ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΥΛΟ και ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ και ΕΡΓΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ στην ΚΟΙΝΩΝΙΑ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Βεκρή Μαρίας (425Μ/ ) Θέμα: «Aντισυμβατικοί Έφηβοι: Ταυτότητες Φύλου, Σχολικές Εμπειρίες και Ορίζοντες Προσδοκιών» ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΒΡΥΩΝΙΔΗΣ ΜΑΡΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΦΩΚΙΑΛΗ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΓΟΥΒΙΑΣ ΔΙΟΝΥΣΣΙΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ (Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ.) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ (Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ) ΜΕΛΟΣ ΜΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, 2009

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες.4 Εισαγωγή 5 Α Μέρος: Θεωρητική Επισκόπηση 1. Η Ταυτότητα Φύλου: Προσδιορισμός της Έννοιας Από το Βιολογικό Ντετερμινισμό στις Θεωρίες Κοινωνικής Δόμησης Η Μεταδομιστική Φεμινιστική Θεωρία Εκπαίδευση και Κοινωνική Αναπαραγωγή Η Εκπαίδευση ως Αναπαραγωγικός Μηχανισμός Εκπαίδευση και Φύλο Φύλο και Κοινωνική Αναπαραγωγή Εκπαίδευση και Ταυτότητες Φύλου Εκπαίδευση: Από τις Θεωρίες της Αναπαραγωγής στις θεωρίες της Αντίστασης Η Έννοια της Αντίστασης Αιτίες για την Αντισχολική /Αντισυμβατική Κουλτούρα Το Σχολείο Η Κοινωνική Τάξη Οι Ταυτότητες Φύλου Ο Μηχανισμός Αυτοπροστασίας Η Ομάδα των Συνομηλίκων Έμφυλοι Τρόποι Αντίστασης Επιπτώσεις της Αντισυμβατικής /Αντισχολικής Κουλτούρας Κοινωνικοποιητικοί Θεσμοί και Ταυτότητες Φύλου: H Έρευνα στην Ελλάδα Συμπεράσματα από τη Θεωρητική Επισκόπηση...40 Β Μέρος: Η Έρευνα 5. Ερευνητικά Ζητούμενα Σκοπός και Ερευνητικοί Στόχοι Τα Ερευνητικά Ερωτήματα Η Σημασία της Έρευνας Η Μεθοδολογία της Έρευνας Επιλογή Μεθόδου Πλαίσιο και Πρόσβαση στο Πεδίο Συμμετέχοντες/-ουσες στην Ποιοτική Έρευνα 46 2

3 6.4 Σχέση Ερευνήτριας-Συμμετεχόντων/-ουσών Συλλογή Δεδομένων. 47 Α. Η Συνέντευξη...47 Β. Ημερολόγιο Έρευνας-Σημειώσεις Πεδίου...48 Γ. Το Δελτίο Συνέντευξης...48 Δ. Δεοντολογία Ανάλυση Δεδομένων Γ Μέρος: Τα Αποτελέσματα της Έρευνας 7.1 Οι Ταυτότητες Φύλου των Μαθητών/-τριών Οι Ανδρικές Ταυτότητες Φύλου Οι Γυναικείες Ταυτότητες Φύλου Οι Σχολικές Εμπειρίες των Μαθητών/-τριών Οι Εκπαιδευτικοί Μαθητική και Έμφυλη Ταυτότητα: Οι «Μάγκες» και τα «Φυτά» Οι Συνομήλικοι Αντισυμβατική Συμπεριφορά: Τα Αίτια Επισημάνσεις..79 Α. Κορίτσια και Αντισυμβατική Συμπεριφορά στο Σχολείο...79 Β. Η Κοινωνική Τάξη...80 Γ. Η Σημασία του Σχολείου Ταυτότητες Φύλου και Αντισυμβατική / Αντισχολική Κουλτούρα: Επιπτώσεις στο Σχεδιασμό του Κοινωνικού Μέλλοντος των Μαθητών/-τριών Σχέδια των Αγοριών για το Μέλλον Σχέδια των Κοριτσιών για το Μέλλον...89 Δ Μέρος: Συμπεράσματα της Έρευνας 8.1 Οι Ταυτότητες Φύλου Οι Σχολικές Εμπειρίες Το Μέλλον: Ορίζοντες Προσδοκιών Προτάσεις ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.109 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

4 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η Εργασία δεν θα είναι ολοκληρωμένη χωρίς τις οφειλόμενες ευχαριστίες στους ανθρώπους που συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της. Είναι επομένως επιτακτικό να ευχαριστήσω ιδιαιτέρως: - τον επιβλέποντα καθηγητή μου κ. Μάριο Βρυωνίδη, για τη σοφή του καθοδήγηση, την ενθάρρυνση και την ουσιαστική του συμβολή σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, καθώς και τα μέλη της επιτροπής κ. Φώκιαλη Πέρσα και κ. Γουβιά Διονύση. - εκ των συμφοιτητών/τριών μου, τους αγαπημένους «MacDucks»: Γρηγόρη, Θεανώ, Κυριάκο, Όλγα και Φωτεινή. Η φιλία μας υπήρξε στήριγμα σε δύσκολους καιρούς κοπιώδους προσπάθειας αλλά και πηγή ψυχικής ευφορίας. Θα συνεχίσουμε μαζί. - τον Βαγγέλη Ιντζίδη, το «δάσκαλό» μας, για την πολυδιάστατη παρουσία του - τους μαθητές/τριες μου, όλα τα χρόνια στο σχολείο, η συνεργασία μου με τους/τις οποίους/ες αποτελεί διαρκή πρόκληση ανάπτυξης. - την οικογένεια μου, το Μάνο, τη Ζωή και το Χρήστο, γιατί είναι η έμπνευση στη ζωή μου. Για τη υπομονή, την κατανόηση και τη στήριξή τους δεν υπάρχουν λόγια. 4

5 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία διερευνά την αντισυμβατική / αντισχολική κουλτούρα εφήβων μαθητών/τριών σε σχέση με τον παράγοντα «Φύλο». Η βασική προβληματική αφορά στους τρόπους με τους οποίους οι μαθητές/τριες δομούν τη μαθητική και την έμφυλη ταυτότητά τους και η επίδραση των ταυτοτήτων στην παραγωγή αντισυμβατικής / αντισχολικής συμπεριφοράς, ζήτημα που σχετίζεται με την ακαδημαϊκή και επαγγελματική τους πορεία και για τούτο καίριας σημασίας. Η προσέγγιση επιχειρείται μέσα από την οπτική του φεμινιστικού μεταδομισμού, για τις Ταυτότητες (Davies & Banks, Davies, 1997) και τις θεωρίες των κοινωνιολόγων της εκπαίδευσης για το Σχολείο (Φραγκουδάκη, 1985). Η χρησιμότητα της φεμινιστικής μεταδομιστικής θεωρίας έγκειται στη θεώρηση των έμφυλων διαφορών ως κοινωνικά δομημένων και αναπαραγόμενων μέσα από τη γλώσσα, άρα ρευστών, πολλαπλών, σχεσιακών και δυναμικών. Βασική στο φεμινιστικό μεταδομισμό είναι η εξέταση των θεσμών (οικογένεια, εκπαίδευση κλπ), σε σχέση με το πώς η εξουσία συμβάλλει στη διαμόρφωση και ρύθμιση των ατομικών υποκειμενικοτήτων. Το πλαίσιο του θεσμού της εκπαίδευσης, σημαντικό στην παραγωγή και διατήρηση των εξουσιαστικών σχέσεων και της (ανα)δόμησης της ατομικής υποκειμενικότητας, ενδιαφέρει και τους κοινωνιολόγους της εκπαίδευσης ήδη από τη δεκαετία του 70, ως αναπαραγωγικός μηχανισμός της καθεστηκυίας τάξης. Η θεωρητική επισκόπηση στο πρώτο μέρος αποτελεί το πλαίσιο αναφοράς και τεκμηρίωσης για την έρευνα που ακολούθησε και καθόρισε το στόχο και τα ερευνητικά ερωτήματα που μας απασχόλησαν. Χωρίζεται σε τρία μέρη που αποτελούν τα βασικά σημεία της προβληματικής που ετέθη στην Έρευνα. Μετά την αποσαφήνιση της έννοιας της ταυτότητας στην πρώτη ενότητα του πρώτου μέρους, όπως νοηματοδοτείται στο φεμινιστικό μεταδομισμό, η δεύτερη ενότητα αναφέρεται στους τρόπους με τους οποίους το εκπαιδευτικό σύστημα επιτυγχάνει να αναπαράγει εργατικό δυναμικό, κατάλληλα εκπαιδευμένο σε γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις, για να κατανεμηθεί αναλόγως στην κοινωνική ιεραρχία. Θα αναφερθούμε σε κοινωνιολογικές θεωρίες της εκπαίδευσης, που επισημαίνουν το ρόλο που επιτελεί η εκπαίδευση ως ιδεολογικός μηχανισμός στην αναπαραγωγή των κοινωνικών ιεραρχιών. Η εκπαίδευση συνδέεται επίσης με τις εξουσιαστικές και ιεραρχικές σχέσεις του φύλου και το σχολείο, στο πλαίσιο του αναπαραγωγικού του ρόλου, ενισχύει και νομιμοποιεί τις έμφυλες διαφορές και διακρίσεις. Θα αναφερθούμε επίσης στις φεμινιστικές θεωρίες για το ρόλο της εκπαίδευσης στην κατασκευή των ταυτοτήτων φύλου, που συνιστά επίσης τρόπο κοινωνικής αναπαραγωγής. 5

6 Σε απάντηση στο ντετερμινισμό, όπως θεωρήθηκε, των θεωριών της αναπαραγωγής, έχουν δημιουργηθεί θεωρίες της αντίστασης, που δεν αντιμετωπίζουν τα άτομα ως παθητικούς δέκτες και θύματα του κοινωνικού συστήματος, αλλά ως ενεργά υποκείμενα, οπότε λαμβάνονται υπ όψιν οι αντιστάσεις τους και οι τρόποι με τους οποίους διαχειρίζονται τις ταυτότητες, τις εμπειρίες και τις πιέσεις που δέχονται. Στην τρίτη ενότητα του θεωρητικού μέρους, αναφερόμαστε στις θεωρίες της αντίστασης (πολιτικές, πολιτισμικές και ψυχολογικές) στα πλαίσια μιας ερμηνευτικής ανάλυσης των αιτίων που διέπουν τα φαινόμενα της νεανικής αντισυμβατικότητας / αντισχολικής κουλτούρας, καθώς και στις έρευνες που έχουν διεξαχθεί στην Ελλάδα. Συμπεράσματα της επισκόπησης συνοψίζονται στο τέλος του πρώτου μέρους. Έχοντας εξετάσει μέσα από τις θεωρίες και τις έρευνες το ρόλο της εκπαίδευσης στη δόμηση των στερεοτυπικών και διχοτομικών ταυτοτήτων φύλου, στα πλαίσια της αναπαραγωγικής λειτουργίας του θεσμού, στην έρευνα που ακολούθησε διερευνήθηκε η σχέση των έτσι διαμορφούμενων ταυτοτήτων φύλου με την αντισυμβατική-αντισχολική κουλτούρα των εφήβων. Μέσα από το λόγο δεκαπέντε συνολικά μαθητών/τριών, που συμμετείχαν στην παρούσα έρευνα, διερευνήθηκε εάν το φύλο επιδρά στην εκδήλωση αντισυμβατικών στάσεων απέναντι στο σχολείο και ποιες είναι οι σχετικές επιπτώσεις στη ζωή των παιδιών. 6

7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Θεωρητική Επισκόπηση Η θεωρητική επισκόπηση θα εστιάσει στο πρώτο τμήμα της, στην έννοια της ταυτότητας, όπως την ορίζει η σύγχρονη (μεταδομιστική) θεωρία, προκειμένου να αποσαφηνιστεί ο βασικός για τη μελέτη μας όρος της «ταυτότητας» ή της, κατά τον μεταδομισμό, «υποκειμενικοποίησης». Στο δεύτερο μέρος, θα επικεντρωθούμε στο ρόλο του σχολείου ως μηχανισμού κοινωνικής αναπαραγωγής και στους τρόπους με τους οποίους το εκπαιδευτικό σύστημα επιτυγχάνει (εκτός από την ταξική) την έμφυλη αναπαραγωγή του εργατικού δυναμικού. Στο τρίτο μέρος, θα αναφερθούμε στην αντίσταση, στα πλαίσια αναζήτησης των αιτίων που διέπουν τα φαινόμενα της νεανικής αντισυμβατικότητας και αντισχολικής κουλτούρας. 1. Η Ταυτότητα Φύλου: Προσδιορισμός της Έννοιας Θα αναφερθούμε στην εννοιολόγηση της ταυτότητας, όπως εξελίχθηκε διαχρονικά μέχρι σήμερα, από το βιολογικό ντετερμινισμό μέχρι τη σύγχρονη μεταδομιστική προσέγγιση, διότι ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο ερμηνεύεται η ταυτότητα του φύλου στο παράδειγμα αυτό, συμβάλλει σε μια βαθύτερη κατανόηση της σχέσης του φύλου με την αντισχολική κουλτούρα, που απασχολεί τη μελέτη μας. 1.1 Από το Βιολογικό Ντετερμινισμό στις Θεωρίες της Κοινωνικής Δόμησης Η κοινωνιοβιολογική άποψη, που απέδιδε τη συμπεριφορά των ατόμων στην εγγενή βιολογική κατασκευή τους ως ανδρών και γυναικών ορμόνες, γονίδια κλπ αντικαταστάθηκε από τον κοινωνικό δομισμό, σύμφωνα με τον οποίο το σώμα καθορίζεται κοινωνικά. Οι ταυτότητες δεν προϋπάρχουν της κοινωνίας, αλλά αποτελούν τους τρόπους με τους οποίους οι κοινωνίες ερμηνεύουν τα σώματα (Connell, 2006). Αυτή η δεύτερη ερμηνεία, που βασίζεται στη θεωρία του Parsons (Singly, 1996), περί ανδρικών/«λειτουργικών» και γυναικείων/«εκφραστικών» ρόλων, βλέπει τις ταυτότητες ως εσωτερίκευση των έμφυλων ρόλων, σε ανταπόκριση με τις πολιτιστικές προσδοκίες για τους άνδρες και τις γυναίκες. 7

8 Με την αυξανόμενη επικράτηση των φεμινιστικών αναλύσεων του φύλου, ανεδείχθησαν τα μειονεκτήματα των πρότερων θεωριών. Κατ' αρχάς, το άτομο θεωρείτο ως παθητικός δέκτης εξωτερικά επιβαλλόμενων ρόλων και όχι φορέας δράσης και αυτογνωσίας (Connell, 1996, Davies, 2006). Δεύτερον, με την κατηγοριοποίηση των αρσενικών και θηλυκών έμφυλων ρόλων, φάνηκε να γίνεται αποδεκτή η βιολογικά καθορισμένη διχοτομία (Connell, 2006). Τρίτον και σημαντικότερον, η λειτουργική θεωρία των έμφυλων ρόλων απέτυχε να χειριστεί επαρκώς τα ζητήματα εξουσίας. Η θεωρία των ρόλων δεν κατανοεί τις αποχρώσεις που διέπουν για παράδειγμα τη σχολική ζωή, πώς δηλαδή τα κορίτσια χρησιμοποιούν θηλυκές συμβάσεις για να αντισταθούν στον έλεγχο του σχολείου ή το ότι τα αγόρια παράγουν πολλαπλές ταυτότητες. Αδυνατεί, επίσης, να αντιληφθεί, εκτός από τα ζητήματα της εξουσίας που διαμορφώνουν τις δομές, την επίδραση που ασκούν η τάξη ή η φυλή/εθνότητα. Όσο για την κοινή αντίληψη περί Ταυτότητας, ότι δηλαδή αποτελεί ψυχολογική ουσία, ένα είδος εσωτερικού πυρήνα του ανθρώπου, αντίληψη που διαμορφώθηκε κατά το Διαφωτισμό και απετέλεσε βασική πεποίθηση στην περίοδο του Μοντερνισμού («ανθρωπισμού»), αυτή δεν λαμβάνει υπ όψιν τα ζητήματα της κοινωνικής κατασκευής και της ιστορικής διάστασης των ταυτοτήτων (Connell, 1993), του φύλου συμπεριλαμβανομένου. Ο Ουμανισμός, για να οργανώσει το κοινωνικό χάος σε λογική τάξη και κανονικότητα, υπέταξε το διαφορετικό προς χάριν ενός ενιαίου και μοναδικού παράγοντα της ταυτότητας, κατασκευάζοντας κατηγορίες μέσα στη γλώσσα και ερμηνείες, που επιχειρούν να υπερβούν τις ανθρώπινες διαφορές. Οι αλήθειες του Ουμανισμού έχουν έτσι διαμορφώσει την κοινωνία, ως να αντανακλούν τη φυσική και εσωτερική τάξη των πραγμάτων, σε σημείο που δεν τις αντιλαμβανόμαστε, διότι ως «καθεστώς αληθείας» (Foucault, 1991) ρυθμίζουν καθημερινά τη ζωή μας. Η φεμινιστική θεωρία έπαιξε σημαντικό ρόλο στο να καταδειχθεί ότι η ουσιοκρατική και ντετερμινιστική φύση των θεωριών για την κοινωνικοποίηση στους έμφυλους ρόλους είναι ανεπαρκής να συλλάβει την πολυπλοκότητα, τη αντιφατικότητα και ενδεχομενικότητα των ταυτοτήτων φύλου (Connell, 1993). Η σύγχρονη θεωρία για τις έμφυλες ταυτότητες διαφέρει σημαντικά από τις παλαιότερες για τους έμφυλους ρόλους και, ακόμα περισσότερο, από τις αντιλήψεις για τη «φυσική» έμφυλη ταυτότητα. Σύμφωνα με τις κυριότερες αντιλήψεις, όπως διατυπώνονται από το διακεκριμένο ερευνητή των ταυτοτήτων φύλου και ειδικότερα των ανδρικών ταυτοτήτων Connell (1996), οι ταυτότητες είναι: Πολλαπλές: Η ταυτότητα δεν είναι ενιαία, αλλά υπάρχουν διαφορές ως προς την τάξη, την εθνότητα καθώς και διαφορές στους τρόπους επιτέλεσης. 8

9 Ιεραρχημένες: Οι ταυτότητες διέπονται και καθορίζονται από σχέσεις εξουσίας. Για το λόγο αυτό, κάποιες εκτιμώνται περισσότερο, όπως για παράδειγμα οι ανδρικές ταυτότητες των αθλητών, άλλες δεν εκτιμώνται, όπως για παράδειγμα οι ομοφυλοφιλικές και μερικές είναι περιθωριοποιημένες, όπως για παράδειγμα των αδύναμων εθνικών μειοψηφιών. Η ταυτότητα που κυριαρχεί πολιτισμικά σε ένα πλαίσιο ονομάζεται «ηγεμονική» και αποτελεί έκφραση των προνομίων που έχουν οι άνδρες έναντι των γυναικών και των άλλων υποδεέστερων («συνένοχων», «υποτελών» και «περιθωριοποιημένων») ανδρικών ταυτοτήτων. Η ιεραρχία των ανδρικών ταυτοτήτων αποτελεί έκφραση των άνισων μεριδίων στα μεταξύ τους προνόμια ή «patriarchal dividend», κατά τον Connell (2006). Σύμφωνα με τoν Donaldson (1993), η ηγεμονική ταυτότητα αντιπροσωπεύει τον ιδεότυπο του «πραγματικού άνδρα» και από την άποψη αυτή είναι ιδεατή και αποτελεί στόχο μη εντελώς πραγματοποιήσιμο. Συλλογικές: Οι δομές φύλου σε μια κοινωνία ορίζουν συγκεκριμένους τρόπους συμπεριφοράς ως ανδρικούς και άλλους ως γυναικείους. Αυτά τα μοντέλα, εκτός από το ατομικό, λειτουργούν και σε συλλογικό επίπεδο. Οι ταυτότητες καθορίζονται και διατηρούνται σε θεσμούς, όπως οι εταιρείες, ο στρατός, οι κυβερνήσεις ή τα σχολεία, ενώ ο ανδρισμός υπάρχει και απρόσωπα μέσα στην κοινωνία, όπως για παράδειγμα στα βιντεοπαιχνίδια ή τα σπορ. Ενεργά Δομούμενες: Οι ταυτότητες δεν υπάρχουν πριν από την κοινωνική συμπεριφορά. Γεννιούνται καθώς οι άνθρωποι ενεργούν και ολοκληρώνονται μέσα στην καθημερινή συμπεριφορά. Οι ταυτότητες δεν είναι μόνιμες. Όλοι οι άνθρωποι εργάζονται σκληρά να παράγουν αυτό που πιστεύουν ότι αποτελεί κατάλληλη ταυτότητα, από τους σκληρά γυμναζόμενους στα γυμναστήρια μέχρι τους Διευθυντές στις συσκέψεις και τα παιδιά στην αυλή του σχολείου. Πολυεπίπεδες: Ένας λόγος που οι ταυτότητες δεν είναι μόνιμες είναι το ότι δεν είναι απλά, ομοιογενή μοντέλα. Οι έρευνες αποκαλύπτουν αντικρουόμενες επιθυμίες και λογικές. Τα πολλά επίπεδα μπορεί να μην είναι φανερά με την πρώτη ματιά, αλλά είναι σημαντικά, διότι οι αντιφάσεις αποτελούν πηγή έντασης αλλά και δυνατότητες αλλαγής στα έμφυλα μοντέλα. Δυναμικές: Οι ταυτότητες υπόκεινται σε αλλαγή. Τα πολλά επίπεδα αποτελούν αιτία αλλαγών και ένα βασικό κίνητρο σε αυτό αποτελεί η ιεράρχησή τους. Οι ταυτότητες συντίθενται ιστορικά, αποσυντίθενται και αντικαθίστανται. Ο Connell (1993) θεωρεί ότι η ταυτότητα αποτελεί διάσταση και προϊόν των θεσμών και ότι οι εκάστοτε έμφυλες σχέσεις είναι αποτέλεσμα πολιτικού αγώνα για την εξασφάλιση πόρων, στα πλαίσια των εξουσιαστικών αλληλεπιδράσεων που παράγουν ανισότητες. Η έννοια των «πόρων» προσιδιάζει στη θεωρία του Bourdieu περί των διαφορετικών τύπων κεφαλαίου που διεκδικούν με τη δράση τους τα άτομα (Vryonides, 2007). 9

10 1.2. Η Μεταδομιστική Φεμινιστική Θεωρία Η φεμινιστική μεταδομιστική σκέψη εμπνέεται από το έργο του Foucault, που αναφέρεται στις «τεχνολογίες εαυτού» (Martino, 2000b), στις κανονιστικές, δηλαδή, πρακτικές με τις οποίες μαθαίνουμε να ελέγχουμε τον εαυτό μας και τους άλλους. Η μεταδομιστική σκέψη έχει αναστρέψει την αντίληψη να εκλαμβάνεται το δίπολο αρσενικό και θηλυκό ως δεδομένο, ερευνώντας τους τρόπους με τους οποίους κατασκευάζονται τα δίπολα. H ανθρώπινη πραγματικότητα θεωρείται κατασκευή πολιτιστική κατασκευή (Agger, 1991). Έτσι, οι τρόποι με τους οποίους δομούνται οι έμφυλες πραγματικότητες, μέσα σε ιεραρχίες εξουσίας, μπορούν να εξερευνηθούν και να αποδομηθούν, ώστε να εκτεθούν οι τρόποι με τους οποίους ορισμένες ομάδες καταπιέζονται και περιθωριοποιούνται. Η ανάλυση, σ αυτό το παράδειγμα, εστιάζει στην εξέταση του πώς μέσα από τη γλώσσα, μέσα από δομημένες και δομούσες πρακτικές λόγου, τους «Λόγους», κατασκευαζόμαστε ως έμφυλα όντα από εμάς τους ίδιους και τους άλλους (Davies & Harre, 2002). Μέσα από τον μεταδομιστικό φακό, οι υποκειμενικότητες μας δεν θεωρούνται ενιαίες ή σταθερές, αλλά διαρκώς μεταβαλλόμενες, αντιφατικές και επισφαλείς, ανάλογα με τις κοινωνικές καταστάσεις και τα συγκείμενα, που περιλαμβάνουν μεταβλητές σχέσεις εξουσίας. Η θεωρία αντιλαμβάνεται το φύλο ως πολλαπλότητα και ποικιλομορφία, ενώ έχει παράσχει ένα πλαίσιο, μέσα στο οποίο εξετάζονται οι κοινωνικά δομημένες εξουσιαστικές σχέσεις στην παραγωγή υποκειμενικοτήτων και τη δόμηση των έμφυλων τρόπων ύπαρξης (Κeddie, 2005). Θεωρώντας το φύλο ως σχεσιακό και πολλαπλό, οι σύγχρονες θεωρίες που ευρίσκονται στα μεταδομιστικά παραδείγματα (Pattman et al., 2005) έχουν νοηματοδοτήσει το φύλο, όχι σαν κάτι που κατέχεται ή κάτι που «είναι», αλλά κάτι που διαρκώς δημιουργείται, μέσα από μια σειρά επιτελέσεων και επαναλαμβανόμενων πράξεων, που συνιστούν την ψευδαίσθηση του κατάλληλου, φυσικού ή ορισμένου φύλου (Butler, Swain, 2006). Η ταυτότητα δεν αποτελεί οντολογικό δεδομένο, αλλά αποκτά υπόσταση καθώς οι άνθρωποι ενεργούν, μέσω επιτέλεσης. Πρόκειται, δηλαδή, για αναπαράσταση και αναβίωση ορισμένων νοημάτων, που έχουν καθιερωθεί κοινωνικά. Το φύλο είναι πάντα μια διαδικασία «γίγνεσθαι», μια σειρά επιτελέσεων, που δημιουργούν μια ψευδαίσθηση ενός «φυσικού» φύλου (Butler, 2008). Συμπερασματικά, η μεταδομιστική θεωρία είναι χρήσιμη στη μελέτη μας, διότι μέσα από την οπτική της κατασκευής (επιτελεστικότητας) του φύλου θα εξετάσουμε τις ταυτότητες φύλου, όπως δομούνται μέσα από τους λόγους (Davies, 1989) και νοηματοδοτούνται μέσα από τις συμπεριφορές των παιδιών που συμμετέχουν στην έρευνα, προκειμένου στη συνέχεια να αναζητήσουμε την 10

11 πιθανή συνάφεια του περιεχομένου των ταυτοτήτων φύλου με την αντισχολική κουλτούρα τους. 2. Εκπαίδευση και Κοινωνική (Ταξική και Έμφυλη) Αναπαραγωγή Σκοπός του δεύτερου μέρους της θεωρητικής ανασκόπησης είναι να αναδειχθούν οι τρόποι με τους οποίους το εκπαιδευτικό σύστημα με τη δομή, την οργάνωση, την επιλογή της γνώσης που διδάσκει κ.ά., επιτυγχάνει να αναπαράγει εργατικό δυναμικό, κατάλληλα εκπαιδευμένο σε γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις για να κατανεμηθεί αναλόγως στην κοινωνική ιεραρχία. Θα αναφερθούμε κυρίως στις θεωρίες των κοινωνιολόγων της εκπαίδευσης, που ήδη από τη δεκαετία του 70 επεσήμαναν το ρόλο που επιτελεί η εκπαίδευση ως ιδεολογικός μηχανισμός στην αναπαραγωγή των κοινωνικών τάξεων. Ο αναπαραγωγικός ρόλος της εκπαίδευσης ενδιαφέρει τη μελέτη μας, εφόσον η έρευνα αφορά και στα αίτια και τους τρόπους κοινωνικής αναπαραγωγής, ένας από τους οποίους είναι η κατασκευή των ταυτοτήτων του φύλου. 2.1 Η Εκπαίδευση ως Αναπαραγωγικός Μηχανισμός Ο ρόλος της εκπαίδευσης στην προώθηση ανισοτήτων στην κοινωνία αφενός, και το σχολείο ως ιδεολογική δομή αφετέρου, απασχόλησε τη θεωρητική σκέψη από τις αρχές της δεκαετίας του 70. Η εκπαίδευση συναρθρώθηκε με τις κοινωνικές και πολιτικές ιδεολογίες της τάξης, της φυλής και του φύλου (Φραγκουδάκη, 1985). Οι κοινωνιολόγοι της εκπαίδευσης αποκάλυψαν κάτω από τη φαινομενική ουδετερότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, τους μηχανισμούς (αναλυτικά προγράμματα, αλληλεπίδραση εκπαιδευτικού μαθητών/τριών, γλώσσα, περιεχόμενο βιβλίων, τρόπους πειθαρχίας, αξιολόγησης κ.ά), με τους οποίους, το σχολείο εξασφαλίζει προνομιακή μεταχείριση στους διαθέτοντες τα μέσα (οικονομικά, πολιτισμικά, κοινωνικά κ.ά) μαθητές των κυρίαρχων στην καπιταλιστική ταξική κατανομή, αποκλείοντας τους υπόλοιπους (Φραγκουδάκη, 1985). Τα σχολεία αποκαλύπτεται ότι σχεδιάστηκαν για να διατηρήσουν κοινωνικές ανισότητες υπέρ των συμφερόντων των κυρίαρχων κοινωνικών τάξεων και του «κεφαλαίου» (Bourdieu & Passeron, 1964). Tο σχολείο, σύμφωνα με τις νέο-μαρξιστικές προσεγγίσεις (Bowles & Gintis, 1976), αποτελεί τον επιλεκτικό και κατανεμητικό μηχανισμό που αναπαράγει την ταξική δομή της κοινωνίας. Η λειτουργία του έγκειται ακριβώς στο ότι παράγει ένα διαφοροποιημένο, ταξικά διαστρωματωμένο και υποταγμένο εργατικό δυναμικό, εξοπλισμένο για να εργαστεί στον κοινωνικοοικονομικό καταμερισμό εργασίας κύρια και δευτερεύουσα αγορά και ανάλογα προσαρμοσμένο ως προς τις 11

12 απαιτούμενες από αυτό στάσεις. Το εκπαιδευτικό σύστημα, εκτός από γνώσεις και δεξιότητες, εξασφαλίζει τις κατάλληλες στάσεις των εργαζομένων απέναντι στην εργασία («αρχή της αντιστοιχίας» κατά τους Bowles & Gintis, 1976), δηλαδή σεβασμό και υποταγή στον εργασιακό καταμερισμό και στην ιεραρχία, που εγκαθιδρύθηκε από την κυριαρχία μιας κοινωνικής τάξης. Για τον Althusser (1983), για τη μετατροπή των ατόμων σε υποτελείς της εξουσίας ευθύνεται η ιδεολογία και τα σχολεία αποτελούν έναν από τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους που συμβάλλουν σε αυτή την μετατροπή. Σύμφωνα με τη θεωρία του, για να αναπαραχθεί οποιαδήποτε μορφή κοινωνικής οργάνωσης, θα πρέπει να υπάρχει επαρκής διάθεση εργατικού δυναμικού, που να είναι αφενός μεν κατάλληλα καταρτισμένο και αφετέρου διαφοροποιημένο για τα διάφορα επίπεδα ιεραρχίας. Ο ρόλος της εκπαίδευσης στην παραγωγή αυτού του δυναμικού είναι καταλυτικός. Ο Althusser θεωρεί το εκπαιδευτικό σύστημα ως τον κυρίαρχο ιδεολογικό μηχανισμό του κράτους, η λειτουργία του οποίου είναι να προσαρμόσει το μαθητικό πληθυσμό στην υπάρχουσα ταξική δομή και τις ταξικές σχέσεις εξουσίας. Οι εξουσιαστικές σχέσεις αναπαράγονται μέσα από μια μαζική ενστάλαξη της ιδεολογίας της άρχουσας τάξης. Η θεωρία της «πολιτισμικής αναπαραγωγής» εμφανίζεται την ίδια εποχή (Bourdieu & Passeron, Bernstein, 1977), με την αποκάλυψη ότι η κυρίαρχη τάξη υπαγορεύει αυτό που τα σχολεία ορίζουν ως γνώση και κουλτούρα. Κάτω από τη φαινομενική ουδετερότητά τους, τα σχολεία νομιμοποιούν την ιδεολογία της κυρίαρχης τάξης, παρουσιάζοντας την υποταγή/υποτέλεια όσων υστερούν πολιτισμικά ως «φυσική». Ο Bourdieu (1966) χρησιμοποίησε τον όρο «συμβολική βία», για να ερμηνεύσει τη νομιμοποίηση αυτή στα πλαίσια των θεσμών και «πολιτισμικό κεφάλαιο», για να αναφερθεί στην αυξημένη δυνατότητα όσων διαθέτουν μορφωτικό επίπεδο καθώς και αξίες και ιδεολογία συμβατές με αυτές της κυρίαρχης τάξης. Πίσω από καθημερινές πρακτικές, υπάρχουν βαθύτεροι κώδικες ή αρχές, που καθορίζουν την οργάνωση του σχολείου («κρυφό ή λανθάνον αναλυτικό πρόγραμμα»). Σύμφωνα με την θεωρία της πολιτισμικής αναπαραγωγής (Bernstein, 1977) υπάρχει σύνδεση μεταξύ αυτών των παιδαγωγικών αρχών και των ιδεολογιών που τις στηρίζουν και των αρχών και ιδεολογιών που διέπουν την οικονομική παραγωγή και τις ταξικές σχέσεις. Μέσα στο σχολικό πλαίσιο εξυφαίνονται οι σχέσεις παραγωγής, δηλαδή οι σχέσεις αυτών που θα γίνουν αντικείμενα εκμετάλλευσης με αυτούς που θα γίνουν φορείς εκμετάλλευσης. Μερικά παιδιά, δηλαδή, θα εκπαιδευτούν στο σχολείο για τον μελλοντικό τους ρόλο ως αντικείμενα εκμετάλλευσης και άλλα θα μάθουν να δίνουν διαταγές και να επιβάλλουν υπακοή ως φορείς εκμετάλλευσης (εργοδότες κ.λ.π.) ή ως φορείς καταπίεσης (αστυνομία, στρατός). Οι έρευνες έχουν επισημάνει τη σχέση ανάμεσα στη θεσμοθετημένη 12

13 εκπαίδευση και τον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας (Αrnot, 2006). 2.2 Εκπαίδευση και Φύλο Ενώ, όμως, κατέστη σαφής ο στόχος της εξασφάλισης από την εκπαίδευση άλλου ρόλου για την κυρίαρχη και άλλου για την εργατική τάξη αυτόν του κυρίαρχου και του υποτελούς κατ επιταγή των συμφερόντων της τάξης που το σχολείο εξυπηρετεί ως θεσμός, η αναγκαιότητα της παραγωγής και διαιώνισης των έμφυλων διαφορών, θα πρέπει να εξηγηθεί ειδικότερα. Το ερώτημα αφορά στο τί εξυπηρετεί ο διαπιστωμένος από τις έρευνες αναπαραγωγικός ρόλος του σχολείου στη διαμόρφωση των συλλογικών αναπαραστάσεων των φύλων (Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, 2002, Arnot, 2006) και της μεταξύ τους ασύμμετρης σχέσης Φύλο και Κοινωνική Αναπαραγωγή Η ιστορία της αναπαραγωγής του συστήματος της κοινωνικής ταξικής διαστρωμάτωσης των εξουσιαστικών σχέσεων ανάμεσα στις τάξεις και των προνομίων της αστικής τάξης προϋποθέτει την αναπαραγωγή της αστικής οικογένειας και τις συγκεκριμένες έννοιες «ανδρισμού» και «θηλυκότητας», που διατηρούν και διαιωνίζουν τον καταμερισμό εργασίας, με βάση το φύλο στη μισθωτή εργασία και την οικογενειακή ζωή. Στον καπιταλισμό, οι πατριαρχικές σχέσεις στηρίζουν την ταξική κυριαρχία (Arnot, 2006). Οι ταξικές σχέσεις και οι σχέσεις φύλου είναι τόσο στενά συνυφασμένες που θεωρητικά είναι δύσκολο να διαχωριστούν (Mitchell, 1996). Οι ταξικές σχέσεις, το πρωταρχικό στοιχείο της καπιταλιστικής κοινωνικής οργάνωσης, υπαγορεύουν τη δομή και τη μορφή των σχέσεων φύλου. Oι συγκεκριμένες διαφορές φύλου και οι εξ αυτών διαφορετικοί ρόλοι και κοινωνικές σχέσεις (Bryson, 2005), εξυπηρετούν την τάξη που έχει τη δυνατότητα να καθορίζει, μέσα από την εκπαίδευση, το περιεχόμενο της γνώσης που πρέπει να μεταδοθεί και μπορεί, έτσι, να επιβάλλει την ιδεολογική της άποψη. Κατά τον Gramsci (2005), οι δυο όψεις της ηγεμονίας συνδέονται αναπόσπαστα μεταξύ τους: Οι σχέσεις των φύλων συνδέονται με τις μεθόδους παραγωγής και τα μοντέλα εργασίας που υπάρχουν σε ένα (ταξικό) σύστημα παραγωγής. Οι ιδεότυποι του «Ανδρισμού» και της «Θηλυκότητας» δεν μπορούν να διαχωριστούν ούτε από την υλική βάση της πατριαρχίας ούτε από την ταξική δομή. Ο ορισμός της Θηλυκότητας και του Ανδρισμού αποτελεί προϊόν των πατριαρχικών σχέσεων και ταυτόχρονα προϊόν της ταξικής κυριαρχίας, που συνενώνονται για τη διατήρηση των 13

14 καπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων παραγωγής. Σε βαθύτερο επίπεδο, η σύμπτωση των δυο δομών διευκολύνει τη βιολογική και κοινωνική αναπαραγωγή του εργατικού δυναμικού (Arnot, 2006). Κατά τη διαδικασία κοινωνικοποίησης, οι σχέσεις κυριαρχίας σωματοποιούνται, ενσωματώνονται, ως έξη / «Habitus» (Bourdieu, 2007) που μεταφράζεται σε διαφορετικές για τους άνδρες και τις γυναίκες διαθέσεις. Έτσι δομείται ο ανδρισμός και η θηλυκότητα και εδραιώνεται η αυθαίρετη πολιτισμική κυριαρχία του ενός φύλου πάνω στο άλλο. Για τον Bourdieu (2007), ο καταναγκασμός αυτός συνιστά «συμβολική βία». Το πλαίσιο για την επιβολή αυτή είναι αυτό της αστικής ηγεμονίας (MacDonald, 1981), της προσπάθειας δηλαδή της κυρίαρχης αστικής τάξης να κερδίσει τη συναίνεση των γυναικών, σε έναν ορισμό της θηλυκότητας που θα μεταφραστεί στην εκ μέρους τους ανάληψη των (οικιακών και εργασιακών) καθηκόντων που εξυπηρετούν συγκεκριμένη κοινωνική δομή και σχέσεις. Ομοίως, η συγκατάθεση των ανδρών για έναν ορισμό του ανδρισμού περιλαμβάνει κατάλληλες και συμβατές με την απαιτούμενη προσαρμογή τους στάσεις, επιλογές και συμπεριφορές (Arnot, 2006). Ο καπιταλισμός επωφελείται από τις πατριαρχικές σχέσεις, που χαρακτηρίζονται από το διαχωρισμό της οικογένειας από την παραγωγή και την εξάρτηση των γυναικών από τους άνδρες (MacKinnon, 1982), όπως και από τη νόρμα που θέλει τους άνδρες να εργάζονται εκτός σπιτιού και να είναι υπεύθυνοι για να εξασφαλίσουν εισόδημα για την οικογένεια τους. Το μοντέλο του «άνδρα κουβαλητή» και της «γυναίκας νοικοκυράς» (Le Feuvre & Andriocci, 2003) σήμανε και για τους δύο, διαφορετικού μεν τύπου εξαρτήσεις και οφέλη, για το σύστημα, όμως, την εξασφάλιση αφενός μεν αναπαραγωγής επαρκούς εργατικού δυναμικού, ταξικά γαλουχημένου στο πλαίσιο της μονογαμικής οικογένειας και αφετέρου επαρκώς φροντισμένου, σωματικά και συναισθηματικά, λόγω του ρόλου που ανέλαβαν δωρεάν οι γυναίκες (Beechey, 1979). Επιπλέον, το κεφάλαιο αποκομίζει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα από την απασχόληση των γυναικών σε συγκεκριμένους χαμηλής αμοιβής και κύρους τομείς. Επομένως, «το ζήτημα δεν είναι ότι το κεφάλαιο έχει πετύχει να δημιουργήσει ταξικά και έμφυλα υποκείμενα, κατάλληλα προσαρμοσμένα στις σκληρές απαιτήσεις της εργασίας στο σπίτι και τον εργασιακό χώρο, αλλά ότι δεν περνά μέρα χωρίς να το επιδιώκει» (Arnot, 2006:142). 14

15 2.2.2 Εκπαίδευση και Ταυτότητες Φύλου Η εκπαίδευση κατασκευάζει, διαμορφώνει και μεταδίδει συγκεκριμένους ορισμούς του φύλου και των σχέσεων των φύλων σε κάθε νέα γενιά και η διαπαιδαγώγηση μέσα στο πλαίσιο της εκπαίδευσης συμβάλλει στην αναπαραγωγή του καταμερισμού εργασίας με βάση το φύλο, διαδικασία απαραίτητη στην κοινωνική αναπαραγωγή (Arnot, 2006). Η ιεράρχηση της γνώσης και τα ιεραρχημένα με όρους ανώτερου κατώτερου κοινωνικά φύλα αντανακλούν, σύμφωνα με τους/τις θεωρητικούς (Arnot, 2006), την προσπάθεια της κυρίαρχης τάξης να κερδίσει, μέσω της εκπαίδευσης, τόσο τη συναίνεση της εργατικής τάξης στην κυριαρχία του κεφαλαίου όσο και τη συναίνεση των γυναικών για ένα καταμερισμό εργασίας, με βάση το φύλο, στον οποίο κυρίαρχοι είναι οι άνδρες. Στο ερώτημα, επομένως, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το σύστημα εξασφάλισε τη σύμφωνη γνώμη των ανδρών και κυρίως των γυναικών σ αυτό το σχεδιασμό που συνεπάγεται ειδικά για τις γυναίκες άνιση και άδικη αντιμετώπιση αλλά και για τους δυο άνδρες και γυναίκες της εργατικής τάξης ανισότιμη και υποτελή θέση στο σύστημα των ταξικά προσδιορισμένων κοινωνικών σχέσεων, οι απαντήσεις των θεωρητικών δείχνουν την εκπαίδευση. Η εκπαίδευση, τυπική και άτυπη, δομεί τις ταυτότητες τους έτσι ώστε να πιστέψουν ότι αυτός είναι ο προορισμός τους, ότι έτσι καταξιώνονται και αποκτά νόημα η ζωή τους (Arnot, 2006). Ο ρόλος της εκπαίδευσης στη νομιμοποίηση και ενδυνάμωση αυτών των αντιλήψεων υπήρξε καταλυτικός (Δεληγιάννη-Κουϊμτζή & Σακκά, 2004). «Η υπόθεση που βρίσκεται στη βάση των περισσότερων θεωριών «αναπαραγωγής» είναι ότι η εκπαίδευση παίζει διαμεσολαβητικό ρόλο ανάμεσα στη συνείδηση του ατόμου και την κοινωνία ως σύνολο. Το άτομο αποκτά συγκεκριμένη συναίσθηση και αντίληψη της κοινωνίας στην οποία ζει και αυτές συνιστούν τη συνείδηση του» (Arnot, 2006: 32). Η εκπαίδευση κατασκευάζει ή πάντως αποφασιστικά επηρεάζει τη συνείδηση, την αυτοαντίληψη, την ταυτότητα του ατόμου, τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και δομεί το ρόλο του. Η εκπαίδευση ασκεί διαμεσολαβητικό ρόλο ανάμεσα στη συνείδηση του ατόμου και την κοινωνία σαν σύνολο (Bernstein, 1977). Συμπερασματικά, απώτερος σκοπός της εκπαίδευσης είναι να επιβάλλει τις αντιλήψεις και τις αξίες της αστικής τάξης (Althusser, 1983). Η εκπαίδευση παράγει υποκείμενα προσδιορισμένα ταυτόχρονα από την κοινωνική τους τάξη και το φύλο τους, τα οποία προορίζονται να πάρουν τη θέση τους σε μια καταμερισμένη κοινωνικά εργασία, που οργανώνεται από τις δυαδικές, αν και 15

16 συχνά αντιφατικές, δυνάμεις των ταξικών σχέσεων και των σχέσεων του φύλου, όπως κατέδειξαν οι έρευνες των κοινωνιολόγων της εκπαίδευσης ήδη από τη δεκαετία του 70 (Φραγκουδάκη, 1985) αλλά και η φεμινιστική κριτική ανάλυση (Arnot, 2006). Εκπαίδευση και Γυναικείες Ταυτότητες Φύλου Ο εκπαιδευτικός θεσμός συμμετέχει ενεργά στη μορφοποίηση των διαφόρων εκδοχών των ταυτοτήτων φύλου, ενδυναμώνοντας και νομιμοποιώντας τις διχοτομικές έμφυλες πρακτικές. Οι μελέτες για το ρόλο της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση του φύλου και στην ενδυνάμωση των στερεοτυπικών αντιλήψεων για τους έμφυλους ρόλους, είναι μακρόχρονες και σχετίζονται με το ενδιαφέρον των φεμινιστριών να ερμηνεύσουν τους λόγους για τους οποίους οι γυναίκες συναινούν στην υποτελή γι αυτές θέση στην κοινωνία. Η κριτική φεμινιστική έρευνα μελετά τους τρόπους με τους οποίους το εκπαιδευτικό σύστημα συντήρησε και μετέδωσε τις ανισότητες φύλου και τις μορφές ταξικής κυριαρχίας που αναπαράγονται, επίσης, μέσω του σχολικού συστήματος (Αrnot, 2004). Τα αποτελέσματα των ερευνών, που έγιναν σε κάθε διάσταση που αφορά στον εκπαιδευτικό θεσμό, από την οργάνωση και το περιεχόμενο των διδασκομένων μαθημάτων και εγχειριδίων μέχρι την αλληλεπίδραση του διδάσκοντος με τους μαθητές και τις μαθήτριες, υπήρξαν εντυπωσιακά, τουλάχιστον σε όγκο παραγωγής. Η επίσημη εκπαίδευση, όταν επετράπη και για τα κορίτσια (Ζιώγου Καραστεργίου, 2006), ήταν διαφορετικού περιεχομένου από των αγοριών, διότι αποσκοπούσε στην προετοιμασία τους για το ρόλο τους ως συζύγων και μητέρων. Οι έμφυλες διαφορές, ωστόσο, διαιωνίζονται ακόμα και σήμερα από την εκπαίδευση (Αλτάνη, Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, 2008) με διαφορετικούς καθότι συγκαλυμμένους τρόπους, παρά τις περί του αντιθέτου αντιλήψεις (Δεληγιάννη & Ζιώγου, Keddie & Mills, 2007). Οι τρόποι που επιτυγχάνεται ο έμφυλος διαχωρισμός στις μέρες μας είναι λιγότερο εμφανείς και αφορούν σε άδηλους μηχανισμούς (Becky, 2007). Τέτοιοι είναι (ενδεικτικά) η επιλογή της γνώσης που μεταβιβάζεται και το περιεχόμενο των αναλυτικών προγραμμάτων (Κανταρτζή, 1992), η οργανωτική δομή του σχολείου (Μαραγκουδάκη, Μαραγκουδάκη, 2001), ο καταμερισμός καθηκόντων ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες εκπαιδευτικούς (Λαμπροπούλου & Γεωργουλέα, Φουσέκα, 1994), η στάση μαθητών/ τριών απέναντι στα μαθήματα (Ρεντετζή, 2006), η αλληλεπίδραση εκπαιδευτικών και μαθητών/τριων που είναι διαφορετική για κάθε φύλο (Κανταρτζή, Kανταρτζή, Σαββίδου, 1996), οι απαιτήσεις για ανάλογη με το φύλο 16

17 συμπεριφορά (Αλτάνη, Becky, 2007), οι διαφορετικές προσδοκίες ανάλογα με τα αποδιδόμενα διαφορετικά χαρακτηριστικά σε κάθε φύλο (Wolpe, 1978 στο ΚΕΘΙ, Δεληγιάννη-Κουϊμτζή κ.ά., 2000). Εκπαίδευση και Ανδρικές Ταυτότητες Φύλου Μετά την επισταμένη μελέτη της επίδρασης του εκπαιδευτικού συστήματος στη διαμόρφωση των θηλυκών ταυτοτήτων, το σύγχρονο ερευνητικό ενδιαφέρον (Weaver-Hightower, 2003β) εστιάζει πλέον στην ανδρική ταυτότητα ή μάλλον τις ανδρικές ταυτότητες (όπως υποστηρίζει ο μεταδομισμός), η μελέτη των οποίων θεωρείται ότι συμβάλλει στην κατανόηση της διαδικασίας διαμόρφωσης των ταυτοτήτων και προωθεί την κοινωνική ισότητα (Connell, 2006). Ως δομή της κυρίαρχης κουλτούρας, τα σχολεία αποτελούν ένα περιβάλλον όπου διαμορφώνονται και ενισχύονται οι ανδρικές υποκειμενικότητες. Το εκπαιδευτικό σύστημα, με τη σεξιστική οργάνωση και δομή του, «αντί να ασκεί παιδαγωγία, ασκεί ανδραγωγία» (Πολίτης, 2006:158), εκπαιδεύοντας τα αγόρια στο ήθος του «ηγεμονικού» ανδρισμού. Η εξουσιαστική δομή, η ανταγωνιστική σχολική κουλτούρα, οι αυταρχικές μορφές πειθαρχίας και ελέγχου, καθιστούν το σχολείο μηχανισμό διαμόρφωσης ανδρισμών, με κυρίαρχο αυτόν της «ηγεμονικής» ταυτότητας (Connell, 2006). Ο «Ηγεμονικός ανδρισμός» (Connell, 2006) καθορίζει τι σημαίνει «πραγματικός άνδρας» και συγκροτεί σχέσεις κυριαρχίας και υποτέλειας, τόσο ανάμεσα στα φύλα όσο και ανάμεσα στο ίδιο φύλο. Σε αντίθεση με την προτεινόμενη και προβαλλόμενη γυναικεία παθητικότητα, το ανδρικό μοντέλο θέλει τα αγόρια σκληρά, κυριαρχικά και βίαια (Connell, 1990), ενώ δεν κατακτάται ποτέ οριστικά, αλλά χρήζει διαρκούς επιβεβαίωσης. Σε αντίθεση με τα θεωρούμενα πάγια γυναικεία χαρακτηριστικά, ο ανδρισμός ως ιδιότητα δεν είναι ποτέ εξασφαλισμένος (Φαλκονέ & Λεφωσέρ, Badinter, 1994). Επιβεβαιώνεται μέσα από την άσκηση του εξουσιαστικού του ρολου (Δεληγιάννη- Κουϊμτζή κα, 1999) και επιτελείται παραστασιακά μέσα από την κατίσχυση επί των άλλων ταυτοτήτων, γυναικείων ή εναλλακτικών ανδρικών (Connell, 2006).Τα αγόρια που δεν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές του Ηγεμονικού ανδρισμού, τα κριτήρια για τον οποίο ποικίλλουν και διαφοροποιούνται στα σχολικά περιβάλλοντα, πληρώνουν ακριβό τίμημα. Οι σχέσεις κυριαρχίας δομούνται με τη χρήση βίας νόμιμης, όπως ο αθλητισμός για παράδειγμα, ή παράνομης καυγάδες, χτυπήματα κλπ (Keddie, 2005). Πρόκειται για ένα μόνιμο αγώνα για υπεροχή, με θύματα και αν όχι κυρίως τα ίδια τα αγόρια, εφόσον το κόστος αφορά στην προσωπική τους ελευθερία και αυτοδιάθεση και στην άρνηση της εσωτερικής τους ποικιλομορφίας 17

18 και ευρύτητας. Η διαφοροποίηση των ανδρισμών δεν αποτελεί «επιλογή», αλλά καθορίζεται από την πορεία του κάθε ατόμου (οικογενειακό περιβάλλον, τάξη, εθνότητα, σεξουαλικό προσανατολισμό κ.ά.), όπως και την αλληλεπίδραση ανάμεσα στο θεσμό και την παρέα των συνομηλίκων (Connell, 1996). Το σχολείο, σύμφωνα με ορισμένους/ες θεωρητικούς (Connell, 1996), μπορεί να μην είναι η κύρια επίδραση στη διαμόρφωση της ανδρικής ταυτότητας συγκριτικά με άλλους: οικογένεια, εργασιακός χώρος, σχέσεις. Το βέβαιο, πάντως, όπως αναδεικνύουν οι έρευνες, είναι ότι ασκεί ισχυρή επίδραση και σε κάποιες περιπτώσεις αποφασιστική (Connell, 1996). 3. Εκπαίδευση: Από τις Θεωρίες της Αναπαραγωγής στις Θεωρίες της Αντίστασης Χωρίς αναφορές στις κοινωνικές συγκρούσεις, οι θεωρίες της κοινωνικής αναπαραγωγής θεωρήθηκαν ντετερμινιστικές και απλουστευτικές για ένα τόσο σύνθετο κοινωνικό πλαίσιο, όπως αυτό της εκπαίδευσης. Σε απάντηση, δημιουργούνται οι θεωρίες της αντίστασης που δεν αντιμετωπίζουν τα άτομα ως παθητικούς δέκτες και θύματα του κοινωνικού συστήματος, αλλά ως ενεργά υποκείμενα, οπότε λαμβάνονται υπόψη οι αντιστάσεις τους και οι τρόποι με τους οποίους διαχειρίζονται τις ταυτότητες, τις εμπειρίες και τις πιέσεις που δέχονται (Αrnot, 2006). Οι θεωρίες της αντίστασης ενδιαφέρουν τη μελέτη μας, διότι η αντισυμβατική συμπεριφορά ερμηνεύεται και σε σχέση με τις αντιστάσεις και τους τρόπους με τους οποίους οι μαθητές και οι μαθήτριες διαπραγματεύονται και διαχειρίζονται τις ταυτότητες, τις εμπειρίες και τις πιέσεις που υφίστανται από τους κοινωνικοποιητικούς μηχανισμούς, στους οποίους συμπεριλαμβάνεται το σχολείο (Fernandes, 1988) Η Έννοια της Αντίστασης Τη μετάβαση από τις θεωρίες της αναπαραγωγής στις θεωρίες της αντίστασης σηματοδοτεί ο Willis (1977), ο πρώτος που, μελετώντας τις ανισότητες στην εκπαίδευση, αναφέρεται στην σχολική αποτυχία ως «αντίσταση». Κατ' αυτόν, η σχολική αποτυχία των παιδιών της εργατικής τάξης δεν οφείλεται μόνο στις προκαταλήψεις του εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά και στην άρνηση των παιδιών αυτών να υποταχθούν στην κουλτούρα, που πρεσβεύει το σχολείο. Η «αντίσταση» των παιδιών χαρακτηρίζεται από διάφορες συμπεριφορές, που εναντιώνονται στο σχολείο, από την «κοπάνα» και την παραβατικότητα μέχρι την έλλειψη ενδιαφέροντος και την 18

19 εγκατάλειψη του σχολείου. Η έλλειψη προσπάθειας έχει, επίσης, ερμηνευτεί ως άρνηση προσαρμογής στις απαιτήσεις του σχολείου (Willis, 1977). Τα παρατηρούμενα στις έρευνες (Lyng, Epstein, Francis, Martino, Kenway, 1995) αισθήματα αποξένωσης από το σχολείο, η έλλειψη συμπάθειας προς τους εκπαιδευτικούς κ.ά. θεωρούνται φαινόμενα που εκφράζουν αντίθεση στο σχολείο, την κουλτούρα του και τις αξίες που προάγει. Μορφές (εμφανούς) αντισυμβατικής συμπεριφοράς αποτελούν, για παράδειγμα, το κάπνισμα (Γκότοβος, 1988), η ενόχληση στην τάξη, οι προσβολές σε εκπαιδευτικό/ούς, οι τσακωμοί, η αδυναμία μάθησης, οι συγκρούσεις, ο ανταγωνισμός, και παρατηρούνται στα παιδιά που δεν έχουν την κριτική ικανότητα να διατηρήσουν την αντίθεση τους προς το σχολείο σε συμβολικό επίπεδο (Smith, 2007). Ο ορισμός της «αντίστασης» παραμένει αντικείμενο αντιπαραθέσεων (Davies, 1995). Οι θεωρητικοί διαφωνούν ως προς το τι σημαίνει αντίσταση, με την έννοια ότι οι πρακτικές που καταλήγουν σε αναπαραγωγή των κυρίαρχων σχέσεων ή/και έχουν αυτοκαταστροφικές για τα άτομα επιπτώσεις, δεν φαίνεται να δικαιώνουν το νόημα της έννοιας. H θεωρία του Willis (1977), για παράδειγμα, έχει κατηγορηθεί για υπερβολή και ωραιοποίηση της μαθητικής αντίστασης (Hargreaves, 1982), πολλώ δε μάλλον που οι «μάγκες» του χαρακτηρίζονται από ρατσισμό και σεξισμό. Οι θεωρητικοί της κριτικής εκπαίδευσης (Giroux, 1983), πιστεύουν ότι μόνο πράξεις που ενστερνίζονται τον φεμινισμό, τον αντι ρατσισμό, το κίνημα των ομοφυλόφιλων μπορούν να θεωρηθούν αντιστασιακές. Συζητήσιμος παραμένει και ο ορισμός της «αντισυμβατικότητας», ως προς τον καθορισμό του περιεχομένου της έννοιας. Η αντίσταση απέναντι στο σχολείο μελετάται θεωρητικά και στα πλαίσια της πολιτισμικής ερμηνευτικής ανάλυσης των φαινομένων της νεανικής υποκουλτούρας/υποπολιτισμών (Blackman, 2005). Οι μελέτες αυτές αποκαλύπτουν ποικιλία σχολικών εμπειριών που δεν είναι δυνατόν να συνοψιστούν στο δίπολο εργατική και μεσαία τάξη (Mac Donald, 1981). Οι θεωρίες αυτές θεωρούν την αντίσταση ως αντίδραση στην κουλτούρα των γονιών ή των ενηλίκων, ως στρατηγική επιβίωσης απέναντι στην υποτίμηση και την καταπίεση που υφίστανται τα άτομα στα πλαίσια θεσμών, όπως το σχολείο, ή εξασφάλισης κύρους στις ομάδες των συνομηλίκων (Davies, 1995). Η σχολική αποτυχία ενθαρρύνει τους νέους/ες να αποστασιοποιηθούν από το σχολείο και να σχηματίσουν τις δικές τους υποκουλτούρες. Αντίθετα όμως από τους θεωρητικούς της αντίστασης, οι θεωρητικοί της υποκουλτούρας (Αστρινάκης, 1991) θεωρούν την αποστασιοποίηση από το σχολείο ως ένα νεανικό φαινόμενο που τροφοδοτείται μάλλον από ματαιωμένες επιθυμίες και ευκαιρίες, παρά ως επιβεβαίωση της κουλτούρας της εργατικής τάξης που καλλιεργεί χαμηλές 19

20 φιλοδοξίες. Διάφορες έρευνες (Lyng, 2000) επισημαίνουν ότι η τάξη παίζει δευτερεύοντα ρόλο σε σχέση με την αντισχολική κουλτούρα των νέων και ότι αυτή συνδέεται περισσότερο με το φύλο και την κακή επίδοσή τους με την οποία όμως φαίνεται να συνδέεται η κοινωνική τάξη. Οι αντισχολικές κουλτούρες δημιουργούν την κοινωνική βάση για φανερές ή άδηλες πράξεις και συμπεριφορές που εναντιώνονται και πάντως δεν συμβαδίζουν στο σχολείο, την κουλτούρα και τις αξίες του. Η αντισυμβατικότητα, όπως κι αν ορίζεται, αποτελεί τελετουργικό, ένα τρόπο έκφρασης της αντίθεσης προς το επιβαλλόμενο πρότυπο του υπάκουου μαθητή, ένα «στυλ». Οι διαφορετικές σχέσεις με το σχολείο και τους καθηγητές /τριες αποτελούν κατηγορίες στυλ. Για τους μαθητές και μαθήτριες οι σχέσεις τους με το σχολείο είναι ενδεικτικές των στυλ που εκφράζουν, ενώ οι τρόποι που εκδηλώνουν την απόρριψη τους είναι διαφορετικοί για κάθε φύλο. Κάθε στυλ εκφράζει ιδέες, κανόνες, προτιμήσεις, επιτελέσεις και συνιστά κατηγορία, η αφοσίωση στην οποία αποτελεί υποχρέωση. Όταν επιλέξεις στυλ, επιλέγεις να ανταποκριθείς στις προσδοκίες που το συνοδεύουν. Τα στυλ βοηθάνε τους νέους και τις νέες να παρουσιάζουν ευανάγνωστα τους εαυτούς τους (Lyng, 2000). Όπως και οι ταυτότητες, το στυλ ως συμπύκνωση συμβόλων και δηλωτικό σημείων, δεν είναι παγιωμένο, αλλά είναι κάτι που τα άτομα οφείλουν διαρκώς να πράττουν και να επιβεβαιώνουν. Τα διαφορετικά στυλ προέρχονται από τις διαφορετικές ερμηνείες που δίνουν οι μαθητές/τριες στη ζωή τους και αντιλήψεις που εκφράζουν για τους ίδιους/ες και τους άλλους/ες (Jackson, 2002) 3.2 Αιτίες για την Αντισχολική / Αντισυμβατική Κουλτούρα Oι αιτίες για την αντισχολική /αντισυμβατική στάση των μαθητών/τριών στις οποίες θα αναφερθούμε είναι το σχολείο, η κοινωνική τάξη, οι ταυτότητες φύλου, ο μηχανισμός αυτοπροστασίας των ατόμων και οι ομάδες των συνομηλίκων. Οι αιτίες αυτές δεν είναι οι μόνες, είναι, όμως, οι σημαντικότερες που αναδεικνύουν οι έρευνες. Αναφέρονται εδώ, στη θεωρητική πλαισίωση του ζητήματος που μας απασχολεί, για τον (πρόσθετο) λόγο ότι οι αιτίες αλληλοσχετίζονται και αλληλεπιδρούν στη διαμόρφωση του φαινομένου της αντισυμβατικότητας, που μελετάμε Τo Σχολείο Α. Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΊΟΥ Η Πατριαρχία και ο Καπιταλισμός αποτελούν τις δυο δομές εξουσίας στο πλαίσιο της εκπαίδευσης. 20

21 Ο Connell (1996) αναφέρεται, χρησιμοποιώντας τον Bourdieu, στο «θεσμικό habitus» των σχολείων για να περιγράψει τις ηγεμονικές πρακτικές του σχολείου. Η εκπαίδευση στην υπακοή και τη δουλοπρέπεια οφείλεται στο ότι το εκπ/κό σύστημα προσδοκά υψηλά επίπεδα συμμόρφωσης, όχι μόνο στη σχολική νόρμα του καλού μαθητή αλλά και στον ορισμό του ανδρισμού και της θηλυκότητας. Τα σχολεία είναι κατεξοχήν δομημένα σύμφωνα με (ανδρικές) αξίες γύρω από τη γνώση και την επιτυχία (Connell, 1996) και διατηρούν την τάξη και τον έλεγχο μέσα από αυταρχικές εξουσιαστικές σχέσεις. Για τα αγόρια ειδικότερα η εξουσιαστική δομή του σχολείου γίνεται ο ανταγωνιστής έναντι του οποίου δοκιμάζεται ο ανδρισμός τους, ενώ σε έρευνες φαίνεται (Connell, 1990) η δόμηση της ανδρικής ταυτότητας να προκύπτει μέσα από τη σύγκρουση με τη θεσμική εξουσία του σχολείου. Με το να θεσμοθετεί την ακαδημαϊκή αποτυχία μέσω της ανταγωνιστικής βαθμολογίας και των ακαδημαϊκών κατευθύνσεων, το σχολείο επιβάλει ποικίλες διαφοροποιήσεις στα αγόρια και τα κορίτσια. Ορισμένα παιδιά εναντιώνονται, γιατί το σχολείο αντιπροσωπεύει μια εξουσία, στην οποία δεν μπορούν να συμμετάσχουν (McFadden, 1995).Η διαφοροποίηση των ταυτοτήτων φύλου οφείλεται στη σχέση με το αναλυτικό πρόγραμμα που οργανώνει ιεραρχικά τη γνώση και κατατάσσει αναλόγως τους μαθητές. Τα έμμεσα αποτελέσματα του τρόπου που λειτουργεί το σχολείο συμβάλλουν μακροπρόθεσμα στη διαμόρφωση των ανδρισμών και η εξουσία του παρέχει τα υλικά για την κατασκευή μιας επιθετικής, προσηλωμένης στην εξουσία, ανδρικής ταυτότητας, αλλά και μιας υποταγμένης στην εξουσία θηλυκότητας. Οι έρευνες (Αbraham, 1989) καταδεικνύουν επίσης ότι οι αντισχολικές στάσεις και κουλτούρες παρατηρούνται, κυρίως, στους μαθητές/τριες που χαρακτηρίζονται από ακαδημαϊκή αποτυχία. Έτσι προέκυψε η θεωρία Hargreaves και Lacey (Abraham, 1989), σύμφωνα με την οποία η ακαδημαϊκή διαφοροποίηση των μαθητών, στην οποία προβαίνει το σχολείο, ευθύνεται για την πόλωση ανάμεσα στις υποκουλτούρες του μαθητικού πληθυσμού, ανάμεσα, δηλαδή, σε εκείνους που ενστερνίζονται στάσεις υπέρ και εκείνους που διατηρούν αντισχολικές αξίες. Οι αντισχολικές κουλτούρες με τη σειρά τους ευθύνονται για την αναποτελεσματικότητα στην ακαδημαϊκή επίδοση των μαθητών. Β. ΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ Οι μελέτες για το πώς οι ταυτότητες δομούνται, κανονικοποιούνται και διαιωνίζονται μέσα από τις σχέσεις εξουσίας στο σχολείο, συμπεριλαμβάνουν τις αντιλήψεις για το φύλο, τη μαθητική ταυτότητα, την αντισυμβατική συμπεριφορά και πώς αυτές μεταφράζονται σε καθημερινή κοινωνική πρακτική από τους εκπαιδευτικούς. Οι έρευνες (Acker, 1988) δείχνουν ότι οι 21

22 εκπαιδευτικοί εμφορούνται από ουσιοκρατικές αντιλήψεις για τη «φυσική» και προκαθορισμένη ταυτότητα φύλου, η οποία θεωρείται δεδομένη, σταθερή και αμετάβλητη και εγκρίνουν τις επιτελέσεις της ηγεμονικής ανδρικής ταυτότητας. Στην πλειοψηφία τους, φαίνεται να αγνοούν ή να επιδοκιμάζουν συγκεκριμένους τρόπους ανδρισμού και η αντισυμβατική συμπεριφορά που συναντάται μέσα στις ομάδες παιδιών, συνήθως, εξατομικεύεται και παθολογικοποιείται, αντί να αντιμετωπίζεται ως συλλογικότητα (Becky, 2007). Από την άλλη πλευρά, οι εκπαιδευτικοί, ενώ δηλώνουν υπέρ της ισότητας, παραμένουν πολύ παραδοσιακοί στις σχέσεις τους με τους μαθητές και τις μαθήτριες, δεν αναγνωρίζουν το ρόλο τους στην αναπαραγωγή των στερεοτύπων και δεν συνειδητοποιούν κανενός είδους ανισότητα στο σχολείο (Φρόση, Δεληγιάννη- Κουϊμτζή & Σακκά 2005), συμφωνώντας με την περί ουδετερότητας του σχολείου ρητορική. Άλλες έρευνες (Smith, 2007) επισημαίνουν ότι ο ισχυρός διχοτομικός δυισμός των φύλων κανονικοποιείται από την πολιτιστική συνένοχη συμμετοχή ορισμένων δασκάλων, των οποίων οι πρακτικές στην τάξη εξυπηρετούν την ενδυνάμωση της φυσικοποίησης των έμφυλων στερεοτυπιών. Οι ερευνητές/τριες στο μεταδομιστικό μοντέλο μελετούν πώς οι εκπαιδευτικοί με την καταπιεστική χρήση της εξουσίας τους (πχ. τιμωρίες κλπ) επανεγγράφουν και ενισχύουν σχέσεις ελέγχου και κυριαρχίας, που αυξάνουν την αντίσταση των μαθητών/τριών και προκαλούν περαιτέρω αντίσταση εκ μέρους τους. Αυτό το μοντέλο αυταρχισμού που αντανακλά τα πιο αρνητικά στοιχεία της ηγεμονικής ταυτότητας συνδέεται με το γεγονός ότι τα αγόρια υιοθετούν τρόπους ανδρικής ύπαρξης στην επιθυμία τους για έλεγχο κυριαρχία και εξουσία (Davies, 1995). Με τραγικά ειρωνικό τρόπο η κυριαρχική συμπεριφορά κάποιων αγοριών ενισχύεται από την ίδια συμπεριφορά που χρησιμοποιείται ως μοντέλο από τους εκπαιδευτικούς, ενώ προσπαθούν να επιβάλουν την τάξη, μέσα σ' ένα πλαίσιο όπου οι στρατηγικές εξουσίας παραμένουν το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της πρακτικής των εκπαιδευτικών. Υπάρχει, επομένως, σχέση ανάμεσα στο πώς οι εκπαιδευτικοί ασκούν την εξουσία και την αυταρχικότητα και στη διατήρηση εκ μέρους των μαθητών/τριών (των αγοριών κυρίως) της ενοχλητικής και αντισχολικής συμπεριφοράς (Πολίτης, 2006). Οι εκπαιδευτικοί, επίσης, συχνά αντανακλούν την κοινωνική αποστροφή για τα «εκθηλυσμένα» αγόρια και εκφράζουν γνήσιο ενδιαφέρον, ώστε τα αγόρια να επιδεικνύουν κατάλληλη αρρενωπότητα, φοβούμενοι/ες, ενδεχομένως, ότι η χαλάρωση των δομών της αρρενωπότητας θα σήμαινε απαραίτητα την υιοθέτηση της ομοφυλοφιλίας, ενώ με τις πρακτικές τους φαίνεται να αγνοούν τους περιορισμούς που συνεπάγεται αυτή η υποκειμενικοποίηση (Davies, Epstein, 22

23 2006. Walkerdine, 1987) και το ότι το κλείδωμα σε μια παραδοσιακή και στενή ταυτότητα φύλου μάλλον περιστέλλει, παρά επιτρέπει ευρύτητα και ευλυγισία στις εκπαιδευτικές και άλλες επιλογές ζωής των παιδιών. Γ. ΟΙ ΜΑΘΗΤΙΚΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ Τα παιδιά δομούν τις μαθητικές τους ταυτότητες μέσω του φύλου, της κοινωνικής τάξης και της εθνικότητας. Οι μαθητικές ταυτότητες, όπως και οι έμφυλες, οι κοινωνικές και εθνικές αποτελούν θέσεις που αναλαμβάνουν τα παιδιά μέσα στην κοινωνία. Η σύγκρουση δημιουργείται στο σχολείο, καθώς οι έμφυλες και οι μαθητικές ταυτότητες συναγωνίζονται στις αλληλεπιδράσεις των παιδιών (Niemi, 2005). Το σχολείο δεν φαίνεται να προβληματίζεται εμφανώς για τις έμφυλες ταυτότητες των παιδιών, ενώ ενεργά συμμετέχει στη δόμηση τους, ακόμα και όταν εργάζεται για τις μαθητικές ταυτότητες. Εξάλλου, η απόκτηση της γνώσης δεν συμβαίνει έξω από την περιοχή της ανάπτυξης της έμφυλης ταυτότητας. Tα έμφυλα καθεστώτα αποτελούν μια θεμελιώδη οργανωτική αρχή μέσα στα σχολεία, που διέπει την ατομική και συλλογική δόμηση των μαθητικών υποκειμενικών θέσεων (Πολίτης, 2006). Έτσι οι έμφυλες ταυτότητες φυσικοποιούνται ως μαθητικές ταυτότητες. Όταν όμως οι έμφυλες ταυτότητες αποκρύπτονται από τις μαθητικές, γίνονται ακόμα πιο ισχυρές: το φύλο γίνεται φυσικό και κατοικεί στην μαθητική ταυτότητα, αποκρύπτοντας τους τρόπους με τους οποίους αλληλεπιδρά με το σχολείο (Niemi, 2005). Τα ατυχή αποτελέσματα του σχολείου σε μια κοινωνία που ακόμα πιστεύει στη μυθολογική αξία της αξιοκρατίας, αποδίδονται από τους ερευνητές στο ότι η ταυτόχρονη ύπαρξη ισχυρών έμφυλων ταυτοτήτων και μαθητικών ταυτοτήτων είναι αδύνατη (Jackson, 2003) Η Κοινωνική Τάξη Ο Willis (1977) μελετά την αντίσταση στο σχολείο μέσα από την πολιτιστική έκφραση της λευκής πατριαρχικής ανδρικής ταυτότητας, που διατηρούσε στενή σχέση με την βιομηχανική εργασία και την αποδίδει στην πολιτιστική ταξική σύγκρουση ανάμεσα στην «τυπική» εξουσία των σχολείων και την «άτυπη» κουλτούρα που έχουν οι εργατικής τάξης «μάγκες» του. Η θέση του Willis αποτελείται από δυο ισχυρισμούς: ότι οι ταξικές ανισότητες στα εκπαιδευτικά αποτελέσματα συμβαίνουν κατά ένα μέρος μέσω της κακής συμπεριφοράς της εργατικής τάξης στο σχολείο και ότι η αποτυχία συνδέεται και με τις παραδοσιακές έμφυλες ταυτότητες. Ο δεύτερος ισχυρισμός 23

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Γκασούκα Μαρία Επίκουρη Καθηγήτρια Φύλου και Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Παράγοντες που συντελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΓΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΜΑΔΑ 6 η : Μηλάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών

Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών Μαρία Μαλικιώση-Λοΐζου Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Επιμόρφωση στελεχών ΓΓΙΦ Αθήνα 30 Μαρτίου 2012 Συμβουλευτική γυναικών Η

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή] Η αξιολόγηση των μαθητών στο σχολείο είναι μια διαδικασία στενά συνυφασμένη με τη διδακτική πράξη και κατ επέκταση με τη συνολική κοινωνική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων «Η Εκπαίδευση είναι ένα από τα πιο σηµαντικά µέσα για Ενδυνάµωση των γυναικών µε τη Γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΕΝΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 1. Η αναγκαιότητα για Έρευνα Δράσης και οι επιστημολογικές της καταβολές 2. Οι στόχοι, η μεθοδολογία και τα χαρακτηριστικά της Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Επ. fcoiv. Ερ., Gr. R. So. Re. 1983 Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Λάουρα Μαράτου-Αλιπράντη* Το πρώτο διεθνές συνέδριο για την «Έρευνα και εκπαίδευση γύρω από τη

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου

Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου Θ. ΙΩΑΝΝΟΥ Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δ.Δ.Ε. Δ Αθήνας «Προστατευόμενες περιοχές: Διαδρομές στο χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Το φύλο στην εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ορο λοςτηςδιαβιόυμα θησηςστην καταπολε μηση των εκπαιδευτικω ν και κοινωνικω ν ανισοτη των. Παράλληλα Κείμενα

Ορο λοςτηςδιαβιόυμα θησηςστην καταπολε μηση των εκπαιδευτικω ν και κοινωνικω ν ανισοτη των. Παράλληλα Κείμενα Ορο λοςτηςδιαβιόυμα θησηςστην καταπολε μηση των εκπαιδευτικω ν και κοινωνικω ν ανισοτη των Παράλληλα Κείμενα Ηαντιμετώπισητωνεκπαιδευτικώνανισοτήτων: Μπορεί να μειωθεί η εκπαιδευτική ανισότητα; Το παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα