερικό ερέθισμα ή εσωτερικό χαρακτηριστικό του ατόμου- να μην πλησιάσει το εγώ. 16

17 του γνωστού ψυχολόγου οδήγησε στην αμφισβήτηση του φροϋδικού μοντέλου του ψυχολογικού ατόμου, το οποίο συνιστά το υποκείμενο και στο δοκίμιό του για το ανοίκειο. Το μοντέλο αυτό, στο οποίο έχει στηρίξει ο Freud όλες τις μελέτες του, αναθεώρησε το συνειδητό υποκείμενο και ήταν ένα από τα μοντέλα που οδήγησαν σταδιακά στην αναθεώρηση του καρτεσιανού cogito 18. Mέσω της εισαγωγής της έννοιας του ασυνείδητου, o Freud κατέδειξε τη διάσπαση στην καρδιά κάθε ταυτότητας, προσφέροντας νόημα και στη διαδικασία της ψυχανάλυσης που αναμετράται διαρκώς με το παρελθόν. Η κριτική που του ασκήθηκε, όμως, έκανε λόγο για μια νέα αίσθηση ότι κάποιος μπορεί απλά να κατασκευάσει τον νέο του εαυτό που επιθυμεί 19 συνιστώντας τη μετάβαση από την έννοια της ταυτότητας σε αυτήν της συνεχούς ταυτοποίησης 20, σε αναλογία με τον κόσμο που δεν είναι αλλά 18 Σύμφωνα με το S.Hall, άλλοi θεωρητικοί που συνέβαλαν στην αποκέντρωση του υποκειμένου ήταν οι Marx, Foucault, Saussure, Butler. Βλ. Hall S. et., 2003: Jeffrey, D. Post Human. FAE Musee d Art Contemporain. Lausanne: Pully, 1992, σ Ψυχαναλυτές τις τελευταίες τρεις δεκαετίες προσπάθησαν να αναγνώσουν κριτικά το έργο του Freud. Ένας από αυτούς ήταν ο Lacan, ο οποίος μεταξύ άλλων διάβασε στο Freud τη διαδικασία εκμάθησης της ταυτότητας ως όλον από το βρέφος τα πρώιμα στάδια ανάπτυξής του. Η ενιαία ταυτότητα δεν αναδύεται ταυτόχρονα με τη γέννηση του ανθρώπου αλλά σχηματοποιείται σταδιακά κατά τη διάδραση με τους άλλους και κυρίως τους γονείς. Κατά τα πρώιμα παιδικά χρόνια, το βρέφος βλέπει τον εαυτό του να καθρεπτίζεται στις αντιδράσεις και τις συμπεριφορές των άλλων, οι οποίες το ορίζουν και το καθιστούν σταδιακά υποκείμενο. Το καθρέφτισμα αυτό καθορίζει τα χρόνια αυτά, για αυτό και ο Λακάν τα ονομάζει χρόνια του καθρέπτη. Μεγάλη σημασία, σύμφωνα με το Lacan, έχει η επαφή του βρέφους με τη συμβολική διάσταση του πολιτισμού, την οποία κοινωνά μέσω της συμβολικής κατασκευής του ίδιου, όπως την αναγνώσκει στο βλέμμα των άλλων. Αυτή η συμβολική κατασκευή του εαυτού που θα του δώσει την αίσθηση της πληρότητας όταν την παραλάβει από τον καθρέπτη και την ενσωματώσει, είναι η πρώτη από τα διάφορα συμβολικά πολιτισμικά συστήματα που θα καλεστεί να κατανοήσει και να αναπαράγει, όπως η γλώσσα, η σεξουαλική διαφορά, η οικογενειακή δομή κλπ. Η είσοδος σε αυτό το πλαίσιο πολιτισμικής εκμάθησης συνοδεύεται από συναισθήματα αμφιθυμίας και διχασμού απέναντι στα υποκείμενα που συναντά, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό, ακόμα κι αν δεν τον έχει ορίσει ακόμα ως τέτοιο. Η κυριαρχία των αρσενικών ή θηλυκών χαρακτηριστικών του και η απαξία των αντιθετικών τους, τα ταυτόχρονα αισθήματα αγάπης και μίσους για τον πατέρα (ή το αντίστοιχο άτομο που τάσσεται δίπλα στη μητέρα), η επιθυμία της μητέρας και η ταυτόχρονη τάση άρνησής της, καθώς και άλλες πάλεις τέτοιου είδους οδηγούν στο σχηματισμό ενός διχασμένου υποκειμένου, το οποίο παραμένει έτσι καθ όλη τη διάρκεια της ζωής 17

18 συνεχώς γίνεται. Σε αυτό το πλαίσιο μεταβάλλεται συνεχώς και η ανοίκεια κατάσταση, αφού πρόκειται για το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ορισμένων ερεθισμάτων με ένα διαρκώς νέο πρόσωπο. Αυτή η διαρκής αλλαγή δεν αναίρεσε τελικά τελείως την έννοια του ψυχολογικού ατόμου, αλλά την διάσπασε, αποκηρύττοντας τη μια αλήθεια του προσώπου και παραδεχόμενη την πολλαπλότητα των ταυτοτήτων που ένα άτομο μπορεί να παραλάβει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η σχέση του χαρακτήρα των πολλαπλών ταυτοτήτων και του παρελθόντος μοιάζει να είναι διαρκής, και για αυτό το λόγο το μοντέλο του ψυχολογικού ατόμου δεν έχει πλήρως απορριφθεί. Σε κάθε περίπτωση, το ερώτημα αν η μελέτη του Freud μπορεί να συνεισφέρει στις νέες εκφάνσεις του ανοίκειου έχει απαντηθεί από τους μελετητές της ανοίκειας κατάστασης, οι οποίοι έχουν κοινό τόπο πολλές από τις παρατηρήσεις του, και κυρίως αυτές που σχετίζονται με τη διαδικασία απώθησης. Αυτές συνετέλεσαν μέχρι ένα βαθμό και στη σύνδεσή του με το χώρο, αποκαλύπτοντας στοιχεία μιας ιδιαίτερης χωρικότητας. του. Η αίσθηση του ενός εαυτού εμφανίζεται ως ψευδής, λόγω της φαντασίωσης της πληρότητας που έκανε την παρουσία της μπροστά στον καθρέπτη. Η ταυτότητα επομένως είναι πάντα ατελής, και η ενότητά της παραμένει διαρκώς σε ένα επίπεδο φαντασιακό. Διαμορφώνεται συνεχώς και επαναπροσδιορίζεται ακόμα και σε ένα ενήλικο άτομο ο επαναπροσδιορισμός αυτός οδηγεί προς τη διαδικασία της ταυτοποίησης, η οποία μπορεί τελικά να αντικαταστήσει την έννοια της ταυτότητας, αφού ενσωματώνει το χρονικό πλαίσιο που επιτρέπει την αλλαγή. Οι συνεχείς ταυτοποιήσεις αποτελούν εκφράσεις του εγώ και καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι άλλοι την ύπαρξή μας, αλλά και από την εσωτερική τάση για ανάληψη ενός ρόλου, που θα μας οδηγήσει στην ικανοποίηση της πρωταρχικής φαντασίωσης, πηγάζοντας ουσιαστικά από το ασυνείδητο. Αυτά τα δυο δεδομένα ορίζουν τη βιογραφία μας και τον τρόπο που την αντιλαμβανόμαστε, οδηγώντας σε πολλαπλές εναλλασσόμενες ταυτοποιήσεις κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. Lacan, Jacques. Ecrits. New York: W. Norton, 2007 και Dor Joel, Εισαγωγή στην Ανάγνωση του Lacan, τόμος 2 (Η δομή του υποκειμένου), Αθήνα: Εκδόσεις Πλέθρον,

19 Β. Η χωρικότητα του ανοίκειου: χωρικοί μετασχηματισμοί στο χρόνο. Ο χώρος χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη πολυπλοκότητα, η οποία ο- φείλει πολλά στη διαρκώς υπό διαπραγμάτευση κατανομή του καθώς και στον ευμετάβλητο χαρακτήρα του, αφού πρόκειται για ένα στοιχείο εν τω γίγνεσθαι, προσφερόμενο σε διαφορετικές αντιλήψεις, αναγνώσεις, συμβολισμούς και χρήσεις 21. Εντός του συνεχώς γινόμενου χώρου πραγματοποιούνται όλες οι διαδικασίες που προσδιόρισε ο Freud ως καταστατικές για το ανοίκειο η μετάβαση από την αίσθηση οικειότητας στην αποξένωση, η αποπροσωποποίηση ενός γεγονότος, η επαναφορά ενός απωθημένου συμπλέγματος ή μιας υπερνικημένης δοξασίας, καθώς και το φαινόμενο του διπλασιασμού και της ακούσιας επανάληψης πραγματοποιούνται σαφώς σε ένα χωρικό πλαίσιο. Ωστόσο, ο Freud δε προσδιόρισε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του χώρου που μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία της ανοίκειας κατάστασης. Ακόμα και στην περίπτωση της επίσκεψης στην Ακρόπολη όπου του δημιουργήθηκε το συναίσθημα του αλλόκοτου, το ενδιαφέρον του μετατοπίζεται γρήγορα από το χώρο στην ψυχολογική φύση του ατόμου, την οποία ερμηνεύει με τα γνωστά ερμηνευτικά του μέσα χωρίς να δώσει περισσότερες πληροφορίες για τη σχέση του αλλόκοτου με το χωρικό πλαίσιο που το προκαλεί και εντός του οποίου προκαλείται. Ωστόσο, το παραπάνω παράδειγμα αποτελεί πράγματι ένδειξη ότι υπάρχει κάποιος δεσμός ανάμεσα στο χώρο και το αλλόκοτο. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν ισχύει το ίδιο και για το ανοίκειο, και αν η απάντηση είναι θετική, με ποιόν τρόπο ο χώρος αποκτάει ενεργητικό ρόλο παύοντας να αποτελεί απλά το φόντο στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Προς διερεύνηση του παραπάνω ερωτήματος, εντοπίζονται οι σημαντικότεροι χωρικοί μετασχηματισμοί της ανοίκειας κατάστασης στο χρόνο και επισημαίνεται η αναπόφευκτη σύνδεσή τους με ευρύτερες πολιτισμικές διεργασίες 22. α. Το ανοίκειο στον οίκο: Η πτώση του Οίκου των Usher. Η γλωσσολογική ανατομία του ανοίκειου καταδεικνύει την άμεση σχέση του με τον οίκο, ο οποίος συνδέεται με το γνωστό, το δεδομένο και το 21 Βαϊου, Ντίνα. Πόλη και πολίτες : Η καθημερινή ζωή και το δικαίωμα στην πόλη, από Η βιώσιμη πόλη, επιμ. Μοδινός Μ. - Ευθυμιόπουλος Η. Αθήνα: Εκδόσεις Στοχαστής- ΔΙΠΕ, σσ Η μελέτη δεν είναι εξαντλητική σε κανένα βαθμό, απλά θίγει σημεία της πορείας του ανοίκειου που χαρακτηρίζουν την πορεία του στο χρόνο με σκοπό την καλύτερη κατανόηση του όρου. 19

20 ασφαλές. Έτσι, μια χωρική συνθήκη ενσωματώνεται εξαρχής στον όρο, όπως ο γερμανικός όρος unheimlich εγκαθίσταται στο heimlich πριν καν προστεθεί το στερητικό un. Η στέρηση των χαρακτηριστικών του γνωστού και ασφαλούς από ένα αντικείμενο δεν αρκούν για να το εντάξουν στη σφαίρα του ανοίκειου, αφού θα πρέπει να συνοδεύονται από την επαναφορά του σε ένα χρόνο που αυτή δεν είναι επιθυμητή, ώστε να ανοίγονται με αυτόν τον τρόπο οι πιθανότητες για τη δημιουργία φόβου πέρα από το άγχος και αίσθησης ανασφάλειας στην πιθανή συνάντηση μαζί του. Συχνά, αυτό το αντικείμενο είναι κυριολεκτικά ο ίδιος ο οίκος, όπως φαίνεται από πολλά παραδείγματα λογοτεχνίας των τελών του 19 ου αιώνα, με πιο χαρακτηριστικά τα διηγήματα του Edgar Allan Poe, καθώς και του Α.Τ.Α. Hoffmann, στα οποία εν μέρει βάσισε ο Freud τη μελέτη του για το ανοίκειο. Μια από τις πιο γνωστές νουβέλες του Poe που έχει συσχετιστεί άμεσα με την ανοίκεια κατάσταση είναι Η πτώση του Οίκου των Usher (The fall of the House of Usher). Δημοσιευμένη για πρώτη φορά το 1840 στο έργο του Tales of Grotesque and Arabesque αποτελεί μια από τις πιο δημοφιλείς ιστορίες του συγγραφέα. Μολονότι συγκεντρώνει στερεότυπα που παρουσιάστηκαν κατ επανάληψη στα έργα πολλών από τους ρομαντικούς προκάτοχους του Poe, όπως η εμμονή στο σκοτάδι, η επιβλητική ατμόσφαιρα και οι ανεξήγητοι από το μυαλό κίνδυνοι, το έργο αυτό θεωρείται ότι συνέβαλε σημαντικά στην εξέλιξη των ατμοσφαιρικών διηγημάτων μεταφυσικού μυστηρίου. Αυτό συνέβη κυρίως λόγω του έντονου συμβολισμού και της ισχυρής παρουσίας του ψυχολογικού στοιχείου, καθώς και της συνεχούς υπόνοιας και όχι άμεσης εμφάνισης του κινδύνου, στοιχεία που αποτέλεσαν και αίτια για ευρύτερη μελέτη του έργου κατά τον 20 ο αιώνα. Το διήγημα περιγράφει τις τελευταίες ημέρες των εναπομεινάντων μελών μιας αριστοκρατικής οικογένειας, του Roderick και της Madlin Usher, μέσα από τα μάτια ενός παλιού παιδικού φίλου του πρώτου που ε- πισκέπτεται την οικία τους. Όπως περιγράφει ο αφηγητής παρατηρώντας τον Οίκο των Usher από το εξωτερικό, είχε πελιδνή πρόσοψη τα παράθυρά του ήταν σα μάτια αδειανά το ξεθώριασμα από το χρόνο ήταν χτυπητό και το συναίσθημα που ένιωσε από το θέαμα αυτό ήταν παρόμοιο με το ξύπνημα από την ονειροπαρσία του οπίου. Για να ξεπεράσει την αρχική του αποστροφή, προσπαθεί να παρατηρήσει τον οίκο μέσω του αντικατοπτρισμού στη μικρή λίμνη που βρισκόταν πλάι του, όμως το είδωλο αντί να τον ανακουφίσει του προκαλεί ένα ρίγος πιο παγερό από πρωτύτερα. Προσπαθώντας να εξηγήσει αυτά του τα συναισθήματα, θυμάται την ιδιομορφία της οικογένειας και την έντονη παρουσία της αιμομιξίας στο γενεαλογικό της δέντρο, και υποθέτει ότι ίσως η ελαττωματικότητα της κατευθείαν γενεαλογίας και η απαράκλητη μεταβίβαση του πατρογονικού 20

21 σπιτιού που συνεπαγόταν από πατέρα σε γιό, να είχε στο τέλος αφομοιώσει τόσο πολύ το σπίτι με τους ανθρώπους που o Οίκος των Usher κατέληγε να έχει τα χαρακτηριστικά του εκφυλισμού που θα παρουσιάζονταν αναπόφευκτα και στα φυσικά μέλη του. Παρατηρώντας την οικία από το εσωτερικό, ο αφηγητής παρατηρεί σκοτεινούς και περίπλοκους διαδρόμους και μια διακόσμηση επιβλητική και παρακμασμένη. Ωστόσο, παραδέχεται ότι όλα αυτά μου ήταν γνώριμα, ω- στόσο απορούσα πόσο άγνωρες ήταν οι αλλόκοτες φαντασίες που ανάδευαν μέσα μου αυτές οι συνηθισμένες εικόνες. Σε ένα δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού συναντά τον παιδικό του φίλο και παρατηρεί μια μεγάλη αλλαγή που οφειλόταν στην αρρώστια που τον είχε καταλάβει, αποτέλεσμα του μαρασμού που του προκάλεσε η μακροχρόνια ασθένεια της αδερφής του, της μοναδικής του συντρόφου για χρόνια. Για να βοηθήσει το φίλο του, ο α- φηγητής προσπαθεί τις επόμενες μέρες να τον απασχολήσει με συνήθειες της νιότης τους, όπως η μουσική και η ζωγραφική, όμως συνειδητοποιεί ότι η ψυχοσωματική κατάπτωση του Usher αποτυπώνεται τόσο στις μελωδίες όταν αυτοσχεδιάζει με τη κιθάρα όσο και στους πίνακες που ζωγραφίζει, οι οποίοι έμοιαζαν να αποτυπώνουν αόριστα αχαλίνωτες φαντασιώσεις. Έκπληκτος συμπέρανε ότι αν υπάρχει ένας θνητός που ζωγράφισε μια ιδέα αυτός ο θνητός ήταν ο Roderick Usher. Μια από τις επόμενες θυελλώδεις νύχτες, η αδερφή του Roderick, Madlin, πεθαίνει και θάβεται σε μια κρύπτη στο υπόγειο του κτιρίου. Ο α- δερφός της τη θρηνεί βυθισμένος στη μελαγχολία μέχρι ένα βράδυ που υ- πόκωφοι ήχοι οδηγούν τον ίδιο και τον αφηγητή στο υπόγειο. Ανοίγοντας την κρύπτη, βλέπουν τη Madlin στο κατώφλι τρέμοντας το σκελετωμένο της κορμί μαρτυρούσε μια άγρια πάλη έγειρε προς τα μέσα κι έπεσε βαριά στον αδερφό της. Ο αφηγητής έντρομος φεύγει τρέχοντας από το αρχοντικό, και αφού απομακρύνθηκε αρκετά, γυρίζει και κοιτάζει πίσω. Μια ρωγμή που ξεχώριζε κατέβαινε ως τα θεμέλια πλάτυνε γοργά και είδα τους χοντρούς τοίχους να χωρίζουνε στη μέση. Στο κείμενο εντοπίζονται αρκετά χαρακτηριστικά που αναφέρει ο Freud στο δοκίμιό του για το ανοίκειο. Κάποια είναι απλώς εντυπώσεις του α- φηγητή, όπως το αίσθημα της αποξένωσης, το αποκρουστικό του ομοιώματος του οίκου στη λίμνη που αποτελεί μια σαφή χωρική έκφραση- και η αίσθηση ότι παλινδρομεί σε μια κατάσταση ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, ενώ άλλα παρουσιάζονται ως γεγονότα, με σημαντικότερο αυτό της ταφής μιας ζωντανής. Το τελευταίο, παρουσιαζόμενο ως πραγματικότητα στο διήγημα μοιάζει να ξεφεύγει από τα όρια του ανοίκειου και να κινείται στην περιοχή του τρόμου, ακριβώς επειδή περιγράφεται παραστατικά και δεν αναφέρεται στην γκρίζα περιοχή ανάμεσα στην πραγματικότητα και το όνειρο μέχρι το σημείο αυτό, ο Οίκος των Usher 21

22 The House of Usher (clip) Kratky Film, Prague. 16 min. B/W. 22

23 περιγράφει σταδιακά την ανοίκεια κατάσταση κυρίως μέσω υπαινιγμών. Μάλιστα στη συνέχεια δηλώνεται και πιο γλαφυρά μέσω της περιγραφής του αφηγητή όταν αντίκρισε για πρώτη φορά τη διακόσμηση του σπιτιού, παραδεχόμενος ότι ενώ όλα του ήταν γνώριμα είχαν την ικανότητα να του προκαλούν άγνωρες φαντασίες. Παρατηρώντας κανείς ψύχραιμα την περιγραφή του Οίκου, καταλαβαίνει ότι τα χαρακτηριστικά του παρουσιάζουν πράγματι ομοιότητες με πλήθος άλλων κτιρίων της εποχής, για αυτό και η ανοίκεια κατάσταση που δημιουργείται στον αφηγητή στηρίζεται σαφώς στην υποκειμενική του γνώμη και όχι στα χαρακτηριστικά του ίδιου του κτιρίου. Αυτή είναι μια σύμβαση που ισχύει σε κάθε μελέτη ενός λογοτεχνικού κειμένου, αφού οι πληροφορίες που δεχόμαστε κατά την ανάγνωση αντιπροσωπεύουν τον αφηγητή και χρησιμοποιούνται με τέτοιο τρόπο ώστε ο συγγραφέας να πετύχει το σκοπό του. Στο συγκεκριμένο διήγημα, ο Poe χρησιμοποιεί την οικία της οικογένειας σα μια πλούσια συμβολική αναπαράσταση των δυο δίδυμων κατοίκων του. Οι ήρωες δρουν εντός του, σε ένα εσωτερικό χώρο απομονωμένοι από άλλα ερεθίσματα, και οι πράξεις τους αποτυπώνονται στο κτίριο. Από την παρακμή της οικογένειας λόγω της παράδοσης στην αιμομιξία, μέχρι το θάνατο των τελευταίων εναπομεινάντων της γενεαλογίας των Usher και τον ταυτόχρονο θάνατο του κτηρίου, ο οίκος παρουσιάζεται σαν ένα υποκείμενο που πάσχει και ενεργεί, πρωταγωνιστώντας το ίδιο δυναμικά όπως και τα πρόσωπα. Ο χώρος που συχνά είναι το φόντο των δράσεων έρχεται στο προσκήνιο, προσωποποιείται και συνιστά ένα δυσοίωνο περιβάλλον, περιγράφοντας με υλικά χαρακτηριστικά την κατάσταση των κατοίκων του και διατηρώντας τη άμεση και διαρκή σύνδεσή του με την ιστορία της οικογένειας μέχρι το τέλος. Το ανοίκειο γίνεται χαρακτηριστικό του οίκου για τον επισκέπτη, για έναν άνθρωπο που δεν ταυτίζεται μαζί του και εκφράζεται χωρικά σαν ένα ξένο σώμα που επανέρχεται διαρκώς στο προσκήνιο και ενώ αρχικά μοιάζει γνώριμο, τελικά δεν είναι. Αυτή η αρχική εντύπωση που αποδεικνύεται λανθασμένη εντάσσει τον οίκο των Usher στα λογοτεχνικά παραδείγματα χώρου που λειτουργούν σαν ενεργητικά υποκείμενα και μπορούν να προκαλέσουν την ανοίκεια κατάσταση. Άλλο παράδειγμα στη λογοτεχνία είναι η κατοικία του συμβούλου Krespel, όπως την περιγράφει ο Hoffmann στο διήγημά του Rat Krespel. Και στα δυο παραδείγματα, το ανοίκειο παράγεται σε εσωτερικούς χώρους κατοικιών αστών ή αριστοκρατών σε παρακμή. Πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη χωρική έκφραση του ανοίκειου και σύμφωνα με το Vidler, το γεγονός αυτό δεν είναι τυχαίο αλλά συσχετίζεται άμεσα με την εποχή στην οποία γράφηκαν τα έργα, αφού το ανοίκειο που αποτυπώθηκε στη λογοτεχνία των Poe και Hoffman αναφέρεται σε ευρύτερους φόβους. Κάνοντας 23

24 The House of Usher (clip) Kratky Film, Prague. 16 min. B/W. 24

25 ένα άλμα στο συλλογισμό του, υποθέτει ότι το ανοίκειο, όπως παρουσιάζεται στα παραπάνω διηγήματα, μπορεί να χαρακτηριστεί σαν το ουσιώδες είδος φόβου των αστών... μιας τάξης πρόσφατα καθιερωμένης, όχι ακριβώς σπίτι στο σπίτι της 23. Σύμφωνα με τον Cristoph Grunenberg και το κείμενό του Life is a dead circus: the spectacle of the real, το εσωτερικό της κατοικίας των αστών την εποχή εκείνη καλείτο να διασφαλίσει τους κατοίκους του από το άγνωρο εξωτερικό και είχε επιφορτιστεί με διάφορα ισχυρά νοήματα, πολλά από τα οποία βασίζονταν στην ηγεμονική πατριαρχική δομή της οικογένειας. Η τελευταία μάλιστα στηρίχτηκε φυσικά και πνευματικά στο εσωτερικό της οικίας καταλύματος που αποκτούσε χαρακτήρα καταφυγίου, καταλήγοντας να αναπαριστά ολόκληρο το σύμπαν, αφού εντός του γίνονταν προσπάθειες να συνυπάρξουν το παρελθόν με το παρόν σε μια διαρκή συνέχεια, και το γηγενές με το πολύ μακρινό μέσω της δημιουργίας ενός πολύπλοκου μικρόκοσμου 24. Η πιθανότητα διάρρηξης αυτού του επισφαλούς κεκτημένου ήταν φυσικό να υπονοεί αλυσιδωτές διαρρήξεις σε διαφορετικά επίπεδα σημασίας και νοήματος, και παρουσιαζόταν ιδιαίτερα ισχυρή λόγω της δαιμονοποίησης της εργατικής τάξης, η οποία εμφανίζεται το πρώτο μισό του 19 ου αιώνα πίσω από την αόριστη έκφραση επικίνδυνες τάξεις που συναντάται συχνά σε κείμενα αστών. Οι επικίνδυνες τάξεις ήταν μια κατηγορία που ενώ προσπαθεί να παραμείνει ασαφής, συμβολοποιούσε τις τάξεις των παριών και εργατών και συνδέθηκε τόσο με τους εργατικούς αγώνες για καλύτερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης, όσο και με την έξαρση της εγκληματικότητας, τις επιδημίες που προκαλούσε η εξαθλίωση, και κατά επέκταση το θάνατο 25. Πίσω από τη αυτή τη συμβολοποίηση κρύβεται μια κοινωνική κατασκευή αποστροφής που συνδέεται άμεσα με τον χώρο εκτός της οικίας των αστών και μετατρέπει το εσωτερικό των κατοικιών τους σε ένα χώρο εύθραυστο αλλά ασφαλή. Για αυτό το λόγο, αυτό το ύστατο οχυρό μοιάζει το πιο κατάλληλο μέρος για να αναπαρασταθούν οι φόβοι της τάξης, αφού η υλική ευημερία που προσφέρει μπορεί να χάσει τη εύκολα την αξία της με την είσοδο ενός άγνωστου επισκέπτη και η ασφάλεια οικειότητας που προσφέρει μπο- 23 Vidler, 1994: Grunenberg, Cristoph. Life is a dead circus: the spectacle of the real, in Kelley M. The uncanny. Cologne: Tate Liverpool, σ Η σύνδεση της εργατικής με τις επικίνδυνες τάξεις αποτυπώνεται σε πολλά έργα συγγραφέων, γελοιογράφων και σχολιαστών του 19 ου αιώνα. Στα πιο ακραία, ο απεργός εργάτης που δραστηριοποιείται διεκδικώντας νέα δικαιώματα αναπαριστάται ως τέρας του Φρανκεστάιν. Οι παραστάσεις αυτές γενίκευαν την προλεταριοποίηση και συνέβαλαν στη διαστρέβλωση της εμπειρίας του σχηματισμού των τάξεων. Βλ. Palmer, Bryan. Νύχτες βομβιστών από Κουλτούρες της νύχτας, Αθήνα: Εκδόσεις Σαββάλας, 2006, σσ

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα

Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα Εισήγηση- Παρουσίαση της Χοροθεραπείας στα πλαίσια των Συνεδριακών εκδηλώσεων «Οι δρόμοι της Ψυχοθεραπείας» Διοργάνωση : κοινοπραξία ΕΥΕΞΙΑ Μάιος 2002, Αθήνα Συνήθως,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΕΒΟΟΚ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΜΗ ΣΑΡΑΝΤΑΕΝΑ, ΣΥΜΒΟΥΛΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ. Επιμέλεια: Στέργιος Νότας

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ. Επιμέλεια: Στέργιος Νότας ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ Επιμέλεια: Στέργιος Νότας ΜΥΘΟΣ: Ο αυτισμός είναι μια σπάνια διαταραχή. ΑΛΗΘΕΙΑ: Παλαιότερες επιδημιολογικές έρευνες έδειχναν ότι στον γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

«Οι καθημερινές δραστηριότητες στην πόλη» Β. Καρβουντζή, Μ. Παπαβασιλείου

«Οι καθημερινές δραστηριότητες στην πόλη» Β. Καρβουντζή, Μ. Παπαβασιλείου Η ανάμειξη των δραστηριοτήτων στην πόλη επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες. Το περιβάλλον (φυσικό και ανθρωπογενές) είναι ένας από τους παράγοντες που επηρεάζει τις δραστηριότητες. Β. Καρβουντζή, Μ.

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση

Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση Χαρίδημος Τσούκας Καθηγητής Στρατηγικής Διοίκησης στην Έδρα Columbia Ship Management, Κοσμήτορας της Σχολής Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ - 119 - ΑΝΟΨΕΙΣ ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΑΛΟΝΙ Στον χώρο του σαλονιού αλλά και της τραπεζαρίας επιθυμία του ιδιοκτήτη της κατοικίας ηταν η πρόβλεψη διακόσμησης των οροφών αυτών κυρίως των χώρων με ζωγραφική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ.

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΈΝΑ ΜΥΘΙΣΤΌΡΗΜΑ Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για το Γυμνάσιο και το Λύκειο Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παρουσιάζει την έκθεση Γιώργος Χατζημιχάλης - Ο Ζωγράφος Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε;

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Οι Αισθήσεις Οι αισθήσεις είναι η πηγή όλων των γνώσεων μας για την υλική εξωτερική πραγματικότητα. Οι αισθήσεις (του

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος

Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος Ομ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διάγνωση διαβήτη Σε μεσήλικα Σε ηλικιωμένο Σε παιδί ή έφηβο Διαβήτης σε ενήλικες και υπερήλικες Ενήλικας ή Ηλικιωμένος

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49 Μεταμινιμαλισμός ΤΟ 1950 ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΑΥΤΟ, ΜΙΑ ΕΚΤΑΣΗ ΤΡΙΩΝ ΣΤΡΕΜΜΑΤΩΝ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΩΝ. ΕΞΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ, ΤΟ ΤΑΠΕΙΝΟ ΕΚΕΙΝΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΘΗΚΕ ΣΕ ΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Η επιλογή της πολιτικής πρόσβασης είναι ένα διαφορετικό αλλά επίσης μεγάλο θέμα, που εξαρτάται από τους δυνατούς χειρισμούς.

Η επιλογή της πολιτικής πρόσβασης είναι ένα διαφορετικό αλλά επίσης μεγάλο θέμα, που εξαρτάται από τους δυνατούς χειρισμούς. Χειρισμός Πνευματικών Δικαιωμάτων σε Ψηφιακούς Πόρους Σαράντος Καπιδάκης, Εργαστήριο Ψηφιακών Βιβλιοθηκών και Ηλεκτρονικής Δημοσίευσης Τμήμα Αρχειονομίας Βιβλιοθηκονομίας Ιόνιο Πανεπιστήμιο Περίληψη Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών 1 Γεωργικής Σχολής 44-55102 Θεσσαλονίκη Τηλ. Κέντρο: (031) 472474 - Fax:473159 Πανελλήνιος Αριθμός Κλήσης: (0801) 472.472 Web Site: www.adamantios.gr E-mail: info@adamantios.gr σδσδ Δεκέμβριος 2013 Προς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια:

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια: Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Οι μαθητές στέλνουν συχνά μηνύματα ο ένας στον άλλο. Μερικοί μαθητές λαμβάνουν μηνύματα που δεν είναι πολύ ευχάριστα και αποτελούν μια μορφή εκφοβισμού. Στο βίντεο: Τραπέζι:

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ Οι οίκοι είναι ένα από τα κυριότερα ερμηνευτικά μέσα που χρησιμοποιεί η αστρολογία. Μαζί με τους πλανήτες, τα ζώδια και τις όψεις αποτελούν τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY Η θεραπεία μέσω των εικαστικών τεχνών, διεθνώς γνωστή ως Art Therapy, αξιοποιώντας τη θεραπευτική δύναμη της εικαστικής δημιουργικής πράξης σε χώρους θεραπευτικούς,

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 2 μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Ένα σύνολο μη γνωστικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech

RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech RECOGNISING Issues and Opportunities in Combating Online Hate Speech Αναθεώρηση της εθνικής Ελληνικής Στρατηγικής για την Στρατηγική Διακυβέρνησης του Διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Το μαγικό ραβδάκι Το ίδιο έγινε με όλα τα γεγονότα, τα πρόσωπα και τα πράγματα που άγγισε με το μαγικό

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

AYTOKTONIA. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί

AYTOKTONIA. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί AYTOKTONIA Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί Η αυτοκτονία αγαπημένου προσώπου είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου!

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή; Ε.Τ.: Κοιμάμαι + τρώω + περπατάω +

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Στην διάθεση του ανθρώπου να ανακαλύψει την αποτύπωση της κινούµενης εικόνας, κυρίαρχο ρόλο αποτέλεσε ο κόσµος των

Διαβάστε περισσότερα

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION 1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION I Didn't Sign Up for This Ξένια Κούρτογλου Founder & Managing Partner Focus Bari S.A Co-founder e-satisfaction Τι θα δούμε I. Οι δυνάμεις της αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα