Ακόμα και αν είναι οργανωμένο μέσα σε ένα πλαίσιο δημόσιο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ακόμα και αν είναι οργανωμένο μέσα σε ένα πλαίσιο δημόσιο"

Transcript

1 Η παρουσiα του Διονyσου στην ελληνικh οικια: τα ελληνιστικα ΨΗΦιΔΩτα Anne-Marie Guimier-Sorbets Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Paris Ouest-Nanterre Διευθύντρια του ερευνητικού κέντρου Archéologies et Sciences de l Antiquité (UMR 7041), Maison René-Ginouvès, Παρίσι Γιος του Δία και της Σεμέλης, ο Διόνυσος είναι ο θεός της άγριας φύσης, της βλάστησης και της αμπέλου στους ανθρώπους πρόσφερε τον οίνο και τη χαρά του συμποσίου, ταυτόχρονα με τη μέθη, με τις ευνοϊκές και τις ολέθριες πλευρές της, την έκσταση, το παραλήρημα, ακόμα και τη βία. Θεός των ανδρών και των γυναικών, θεός της ανάπτυξης της ζωής αλλά και σχετικός με τον κόσμο του θανάτου, συχνάζει στα βάθη της θάλασσας όπως και της γης. Στη μυθολογία ο Διόνυσος έχει πολύπλοκα χαρακτηριστικά: εμφανίζεται με μορφή ανθρώπινη, ζωώδη, καμιά φορά και φυτική. 1 Ακόμα και αν είναι οργανωμένο μέσα σε ένα πλαίσιο δημόσιο ή ιδιωτικό, το γεύμα έχει χαρακτήρα θρησκευτικό και ταυτόχρονα κοινωνικό, όπως το συμπόσιον, το «να πίνεις μαζί με άλλους, δεύτερο μέρος κάθε ελληνικού ιδιωτικού γεύματος». 2 Μια σπονδή ανοίγει την ιεροτελεστία του συμποσίου: αν και απεικονίζεται ελάχιστα στην εικονογραφία, η σπονδή μαρτυρείται σε αρκετά κείμενα και δίνει στο συμπόσιο τη θρησκευτική του διάσταση. 3 Για να εξηγήσει 1. Όλυνθος 12-13, έπαυλη της Αγαθής Τύχης, από κάτω προς τα πάνω: ψηφιδωτά του ανδρώνα, του κατωφλίου του και του προθαλάμου. 36 τχ. 113 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

2 113_KATOIK_GUMIER:113 17/12/2009 1:31 ΜΜ Page 37 την προέλευση της μείξης του οίνου με το νερό, τρόπος κατανάλωσης του οίνου που διακρίνει τον πολιτισμένο Έλληνα, ο Αθήναιος αναφέρει ένα μύθο όπου καταλήγει, παραπέμποντας στον Φιλωνίδη, «να ποιος είναι ο λόγος που οι Έλληνες προσφέρουν στην αρχή του συμποσίου λίγες σταγόνες άκρατου οίνου στον Αγαθό Δαίμονα, προσφέροντας έτσι τιμή στη θεότητα που εφηύρε τον οίνο. Αυτός είναι ο Διόνυσος».4 Στις ελληνικές οικίες, το συμπόσιο λαμβάνει χώρα στον ανδρώνα, δωμάτιο υποδοχής «των ανδρών». Με τη διακόσμησή τους, τα ψηφιδωτά, κατασκευασμένα αρχικά από βότσαλα, ύστερα από ψηφίδες (opus tessellatum), παίζουν σημαντικό ρόλο. Αφού έχουν διασχίσει τον προθάλαμο (vestibulum - πρόθυρον), οι συνδαιτυμόνες δρασκελίζουν το κατώφλι του δωματίου σημείο που συχνά δηλώνεται με ένα ψηφιδωτό κατωφλίου και ξαπλώνουν στις κλίνες που είναι τοποθετημένες κατά μήκος των τοίχων. Τότε τα βλέμματά τους συγκλίνουν προς το κέντρο του δωματίου, του οποίου το δάπεδο φέρει την κεντρική σύνθεση. Τα δάπεδα αυτά αποτελούν συχνά το μόνο διατηρημένο τμήμα της διακόσμησης της πολυτελούς αίθουσας αυτών των σπιτιών. Η λειτουργία τους είναι διπλή: αφενός διακοσμητική, όταν οι διαφορετικών χρωμάτων ψηφίδες είναι τοποθετημένες έτσι ώστε να σχηματίζουν ένα διακοσμητικό θέμα, και αφετέρου πρακτική, καθώς αυτή η επένδυση στεγανοποιεί το δάπεδο που είναι κατ αυτόν τον τρόπο δυνατόν να «πλυθεί με πολύ νερό».5 Σχετικά σπάνια στα ελληνικά σπίτια από το τέλος του 5ου αι. έως τον 3ο αι. π.χ. και περιορισμένα στον ανδρώνα και στον προθάλαμο, τα ψηφιδωτά πολλαπλασιάζονται κατά την επόμενη περίοδο, τους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους (2ος-1ος αι. π.χ.), μαρτυρώντας την αυξανόμενη πολυτέλεια των πιο πλούσιων κατοικιών. Οι οικίες αυτές έχουν περισσότερα δωμάτια, ενώ σειρές αιθουσών (οίκος) αντικαθιστούν τον ανδρώνα. Η α 2. Όλυνθος 12-13, έπαυλη της Αγαθής Τύχης: (α) ψηφιδωτό του ανδρώνα, (β) ψηφιδωτό κατωφλίου, (γ) ψηφιδωτό του προθαλάμου. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ. 113 β γ 37

3 113_KATOIK_GUMIER:113 17/12/2009 1:31 ΜΜ Page 38 σύνθεση, η εικονογραφία, οι τεχνικές, η πολυχρωμία, όπως και η τεχνοτροπία αυτών των δαπέδων εξελίσσονται κατά τη διάρκεια αυτών των δύο περιόδων,6 αλλά εδώ θα περιοριστούμε στη μελέτη των απεικονίσεων του Διονύσου, αληθινού «κυρίου» του ελληνικού σπιτιού, που απολαμβάνει μεγάλης αποδοχής κατά την ελληνιστική περίοδο. Η εικονογραφία των ψηφιδωτών δαπέδων στον 4ο και 3ο αι. π.χ. Ο Διόνυσος μπορεί να απεικονίζεται στην αίθουσα των συμποσίων με ανθρώπινη μορφή, μέσα σε άμαξα που τη σύρουν αιλουροειδή, περιτριγυρισμένος από το θίασό του όπως στην έπαυλη της Αγαθής Τύχης στην Όλυνθο (εικ. 1-2) ή να ιππεύει ένα θηρίο, όπως στην Ερέτρια και στην Πέλλα. Η παρουσία των αιλουροειδών θυμίζει το θρίαμβο του θεού στην Ανατολή, αλλά δείχνει ακόμη ότι τα άγρια ζώα τον υπακούουν και του αποτίουν τιμή. Οι γρύπες αποτελούν την πιο συνηθισμένη μυθολογική μορφή στα βοτσαλωτά δάπεδα: εμφανίζονται σε ποσοστό μεγαλύτερο του ενός τρίτου του αριθμού των εικονιστικών δαπέδων, με τη μορφή του γρύπα-αρπακτικού πτηνού ή του γρύπα-λιονταριού.7 Γνωρίζουμε ότι, εάν ο γρύπας είναι ήδη το χαρακτηριστικό σύμβολο του Απόλλωνα στην αρχαϊκή εποχή, κατά την κλασική περίοδο γίνεται χαρακτηριστικό του Διονύσου, του οποίου είναι επίσης ο συνοδός.8 Αυτή η διεύρυνση πραγματοποιείται στη Βόρεια Ελλάδα, σε σχέση με το θεό της βλάστησης Σαβάζιο, θρακικής προέλευσης, που συμβολίζεται ως κύριος των ζώων, συνεπώς και των γρυπών.9 Στον ανδρώνα, οι γρύπες με τη μορφή των αρπακτικών πτηνών βρίσκονται φυσικά σε στάση επίθεσης: κυνηγούν ζώα (Όλυνθος, Σικυώνα, Αλεξάνδρεια) ή επιτίθενται στη λεία τους (ελάφια, βοοειδή ή άλογα), μόνοι ή σε ζευγάρια. Κάνοντας έτσι επίδειξη της δύναμής τους, είναι τις πιο πολλές φορές τοποθετημένοι στο κατώφλι, που πρέπει να δρασκελίσει κανείς για να μπει στην αίθουσα του συμποσίου, ή στη ζωφόρο που περιβάλλει την κεντρική σύνθεση. Όταν δεν είναι σε στάση μάχης, οι γρύπες μπορεί να περπατούν στο κατώφλι των δαπέδων και μερικές φορές αντικαθίστανται από σφίγγες. Αυτές οι δύο κατηγορίες υβριδικών ζώων παίζουν τον ίδιο ρόλο φύλακα, συμμετέχοντας με αυτόν τον τρόπο στον εξευγενισμό της αίθουσας υποδοχής και των οικοδεσποτών. Ο άγριος κόσμος του Διονύσου μπαίνει στο ελληνικό σπίτι μέσω των αναπαραστάσεων των αρπακτικών και των θηρίων που εικονίζονται, όπως και οι γρύπες, είτε βαδίζοντας είτε εμπλεκόμενα σε μάχες (εικ. 3-4, 11) είτε σε σκηνές κυνηγίου. Κατά τη διάρκεια του 4ου και του 3ου αι. π.χ. αυτές οι σκηνές κυνηγίου και/ή άγριων ζώων εμφανίζονται στο 40% των δαπέδων. Στην Πέλλα, όπως και στην Αλεξάνδρεια, οι σκηνές 3. Ερέτρια, Οικία των Ψηφιδωτών, δάπεδα του προθαλάμου και του ανδρώνα. 38 τχ. 113 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

4 4. Ερέτρια, Οικία των Ψηφιδωτών: (α) ψηφιδωτό του ανδρώνα και (β) ψηφιδωτό κατωφλίου. κυνηγίου στο κέντρο των ψηφιδωτών ανταποκρίνονται στην αισθητική των Μακεδόνων, αλλά εντάσσονται και αυτές στον μυθικό κόσμο του Διονύσου. Οι Κένταυροι εμφανίζονται στο δάπεδο δέκα ανδρώνων της πρώτης περιόδου. Οι Κένταυροι ζούσαν και κυνηγούσαν στο άγριο τοπίο των βουνών: ως κυνηγοί απεικονίζονται σε δύο δάπεδα (Ρό - δος και Αλεξάνδρεια). Πλάσματα μιξοειδή και άγρια, δεν γνώριζαν τον πολιτισμό του κεκραμένου οί - νου, αντίθετα τον έπιναν άκρατο και έτσι μεθούσαν. Στο γάμο του Πειρίθου, οι μεθυσμένοι Κένταυροι επιτέθηκαν στη νύμφη Ιπποδάμεια και αποκρούστηκαν από τον Θησέα. Αυτό το επεισόδιο απεικονίζεται στα δάπεδα της Ολύνθου και της Ερέτριας. Κατά το κυνήγι του Ερυμάνθιου κάπρου, ο Ηρακλής φτάνει στο σπίτι του Φόλου, ενός Κενταύρου που τον δέχεται στη σπηλιά του, του προσφέρει ψημένο κρέας και ανοίγει έναν σφραγισμένο πίθο με οίνο, δώρο του Διονύσου που του είχε συστήσει να τον ανοίξει μόνο μπροστά στον Ηρακλή. Όταν ο Φόλος ανοίγει τον πίθο, η μυρωδιά του οίνου προσελκύει τους Κενταύρους του βουνού, που έρχονται οπλισμένοι με βράχους και έλατα για να επιτεθούν στη σπηλιά. Οι δύο πρώτοι Κένταυροι που τολμούν να μπουν φονεύονται από τον Ηρακλή. 10 Σ ένα κατώφλι από την Πέλλα απεικονίζεται ζεύγος Κενταύρων να πίνει από ένα κύπελλο, ενώ σε ένα άλλο, ο Κένταυρος παριστάνεται να κρατά ένα ρυτό στην είσοδο της σπηλιάς του. Σε ένα δάπεδο της Σικυώνας, σε σύνδεση με γρύπες και ένα κεντρικό άνθος, οι Κένταυροι καλπάζουν κραδαίνοντας κορμούς δέντρων με κλαδιά και στο κέντρο ενός δαπέδου από την Αθήνα αναγνωρίζουμε τον Ηρακλή τη στιγμή που φονεύει έναν Κένταυρο με το ρόπαλό του. Αυτά τα δάπεδα απεικονίζουν τα διαφορετικά επεισόδια του μύθου τις κακές χρήσεις του οίνου, ως παραδείγματα προς αποφυγή με παιδαγωγικό στόχο, αλλά και ως αναφορά στην κουλτούρα που μοιράζονται οι συνδαιτυμόνες. Πάντα στα σπίτια των 4ου και 3ου αι. π.χ., ο θαλάσσιος κόσμος εμφανίζεται στο ένα τρίτο των δαπέδων: είτε πρόκειται για Νηρηίδες (εικ. 2, 4), τον Τρίτωνα, τη Σκύλλα, είτε για υβριδικά θαλάσσια όντα (θαλάσσιο άλογο, κήτος), ο κόσμος της θάλασσας και τα πλάσματά της είναι αγαπημένο θέμα στα ελληνικά σπίτια. Τα τέρατα και τα υβρίδια όπως ο Τρίτωνας που κρατά ένα κουπί στη Σπάρτη αναπαριστούν την άγρια όψη της θάλασσας. Φυσικά, τα δελφίνια συμμετέχουν στις θαλάσσιες σκηνές, όμως απεικονίζονται επίσης μόνα. Γιατί όμως να τοποθετήσει κανείς τις Νηρηίδες στην είσοδο του ανδρώνα; Μπορούμε να αναγνώσουμε αυτές τις εικόνες μέσα από την εξιστόρηση του μύθου του Διονύσου. α β ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

5 Κυνηγημένος από τον Λυκούργο, βασιλιά της Θράκης, και πριν φτάσει στην Ινδία όπου γνώρισε το θρίαμβό του, ο θεός έπρεπε να καταφύγει στη θάλασσα, όπου τον υποδέχτηκαν η Θέτις και οι Νηρηίδες. 11 Σύμφωνα πάντα με το μύθο, ο Τρίτων, που ανήκει στον άγριο κό σμο, νικήθηκε δυο φο ρές από τον Διόνυσο. Όσο για τα δελφίνια, ανή κουν στα αγαπημένα ζώα του θεού: εμφανίζονται στο μύθο σε σχέση με την προστασία του θεού από τη Θέτιδα, αλλά και στο επεισόδιο των τυρρηνών πειρατών, μετανοημένων μετά την αποτυχία της επίθεσής τους κατά του θεού: μεταμορφωμένοι σε δελφίνια, έγιναν οι σύντροφοί του 12 το επεισόδιο απεικονίζεται στην κύλικα του Εξηκία, που βρίσκεται στο Μόναχο (εικ. 5). Αυτή η συνύπαρξη θα μπορούσε να μοιάζει συμπτωματική, αλλά η κατάταξη των δαπέδων επιτρέπει να αποδείξουμε ότι δεν είναι έτσι. Επίσης είναι απαραίτητο να λάβουμε υπόψη ταυτόχρονα τη συνύπαρξη των μορφών, αλλά και των φυτικών μοτίβων, όπως θα κάνουμε ευθύς αμέσως, και τη θέση αυτών των στοιχείων στα δάπεδα. Η εικονογραφία των δαπέδων στον 2ο και 1ο αι. π.χ. Στην ύστερη ελληνιστική περίοδο, οι πλουσιότερες κατοικίες αποτελούνται από περισσότερα δωμάτια, στο ισόγειο αλλά και στον όροφο, των οποίων οι λειτουργίες είναι λίγο έως πολύ εύκολο να αναγνωριστούν, και τα οποία μπορούν να δεχτούν ψηφιδωτά δάπεδα (κατά κύριο λόγο opus tessellatum). Έτσι, στο μεγάλο σύνολο των σπιτιών της Δήλου, που κατασκευάστηκαν μεταξύ του 130 και 88 π.χ., οι ανθρωπομορφικές και φυτικές διακοσμήσεις είναι τοποθετημένες στα πολυτελή δωμάτια αίθουσες συμποσίου, δωμάτια υποδοχής ή φιλοξενίας επισκεπτών, αυλές αλλά και σε δωμάτια όπου ζούσε η οικογένεια του κυρίου του σπιτιού, κυρίως στον όροφο. Η εικονογραφία των δαπέδων διαφοροποιείται, αλλά ο Διόνυσος κρατά μια σημαντική θέση σε πολύπλοκες πλέον παραστάσεις, που μαρτυρούν τόσο την αλλαγή στην αισθητική των παραγγελιοδοτών όσο και την εκλέπτυνση των τεχνικών των ψηφοθετών. Ψηφοθετήματα εξαιρετικής ποιότητας και ασφαλώς μεγάλου κόστους εμπλουτίζουν με νέα στοιχεία τη χαρακτηριστική εικόνα του Διονύσου που ιππεύει ένα άγριο ζώο: τη βρίσκουμε σε τρεις παραστάσεις στη Δήλο (εικ. 6-8) και μια φορά στην Οικία του Φαύνου στην Πομπηία. Ακόμα και αν ο ίδιος ο Διόνυσος δεν απεικονίζεται, Σάτυροι, Σιληνοί, Μαινάδες, όλοι μέλη του θιάσου του, μαρτυρούν την παρουσία του 5. Ο Διόνυσος και τα δελφίνια στο εσωτερικό της αττικής μελανόμορφης κύλικας του αγγειογράφου Εξηκία, π. 540/35 π.χ. (Μόναχο, Staatliche Antikensammlungen, αρ. ευρ. 8729). στην αίθουσα συμποσίου: για παράδειγμα, Σιληνοί στη Δήλο, δύο Μαινάδες με έναν Σάτυρο στη Μάλτα, ή ακόμα μια σκηνή συμπλέγματος ενός Σατύρου και μιας Μαινάδας στη Θμούιδα στο Δέλτα του Νείλου και στην Πομπηία, στην Οικία του Φαύνου. Άλλες σκηνές σχετίζονται άμε - σα με το θεό, όπως το επεισόδιο του Λυκούργου που επιτίθεται στην Αμβροσία, μια νύμφη που η Γη και/ή ο Διόνυσος προστάτευσαν από την επίθεση του θρά κα βασιλιά, μεταμορφώνοντάς την σε άμπελο αυτή η άμπελος πνίγει τον Λυκούργο και γίνεται έτσι το όργανο της εκδίκησης του θεού. Η σκηνή, χω ρίς το θεό, αποκαλύφθηκε στη Δήλο (εικ. 9) εμφανίζεται επίσης σε ένα ψηφοθέτημα από το Ηράκλειο (Herculaneum) και πιθανώς και σε ένα μερικώς σωζόμενο αλεξανδρινό ψηφοθέτημα. 13 Η παρουσία του θεού στο θέατρο είναι εμφανής από την απεικόνιση σκηνών έργων των οποίων οι δημιουργοί μάς είναι μερικές φορές γνωστοί: παράδειγμα τα διάσημα ψηφιδωτά με την υπογραφή του Διοσκουρίδη από τη Σάμο, τα οποία αποκαλύφθηκαν στην «Έπαυλη του Κικέρωνα» στην Πομπηία και αναγνωρίστηκαν αργότερα ως σκηνές από το έργο του Μενάνδρου. 14 Εκτός από το ότι ανήκει στο θεατρικό ρεπερτόριο, το θέμα επιλέχθηκε πιθανώς για τη σχέση του με το θεό του κρασιού και συνεπώς με τον Διόνυσο. Χωρίς επιγραφή, αυτές οι σκηνές στην Πομπηία δεν μπορούν να γίνουν κατανοητές παρά μόνο από τους συνδαιτυμόνες που μοιράζονταν την ίδια κουλτούρα. Η συγκεκριμένη σκηνή, επειδή ανήκει σε ένα θεατρικό έργο που σώζεται, μπορεί να ταυτιστεί, ωστόσο άλλες σκηνές δεν μπορούν παρά να εγείρουν ερωτήματα, όπως αυτή που διακοσμούσε την κεντρική σύνθεση της μεγάλης αίθουσας (oecus major) της Συνοικίας των Κοσμημάτων στη Δήλο. 15 Το θέατρο γνωρίζει μεγάλη επιτυχία σε όλη την ελληνιστική περίοδο και η αναφορά στο θεό αποτυπώνεται στα δάπεδα με κωμικές και σατυρικές μάσκες, που αναλογούν στον τύπο γνωστών χαρακτήρων (υπηρέτης, γέρος, γυναίκα ) 16 αυτές οι μάσκες απεικονίζονται στα ψηφι - δωτά μόνες, όπως στη Ρόδο και τη Δήλο, ή πάνω σε βλαστό - σπειρες κλήματος ή κισσού, των αγαπημένων φυτών του Διονύσου ή σε ανθοπλοκάμους που έχουν συντεθεί από διάφο - ρα φυτά, όπως συνηθιζόταν να κατασκευάζονται σε ποικίλες περιστάσεις, και κυρίως για τα συμπόσια. Τοποθετημένοι στο έδαφος, αυτοί οι ανθοπλόκαμοι με ή χωρίς μάσκα, αποτελού - σαν το αιώνιο σύμβολο αυτού του επιβεβαιωμένου εθίμου. Οι γρύπες και τα θηρία, τόσο πολυάριθμα στα δάπεδα των 4ου-3ου αι. π.χ., εξαφανίζονται σχεδόν ολοκληρωτικά 40 τχ. 113 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

6 6. Δήλος, Οικία των Προσωπείων, δωμάτιο του Διονύσου, ακουαρέλα. από τα δάπεδα της επόμενης περιόδου. Οι γρύπες απαντούν σε αντιθετική στάση ή διευθετημένοι σε γραμμική σύνθεση, όπως στη Δή λο (εικ. 10), τη Ρόδο και τη Σά μο. Ο γρύπας με τη μορφή του αρπακτικού πτηνού χάθηκε, υποτάχθηκε τώρα στον Διόνυσο. Το ίδιο συμβαίνει και με τα άγρια ζώα τα λιοντάρια δεν εμφανίζονται παρά σπάνια: σε μια σειρά δαπέδων από την Ιταλία, το λιοντάρι είναι υποταγμένο σε Έρωτες, που εντάχθηκαν στο θίασο του Διονύσου. 17 Η ίδια παρατήρηση ισχύει και για τον θαλάσσιο κόσμο: τα θαλάσσια τέρατα απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά από τα δάπεδα, εκτός από τα δελφίνια, που συνδέονται με τον Διόνυσο. Οι Κένταυροι δεν απεικονίζονται πια παρά μόνο στη Δήλο, όπου παρουσιάζονται ως υπηρέτες του θεού (εικ. 6). Ήδη στην Αλεξάνδρεια, κατά το πρώτο τρίτο του 3ου αι. π.χ., οι Έρωτες αντικαθιστούσαν τους γεροδεμένους μακεδόνες κυνηγούς της Πέλλας (εικ. 11) τους ξαναβρίσκουμε σε μια σειρά δαπέδων της επόμενης περιόδου, να απεικονίζονται στο πλαίσιο του κόσμου του Διονύσου. Στο κέντρο μιας σειράς ψηφιδωτών δαπέδων από αίθουσες συμποσίων απαντούν παραστάσεις αγγείων που περιέχουν κρασί (αμφορέας, κρατήρας, κάνθαρος) σε ψηφιδωτό της πόλης Αλικύαι (σημ. Σάλε μι) της Σικελίας, τον κάνθαρο κρατάει ένας άνδρας προς τον οποίο συγκλίνουν τα δελφίνια, σε ένα σχήμα που μαρτυρείται πολλές φορές και κυρίως γύρω από ένα άνθος, όπως για παράδειγμα στο Volcei, στην Κάτω Ιταλία (εικ. 12). Ενδιαφερθήκαμε κατά καιρούς για τον τύπο αυτών των αγγείων, δεν προσέξαμε όμως ότι το σημαντικό βρισκόταν στο περιεχόμενό τους, τον οίνο του Διονύσου. Η φυτική διακόσμηση και το άνθος στα δάπεδα Σε όλη τη διάρκεια της ελληνιστικής περιόδου γρύπες, θηρία και δελφίνια απεικονίζονται συχνά σε αντιθετική και/ή ακτινωτή θέση εκατέρωθεν ενός αγγείου που περιέχει οίνο ή ενός φυτικού στοιχείου, που μπορεί να έχει πολλές μορφές: ενός λουλουδιού, ενός ανθεμίου, ενός ρόδακα ή ενός γεωμετρικού ρόδακα. 18 Σε όλα αυτά τα σχήματα, πρόκειται για ένα άνθος, ένα φυτό στη διαδικασία της βλάστησης, σε κατατομή ή σε κάτοψη. Η πανομοιότυπη θέση των αγγείων και των ανθέων σε αυτές τις χαρακτηριστικές ομάδες μού επέτρεψε να δείξω ότι αυτά τα άνθη είναι μια μεταφορική απει- 7. Δήλος, Οικία των Προσωπείων, ψηφοθέτημα με τον Διόνυσο. 8. Δήλος, Οικία του Διονύσου, ψηφοθέτημα με τον Διόνυσο. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

7 9. Δήλος, Οικία της Συνοικίας των Κοσμημάτων, ψηφοθέτημα του Λυκούργου και της Αμβροσίας. δεν είχε αναγνωριστεί έως σήμερα, αφού η μορφή τους τις διαφοροποιούσε. Ωστόσο, από την εποχή των πρώτων ψηφιδωτών της Ολύνθου ( π.χ.) ως το τέλος της ελληνιστικής περιόδου και σποραδικά στην αυτοκρατορική περίοδο, στο σύνο - λο του ελληνορωμαϊκού κόσμου, οι ψηφοθέτες και συνεπώς και οι πελάτες τους συνέχισαν να τοποθετούν αυτήν τη σύνθεση στο κέντρο των δαπέδων πολλών αιθουσών υποδοχής, όποια και αν ήταν η τεχνική του δαπέδου, η τεχνοτροπία και η μόδα. Μπροστά σε μια τέτοια επιμονή, μπορούμε να σκεφτούμε ότι το κεντρικό άνθος έπαιζε έναν ρόλο τόσο συμβολικό όσο και πρακτικό: αφενός δήλωνε μεταφορικά τον Διόνυσο, αφετέρου σημάδευε επίσης τη θέση του κρατήρα του τοποθετημένου στο κέντρο της συντροφιάς των συνδαιτυμόνων, απευθείας στο έδαφος ή πάνω σε ένα στήριγμα, όπως δείχνουν κάποιες παραστάσεις συμποσίου. κόνιση του Διονύσου, σύμφωνα με την εικονογραφία μιας γυναικείας θεότητας της Εγγύς Ανατολής, της «ποτνίας θη - ρών», της οποίας οι δεσμοί με τον Διόνυσο είναι γνωστοί. 19 Αυτά τα άνθη αντιπροσωπεύουν την έκρηξη της φύσης: συμβολίζουν κατά συνέπεια το θεό που προσφέρει τη βλάστηση και τον οίνο, σηματοδοτώντας την παρουσία του στο κέντρο του ανδρώνα. Αυτές οι φυτικές συνθέσεις μπορούν να είναι λιγότερο ή περισσότερο σύνθετες, να καλύπτουν ένα τμήμα λιγότερο ή περισσότερο σημαντικό του δωματίου και να έχουν έναν φυσιοκρατικό χαρακτήρα που παραπέμπει στη συνήθεια που μαρτυρείται στα κείμενα, τη διασπορά φύλλων και ανθέων στο δάπεδο, σε ανάμνηση της στιβάδος που αναφέρει ο Πλάτων. 20 Σε άλλα δάπεδα η κεντρική σύνθεση είναι γεωμετρική: μπορεί να έχει τη μορφή «μακεδονικού άστρου» (εικ. 4, 12) ή ρόδακα που φέρει έναν σχετικά μεγάλο αριθμό ακτίνων. Μια άλλη γεωμετρική σύνθεση, γνωστή ως το μοτίβο της ασπίδας, σχηματίζεται από επικαλυπτόμε να φύλ λα, από φολίδες, ρόμβους ή τρίγωνα, πολύχρωμα, δίχρωμα ή απλά, με σχεδιασμένα μόνο τα περιγράμματα. Το σύνολο αυτών των συνθέσεων αποτελεί ένα μεγάλο corpus, του οποίου η ενότη τα 42 Ένα παράδειγμα της διονυσιακής πορείας: η έπαυλη της Αγαθής Τύχης στην Όλυνθο Η έπαυλη της Αγαθής Τύχης στην Όλυνθο 21 κατασκευάστηκε, όπως και οι υπόλοιπες οικίες, μεταξύ των ετών 432 κα 348 π.χ., χρονολογία της καταστροφής της πόλης από τον Φίλιππο Β της Μακεδονίας. Ξεχωρίζει εντούτοις για το μέγεθός της και το γεγονός ότι μόνη αυτή διαθέτει τέσσερα βοτσαλωτά και διακοσμημένα ψηφιδωτά. Δεν θα εξετάσουμε εδώ παρά αυτά του προθαλάμου και του ανδρώνα (εικ. 1-2). Για να εισέλθουν στον ανδρώνα, οι επισκέπτες διέσχιζαν την αυλή, ύστερα έμπαιναν από το πλάι στον προθάλαμο εκεί τους υποδεχόταν, εν μέσω μιας βλαστόσπειρας και ανθεμίων, μια σκηνή που απεικόνιζε τη Θέτιδα και δύο άλλες Νηρηίδες επάνω σε θαλάσσια τέρατα να φέρνουν στον Αχιλλέα τα καινούρια του όπλα. Επιγραφές δίνουν το όνομα των δύο βασικών πρωταγωνιστών. Φυσικά, αν και η παρουσία του Αχιλλέα, κατεξοχήν έλληνα ήρωα, εξευγενίζει το χώρο της υποδοχής, οι τρεις Νηρηίδες θυμίζουν το πέρασμα του Διονύσου από τη θάλασσα, πριν τον ινδικό του θρίαμβο. Επειτα, οι καλεσμένοι, αφού περνούσαν το ψηφιδωτό στο κατώφλι, έμπαιναν στον ανδρώνα, όπου τους υποδέχονταν οι δύο τχ. 113 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

8 10. Δήλος, Οικία των Δελφινιών, λεπτομέρεια της κεντρικής σύνθεσης. 11. Αλεξάνδρεια Chatby (Αίγυπτος), ψηφιδωτό των Ερώτων κυνηγών. Πάνες σκυμμένοι με προσοχή πάνω από έναν κρατήρα τοποθετημένο στο πάτωμα, στη μέση της δέσμης του κισσού που σχηματίζεται από τις λυγισμένες άκρες της βλαστόσπειρας που πλαισιώνει τη σκηνή. Αυτοί οι δύο Πάνες υπογραμμίζουν την υπεροχή του «κυρίου» του χώρου του συμποσίου, του Διονύσου, που παριστάνεται διά του κρατήρα που περιέχει το κρασί. Στη συνέχεια, οι συμποσιαστές, ξαπλωμένοι στις κλίνες του συμποσίου, έβλεπαν το θρίαμβο του θεού: με το θύρσο στο χέρι, είναι ανεβασμένος σε μια άμαξα που την τραβούν δύο αιλουροειδή συνοδεύεται από έναν ιπτάμενο Έρωτα και από ένα σάτυρο που προηγείται της πορείας τους γυρίζοντας προς τα πίσω. Ολόγυρα Μαινάδες, Σάτυροι και ο Πάνας επιδίδονται στις δραστηριότητές τους, στο κυνήγι, στο διαμελισμό των ζώων, στο χορό και τη μουσική. Μια λεπτή βλαστόσπει ρα κισσού πλαισιώνει το χώρο της κεντρικής σκηνής χωρίς να την αποκόπτει από τη ζώνη του θιάσου, ενώ ένα πλατύτερο πλαίσιο, σχηματισμένο από ανθέμια, δίνει ένα φυτικό (αγροτικό) πλαίσιο στο σύνολο της σκηνής. Σύμφωνα με τη σύνθεση των δαπέδων που χρησιμοποιούνται μέσα στις αίθουσες συμποσίου αυτής της εποχής, ο θίασος που απεικονίζεται στο πλαίσιο παρουσιάζει τέσσερις κα τευθύνσεις, για να επιτρέπει μια καλύτερη θέαση σε όλους τους συνδαιτυμόνες που κάθονταν στις κλίνες. Ακόμα περισσότερο εδώ, το σύνολο της διακόσμησης είναι οργανωμένο με τέτοιο τρόπο, ώστε οι συνδαιτυμόνες, που διέσχισαν τη θάλασσα και εισήλθαν στο χώρο του θεού, να συνδέονται άμεσα με το θίασο και μαζί με αυτόν να γιορτάζουν το θρί - αμβο του Διονύσου που εκτυλίσσεται στο κέντρο. Στις αίθουσες συμποσίου του 4ου και του 3ου αι. π.χ., τα δάπεδα απεικονίζουν τον άγριο χαρακτήρα του κόσμου στον οποίο ηγεμονεύει ο Διόνυσος. Η δύναμη αυτής της φύσης εκφράζεται διά της βίας της πάλης των αγριμιών, των γρυπών, των θαλάσσιων υβριδικών όντων και διά της αύξησης της βλάστησης. Στο κέντρο του ανδρώνα, ο κρατήρας δηλαδή ο οίνος αναβλύζει μέσα από ένα άνθος που συμβολίζει την καρποφόρα δύναμη του θεού. Παρουσιαζόμενος έτσι υπό τη μεταφορική δύναμη του άνθους ή του κρατήρα, ο θεός υποτάσσει και «σαγηνεύει» τους Πάνες, τους ανθρώπους, τους γρύπες, τα αγρίμια και τα δελφίνια: η συμπεριφορά τους στα ψηφιδωτά επιτρέπει να αναγνωρίσουμε την παρουσία του θεού. Σε ορισμένες οικίες, η οργάνωση του διακόσμου των ψηφιδωτών έως το κέντρο του δωματίου φανερώνει το ταξίδι που ακολουθεί ο θεός μέσα στη θάλασσα έως το θρίαμβό του. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

9 Το σύνολο αποτελεί μια πραγματική σκηνοθεσία προορισμένη να εξάψει τη φαντασία των συνδαιτυμόνων και να τους εισαγάγει στον άγριο κόσμο του θεού, που θα τον γιορτάσουν με μια σπονδή στην αρχή του συμποσίου. Η επιτυχία του συμποσίου θα εξαρτηθεί από το σεβασμό στους κανόνες και από την κοινωνικότητα των ελλήνων ανδρών, ενώ τα δάπεδα μπορούν να διαδραματίζουν και παιδευτικό ρόλο. Στις οικίες του 2ου-1ου αι. π.χ. βρίσκουμε ξανά την ίδια επιθυμία για την εξύμνηση του θεού: μόνο η έκφραση αλλάζει, μάρτυρας της εξέλιξης των ηθών και της αισθητικής. Η βία των άγριων ζώων, των γρυπών, των θαλάσσιων τεράτων έχει στο εξής χαλιναγωγηθεί: ο θεός κυριαρχεί πάνω στη φύση, τη θάλασσα και το μυθικό σύμπαν των θεών. Οι Κένταυροι ακολουθούν το θίασο, όπως οι Έρωτες, που λειτουργούν ως ενδιάμεσοι μεταξύ του θεϊκού κόσμου και αυ - τού των ανθρώπων για να εκφράσουν το θρίαμβο του θεού. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, επιλέχθηκε να δοθεί προνομιακή θέση στην εκπολιτιστική διάσταση του θεού, που «εξημερώνει» το άγριο, όπως μεταμόρφωσε σε οίνο τους καρπούς της αμπέλου. 22 Ο κόσμος του θεάτρου επιλέχθηκε επίσης για να ενσαρκώσει την παρουσία του ταυτόχρονα προσφέρει εικόνες που μπορούν να μοιράζονται οι άνθρωποι που ενώνονται σε μια κοινή κουλτού ρα, αυτήν που ο κύριος του σπιτιού παρουσιάζει με αυ τόν τον τρόπο. Το άνθος, ενδεχομένως πιο ζωντανό με την προσθήκη μικρών ζώων, παραμένει μια συμβολική αναπαράσταση του θεού, όπως και ο κρατήρας-κάνθαρος. Ήδη από τα πρώτα δάπεδα, η κεντρική σύνθεση με φυτικό ή γεωμετρικό διάκοσμο αντιστοιχεί στην τοποθέτηση του κρατήρα στο κέντρο του συμποσίου, μαρτυρώντας τόσο τη μακροβιότητα αυτής της συνήθειας όσο και των τύπων διακόσμου που προέκυψαν από αυτήν. Αφού λοιπόν εισήγαγαν τον άγριο κόσμο στην κατοικία, τα ψηφιδωτά δάπεδα υμνούν το θεό «εκπολιτιστή». Πλαίσιο της οικογενειακής ζωής, αλλά και της κοινωνικής, η ελληνιστική κατοικία τοποθετείται έτσι στη σφαίρα του Διονύσου και συμβάλλει στην εξύμνηση της δύναμης και της ευγένειάς του ταυτόχρονα. Μετάφραση από τα γαλλικά: Φωτεινή Κοκκίνη 12. Volcei (Ιταλία), ψηφιδωτό με δελφίνια. 44 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 C. Gasparri / A. Veneri, LIMC III. 1-2, 1986, βλ. λ. «Dionysos», σ : ως προς τη φυτική μορφή, δεν πρόκειται παρά για κορμό δέντρου και για άμπελο. Για τις διάφορες μορφές άνθους, πρβλ. A.-M. Guimier-Sorbets, «Dionysos dans l andrôn. L iconographie des mosaïques de la maison grecque au IVe et au IIIe siècle avant J.-C.», ανακοίνωση στο Colloque Iconographie dans le contexte domestique, Athènes, mai 2003, MEFRA 116, 2004, σ και A.-M. Guimier- Sorbets, «Dionysos dans la maison grecque. Iconographie des mosaïques des IIe et Ier siècles avant J.-Ch.», ανακοίνωση στο Xe Colloque international de l AIEMA, Coimbra (Portugal), Octobre 2005 (υπό έκδοση στα πρακτικά του συνεδρίου). 2 P. Schmitt-Pantel, «Rite culturel et rite social: à propos des manières de boire le vin dans les cités grecques», στο O. Murray / M. Tecusan (επιμ.), In Vino Veritas, Οξφόρδη 1995, σ , ιδιαίτερα σ. 97. Βλ. επίσης P. Schmitt-Pantel / A. Tchernia, «Vin et civilisation», στο J.-P. Brun / M. Poux / A. Tchernia, Le vin, nectar des dieux, génie des hommes, Lyon 2004, σ F. Lissarrague, Un flot d images: une esthétique du banquet grec, Παρίσι 1987, σ , και επίσης F. Lissarrague, «Un rituel du vin: la libation», στο Murray / Tecusan, ό.π., σ Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, XV, 675 a-b, αναφέρεται από P. Jacquet-Rimassa, «Dionysos d ici et d ailleurs», Pallas 48 (1998), σ , ιδιαίτερα σ. 38, που δίνει και άλλες πηγές και σχολιάζει τη σημασία της σπονδής στον Διόνυσο. Βλ. επίσης, F. Lissarrague, «Petite mythologie de la vigne et du vin», στο Brun / Poux / Tchernia, ό.π., σ Ph. Bruneau, «Deux noms antiques de pavement: katakluston et lithostroton», BCH 91 (1967), σ Γι αυτά τα δύο θέματα μπορεί κανείς να συμβουλευτεί τις εξής μελέτες: D. Salzmann, Untersuchungen zu den Antiken Kieselmosaiken, Βερολίνο 1982 K.M.D. Dunbabin, Mosaics of the Greek and Roman World, Cambridge 1999 B. Andreae, Antike Bildmosaiken, Mainz am Rhein Για τους διάφορους τύπους γρυπών και την προέλευσή τους, βλ. Chr. Delplace, Le Griffon de l Archaïsme à l époque impériale, Etude iconographique et essai d interprétation symbolique, Βρυξέλλες Στο corpus του των βοτσαλωτών ψηφιδωτών, ο D. Salzmann είχε ήδη υπογραμμίσει τους στενούς δεσμούς του Διονύσου με τους γρύπες (Salzmann, ό.π., σ ) πρβλ. και Delplace, ό.π., σ Delplace, ό.π., σ , το κεφάλαιο «Contaminations iconographiques entre Apollon et Dionysos dès le IVe siècle av. J.-C. Étude du rôle du griffon dans le τχ. 113 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

10 culte de Dionysos» βλ. επίσης A. Veneri, LIMC III, 1, λ. «Dionysos», σ P. Grimal, Dictionnaire de la Mythologie grecque et romaine, Παρίσι 1958, βλ. λ. «Centaures», σ Ιλ Grimal, ό.π., λ. «Dionysos», σ Ομηρ. Ύμνος στον Διόνυσο I, 34-42, Για τις σχέσεις του Διονύσου και του θαλάσσιου κόσμου, πρβλ. Lissarrague, ό.π., σ , και M. Daraki, «Oinops Pontos, La mer dionysiaque», Revue de l histoire des religions 199 (1982), σ Daszewski 1985, αρ. 23, που αναγνωρίζει τον Διόνυσο στη μορφή που διατηρείται μερικώς, αλλά πρβλ. A.-M. Guimier-Sorbets, «Lycurgue et Ambrosia sur un embléma alexandrin», στο J.-Y. Empereur (επιμ.), Alexandrina 3, Etudes alexandrines, Le Caire, IFAO (υπό έκδοση). 14 S. Charitonidis / L. Kahil / R. Ginouvès, Les mosaïques de la Maison du Ménandre à Mytilène, Βέρνη 1970, σ , για την εικονογράφηση, βλ. επίσης Andreae, ό.π., σ Για μια υπόθεση, πρβλ. Guimier-Sorbets, «Dionysos dans la maison grecque», ό.π. 16 Ph. Bruneau, Les mosaïques, Exploration archéologique de Délos XXIX, Παρίσι 1972, σ. 77, , T.B.L. Webster, Monuments illustrating New Comedy, Λονδίνο A. Hermary, LIMC III, 1, 2, 1986, βλ. λ. «Éros», σ Για τη μεγάλη σειρά αυτών των παραδειγμάτων και της αναπαραγωγής τους, πρβλ. Guimier-Sorbets, «Dionysos dans la maison grecque», ό.π. 19 Guimier-Sorbets, «Dionysos dans l andrôn», ό.π., σ. 918 βλ. επίσης N. Kourou, «The Sacred Tree in Greek Art. Mycenaean versus Near Eastern Traditions», στο S. Rubichini / M. Rocchi / P. Xella (επιμ.), La Questione delle influenze vicino-orientali sulla religione greca, Ρώμη 2001, σ Πλάτων, Πολιτεία, 2, 372 b. 21 D. M. Robinson / J. W. Graham, Excavations at Olynthus, Part VIII, The hellenic House, A study of the houses found at Olynthus with a detailed account of those excavated in 1931 and 1934, Βαλτιμόρη 1938, σ. 59, 290, pl. 16 βλ. επίσης Salzmann, ό.π., αρ C. Isler-Kerényi, Dionysos nella Grecia arcaica, il contributo delle immagini, Πίζα- Ρώμη 2001 για το ρόλο των σατύρων σε αυτήν τη διαδικασία, τ. ιδ., Civilizing Violence, Satyrs on 6th Century Greek Vases, Fribourg ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ANDREAE B., Antike Bildmosaiken, Mainz BRUN J.-P. / M. POUX / A. TCHERNIA, Le vin, nectar des dieux, génie des hommes, Lyon BRUNEAU PH., Les mosaïques, Exploration archéologique de Délos XXIX, Αθήνα CHAMONARD J., Exploration archéologique de Délos XIV, Les mosaïques de la Maison des masques, Αθήνα DELPLACE CHR., Le Griffon de l Archaïsme à l époque impériale, Etude iconographique et essai d interprétation symbolique, Βρυξέλλες DASZEWSKI WIKTOR A., Corpus of Mosaics from Egypt, 1, Hellenistic and Early Roman Period, Mainz DUCREY P., «Les Mosaïques», στο P. Ducrey / I. R. Metzger / K. Reber, Eretria 8. Le Quartier de la Maison aux Mosaïques, Λωζάννη 1993, σ GRIMAL P., Dictionnaire de la Mythologie grecque et romaine, Παρίσι GUIMIER-SORBETS A.-M., «Dionysos dans l andrôn. L iconographie des mosaïques de la maison grecque au IVe et au IIIe siècle avant J.-C.», ανακοίνωση στο Colloque Iconographie dans le contexte domestique, Athènes, mai 2003, Mélanges de l École française de Rome 116, 2004, σ , «Dionysos dans la maison grecque. Iconographie des mosaïques des IIe et Ier siècles avant J.-Ch.», ανακοίνωση στο Xe Colloque international de l Association internationale pour l étude de la mosaïque antique, Coimbra (Portugal), Octobre 2005 (υπό έκδοση στα πρακτικά του συνεδρίου). LISSARRAGUE F., Un flot d images: une esthétique du banquet grec, Παρίσι MURRAY O. / M. TECUSAN (επιμ.), In Vino Veritas, Οξφόρδη ROBINSON D.M. / J.W. GRAHAM, Excavations at Olynthus, Part VIII, The hellenic House, A study of the houses found at Olynthus with a detailed account of those excavated in 1931 and 1934, Βαλτιμόρη ROBINSON D.M., Excavations at Olynthus, Part XII, Domestic and public architecture, Βαλτιμόρη SALZMANN D., Untersuchungen zu den Antiken Kieselmosaiken, Βερολίνο ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ εικ. 1: D.M. Robinson / J.W. Graham, Excavations at Olynthus, Part VIII, The hellenic House, A study of the houses found at Olynthus with a detailed account of those excavated in 1931 and 1934, Βαλτιμόρη 1938, πίν εικ. 2: D. Salzmann, Untersuchungen zu den Antiken Kieselmosaiken, Βερολίνο 1982, πίν. 14, εικ. 3: P. Ducrey / I. R. Metzger, «La maison aux mosaïques à Erétrie», Antike Kunst, 22 (1979), πίν εικ. 4: P. Ducrey / I. R. Metzger / K. Reber, Le Quartier de la Maison aux Mosaïques, Eretria 8, Λωζάννη 1993, πίν. II. εικ. 5: Μ. Τιβέριος, Αρχαία Αγγεία, Σειρά Ελληνική Τέχνη, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1996, εικ. 44 σ. 83. εικ. 6: J. Chamonard, Les mosaïques de la Maison des masques, Exploration archéologique de Délos XIV, Αθήνα 1933, πίν. II. εικ. 7: Φωτ. Ecole française d Athènes. εικ. 8: Φωτ. Α.-M. Guimier-Sorbets. εικ. 9: Φωτ. Ecole française d Athènes. εικ. 10: Φωτ. Α.-M. Guimier-Sorbets. εικ. 11: Φωτ. A. Pelle, Αρχεία Centre d'etudes Alexandrines. εικ. 12: Φωτ. Α.-M. Guimier-Sorbets. The Presence of Dionysus in the Greek House: The Hellenistic Mosaics Anne-Marie Guimier-Sorbets Dionysus, the god of wild nature, vegetation and vine, has bequeathed to mankind the wine and the joy of banquet. In the banqueting chambers of the fourth and third centuries BC, the mosaic pavements very often illustrate the wild temper of the god through representations of hunting, predatory animals, beasts and wild creatures, such as the Centaurs (at Pella, Alexandreia, Rhodes, etc.). The aquatic world, with which the god is also related (Thetis, the Nereids, Triton, Skylla and other hybrid marine beings), is present in the one third of the mosaic floors (at Olynthus, Eretria, etc.). However, in the mosaics of the houses of the late Hellenistic period (second to first centuries BC), the violence of the wild beasts and vultures is restrained and the civilizing character of the god is exalted. Mosaics of high quality and cost (at Delos, Pompeii, Herculaneum, etc.) depict Dionysus riding a wild animal or seafaring, while quite often they represent episodes inspired by the theatrical world. Throughout the Hellenistic period the central composition of the mosaic, usually a vase or flower that symbolize Dionysus gifts, vegetation and wine, denotes the presence of the god in the men s quarters (andron) of the house. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά. Colindul românesc: Το

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ - 119 - ΑΝΟΨΕΙΣ ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΑΛΟΝΙ Στον χώρο του σαλονιού αλλά και της τραπεζαρίας επιθυμία του ιδιοκτήτη της κατοικίας ηταν η πρόβλεψη διακόσμησης των οροφών αυτών κυρίως των χώρων με ζωγραφική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ. * Τραγωδία (1-8)

Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ. * Τραγωδία (1-8) Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ Α * Τραγωδία (1-8) Μια ματιά ςτα παραςκήνια: απεικονίςεισ τραγικών υποκριτών εκτόσ ςκηνήσ, ςε δφο αττικά ερυθρόμορφα αγγεία τησ κλαςικήσ

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόκειται για τμηματικές αναπαραστάσεις. Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης

Πρόκειται για τμηματικές αναπαραστάσεις. Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης Κατερίνα Χρυσανθάκη-Nagle Λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Paris Ouest Nanterre Μέλος του ερευνητικού κέντρου Archéologies et

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ Ψαράς που κρατάει ψάρια, τοιχογραφία από τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι της Θήρας, 70 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ

Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ Π. ΦΛΟΥΡΕΝΤΖΟΣ Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ Είναι καλά γνωστό ότι το δέντρο υπήρξε συχνά αντικείμενο λατρείας σ' όλες τις αρχαίες θρησκείες. Στις σελίδες αυτής της μελέτης κρίναμε σκόπιμο να καταπιαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Το χαρτί και οι τεχνικές του

Το χαρτί και οι τεχνικές του eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:10 PM Page 31 ΥΛΙΚΑ 1. Μικρό µπλοκ σχεδίου (Α5) µε πολλά φύλλα για πρόχειρα σχέδια 2.Υλικά σχεδίου και ζωγραφικής: µπλοκ σχεδίου, µολύβι Β, γόµα,

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ. Δρ Μαρία Λιλιμπάκη-Ακαμάτη Διευθύντρια ΙΖ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων

ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ. Δρ Μαρία Λιλιμπάκη-Ακαμάτη Διευθύντρια ΙΖ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ Δρ Μαρία Λιλιμπάκη-Ακαμάτη Διευθύντρια ΙΖ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Η Πέλλα, πρωτεύουσα των αρχαίων Μακεδόνων για τρεις περίπου αιώνες, ένας από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα 8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα υπεύθυνου τµήµατος : Γλαρού Άννα ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΧΩΡΟΥ

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΧΩΡΟΥ - 125 - ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΧΩΡΟΥ Στην κάτοψη περιβάλλοντος χώρου της μελέτης μας διαφαίνεται τόσο η πισίνα και το μπάρμπεκιου όσο και τα κιόσκια που υπάρχουν στο πίσω μέρος του οικοπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εξω-ευρωπαϊκή τέχνη. 4.4. Ισλαµική τέχνη

Εξω-ευρωπαϊκή τέχνη. 4.4. Ισλαµική τέχνη eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:12 PM Page 96 4.4. Ισλαµική τέχνη Ο Ισλαµικός Πολιτισµός στη µεγαλύτερή του ακµή απλωνόταν από τις περιοχές της Περσίας και της Βορείου Αφρικής µέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν ήδη δέκα δημιουργικά χρόνια από

Πέρασαν ήδη δέκα δημιουργικά χρόνια από (αναγνωρισμένο από το Υ.Π.Ε.Π.Θ.) 10 χρόνια δημιουργίας για τα παιδιά, με τα παιδιά! Πέρασαν ήδη δέκα δημιουργικά χρόνια από την πρώτη μέρα που δημιουργήθηκε ο Πρότυπος Παιδικός Σταθμός «Παιδική Πολιτεία-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων Για μια εβδομάδα τα παιδιά θα μεταφερθούν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 7. O Πολύκλειτος και η σχολή χαλκοπλαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΠΙΤΩΛΙΟΥ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΠΙΤΩΛΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΠΙΤΩΛΙΟΥ A. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ Τα Μουσεία του Καπιτωλίου αποτελούν συγκρότημα αρχαιολογικών μουσείων και μουσείων τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡΜΑΚΟΛΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 14/3/2014 1 Ο ΗΛΙΟΣ ΜΑΣ Ο Ήλιος είναι ένα άστρο, όμοιο με τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΤΑΞΗ: Α3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΟΝΟΜ/ΜΟ : ΠΕΠΠΑΣ ΦΟΙΒΟΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή... σελ. 3 Νεκρικές Μάσκες... σελ. 4 Θεατρικές Μάσκες... σελ. 4 Εορταστικές

Διαβάστε περισσότερα

Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα

Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα Στα περισσότερα Μουσεία της Ελλάδας τα πήλινα αγγεία αποτελούν τα πιο συνηθισµένα εκθέµατα. Αγγεία εξάλλου είναι τα αντικείµενα που έρχονται στο φως µε τη µεγαλύτερη συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Αρχαϊκή εποχή: o 6 ος αι. π.χ. Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης: Εποχή του Χαλκού

Διαβάστε περισσότερα

Όπως έχει δείξει και εξακολουθεί να αναδεικνύει η σε

Όπως έχει δείξει και εξακολουθεί να αναδεικνύει η σε ΠΕρα απο την αρχιτεκτονικη Οι αρχαιοελληνικές οικίες ως κοινωνικοί χώροι Lisa Nevett Associate Professor of Greek Archaeology Department of Classical Studies and Department of the History of Art The University

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ιούνιος 2013 Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ημερομηνία γεννήσεως: 24.06.1962 Ελληνική υπηκοότητα. Ενα παιδί. Διεύθυνση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργίες...με θέμα το 2015

Δημιουργίες...με θέμα το 2015 Φτερό παγωνιού: σύμβολο της αθανασίας και της ανανέωσης... σύμβολο της ανάστασης. Δημιουργίες Σχεδιασμός: 1 105 105M 111K 111M 112 112Θ 119K 119P 103 103P Μενταγιόν Τα κοσμήματα διατίθενται σε ασήμι 925

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία. Προετοιμασία του παιχνιδιού. Μια περιπετειώδης αποστολή στον παράδεισο.

Η Ιστορία. Προετοιμασία του παιχνιδιού. Μια περιπετειώδης αποστολή στον παράδεισο. Η Ιστορία Μια περιπετειώδης αποστολή στον παράδεισο. Ένα στρατηγικό τυροπαιχνίδι με ζάρια για 2-4 παιδία ηλικίας 4 ετών και άνω. Είδος Παιχνιδιού: Οικογενειακό Παίκτες: 2-4 παίκτες 4 ετών και άνω Περιεχόμενα:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Νικόλαος Βαφέας Ημερομηνία και τόπος γεννήσεως: 29 Ιουλίου 1970, Αθήνα Τηλέφωνο γραφείου: 28310-77206 E-mail: vafeas@fks.uoc.gr Ξένες γλώσσες: Αγγλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 86882 ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 2 διαγραμμα 1 1. Εισαγωγή Ο αρχαιολογικός χώρος στην περιοχή του λόφου της Φάμπρικας και η σπηλιές που έχουν διαμορφωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2. Aττική Aγγειογραφία του 5 ου αι. π.χ. Πρώιμη

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Η ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Η φιλοξενία - ετυμολoγικά από το ρήμα «φιλώ (=αγαπώ) + ξένος» - αναφέρεται στην πράξη της περίθαλψης και φροντίδας ενός ξένου στο σπίτι κάποιου. Ήταν θεσμός για τους αρχαίους

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

Τρισδιάστατη Μοντελοποίηση Αρχαίας Ελληνικής Ιδιωτικής Κατοικίας

Τρισδιάστατη Μοντελοποίηση Αρχαίας Ελληνικής Ιδιωτικής Κατοικίας Τρισδιάστατη Μοντελοποίηση Αρχαίας Ελληνικής Ιδιωτικής Κατοικίας Ιωάννης Σουργιάς 1, Ιωσήφ Κοέν 2, Αντώνιος Ξενάκης 3, Ευθυμία Σαλπιγγίδου 4, Νικόλαος Μπικιάρης 5 1 Μαθητής Α Τάξης Λυκείου, Ελληνικό Κολλέγιο

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

BHMADECO ΑΝΟΙΞΤΕ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΣΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΓΙΟΡΤΗΣ ΟΛΟ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ TO MHNIAIO ΠEPIOΔIKO TOY BHMATOΣ ΓIA TO ΣΠITI KAI TH ΔIAKOΣMHΣH 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009

BHMADECO ΑΝΟΙΞΤΕ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΣΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΓΙΟΡΤΗΣ ΟΛΟ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ TO MHNIAIO ΠEPIOΔIKO TOY BHMATOΣ ΓIA TO ΣΠITI KAI TH ΔIAKOΣMHΣH 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009 TO MHNIAIO ΠEPIOΔIKO TOY BHMATOΣ ΓIA TO ΣΠITI KAI TH ΔIAKOΣMHΣH 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009 BHMADECO ΑΝΟΙΞΤΕ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΣΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΓΙΟΡΤΗΣ ΟΛΟ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ αρχιτεκτονική DESIGN ZOOEY BRAUN Bella Italia Weine, Στουτγάρδη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΛΥΠΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Ποδόσφαιρο, τι είναι?

Ποδόσφαιρο, τι είναι? ΟΜΑΔΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ Ποδόσφαιρο, τι είναι? επίθεση Κύκλος τεσσάρων φάσεων σκοράρισμα εναλλαγή + - παρεμπόδιση ανάπτυξης άμυνα ανάπτυξη + - εναλλαγή αποσόβηση σκοραρίσματος Στόχος του παιχνιδιού: Νίκη Ομαδικές

Διαβάστε περισσότερα

Όνοµα και Επώνυµο. Γραφείο 6.5, τηλ. 210 7491652, e-mail mpetrou@ekke.gr

Όνοµα και Επώνυµο. Γραφείο 6.5, τηλ. 210 7491652, e-mail mpetrou@ekke.gr Όνοµα και Επώνυµο Μιχάλης Πέτρου Ειδικότητα Κοινωνικός Ανθρωπολόγος Επικοινωνία Γραφείο 6.5, τηλ. 210 7491652, e-mail mpetrou@ekke.gr Σπουδές 2005 ιδάκτορας Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστηµών του Παντείου

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής

ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής Παραδόσεις: Πέμπτη 15:00-18:00 (αίθουσα 421) Πέμπτη 15.00-18.00, Αίθουσα 437 Επίθετα: Ν-Ω (εκτός από το 5 ο μάθημα, βλ. παρακάτω)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου Σχέδιο Μαθήματος Αρ. μαθητών: 20 Ενότητα: Φυτά Διδ. Περίοδος: 1x80 Τάξη: Γ Τίτλος μαθήματος: Πώς μεταφέρεται η γύρη από άνθος σε άνθος (Μάθημα στην τάξη) Σημεία έμφασης (π.χ Είδη λόγου/κειμένων, Γραμματική,

Διαβάστε περισσότερα