Τζανάκης Μανόλης. την εργασία σε νευροψυχιατρικά ιδρύµατα της Ελλάδας. Η ιδιαίτερη πορεία του Αιγινήτειου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τζανάκης Μανόλης. την εργασία σε νευροψυχιατρικά ιδρύµατα της Ελλάδας. Η ιδιαίτερη πορεία του Αιγινήτειου"

Transcript

1 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΥ: ΝΟΣΗΛΕΙΑ, ΑΦΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ 1 Τζανάκης Μανόλης 1. Εισαγωγή: ιστορία ζωής, ψυχική ασθένεια και κοινωνική ταυτότητα Οι αλλαγές των θεσµών επηρεάζουν τις ιστορίες ζωής των ατόµων τα οποία αφορούν. Το ίδιο συµβαίνει και µε τον ψυχιατρικό θεσµό. Έτσι, η αµφισβήτηση της ενδονοσοκοµειακής ψυχιατρικής φροντίδας και η αναδιάρθρωση των ψυχιατρικών υπηρεσιών επιφέρει πολύ σηµαντικές αλλαγές στη βιογραφία των ατόµων µε ψυχιατρικές εµπειρίες. Τα τεκµήρια ζωής, ιδίως αυτά που έχουν αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, είναι λεκτικές συµπυκνώσεις ιστορικών εµπειριών. Η ανάλυσή τους µας επιτρέπει να προσεγγίσουµε τις πρακτικές στις οποίες δεν έχουµε πρόσβαση µε άλλο τρόπο. Βέβαια, η ανασυγκρότηση του παρελθόντος, του ατοµικού και του συλλογικού, επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, περισσότερο σταθερούς αλλά και συγκυριακούς. Ιδιαίτερα ο αυτοβιογραφικός λόγος βρίσκεται πάντοτε στο µεταίχµιο του παρελθόντος και του µέλλοντος, και επηρεάζεται σε µεγάλο βαθµό από τις αναγκαιότητες του παρόντος. Στην παρούσα εργασία παρατίθενται ήδη δηµοσιευµένα αλλά και αδηµοσίευτα αυτοβιογραφικά κείµενα ενός ατόµου µε ψυχιατρικές εµπειρίες, ο οποίος δεν βρίσκεται πλέον εν ζωή. 2 Από αυτά τα τεκµήρια ζωής ανακύπτουν καίρια µεθοδολογικά ζητήµατα, σχετικά µε την κοινωνική ταυτότητα και τη διαχείριση του πάσχοντος εαυτού, την περίοδο που το ασυλικό σύστηµα στην Ελλάδα βρίσκεται σε διαδικασία αναδιάρθρωσης και κρίση νοµιµοποίησης, δηλαδή από τα µέσα της δεκαετίας του 1980 έως την αυγή του νέου αιώνα. 1 Υπό δηµοσίευση στο Ευδοκιµήδης Γ., Κριστωτάκη. & Λέκκα Β. (επιµ.) Μαρτυρίες από τη ζωή και την εργασία σε νευροψυχιατρικά ιδρύµατα της Ελλάδας. Η ιδιαίτερη πορεία του Αιγινήτειου Νοσοκοµείου, Αθήνα, Πρακτικά (ηλεκτρονικά) Επιστηµονικής Ηµερίδας (υπό έκδοση, 2013). 2 Πρόκειται για τον Γιώργο Φαλελάκη (εφεξής Γ.Φ.) του οποίου η µαρτυρία ζωής έχει δηµοσιοποιηθεί, επωνύµως κατόπιν δικιάς του επιθυµίας, στο βιβλίο Μ. Τζανάκης, Ψυχική ασθένεια και σύγχρονες πρακτικές του εαυτού. Μία µαρτυρία ζωής, Αθήνα: Πεδίο, Πρόκειται για ένα «διπλό βιβλίο», το οποίο αποσκοπεί αφενός στη δηµοσιοποίηση και αφετέρου στη διερεύνηση µιας µαρτυρίας ζωής. Στο εν λόγω βιβλίο δηµοσιοποιούνται το προσωπικό ηµερολόγιο του Γ.Φ. και η προφορική αφήγηση ζωής, προϊόν διαδοχικών βιογραφικών συνεντεύξεων.

2 2. Μια ζωή Ο Γ.Φ. γεννήθηκε το 1965, σε ένα µικρό χωριό της ελληνικής περιφέρειας. Είναι ο µικρότερος γιος µιας πολυµελούς οικογένειας, µε καλές προοπτικές, µιας και ήταν το πρώτο παιδί της οικογένειας που φαινόταν ότι θα κατάφερνε να εισαχθεί στην τριτοβάθµια εκπαίδευση. Απρόσµενες ψυχοσυναισθηµατικές, στην ηλικία των 17 ετών, µαταίωσαν αυτή την προοπτική κι ενέπλεξαν τον ίδιο και την οικογένειά του στο σύστηµα των ελληνικών ψυχιατρικών υπηρεσιών. Η ηθική του σταδιοδροµία ως ασθενούς, για να δανειστούµε τον όρο του Goffman, επηρεάζεται από την αναδιοργάνωση της ελληνικής ψυχιατρικής και την οξεία αµφισβήτηση του ασυλικού µοντέλου. 3 Έτσι, µετά από αλλεπάλληλους ψυχιατρικούς εγκλεισµούς, καταφέρνει να οργανώσει τη ζωή του έξω από το ψυχιατρείο, όπου και αναπτύσσει πλούσια καλλιτεχνική δραστηριότητα, συµµετέχοντας σε θεατρικές παραστάσεις ως ερασιτέχνης ηθοποιός, σε ποιητικές βραδιές και καλλιτεχνικά δρώµενα, τα περισσότερα εκ των οποίων συνδέονται µε το χώρο της ψυχικής υγείας. Το 1996 δηµοσιεύει την πρώτη του ποιητική συλλογή, µε τίτλο Ατέρµονη Ροή, η οποία τον καθιερώνει στο στενό κύκλο των «ειδικών» της ψυχικής υγείας και της τοπικής κοινωνίας των Χανίων ως ποιητή που µεταµορφώνει το βίωµα της ψυχικής ασθένειας σε ρηξικέλευθο πολιτικό λόγο. Αργότερα, δηµοσιεύει ποιήµατά του σε δύο συλλογικούς τόµους και αλλού. 4 Στις αρχές του 2004 επιστρέφει εκ νέου στο χωριό του, στο πατρικό του σπίτι, όπου ζει µε τους γονείς του, έως τον πρόωρο θάνατό του, από παθολογικά αίτια, το Σεπτέµβριο του 2006, σε ηλικία 42 ετών. Ο ίδιος περιγράφει τον εαυτό του, σε χειρόγραφο σηµείωµα την άνοιξη του 2003, ως εξής: «Ονοµάζοµαι Γιώργος Φαλελάκης, γεννήθηκα στα Χανιά και κατάγοµαι και µεγάλωσα σ ένα χωριό το: Ραβδούχας Η ζωή µου µέχρι τώρα ήταν πολυκύµαντη. Από τη µια η ικανότητά µου στα γράµµατα στα παιδικά µου χρόνια και από την άλλη στην προσπάθεια να µπω στο πανεπιστήµιο, υποτροπίασα, «αρρώστησα» ή όπως αλλιώς λέγεται αυτό. Από αυτό το σηµείο βιώνω την προσωπική µου 3 Βλ. σχετικά E. Goffman, Άσυλα. οκίµια για την Κοινωνική Κατάσταση των Ασθενών του Ψυχιατρείου και Άλλων Τροφίµων, Ευρύαλος, Αθήνα, 1996, σελ Βλ. Γ. Φαλελάκης, Ατέρµονη Ροή, Χανιά: Νεώριον, 1996, Σκορδαλά-Κακατσάκη (επιµ.), Ποιήµατα β, Χανιά: Τµήµα Εργοθεραπείας Θ.Ψ.Π.Χ., 1995 και Γ. Φαλελάκης, Γ. Τζανιδάκης, Μ. Χαλκιαδάκη, Γ. Πετσαλάκης, Η άρπα του ουρανού, Χανιά: Ανοικτό Παράθυρο, 1999.

3 «οδύσσεια». Χρόνια µεταφερόµενος από τον ένα ψυχίατρο στον άλλο, και από τη µια ψυχιατρική κλινική στην άλλη. Η ζωή µου από τότε πέρασε διάφορα στάδια και ένας ατέλειωτος αγώνας να ισορροπήσω, να ξαναµπώ στο παιχνίδι της ζωής. Τα πρώτα χρόνια ήταν δύσκολα, η άρνηση φαρµακευτικών αγωγών, οι διαρκείς υποτροπές και την κατάσταση να την πιστοποιούν οι γνωµατεύσεις των γιατρών: µανιοκαταθλιπτική ψύχωση διπολικής φάσης, καταθλιπτικό σύνδροµο, ψυχωσική συνδροµή και τώρα τελευταία: συναισθηµατική διαταραχή. Η ζωή κόπηκε στα δύο κοµµάτια γέννηση 17, 17 έως τώρα. Τα πρώτα χρόνια ήταν πολυτάραχα στα όρια όµως κάποιας φυσιολογικότητας. Τα υπόλοιπα χρόνια ήµουν πλέον «ψυχασθενής», πολύ κακοπάθεια, πολύ στραπάτσο, πολύ extreme εµπειρίες. Αν ήταν κάτι που µε κράτησε ήταν η έκφραση η καλλιτεχνική θα λεγα. Τόσο µε την ποίηση, (έκδοση βιβλίων), το θέατρο (πρόβες, παραστάσεις και λίγο µε τη ζωγραφική, αφηρηµένα σχεδιάκια). Ακόµη σ εργασιοθεραπεία σε δοµές του ψυχιατρείου.» 5 Η διαδικασία ενηλικίωσης ερµηνεύεται αναδροµικά ως η πλέον ελπιδοφόρα περίοδος του βίου η οποία δίνει τη θέση της στην ταραχώδη ζωή µε την αρρώστια. Οι ψυχιατρικές διαγνώσεις και οι επαναλαµβανόµενες νοσηλείες, οδηγούν σε µια βιογραφική ρήξη, η οποία εµπεριέχει υποκειµενικά στοιχεία, την αίσθηση ασυνέχειας της πορείας του βίου, αλλά και διαστάσεις που υπερβαίνουν το άτοµο και σχετίζονται µε την απόδοση µιας νέας κοινωνικής ταυτότητας («ήµουν πλέον ψυχασθενής»). 6 5 Μ. Τζανάκης, Ψυχική ασθένεια και σύγχρονες πρακτικές του εαυτού. Μία µαρτυρία ζωής, σελ Η διάγνωση της ασθένειας, ο εγκλεισµός και η εξάρτηση από ένα εξειδικευµένο ίδρυµα (όπως είναι µια ψυχιατρική υπηρεσία κοινοτικού τύπου) είναι στοιχεία που οδηγούν το άτοµο σε µια ουσιαστική διάκριση των βιωµένων εµπειριών, σε ένα βιογραφικό «πριν» κι ένα βιογραφικό «µετά», σε µια αναγκαστική διάσπαση του βιογραφικού χρόνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο βιογραφικός χρόνος, δηλαδή η υποκειµενική αίσθηση της προσωπικής ιστορίας, παρουσιάζει µια ασυνέχεια, η οποία αναγνωρίζεται κοινωνικά και επικυρώνεται θεσµικά. Σε κάθε αφήγηση της προσωπικής ιστορίας και σε κάθε δηµόσια παρουσίαση του εαυτού το άτοµο είναι υποχρεωµένο να αναγνωρίσει εκ νέου αυτό το βιογραφικό ρήγµα. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, όπου το άτοµο εξαναγκάζεται να ερµηνεύσει ένα αντικειµενικό γεγονός ως τοµή στο χρόνο, ως ρήγµα στην προσωπική του ιστορία το οποίο το οδηγεί σε µια σειρά από ριζικούς επαναπροσδιορισµούς του κόσµου της οικειότητας, µπορούµε να κάνουµε λόγο για βιογραφική ρήξη, έννοια την οποία πρότεινε για πρώτη φορά ο Bury στις αρχές της δεκαετίας του 80. Βλ. σχετικά R. Anderson, M.R. Bury (Eds.), Living with Chronic Illness: The Experience of Patients and their Families; London: Hyman Unwin, 1988, M.R. Bury, «Chronic Illness as Biographical Disruption», Sociology of Health and Illness, 4 (2), 1982, σελ , M.R Bury, «The Sociology of Chronic Illness: A Review Research and Prospects», Sociology of Health and Illness, 13

4 Στην περίπτωσή µας, η αφηγηµατική αποτύπωση του εαυτού συνδέεται ποικιλοτρόπως αφενός µε το µετασχηµατισµό του ψυχιατρικού θεσµού και αφετέρου µε τις κοινωνικές εξελίξεις που µορφοποιούν το σύγχρονο άτοµο, ως µια εξατοµικευµένη κοινωνική ύπαρξη. Στη συνέχεια θα γίνει προσπάθεια να αναδειχθούν όψεις αυτής της διασύνδεσης: (α) της προσωπικής ιστορίας, (β) της ιστορίας του ψυχιατρικού θεσµού, και (γ) της αφηγηµατικής αποτύπωσης των ψυχιατρικών εµπειριών. Η ιστορία ζωής διακρίνεται σε τρεις φάσεις, η κάθε µία από τις οποίες αντανακλά µια διαφορετικού τύπου σχέση µε τον «πάσχοντα εαυτό». Η πρώτη φάση χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία του ψυχιατρικού λόγου στην αντίληψη του εαυτού. Η δεύτερη φάση χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή ανάπτυξης µιας κριτικής συνείδησης, η οποία αποτυπώνεται πρωτίστως στον ποιητικό λόγο, ο οποίος αποτελεί ταυτόχρονα µέσο παραγωγής της συνείδησης αυτής. Η τρίτη φάση, συνδέεται µε µια ήπια και λελογισµένη διαχείριση του «πάσχοντος εαυτού». 3. Πρώτη φάση: η κυριαρχία του ψυχιατρικού λόγου Το Φθινόπωρο του 1989 ο Γ.Φ., ένας νέος άνθρωπος 25 ετών µε ψυχιατρικές εµπειρίες µιας περίπου επταετίας, σηµειώνει στο προσωπικό του ηµερολόγιο τα εξής: «Είµαι ψυχικά άρρωστος, ψυχωσική συνδροµή, έτσι λένε επιστηµονικά την αρρώστια. Ξυπνάω στις 10 π.µ. και παίρνω τα χάπια µου και µετά ξαναγυρνάω στο κρεβάτι, ή γυρνάω από το ένα κρεβάτι στο άλλο. Έχω πέσει σε µια φοβερή κατάσταση γεµάτη αδιέξοδα, έχω αποµονωθεί από τον κόσµο. Έχω φοβίες απέναντι στο κόσµο. ΑΚΟΥΣΕΣ φοβάµαι τους ανθρώπους 2 µέτρα ένα παλικάρι. Μόνο να πίνω καφέ και να κρύβοµαι. εν θέλω να βλέπω ανθρώπους να έρχοµαι σε επαφή µαζί τους. Έχω χάσει την προσωπικότητά µου.» 7 (4), 1991 σελ , S. J. Williams, «Chronic Illness as Biographical Disruption or Biographical Disruption as Chronic Illness? Reflections on a Core Concept», Sociology of Health and Illness, 22 (1), 2001, σελ Για µια συστηµατική παρουσίαση αυτής της έννοιας, σε αναφορά µε εµπειρίες εγκλεισµού Μ. Σαββάκης, Τζανάκης Μ. «Βιογραφική Ρήξη και Ιδρυµατισµός: Θεσµικές και Αφηγηµατικές ιαστάσεις µιας Κοινωνικής ιαδικασίας», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 2006, 120, σελ Μ. Τζανάκης, Ψυχική ασθένεια και σύγχρονες πρακτικές του εαυτού. Μία µαρτυρία ζωής, σελ. 66.

5 Η καταγραφή αυτή αντανακλά τον τρόπο µε τον οποίο αντιλαµβάνεται τον εαυτό του και εν γένει την κατάστασή του. Ο λόγος του είναι κυρίως αυτοκριτικός και τα εννοιολογικά µέσα τα οποία χρησιµοποιούνται για την κατανόηση του «πάσχοντος εαυτού» προέρχονται από την ψυχιατρική. Οι διαγνώσεις είναι η πηγή των λέξεων µε βάση τις οποίες γίνεται κατανοητή η οδύνη που ξεπηδά από το εσωτερικό του εαυτού. Οι ψυχοσυναισθηµατικές δυσκολίες και τα προβλήµατα επικοινωνίας µε τους άλλους ερµηνεύονται ως σηµάδια της «ψυχικής αρρώστιας», η οποία και πιστοποιείται επιστηµονικά. Παρόµοια αυτοβιογραφικά κείµενα τα οποία γράφονται την ίδια περίοδο από τον Γ.Φ., παρόλο που δεν αµφισβητούν τη νοµιµότητα της ψυχιατρικής ερµηνείας του εαυτού είναι το αποτέλεσµα της ύπαρξης µετα-ασυλικών ψυχιατρικών δοµών και της εφαρµογής αντίστοιχων θεραπευτικών πρακτικών. Είναι αυτού του τύπου οι δοµές οι οποίες προτρέπουν το άτοµο να δοκιµάσει να κατανοήσει τι του έχει συµβεί, να στοχαστεί επί αυτού που τον βασανίζει, να επανασχεδιάσει τη ζωή του και να «δουλέψει µε τον εαυτό του». Η αυτοβιογραφία δεν είναι µόνο το αποτέλεσµα της ασθένειας αλλά και παράγωγο των θεραπευτικών εφαρµογών. 4. εύτερη φάση: η ανάπτυξη µιας κριτικής συνείδησης Ο Γ.Φ. εξακολουθεί να καταγράφει όψεις της καθηµερινότητάς του τα επόµενα χρόνια στο ηµερολόγιό του. Μόνο που από ένα σηµείο και µετά δεν περιορίζεται στην αυτοπαρατήρηση δια του ψυχιατρικού λόγου. Σταδιακά η κοινωνική οδύνη που πηγάζει από την «άρρωστη ζωή» οδηγεί στην ανάπτυξη ενός κριτικού λόγου. Ο κριτικός λόγος αναπτύσσεται κυρίως δια µέσου της ποίησης, µε τη χρήση της µεταφοράς και της αναλογίας, εργαλεία τα οποία χρησιµοποιούνται προκειµένου να κατανοηθεί ότι συµβαίνει στον εαυτό. Το ποίηµά του µε τίτλο «Λίγο πριν ξηµερώσει» είναι χαρακτηριστικό: Κυνηγηµένος απ τη µορφή σου, φεύγω Φαντάζεις σαν όραµα µιας νύχτας δανεικιάς, λίγο πριν ξηµερώσει. Ελεύθερη κατεύθυνση στα παγερά ανώγεια του µυαλού µου Σε περιµένω λίγο πριν αντικρίσω το θάνατο να παίζει ρουλέτα ρώσικη

6 την αγωνία µου. Λίγο πριν ξεριζώσω την τρέλλα από τα µάτια µου. Σε περιµένω στο διάδροµο της κλινικής Λίγο πριν το ηλεκτροσόκ. Σε περιµένω λίγο µετά που µαζεύω λίγα θρύψαλα συνείδησης απ το πάτωµα. Σε περιµένω στις γνωµατεύσεις των γιατρών: Μανιοκαταθλιπτική ψύχωση. Στις συνταγές: στεντόν: 1 πρωί 1 µεσηµέρι 1 βράδυ αρντάν: 1 πρωί 1 βράδυ υπνοσεντόν 1 βράδυ. Σε περιµένω λίγο πριν τη σκοπιά 2-4, φλερτάροντας µε τη σκανδάλη του Μ-1. Σε περιµένω στις κρύες νύχτες της ψυχής µου σ ένα ερωτικό διάλογο, σε µια γυµνή συνάντηση των κορµιών µας σ ένα αργό παραλήρηµα ηδονής Σε περιµένω. 8 Μέσω του ποιητικού λόγου ο συγγραφέας οικειοποιείται την ασθένεια, και συµβολικά δοκιµάζει να την υπερβεί, επενδύοντάς την µε νοήµατα τα οποία δεν προέρχονται πια από τον ιατρικό λόγο. Η οδύνη γίνεται το συνώνυµο της διαµαρτυρίας, και δεν σηµατοδοτεί, του λοιπού, αποκλειστικά το προσωπικό αδιέξοδο. Ο ψυχιατρικός εγκλεισµός αναλογεί στον εγκλεισµό του στρατοπέδου, η παράδοξη µοναξιά της κλινικής αντανακλά τα αισθήµατα που περιτριγυρίζουν το φαντάρο της πιο άχαρης σκοπιάς, του «γερµανικού» 2-4. Η αυτοκτονία µια «επιλογή» τόσο οικεία και στους δύο αυτούς κόσµους, της ψυχιατρικής κλινικής και του στρατοπέδου. Ανάλογες εµπειρίες καταδεικνύουν, σύµφωνα µε τον Γ.Φ., ότι ο κόσµος όχι µόνο δεν είναι τέλειος αλλά επιπλέον είναι ελαττωµατικός κατά ένα θεµελιώδη τρόπο. Στη σελίδα 47 της ποιητικής συλλογής µε τον τίτλο Ατέρµονη ροή διαβάζουµε: 8 Ό.π., σελ

7 Imitation συνειδήσεις και πτύελα Rectifie εγκεφάλου και παράνοια Φτάσαµε στα άκρα. Λοβοτοµές, Ηλεκτροσόκ και γάγγραινα. Σε µισώ κόσµε που κρύβεις σίδερα. Μου µπαίνουν χιαστί. Αχ καρδούλα µου που δε σ αγγίζω. Σε ποθώ 9 Σταδιακά, αναπτύσσεται µια συνείδηση ένταξης του ατόµου σε µια συλλογική µοίρα, η ατοµική βιογραφία φαντάζει µέρος µιας συλλογικής βιογραφικής διαδροµής. Έτσι, ο ποιητικός λόγος αναφέρεται µε τα χρόνια ολοένα και περισσότερο στο πρώτο πληθυντικό, στο εµείς. Αυτή η αλλαγή στάσης έναντι του ψυχιατρικού θεσµού αλλά και του εαυτού επηρεάζεται ευθέως από τη συγκυρία, κυρίως από την ψυχιατρική µεταρρύθµιση. Ο αναβρασµός στα ψυχιατρικά πράγµατα, ο οποίος παρατηρείται το διάστηµα αυτό, µε την εµφάνιση για πρώτη φορά παρεµβάσεων και προγραµµάτων «αποκατάστασης» και «επανένταξης», οδηγεί τα άτοµα που εµπλέκονται στο σύστηµα των ψυχιατρικών υπηρεσιών ως ασθενείς σε στράτευση στον κοινό αγώνα, προσδιορίζοντας «φίλους» και «εχθρούς». Η εµπειρία της ψυχικής οδύνης και η πρακτική του εγκλεισµού πολιτικοποιείται, το κλείσιµο του ψυχιατρείου µετατρέπεται σε στόχο συλλογικό, η ανάπτυξη θεσµών που θα εξασφαλίζουν την κοινωνική αλληλεγγύη φαντάζει για ορισµένους άµεσα υλοποιήσιµο σχέδιο. Το ζήτηµα της «κατάλυσης του ασύλου», δεν θεωρείται τεχνικό πρόβληµα, ζήτηµα αναδιοργάνωσης των ψυχιατρικών υπηρεσιών, αλλά ζήτηµα θεσµικό, πρωτίστως πολιτικό. Χαρακτηριστικό είναι το παρακάτω ποίηµα, το οποίο παρατίθεται στο προσωπικό ηµερολόγιο του Γ.Φ.: Κοµµατιάσαµε τον ήλιο σε χιλιάδες γυάλινα µάτια. Αφήσαµε τη νύχτα να βιώνει το φεγγάρι της. Περπατήσαµε σε δρόµους όπου ο πόνος αντικαθιστούσε το οδόστρωµα. 9 Γ. Φαλελάκης, Ατέρµονη ροή, σελ. 47.

8 Πηγαίναµε µαζί χέρι-χέρι, και ας κατοικούσε στις καρδιές µας ο φόβος. Μας πήρε αγκαλιά σε καταγώγια διαρκείας. Άλλωστε τις κραυγές µας τις συγκαλύπτει το δηµόσιο και τις ψυχές µας αλλοιώνουν οι φαρµακοβιοµηχανίες. 10 Πλέον η διεκδίκηση εκφράζεται στο όνοµα µιας κοινής πορείας οδύνης και πάλης των ατόµων µε ψυχιατρικές εµπειρίες, αµφισβήτησης κι αντίστασης. Οι «ψυχασθενείς» νοούνται εφεξής ως µια κοινωνική κατηγορία, η οριοθέτηση της οποίας θεωρείται ότι διαδραµατίζει θεµελιώδη ρόλο στη συγκρότηση της κοινωνίας. Έτσι, σε µια συνέντευξή του σε ένα «αριστερό» τοπικό έντυπο αναφέρει τα εξής: «Η τρέλα, δεν είµαι πολύ ειδικευµένος σε φιλοσοφικά θέµατα, αλλά πιστεύω ότι ο καθένας έχει µια δόση τρέλας µέσα του. Είναι αυτό το ιδιαίτερο στοιχείο που τόνε κάνει να µην τρελαίνεται στ αλήθεια. ηλαδή η τρέλα του, του δίνει και λίγο φαντασία, του δίνει και λίγο έρωτα, του δίνει και λίγο ποίηση, του δίνει και µια κινητήρια δύναµη µέσα στο µυαλό του. εν είναι, για µένα δεν είναι ότι η τρέλα είναι το σηµείο όπου η σεροτονίνη έχει έλλειψη και πρέπει να τη δώσουµε για να λειτουργήσει ο εγκέφαλος λογικά, και να µην είναι παράλογος. Εγώ πιστεύω ότι υπάρχουν άτοµα που άµα τους βλέπεις είναι αρκετά σοβαρά στο πρόσωπο απέναντί σου, αλλά κουβαλάνε ένα ποσοστό τρέλας πολύ µεγάλο, που γι αυτούς µπορεί να ναι, ξέρω γώ, δηµιουργικό, αλλά να µην είναι παθολογία, που είναι για µένα, ας πούµε, να ξεπερνάει κάποια όρια κάποιας συγκεκριµένης κοινωνικής κατάστασης ή κουλτούρας. Ξέρω γώ, έχω ακούσει πάρα πολλά παιδιά που συζητάµε, γιατί θέλω να τονίσω και κάτι άλλο, ότι εµείς, να πω και το «εµείς», που ζούµε σε τέτοιους χώρους, δεν είµαστε οι βλαµµένοι της κοινωνίας, οι τρελοί. Είµαστε άνθρωποι που µιλάµε και µεταξύ µας.» Μ. Τζανάκης, Ψυχική ασθένεια και σύγχρονες πρακτικές του εαυτού, σελ Συνέντευξη του Γ.Φ. στην τοπική εφηµερίδα πολιτικού προβληµατισµού των Χανίων Σχόλιο. Βλ. Μ. Τζανάκης, Ψυχική ασθένεια και σύγχρονες πρακτικές του εαυτού, σελ

9 Η κριτική συνείδηση διευρύνεται περαιτέρω όταν µέσω της µεταφορικής δύναµης του ποιητικού λόγου η αρρώστια αναφέρεται ως ανάλογη εµπειρία της χρήσης ναρκωτικών ουσιών, της απόγνωσης της φυλακής, του φόβου του θανάτου και της απώλειας ελέγχου της ζωής, της καταστολής και της αστυνοµικής βίας. Η υπογράµµιση της συγγένειας αυτών των εµπειριών, της αναλογικότητας της οδύνης που προκαλούν, βασίζεται σε µια θεώρηση της ψυχικής ασθένειας ως ουσιωδώς διαφορετικής από τις άλλες αρρώστιες. Ωστόσο, η κριτική αναπτύσσεται πρωτίστως ως αµφισβήτηση της ψυχιατρικής µονοµέρειας, της βιοϊατρικής της διάστασης, και όχι ως πλήρης αµφισβήτηση της ψυχιατρικής εκδοχής του εαυτού. Η µεταφορικότητα της ποιητικής γραφής οδηγεί το συγγραφέα στην απόκτηση µιας κριτικής συνείδησης η οποία αµφισβητεί ευθέως τον ψυχιατρικό λόγο, ο οποίος αξιολογείται ως αναρµόδιος στο να του πει ποιος είναι στ αλήθεια. Ενώ σε πρώτη φάση κυριαρχεί το βίωµα της ρήξης και της ασυνέχειας, της απώλειας, της ντροπής και της ενοχής, και ο εαυτός κατανοείται υπό την οπτική της ψυχιατρικής, στη συνέχεια η αυτοπαρατήρηση οδηγεί σε νέους τρόπους ερµηνείας της ατοµικής ιστορίας. ια µέσου της ποίησης, και του έθους της ενδελεχούς αυτοπαρατήρησης, προϊόν και της εφαρµογής πρακτικών ψυχοδυναµικών εφαρµογών, αναπτύσσεται ένας λόγος αµφισβήτησης. Σε αυτή τη µεταβολή, από την κυριαρχία της ψυχιατρικής εκδοχής του εαυτού σε µια µατιά που αµφισβητεί και διερωτάται, καθοριστικό ρόλο διαδραµατίζει η γραφή. Όχι µόνο η αναγνώριση του αφηγητή ως ταλαντούχου ποιητή, ικανού να µετουσιώνει επώδυνα βιώµατα σε καλλιτεχνική δηµιουργία, αλλά η ίδια η διαδικασία της γραφής ως πρακτικής του εαυτού. 4. Τρίτη φάση: η διαχείριση του «πάσχοντος εαυτού» Στο τµήµα εκείνο του προσωπικού του ηµερολογίου, το οποίο γράφεται από το Ιούνιο του Ιουνίου 2002 έως τον πρόωρο θάνατό του το Φθινόπωρο του 2006, τα γραπτά που φανερώνουν µια κριτική διάθεση είναι λιγότερα και κυριαρχούν καταγραφές οι οποίες φανερώνουν την εγκαθίδρυση µιας κατάστασης ήπιας διαχείρισης του πάσχοντος εαυτού. Σε αυτά τα γραπτά καταγράφεται µια µέριµνα για την υγεία του εαυτού καθώς φαίνεται να κυριαρχεί η αυτοσυγκράτηση και ο αυτοέλεγχος, η συστηµατική αποφυγή καταστάσεων που απαιτούν βαθιά συναισθηµατική δέσµευση και διασπούν τη ρουτίνα της καθηµερινότητας. Ο κανόνας αυτός συνάδει µε µια κατάσταση αυτοεπιτήρησης, στην προσπάθεια του ατόµου να αποφύγει την ενδονοσοκοµειακή νοσηλεία, η οποία τις περισσότερες φορές βιώνεται

10 ως περιστολή και ως απώλεια της ανεξαρτησίας. Είναι τα χρόνια που η ψυχιατρική µεταρρύθµιση, χάνει τις σαφείς ιδεολογικές της αναφορές και επικρατεί µια πιο τεχνοκρατική αντίληψη αποϊδρυµατοποίησης. Ο Γ.Φ. περιγράφει µια σκόπιµη και λελογισµένη χρήση των ψυχιατρικών υπηρεσιών. Η ελεγχόµενη χρήση των ψυχιατρικών υπηρεσιών επιβάλλεται κατά κάποιο τρόπο από την ίδια την οργάνωση της κοινοτικής ψυχιατρικής. Οι ψυχιατρικές υπηρεσίες παίρνουν τη µορφή «µέσου προς χρήση» στο βαθµό που δεν αναλαµβάνουν µε την ίδια ευκολία την πλήρη ευθύνη του ασθενούς, είτε εξαιτίας ενός σαφούς θεραπευτικού προσανατολισµού αποϊδρυµατοποίησης είτε λόγω της ανεπάρκειάς τους. Είναι χαρακτηριστικά τα παρακάτω δύο αποσπάσµατα από την αλληλογραφία που ο Γ.Φ. διατηρούσε αυτό το διάστηµα µε ένα φίλο του, µε κοινές εµπειρίες µακροχρόνιας ψυχιατρικής φροντίδας: «9/11/2005 [ ] Τα νέα µε την υγεία µου είναι πολύ καλά. Η αϋπνία έχει υποχωρήσει σε απόλυτο βαθµό (κοιµάµαι εύκολα τα βράδια και το µεσηµέρι αρκετές ώρες). Ξέρεις [ ], χρόνια µε παίδευε η αϋπνία. Βέβαια υπάρχουν µικροπροβλήµατα (συχνοουρία και λίγα εξωπυραµιδικά). Έχω πολύ καιρό να δω τη γιατρό µου. Την τελευταία φορά µου είχε πει: αυτή είναι η θεραπεία σου και προβλήµατα έχουµε όλοι µας. Γράφω φάρµακα σε όποιο γιατρό (ψυχίατρο) βρω. Τώρα οι υπηρεσίες µεταφέρθηκαν στο Γενικό Νοσοκοµείο [ ].» «25/1/2005 [ ] Ο καιρός περνά ήρεµα. Όταν έχει καλό καιρό, κατεβαίνω [στην πόλη] µε το µηχανάκι και κάνω τις δουλειές µου (συνάντηση µε γιατρό και ψυχολόγο, φάρµακα, ψώνια) και κανένα καφέ µε γνωστούς και φίλους. Η γιατρός µε βρήκε καλά.» Όπως φανερώνεται και από τις καταγραφές στο προσωπικό του ηµερολόγιο, η φροντίδα του εαυτού ανάγεται σε πρώτιστο ηθικό καθήκον και σε βασική καθηµερινή µέριµνα. Ο τρόπος µε τον οποίο πραγµατοποιείται αυτή η µέριµνα είναι η τήρηση ορισµένων κανόνων οι οποίοι συνάδουν µε την εφαρµογή συγκεκριµένων τεχνικών του εαυτού. Από τα τεκµήρια αυτά µαθαίνουµε ότι το άτοµο αναλαµβάνει συγκεκριµένα καθήκοντα αυτοφροντίδας, ελέγχου των συναισθηµάτων,

11 επαναπροσδιορισµού των στόχων και µέριµνα για επικοινωνία µε τους άλλους. Μέσω της εφαρµογής αυτής της «τεχνολογίας του εαυτού», το άτοµο µαθητεύει σε έναν συγκεκριµένο τρόπο ύπαρξης. Ο τελικός στόχος είναι δεδοµένος: η υγεία του εαυτού. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένα προαποφασισµένο σχέδιο αλλά µόνο µια σειρά από κανόνες που το άτοµο οφείλει να ακολουθήσει και ορισµένα µέσα που του διατίθενται για το σκοπό αυτό. Πρόκειται για µια δυναµική διαδικασία η οποία αναπτύσσεται στο εσωτερικό της µετα-ασυλικής θεραπευτικής σχέσης, η οποία σταδιακά αποκτά µια αφενός διαλογική-επικοινωνιακή και αφετέρου κανονιστική διάσταση. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ατόµου στο οποίο προτείνεται µια ψυχιατρική διάγνωση κι ένα θεραπευτικό σχήµα, τα βιώµατά του, η προσωπική του ιστορία, οι καθηµερινές του συνήθειες, εµπίπτουν στη σφαίρα ενδιαφέροντος των ψυχιατρικών υπηρεσιών. Προϋπόθεση, ωστόσο, για την ανάπτυξη µιας τέτοιας µορφής θεραπευτικής σχέσης, βασισµένης στην επικοινωνία και στη συµφωνία, είναι η αποδοχή, έστω υπό όρους, της ψυχιατρικής άποψης για τον εαυτό και την ατοµική βιογραφία εν γένει. Αυτή η «προϋπόθεση» οδηγεί σε ασάφειες και αµφισηµίες, οι οποίες δεν διευκολύνουν το άτοµο στο να δώσει µια ξεκάθαρη απάντηση στο ποιο στ αλήθεια είναι. Για παράδειγµα στην περίπτωση του Γ.Φ. ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσπάθεια προβολής µιας εναλλακτικής ταυτότητας µε θετικό πρόσηµο, αυτής του ποιητή, η οποία ωστόσο βασίζεται, εν µέρει τουλάχιστον, στην αποδοχή της ύπαρξης της ψυχικής ασθένειας, εφόσον ο ποιητικός λόγος παραπέµπει στα αντίστοιχα βιώµατα. Το εγχείρηµα είναι εγγενώς αµφίσηµο και αντιφατικό. Θα πρέπει να επισηµανθεί ότι τα ατοµικά διαβήµατα αναγνώρισης εναλλακτικών ταυτοτήτων και συνακόλουθης αµφισβήτησης του στίγµατος της ψυχικής ασθένειας, βρίσκουν συχνά θετική ανταπόκριση από τους επαγγελµατίες οι οποίοι ασπάζονται τις βασικές θεραπευτικές κατευθύνσεις της κοινοτικής ψυχιατρικής. Ο Γ.Φ. δεν είναι βέβαια µια τυπική περίπτωση ατόµου µε ψυχιατρικές εµπειρίες. Οι ιδιαίτερες δεξιότητες, ιδιαίτερα στον τοµέα της τέχνης, του παρέχουν ένα ευρύ ρεπερτόριο πρακτικών αναγνώρισης της ατοµικής ταυτότητας και έλλογης διαχείρισης του κοινωνικού στίγµατος. Σε ορισµένες ιδιαίτερα περιπτώσεις, όπου η ψυχική κατάρρευση είναι σχεδόν ολοκληρωτική και κάθε υπόθεση για ενσυναίσθηση του ατόµου φαντάζει ουτοπική, είναι πολύ δύσκολο να αναπτυχθούν τέτοιου είδους πρακτικές. Ωστόσο, αυτή η εξαιρετική περίπτωση µας διαφωτίζει τόσο για τους βαθύτερους κοινωνικούς µετασχηµατισµούς που διαµεσολαβούν το βίωµα της

12 ψυχικής ασθένειας όσο και για τις στρατηγικές που αναπτύσσουν τα άτοµα προκειµένου να διαχειριστούν τις εσωτερικές εντάσεις και τις πρακτικές που τα περιθωριοποιούν. 5. Αντί συµπερασµάτων Η αφήγηση της προσωπικής ιστορίας προϋποθέτει την πρόταξη ενός συνεκτικού εαυτού, την ύπαρξη µιας ενιαίας βιογραφίας. 12 Ωστόσο, ο ψυχιατρικός εγκλεισµός οδηγεί σε αποδιοργάνωση της ταυτότητας, καθώς το άτοµο που τον υφίσταται βιώνει την ένταξη σε ένα ιδιαίτερο κοινωνικό κόσµο, αυτόν του ψυχιατρείου, ως απένταξη από την ευρύτερη κοινωνία, ως ένα ξεριζωµό. Σε πολλά σηµεία του προσωπικού ηµερολογίου του Γ.Φ. αναδεικνύεται η ένταση των επιθέσεων στις καθιερωµένες, πριν από την ψυχιατρική νοσηλεία, εικόνες του εαυτού. Το άτοµο µαθαίνει, µέσω ενός δικτύου σχέσεων που τον περιβάλλει (υποχρεωτική συµβίωση, ένταξη στην κουλτούρα του ιδρύµατος, σύστηµα ποινών και επιβραβεύσεων κ.ά.) και πρακτικών που εστιάζονται στο σώµα του (χηµική και µηχανική καθήλωση, αποµόνωση κ.ά.), να αναγνωρίζει τον εαυτό του και ως ασθενή, αποδεχόµενος, έστω εν µέρει, την κοινωνική ταυτότητα που ο ψυχιατρικός θεσµός του προτάσσει. Η εξάρτηση της καθηµερινής ζωής των νοσηλευοµένων από ένα τέτοιο σύστηµα ρύθµισης των δραστηριοτήτων ενισχύει τις παραστάσεις που διαχωρίζουν την εσωτερική κοινωνία του ασύλου από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Η ρύθµιση των καθηµερινών δραστηριοτήτων µε βάση τα οργανογράµµατα, αλλά κυρίως η εγκαθίδρυση ενός τύπου διαχείρισης του χρόνου που αποβλέπει αντικειµενικά στην επιτήρηση, αναδοµεί την ταυτότητα του ατόµου. 13 Ο ψυχιατρικός εγκλεισµός, αλλά και η µακροχρόνια εξάρτηση από τον ψυχιατρικό θεσµό, οδηγεί σε βιογραφική ρήξη και στην εµπέδωση µιας αίσθησης βιογραφικής ασυνέχειας. Η βιογραφική ρήξη επιφέρει θεµελιακές αντιφάσεις στο 12 D. Bertaux, Les Récits de Vie; Paris: Nathan, 1997, P. Bourdieu (επιµ.), La Misère du Monde; Paris: Seuil, 1993, M. Ferraroti, On the Science of Uncertainty. The Biographical Method in Social Research; Lanham: Lexington Books, 2003, J.-C. Kaufmann, L Entretien Compréhensif; Paris: Nathan, Βλ. σχετικά E. Goffman, Άσυλα, σελ , Ν. Παναγιωτόπουλος, Οι Απόκληροι. Τα Ιδρύµατα Αγωγής Ανηλίκων, Αθήνα: Καρδαµίτσας, 1998, Μ. Σαββάκης, Μ. Τζανάκης, «Ιδρυµατικοί Θεσµοί, Συγκρότηση Κοινωνικών Μεθορίων και ιαδικασίες Προβληµατικοποίησης: Το Ψυχιατρείο Λέρου και το Λεπροκοµείο Σπιναλόγκας», Τετράδια Ψυχιατρικής, Τ. 79, 2002, σσ , Χ. Ασηµόπουλος, Η καθηµερινή ζωή στο ψυχιατρείο, Αθήνα: Καστανιώτης, Για τη διαχείριση του χρόνου σε περιβάλλοντα τα οποία ελέγχονται από την ιατρική, βλ. B. Glaser, A. Strauss, Time for Dying; Chicago: Aldin, 1968, B.S. Turner, Regulating Bodies: Essays in Medical Sociology; London Routledge: 1992.

13 επίπεδο της συγκρότησης της ταυτότητας. Το άτοµο είναι αναγκασµένο να ανατρέχει διαρκώς σε δύο διακριτά και εν µέρει αντιφατικά πεδία συγκρότησης του εαυτού και σε δύο διαφορετικούς ορίζοντες ερµηνείας της προσωπικής ιστορίας. Αυτού του είδους τα βιογραφικά ρήγµατα εµφανίζονται µε τον πλέον δραµατικό τρόπο κατά τη διάρκεια αυτοβιογραφικών αφηγηµατικών, όπου στοιχεία όπως η ένταξη σε ευρύτερες συλλογικότητες, οι ατοµικές επιτυχίες και οι δυσκολίες που αντιµετωπίστηκαν, διαδραµατίζουν καθοριστικό ρόλο. 14 Σε αυτές τις περιπτώσεις το άτοµο που αφηγείται προβαίνει σε χειρισµούς και τεχνάσµατα που συχνά αποσκοπούν στη σύνδεση των δύο οριζόντων συγκρότησης της υποκειµενικότητας, του βιογραφικού πριν και του βιογραφικού µετά. Συνήθως, αυτά τα στοιχεία δικαιολογούν ένα «πολλά υποσχόµενο µέλλον», ή έστω µια πρότερη «οµαλή» ζωή που διακόπηκε βίαια. Άλλοτε πάλι παρατίθενται στοιχεία από το παρελθόν του ατόµου (οικογένεια, γεωγραφική, εθνική ή ταξική καταγωγή, κτλ.) που συνηγορούν σε µια θετική εικόνα που να µην αναιρείται από τις µετέπειτα αποτυχίες, τους εγκλεισµούς, το στίγµα της ψυχικής ασθένειας κλπ. 15 Αντίστοιχα βιώµατα οδηγούν συνάδουν µε τυπικά αφηγηµατικά µοτίβα, τα οποία αναδεικνύονται σχετικά εύκολα δια µέσου της µορφολογικής ανάλυσης των τεκµηρίων ζωής, όπως η χρήση διαζευγµάτων του τύπου «εδώ-εκεί», «πριν-µετά», «καλύτερα-χειρότερα». 16 Οι εν λόγω τυπικές µορφές αυτοβιογραφικής ανασυγκρότησης καταδεικνύουν τόσο τις τοµές στη βιογραφία όσο και τα ατοµικά εγχειρήµατα υπέρβασής της. Σε κάθε περίπτωση, ο λόγος των ατόµων µε ψυχιατρικές εµπειρίες µπορεί να θεωρηθεί έγκυρος αναστοχαστικός-αυτοβιογραφικός λόγος, µε την έννοια ότι είναι στον ίδιο βαθµό κοινωνικά διαµεσολαβηµένος µε οποιονδήποτε άλλο και οπωσδήποτε συνδράµει σε µια πληρέστερη κατανόηση των θεσµικών µεταβολών. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ασηµόπουλος Χ., Η καθηµερινή ζωή στο ψυχιατρείο, Αθήνα: Καστανιώτης, Γ. Φαλελάκης, Ατέρµονη Ροή, Χανιά: Νεώριον, Βλ. L. C. Hyden, «Illness as Narrative», Sociology of Health and Illness, 19 (1), 1997, σελ , A. Kleinman, The Illness Narratives: Suffering, Healing and the Human Condition; New York: Basic Books, Για την έννοια του «στίγµατος», βλ. την κλασική µελέτη του E. Goffman, Στίγµα. Σηµειώσεις για τη ιαχείριση της Φθαρµένης Ταυτότητας, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, Βλ. Μ. Σαββάκης, Μ. Τζανάκης, «Βιογραφική Ρήξη και Ιδρυµατισµός: Θεσµικές και Αφηγηµατικές ιαστάσεις µιας Κοινωνικής ιαδικασίας», σελ

14 Anderson R. & Bury M. R., (Eds.), Living with Chronic Illness: The Experience of Patients and their Families; London: Hyman Unwin, Bertaux D., Les Récits de Vie, Paris: Nathan, Bourdieu P. (επιµ.), La Misère du Monde, Paris: Seuil, Bury M. R., «Chronic Illness as Biographical Disruption», Sociology of Health and Illness, 4 (2), 1982, σελ Bury M. R., «The Sociology of Chronic Illness: A Review Research and Prospects», Sociology of Health and Illness, 13 (4), 1991 σελ Ferraroti M., On the Science of Uncertainty. The Biographical Method in Social Research; Lanham: Lexington Books, Glaser B., Strauss A., Time for Dying; Chicago: Aldin, Goffman E., Άσυλα. οκίµια για την Κοινωνική Κατάσταση των Ασθενών του Ψυχιατρείου και Άλλων Τροφίµων, Αθήνα: Ευρύαλος, Goffman E., Στίγµα. Σηµειώσεις για τη ιαχείριση της Φθαρµένης Ταυτότητας, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, Hyden L. C., «Illness as Narrative», Sociology of Health and Illness, 19 (1), 1997, σελ Kaufmann J.-C., L Entretien Compréhensif; Paris: Nathan, Kleinman A., The Illness Narratives: Suffering, Healing and the Human Condition; New York: Basic Books, Τζανάκης Μ., Ψυχική ασθένεια και σύγχρονες πρακτικές του εαυτού. Μία µαρτυρία ζωής, Αθήνα: Πεδίο, Turner B. S., Regulating Bodies: Essays in Medical Sociology; London: Routledge, Williams S. J., «Chronic Illness as Biographical Disruption or Biographical Disruption as Chronic Illness? Reflections on a Core Concept», Sociology of Health and Illness, 22 (1), 2001, σελ Παναγιωτόπουλος Ν., Οι Απόκληροι. Τα Ιδρύµατα Αγωγής Ανηλίκων, Αθήνα: Καρδαµίτσας, Σαββάκης Μ., Τζανάκης Μ., «Βιογραφική Ρήξη και Ιδρυµατισµός: Θεσµικές και Αφηγηµατικές ιαστάσεις µιας Κοινωνικής ιαδικασίας», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 120, 2006, σελ

15 Σαββάκης Μ., Τζανάκης Μ., «Ιδρυµατικοί Θεσµοί, Συγκρότηση Κοινωνικών Μεθορίων και ιαδικασίες Προβληµατικοποίησης: Το Ψυχιατρείο Λέρου και το Λεπροκοµείο Σπιναλόγκας», Τετράδια Ψυχιατρικής, Τ. 79, 2002, σσ Φαλελάκης Γ., Τζανιδάκης Γ., Χαλκιαδάκη Μ., Πετσαλάκης Γ., Η άρπα του ουρανού, Ανοικτό Παράθυρο: Χανιά, 1999.

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ (Βιβλιοπαρουσίαση)

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ (Βιβλιοπαρουσίαση) 1 ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ (Βιβλιοπαρουσίαση) Τζανάκης Μανόλης Το βιβλίο Μέσω της έκδοσης του συλλογικού τόμου που σήμερα παρουσιάζουμε, αλλά και του συνεδρίου στο οποίο βασίστηκε αυτός, επιδιώχθηκε μια πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

1 «Το νέο βλέµµα στην ψυχιατρική µεταρρύθµιση. * Τζανάκης Μανόλης Εισαγωγή Εφόσον καλούµαι να µιλήσω πρώτος σε αυτή τη διηµερίδα, της οποίας νοµίζω δεν υπάρχει προηγούµενο στο Ρέθυµνο, θα περιοριστώ στο

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΡΗΞΗ ΚΑΙ ΙΔΡΥΜΑΤΙΣΜΟΣ: ΘΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ» 1

«ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΡΗΞΗ ΚΑΙ ΙΔΡΥΜΑΤΙΣΜΟΣ: ΘΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ» 1 1 Σαββάκης Μάνος * & Τζανάκης Μανόλης ** «ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΡΗΞΗ ΚΑΙ ΙΔΡΥΜΑΤΙΣΜΟΣ: ΘΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ» 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία εξετάζουμε τον εγκλεισμό και

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Η ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΖΩΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ msavvakis@soc.aegean.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Η ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΖΩΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ msavvakis@soc.aegean. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Η ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΖΩΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ msavvakis@soc.aegean.gr ΦΑΚΕΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου Η μικρο-κοινωνιολογία

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE)

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΕΛΛΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ ΚΑΠΟΛΟΥ ΔΡ. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ & ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ & ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ & ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ msavvakis@soc.aegean.gr ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν Εκδοτικό σηµείωµα Στη φιλοσοφία και πρακτική του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό άξονα της θεραπευτικής του προσέγγισης και της λειτουργίας του. Το προσερχόµενο στη

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ-ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ- ΣΥΝΕΧΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ H αντίληψή μας για τον εθελοντισμό Τι προσφέρουν οι εθελοντές Δούναι και λαβείν Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες πώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΡΑΚΗΣ 19, ΑΘΗΝΑ, 17121 Ν.ΣΜΥΡΝΗ Τηλέφωνο (-α) 2109329890, 6948595973 Διεύθυνση E-mail mpsarrakou@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση του Ο.Η.Ε., τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ρώσσιος Χρήστος Συναίσθηµα: Είναι µια σύνθετη συγκινησιακή κατάσταση (περιλαµβάνει και σωµατικές αντιδράσεις και γνώσεις) που αποδίδει και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ .1 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Τηλεόραση & Φιλαναγνωσία ΚΕΙΜΕΝΟ Ένα σηµαντικό ζήτηµα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιµήσεων του κοινού συνδέεται µε τις επιδράσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός ΣκοπόςκαιΜεθοδολογία Η εργασία αυτή στοχεύει στην χρήση της βιογραφικής έρευνας για την καλύτερη κατανόηση της επαγγελµατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ιακοϖή καϖνίσµατος: Παρουσίαση ενός εγχειριδίου για θεραϖευτές και θεραϖευόµενους K. Ευθυµίου & Α. Σοφιανοϖούλου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραϖείας της Συµϖεριφοράς ιακόϖτουµε το κάϖνισµα ζούµε ξανά ελεύθεροι

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέµα: ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: ρ. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ : ΙΑ ηµοτικό Σχολείο Πάφου Συντονιστική Οµάδα 1. Τώνια Ιωαννίδου (Συντονίστρια) 2. Μιχαλίνα Κωνσταντινίδου 3. Κάκια Ανδρονίκου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά»

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012

Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΚΑΙ ΜΑΙΩΝ CYPRUS NURSES AND MIDWIVES ASSOCIATION Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012 Κανονισμοί δυνάμει της παραγράφου (στ) του άρθρου 22 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1., Παπαδόπουλος Π., Νταϊλιάνης Κ., Παναγούλιας Ευστ. Κ.Ψ.Υ. Περιστερίου: οι 6 πρώτοι μήνες 12ο Πανελλήνιο Ψυχιατρικό Συνέδριο Βόλος, 18-21 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Κώστας Ρ. Σολδάτος Ομότ. Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Διευθυντής Μ.Φ.Ψ.Υ. Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου Διάλεξη 14.10.2015 (Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Θέατρο-Δημιουργία-Παιχνίδι-Συναίσθημα και Σώμα. Θέατρο και Δημιουργία στην υπηρεσία της πρόληψης, της θεραπείας και της εκπαίδευσης

Θέατρο-Δημιουργία-Παιχνίδι-Συναίσθημα και Σώμα. Θέατρο και Δημιουργία στην υπηρεσία της πρόληψης, της θεραπείας και της εκπαίδευσης Θέατρο-Δημιουργία-Παιχνίδι-Συναίσθημα και Σώμα Θέατρο και Δημιουργία στην υπηρεσία της πρόληψης, της θεραπείας και της εκπαίδευσης www.torapaizoume.gr Xαίρετε!! Είμαστε ένας νέος κοινωνικός συνεταιρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Συνδέοντας τις ζωές των ανθρώπων Αφηγηματική ψυχοθεραπεία: προχωρώντας από την ψυχολογική οπτική στη κοινωνιολογική οπτική

Συνδέοντας τις ζωές των ανθρώπων Αφηγηματική ψυχοθεραπεία: προχωρώντας από την ψυχολογική οπτική στη κοινωνιολογική οπτική Dulwich Centre of Narrative Therapy and Community Work (Australia) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ (Ελλάδα) Εκπαιδευτικό τριήμερο Συνδέοντας τις ζωές των ανθρώπων Αφηγηματική ψυχοθεραπεία: προχωρώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ. 1.1: Ταυτότητα και σύντοµο ιστορικό του Νοσοκοµείου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ. 1.1: Ταυτότητα και σύντοµο ιστορικό του Νοσοκοµείου 13 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ 1.1: Ταυτότητα και σύντοµο ιστορικό του Νοσοκοµείου Η πρώτη κίνηση για την περισυλλογή των ψυχοπαθών άρχισε στην Κέρκυρα το έτος 1836 υπό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288)

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι.

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι. «Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ Αισώπου Β., Αλαµπάνου Ε., Κυρίτση Ι., Τσιώτρα

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα