Βιοηθικής. Η Ζωή, η Κοινωνία και η Φύση μπροστά στις προκλήσεις των Βιοεπιστημών. Επιστημονική επιμέλεια. Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βιοηθικής. Η Ζωή, η Κοινωνία και η Φύση μπροστά στις προκλήσεις των Βιοεπιστημών. Επιστημονική επιμέλεια. Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης"

Transcript

1 Ο παρών τόμος καρπός της συνεργασίας ενός δικτύου επιστημόνων από διαφορετικούς κλάδους στο πλαίσιο του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιοηθική» του Πανεπιστημίου Κρήτης επιχειρεί να ανταποκριθεί στους παραπάνω προβληματισμούς, που συγκροτούν το διεπιστημονικό πεδίο της βιοηθικής. Μέσα από την πραγμάτευση ενός ευρέος φάσματος προβλημάτων σε βασικούς τομείς της θεματολογίας της βιοηθικής, επιδιώκει να συμβάλει στην εμβάθυνση της προβληματικής της, να διευρύνει τη δημόσια κατανόηση των συγχρόνων βιοεπιστημονικών επιτευγμάτων και να ενισχύσει το αίτημα της έλλογης αξιοποίησής τους για την ατομική και τη συλλογική ζωή. Θ έ μ ατα Βιοηθικής Η Ζωή, η Κοινωνία και η Φύση μπροστά στις προκλήσεις των Βιοεπιστημών Επιστημονική επιμέλεια Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης Πίνακας εξωφύλλου Paul Gauguin, D où Venons Nous / Que Sommes Nous / Où Allons Nous (1897) 2006, Boston, MA: Museum of Fine Arts Π.Ε.Κ. ISBN Ι.Τ.Ε. Στ. Τσινόρεμα - Κ. Λούης (επιμ.) Θέματα Βιοηθικής χνολογία διευρύνουν τις γνώσεις μας και τις ικανότητες χειραγώγησης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης ζωής με τρόπους πρωτόγνωρους, οι οποίοι ενεργοποιούν ένα τεράστιο δυναμικό ευκαιριών. Προκύπτουν όμως μεγάλες προκλήσεις για την προσωπική και τη συλλογική ζωή, καθώς και τη σχέση των ανθρώπων με το φυσικό περιβάλλον. Από την εξωσωματική γονιμοποίηση, τον προεμφυτευτικό γενετικό έλεγχο, τον δανεισμό μήτρας και τη μεταθανάτια γονιμοποίηση, τις μεταμοσχεύσεις και την καθυστέρηση της γήρανσης, μέχρι τη συλλογή και χρήση γενετικών πληροφοριών όχι μόνο για ιατρικούς σκοπούς αλλά και κατά την απονομή του δικαίου ή την ενδεχόμενη χρήση τους από τρίτους και τις γενετικές παρεμβάσεις με στόχο την «τελειοποίηση» του ανθρώπου, εν γένει τη γενετική τροποποίηση οργανισμών, εγείρονται κρίσιμοι ηθικοί προβληματισμοί. Υπάρχουν ηθικά όρια στη χειραγώγηση βιολογικών διαδικασιών για την επίτευξη προσχεδιασμένων αποτελεσμάτων; Ποιες οι δυνητικές επιπτώσεις σε σχέση με τις θεμελιώδεις αρχές της κοινωνικής μας συμβίωσης, την αξιοπρέπεια, τις προσωπικές ελευθερίες και τα δικαιώματα του ανθρώπου; Ποιοι οι κίνδυνοι κατάχρησης, αλλά και της οικονομικής και πολιτικής εκμετάλλευσης των ευρημάτων των βιοεπιστημών, και πώς μπορεί αυτοί να αποτρέπονται; Η κοινωνική ένταξη των βιοεπιστημονικών επιτευγμάτων αποκτά βαρύνουσα κοινωνικοπολιτική σημασία, καθώς η αξιοποίησή τους συνδέεται με ζητήματα οργάνωσης της ζωής σε μια δημοκρατική πολιτεία. Στ. Τσινόρεμα - Κ. Λούης (επιμ.) Ο ι α λ μ α τ ώ δ ε ι ς ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς στις βιοεπιστήμες και τη βιοτε- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ Μακέτα εξωφύλλου Βάσω Αβραμοπούλου / Α4 _artdesign

2 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ Η Ζωή, η Κοινωνία και η Φύση μπροστά στις προκλήσεις των Βιοεπιστημών j Επιστημονική επιμέλεια Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Iδρυτική δωρεά Παγκρητικής Eνώσεως Aμερικής Hρακλειο 2013

3 Ο τόμος αφιερώνεται στον Φώτη Καφάτο, Ομότιμο Καθηγητή Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, για τη διεθνή συμβολή του στις Βιοεπιστήμες, την κοινωνικά ευαίσθητη ενασχόλησή του με τις προκλήσεις της Βιοηθικής, την ακάματη και έμπρακτη μέριμνά του για την Ανώτατη Παιδεία και την Έρευνα στη χώρα μας. Αφιερώνεται επίσης στη μνήμη των αξέχαστων φίλων και πολύτιμων συνεργατών Αντώνη Αστρινάκη και Γιώργου Κουμάντου, που δεν πρόλαβαν να δουν τα άρθρα τους δημοσιευμένα στον παρόντα τόμο. Σ.Τ. & Κ.Λ.

4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΙΝΟΡΕΜΑ και ΚΙΤΣΟΣ ΛΟΥΗΣ Εισαγωγή...11 ΒΙΟΗΘΙΚΗ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΤΑΒΟΛΕΣ ΜΥΡΤΩ ΔΡΑΓΩΝΑ-ΜΟΝΑΧΟΥ Βιοηθική και φιλοσοφία...27 MΑΝΩΛΗΣ ΓΑΛΑΝΑΚΗΣ 20ός και 21ος αιώνας: Σημαντικοί σταθμοί στην πορεία της ιατρικής ηθικής Τ. Κ. ΒΙΔΑΛΗΣ Η βιοηθική της δημοκρατικής κοινωνίας ΛΙΝΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ Φεμινισμός και αντικειμενοποίηση...93 ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΥ ΠΑΥΛΟΣ Κ. ΣΟΥΡΛΑΣ Η ηθική σημασία τoυ γήρατoς ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΜΩΝΗΣ Ηθικά προβλήματα κατά την άσκηση της ογκολογίας ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΜΠΟΛΕΤΗΣ Mεταμόσχευση οργάνων: Θέματα βιοηθικής και δικαίου

6 8 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΣΤΟ ΒΙΟΔΙΚΑΙΟ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ Βιοηθική και βιοδίκαιο ΕΛΕΝΗ ΡΕΘΥΜΙΩΤΑΚΗ Η ρύθμιση της βιοϊατρικής και το μετανεωτερικό παράδειγμα της σχέσης του δικαίου με την ηθική ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΛΛΙΟΣ Βιοτράπεζες: Νομικές επιλογές και βιοηθικοί προβληματισμοί ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ ΣΠΥΡΟΣ ΣΗΜΙΤΗΣ Βιοεπιστήμες και βιοτεχνολογία: Προοπτικές, διλήμματα και όρια μιας αναγκαίας νομικής ρύθμισης ΦΙΛΙΠΠΟΣ Κ. ΒΑΣΙΛΟΓΙΑΝΝΗΣ Ακούσια πατρότητα ΘΑΝΑΣΗΣ Κ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΥ Το δικαίωμα στην απόκτηση απογόνων και οι περιορισμοί του ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΤΟΥΣΗ-ΝΤΟΥΛΗ Δικαιική ρύθμιση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής: Σκέψεις για την ομοιότητα, τη διαφορά και την ισότητα ΟΙ BΙΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ HERBERT GOTTWEIS κ.ά. Συμμετοχική διακυβέρνηση και θεσμική καινοτομία: Συμπεράσματα και συστάσεις για τη διακυβέρνηση της ζωής...315

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 9 ΕΛΕΝΗ Μ. ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥ Προγαμιαίο πιστοποιητικό εξέτασης για το στίγμα της μεσογειακής αναιμίας σε περιπτώσεις πολιτικού γάμου: Μια επανεξέταση του κυπριακού «μοντέλου» ΑΝΤΩΝΙΟΣ Ε. ΑΣΤΡΙΝΑΚΗΣ Ορισμένες ηθικές διαστάσεις του εαυτού, της ταυτότητας και των επιστημονικών πρακτικών ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΙΝΟΡΕΜΑ Φύση, βιοτεχνολογία και ηθική: Αρχές μιας σύγχρονης περιβαλλοντικής ηθικής ΣΤΕΡΓΙΟΣ ΠΥΡΙΝΤΣΟΣ Οικολογία, διαχείριση και περιβαλλοντική ηθική ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΛΟΥΛΟΥΔΗΣ Οικολογία, περιβάλλον και βιοηθική: Κριτική της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης H ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ ΚΙΤΣΟΣ ΛΟΥΗΣ Ο «πρόωρος» θάνατος στον Τρίτο Κόσμο: Μερικές σκέψεις από την Εσπερία ΗΛΙΑΣ Δ. ΚΟΥΒΕΛΑΣ Οι επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών στην υγεία εξαρτώνται από κοινωνικούς παράγοντες ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΚΟΥΖΕΛΗΣ Κλιματική αλλαγή και κοινωνική δικαιοσύνη...459

8 10 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ (ΒΙΟ)ΗΘΙΚΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΖΟΥΡΟΣ Κριτική για την κριτική της κοινωνιοβιολογίας ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΑΓΚΟΣ Βιοηθική: Ανθρωπολογικές προϋποθέσεις Οι συνεργάτες του τόμου...529

9 Εισαγωγή Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιοηθική», Πανεπιστήμιο Κρήτης Οι συμβολές που περιλαμβάνονται στον παρόντα τόμο είναι καρπός της συνεργασίας μιας ομάδας επιστημόνων από διαφορετικούς κλάδους, οι οποίοι αναλύουν και επεξεργάζονται τα ηθικά ζητήματα που προκύπτουν από την ανάπτυξη και την κοινωνική αξιοποίηση των βιοεπιστημών και της βιοτεχνολογίας. Στον πυρήνα της, η ομάδα αυτή συγκροτήθηκε το 2003, με την ίδρυση του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιο ηθική» στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, του πρώτου στην Ελλάδα οργανωμένου εκπαιδευτικού προγράμματος στο πεδίο αυτό. Ένας από τους αρχικούς κεντρικούς στόχους του τελευταίου υπήρξε η δικτύω ση επιστημόνων απ όλη τη χώρα και το εξωτερικό για την έρευνα και τη διδασκαλία ενός διεπιστημονικού κλάδου, ο οποίος μορφοποιήθηκε κατά το τελευταίο τέταρτο του προηγούμενου αιώ να ως ανάπτυγμα των προβληματισμών της ιατρικής ηθικής και της περιβαλλοντικής ηθικής. Αντικείμενό του είναι η συστηματική προσέγγιση των πολύπλοκων ηθικών ζητημάτων που ανακύπτουν από την κοινωνική ένταξη των νέων επιτευγμάτων στις επιστήμες της ζωής και τη βιοτεχνολογία. Συμπύκνωση και συνθετική αξιοποίηση της έρευνας που διεξάγεται στο εσωτερικό του Προγράμματος αποτελεί η ανά χείρας συλλογή. Ο χαρακτήρας της είναι μικτός. Περιλαμβάνει συμβολές από φιλοσόφους, βιολόγους, γιατρούς, νομικούς, κοινωνιολόγους, επιστήμονες του περιβάλλοντος, οι οποίοι έχουν συνεργαστεί, στο

10 12 ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΙΝΟΡΕΜΑ ΚΙΤΣΟΣ ΛΟΥΗΣ πλαίσιο τακτικών επιστημονικών συναντή σεων, με στόχο να προωθήσουν τον προβληματισμό για το πώς οι σύγχρονες εξελίξεις στις βιοεπιστήμες επηρεάζουν την ατομική και συλλογική ζωή, όσο και τη σχέση μας με το φυσικό περιβάλλον. Αποτελεί γεγονός πως οι επαναστατικές αλλαγές που έχουν επιφέρει η μοριακή βιολογία και η γενετική μηχανική στις επιστήμες της ζωής έχουν ενεργοποιήσει ένα τεράστιο δυναμικό ευκαιριών για την ιατρική θεραπεία και διαγνωστική, την πρόληψη ασθενειών και συνολικά τη βελτίωση της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής. Οι νέες ιατρικές τεχνικές παρέχουν τη δυνατότητα μερικής παρέμβασης στα πολύ πρώιμα στάδια της ανθρωπογένεσης, που σχετίζονται με τον έλεγχο της αναπαραγωγής, αλλά και συμβάλλουν σε μια πρωτόγνωρη επιμήκυνση του προσδόκιμου ζωής. Η τροποποίηση της ζωής και η θεωρητική, τουλάχιστον, δυνατότητα «αυτομετασχηματισμού» μας μέσω βιοτεχνολογικών επεμβάσεων ανοίγουν νέες ατραπούς προβληματισμού, όχι μόνον από ιατρική αλλά και από ανθρωπολογική, ψυχολογική και πολιτική σκοπιά. Παραλλήλως, έχουν δημιουργήσει έδαφος για νέες ουτοπίες και δυστοπίες, κοινωνικές φοβίες, οραματισμούς και προσδοκίες πάσης φύσεως. Αναμφιβόλως, πέρα από τις υπερβολές και τον αβασάνιστο τρόπο που συχνά χαρακτηρίζει την κοινωνική πρόσληψη των νέων εξελίξεων, υπάρχουν ζητήματα που αφορούν τις δυνατότητες που διανοίγονται για την προσωπική και συλλογική ζωή, από την εκτεταμένη χρήση γενετικών πληροφοριών και άλλων βιολογικών στοιχείων μέχρι τη διαχείριση περιβαλλοντικών αγαθών, για τα οποία απαιτείται νηφάλιος, υπεύθυνος και επιστημονικά τεκμηριωμένος στοχασμός. Μέσα από τη δυναμική των επιστημονικών εξελί ξεων αναφύονται νέα ηθικά διλήμματα για την προσωπική και συλλογική ζωή, για τη σχέση των ανθρώπων με την εξωανθρώπινη φύση, τα οποία αποκτούν βαρύνουσα κοινωνικοπολιτική σημασία καθώς θίγουν θεμελιώδη ζητήματα οργάνωσης της ζωής σε μια δημοκρατική πολιτεία. Οι παραπάνω προβληματισμοί ανανεώνουν το αίτημα για μια κριτική διερεύνηση της σχέσης επιστήμης και ηθικής, καθώς και του κοινωνικού ρόλου των επιστημών σήμερα. Καθίσταται επιτακτική η ανάγκη έγκυρου και υπεύθυνου θεωρητικού στοχασμού γύρω από τα ηθικά ζητήματα που ανακύπτουν από τις αλματώδεις εξελίξεις στις βιοεπιστήμες: γύρω από το θέμα των εφαρμογών

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 13 τους κατά τη χειραγώγηση βιολογικών διαδικασιών προς επίτευξη προσχεδιασμένων αποτελεσμάτων, τις δυνητικές επιπτώσεις που θα έχουν οι εφαρμογές αυτές στην αξιοπρέπεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου, τους κινδύνους κατάχρησης αλλά και οικονομικής και πολιτικής εκμετάλλευσης των ευρημάτων τους. Η απόκτηση, κατοχή, χρήση και διάχυση των αποτελεσμάτων τους εγείρουν γενικά θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης και ειδικά θέματα ως προς τα όρια και τους όρους του ελέγχου τους ιδιοκτησιακά και χρησιακά ζητήματα των γενετικών πληροφοριών, νέες ενδεχόμενες διακρίσεις στη βάση γενετικών χαρακτηριστικών που μπορεί να συνεπάγονται κοινωνικό αποκλεισμό ή στιγματισμό, για να αναφερθούν μερικά μόνο παραδείγματα. Η ανά χείρας συλλογή επιχειρεί να ανταποκριθεί στους παραπάνω προβληματισμούς. Θεματολογικά, τα άρθρα έχουν συστηματοποιηθεί σε οκτώ ενότητες. Η πρώτη, με θεματικό τίτλο «Βιοηθική: Θεωρητικά θεμέλια και ιστορικές καταβολές», εμβαθύνει στα θεμέλια του κανονιστικού λόγου της βιοηθικής, με στόχο να προσεγγίσει εννοιολογικά, μεθοδολογικά και ερμηνευτικά ζητήματα που αφορούν τις βασικές αρχές της επιχειρηματολογίας της, το ιστορικό πλαίσιο διαμόρφωσης της προβληματικής της, και τον δημόσιο ρόλο της εντός της δημοκρατικής κοινωνίας. To πρώτο άρθρο αποσαφηνίζει το θεωρητικό της υπόβαθρο, αναλύει και τεκμηριώνει τη συστηματική σχέση της με τη φιλοσοφία, εξετάζει σημαντικές θεωρητικές προσεγγίσεις που έχουν καθορίσει τον χαρακτήρα της, επισημαίνει την κεντρική κανονιστική ισχύ της αρχής της προσωπικής ελευθερίας και ταυτοχρόνως τη σημασία της ίδιας της βιοηθικής στη σύγχρονη επανεκτίμηση της φιλοσοφίας (Δραγώνα). Το δεύτερο άρθρο ανιχνεύει τις ιστορικές καταβολές της βιοηθικής στην ιατρική ηθική και επισημαίνει σημαντικούς σταθμούς ανάπτυξης του προβληματισμού της στον 20ό αιώνα, σε συνδυασμό με σπουδαία βιοεπιστημονικά επιτεύγματα και την, όχι πάντα ηθικά θεμιτή, κοινωνική αξιοποίησή τους (Γαλανάκης). Το τρίτο άρθρο επεξεργάζεται κρίσιμα κοινωνικοπολιτικά ερωτήματα που εγείρονται, από πλευράς της βιοηθικής, στη δημόσια σφαίρα. Καθώς η ίδια περιλαμβάνει τόσο την ατομική όσο και την πολιτική ηθική, η θεματολογία της εγείρει κρίσιμα ηθικοπολιτικά ερωτήματα, οι απαντήσεις στα οποία έχουν επιπτώσεις στην οργάνωση της κοινωνικής συμβίωσης, και εντέλει κρίνουν τα όρια και τις αντοχές της

12 14 ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΙΝΟΡΕΜΑ ΚΙΤΣΟΣ ΛΟΥΗΣ δημοκρατικής κοινωνίας (Βιδάλης). Η τέταρτη συμβολή εμπνέεται από συζητήσεις στη σύγχρονη φεμινιστική θεωρία και πραγματεύεται το πρόβλημα της αντικειμενοποίησης, δηλαδή της ηθικής σημασίας της μετατροπής ενός προσώπου σε πράγμα απλό «μέσο» για την επιδίωξη άλλων σκοπών. Εξετάζει κατά πόσον πρέπει απαρεγκλίτως να αποτιμηθεί ηθικά ως απαξία, η οποία προσβάλλει την ανθρώπινη ιδιότητα και την ισότητα μεταξύ υποκειμένων, ή κατά πόσον μπορεί υπό όρους να εκτιμηθεί θετικά. Συνδέει την εφαρμογή της με θέματα βιοηθικής, κυρίως τους κινδύνους κατάχρησης που ελλοχεύουν κατά την αξιοποίηση των νέων αναπαραγωγικών τεχνολογιών, με την επαπειλούμενη χρησιμοποίηση των γυναικών ως «απλών μέσων» «εμβρυϊκών δοχείων» για αναπαραγωγικούς σκοπούς (Παπαδάκη). Ο γενικός και θεωρητικός προβληματισμός της πρώτης ενότητας αξιοποιείται στη συνέχεια για τη διερεύνηση διλημμάτων που αναφύονται στα πεδία της κλινικής πρακτικής και της ιατρικής, αλλά και σε ευρύτερες σφαίρες της κοινωνικής ζωής, εκεί που η βιοηθική συναντά το δίκαιο και τη δημόσια πολιτική, καθώς και τη σχέση μας με το περιβάλλον. Αναλυτικά, η δεύτερη ενότητα, με θέμα «Ζητήματα ζωής και θανάτου», απαρτίζεται από τρία άρθρα, τα οποία πραγματεύονται τρεις κύκλους ηθικών ερωτημάτων. Το πρώτο άρθρο προσεγγίζει ηθικά και πολιτικά προβλήματα γύρω από την ιδιαίτερα ξεχωριστή τελευταία περίοδο της ανθρώπινης ζωής, που καταλήγει στον θάνατο. Καθώς το γήρας αναδεικνύεται ως η φάση εκείνη της ζωής όπου πραγματοποιείται ο απολογισμός για την αξία της ζωής, η μέριμνα προς τους ηλικιωμένους δεν προκύπτει μόνον από αλληλεγγύη ή αγαθοεργία ούτε μόνον από καθήκοντα δικαιοσύνης προς όσους έχουν βασικές βιοτικές ανάγκες, αλλά και από σεβασμό και ηθική αναγνώριση του γεγονότος ότι η ανθρώπινη ζωή, προσωποποιημένη στους γηράσκοντες, ενέχει τη δυνατότητα να γίνεται άξια να βιωθεί (Σούρλας). Το δεύτερο άρθρο αποτελεί ανάλυση και αποτίμηση καίριων ηθικών διλημμάτων κατά την άσκηση της ογκολογίας, τα οποία αφορούν την προσωποπαγή σχέση γιατρού-ασθενούς, την αντιμετώπιση των ασθενών από ογκολογικές μονάδες και νοσοκομεία, ζητήματα συνδεδεμένα με την κλινική έρευνα και τις κλινικές μελέτες και τη σημασία της εκπαίδευσης, την ηθική και τη δεοντολογία εκείνων που επιλέγουν την

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ειδικότητα της παθολογίας-ογκολογίας (Σαμώνης). Το τρίτο δοκίμιο πραγματεύεται κανονιστικά ερωτήματα που σχετίζονται με την εισαγωγή της μεταμόσχευσης οργάνων στην κλινική πράξη και αφορούν τη δωρεά οργάνων από αποβιώσαντες και ζώντες δότες. Αναλύει τις βασικές αρχές που διέπουν τη λήψη και κατανομή των μοσχευμάτων, και επισημαίνει ότι το πρόβλημα του διευρυνόμενου «μεταμοσχευτικού χάσματος», δηλαδή του χάσματος μεταξύ συχνότητας δωρεάς οργάνων και αναγκών για μοσχεύματα, δεν είναι ιατρικό αλλά κοινωνικό. Μπορεί να αντιμετωπιστεί με μια ηθική στροφή προς τη δωρεά με αλτρουιστικά κίνητρα αλληλεγγύης και κοινωνικής προσφοράς, και με την ενθάρρυνση και διευκόλυνση αυτής της πρακτικής από την πολιτεία (Μπολέτης). Οι επόμενες δύο θεματικές ενότητες παρουσιάζουν στενή μεταξύ τους σχέση, καθώς έχουν ως αντικείμενο τη συνάντηση της βιοηθικής με τους προβληματισμούς του δικαίου. Πώς οφείλει να αποφασίζει ο νομοθέτης, κοινός, συνταγματικός ή υπερεθνικός, σε ζητήματα βιοηθικής; Ποιος ο ρόλος των ηθικών εκτιμήσεων για την αντιμετώπιση των ζητημάτων που αναφύονται κατά την αξιοποίηση των νέων επιστημονικών ευρημάτων και ποια η συμβολή τους στη λειτουργία των θεσμών; Ποιες είναι οι ηθικές και πολιτικές προϋποθέσεις για την επιτυχή επίλυση των εν λόγω πρακτικών ζητημάτων, τόσο κατά τη θέσπιση του δικαίου όσο και κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή του; Η πρώτη ενότητα εστιάζει σε γενικά θέματα της σχέσης ηθικής και δικαίου και του τρόπου με τον οποίο η βιοηθική συμπλέκεται με το βιοδίκαιο συνδιαμορφώνοντάς το. Η δεύτερη επικεντρώνεται σε διλήμματα των νομικών ρυθμίσεων για θέματα βιοηθικής καθώς και στο ποια πρέπει να είναι τα όρια αυτών των ρυθμίσεων, λαμβάνοντας υπόψη ηθικές, κοινωνικές και πολιτικές παραμέτρους. Συγκεκριμένα, η τρίτη ενότητα, με θεματικό τίτλο «Από τη βιοηθική στο βιοδίκαιο: Ο ρόλος της βιοηθικής κατά τη θέσπιση και εφαρμογή του δικαίου», περιλαμβάνει τρία άρθρα. Το πρώτο θέτει τις κατευθύνσεις της σύνδεσης των δύο πεδίων, προσδιορίζει γενικούς άξονες προβληματισμού σχετικά με τις αμφισημίες που προκύπτουν, την αποσπασματικότητα και ρευστότητα των κανόνων ρύθμισης, οι οποίες συνυφαίνονται με την ταχύτατη εξέλιξη της βιοεπιστημονικής έρευνας. Καταλήγει στη διαπίστωση ότι η μέθοδος για την αντιμετώπιση των δυσκολιών που προκύπτουν τόσο κατά

14 16 ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΙΝΟΡΕΜΑ ΚΙΤΣΟΣ ΛΟΥΗΣ την εφαρμογή των κανόνων και αρχών σε νέα προβλήματα όσο και κατά τη θέσπιση νέων κανόνων, θα πρέπει να αναζητηθεί όχι σε πολιτικές πλειοψηφίες και μειοψηφίες, αλλά στις αρχές μιας «κοσμικής ηθικής» χωρίς μεταφυσικές διαστάσεις (Κουμάντος). Το δεύτερο δοκίμιο εξετάζει ζητήματα ρύθμισης της βιοϊα τρικής υπό τη θεωρητική οπτική μιας πολιτικής κοινωνιολογίας του δι καίου, βασική μεθοδολογική υπόθεση της οποίας είναι ότι η μελέτη της βιοηθικής αποτελεί προϋπόθεση για την κατανόηση του συνολικού συστήματος της ρύθμισης της βιοϊατρικής. Συζητά τη γαλλική εμπειρία, την οποία συγκρίνει με την αντίστοιχη ελληνική, αναδεικνύει δυσχέ ρειες και εντάσεις της τελευταίας, με συγκεκριμένη αναφορά στις ρυθμίσεις της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (Ρεθυμιωτάκη). Το τρίτο δοκίμιο πραγματεύεται μια επιμέρους περίπτωση, δηλαδή την ίδρυση και λειτουργία βιοτραπεζών, των οποίων η ιδιαιτερότητα έγκειται στο μέγεθος και τη δυναμική τους ως προς τη συνδυαστική αξιοποίηση βιολογικών, ιατρικών στοιχείων, προσωπικών και οικογενειακών, σε ατομικό και συλλογικό-πληθυσμιακό επίπεδο. Ως ηθικά και δικαιικά όρια για τη λειτουργία τους τίθενται, αφενός, η πρόοδος της επιστημονικής έρευνας και η συναφής με αυτήν εξασφάλιση της δημόσιας υγείας, αλλά και, αφετέρου, η προστασία των θεμελιωδών ελευθεριών και δικαιωμάτων των προσώπων που συμμετέχουν, συμπεριλαμβανομένης της προσωπικής αυτονομίας και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων τους (Μάλλιος). Η τέταρτη ενότητα, με θέμα «Δίκαιο, ηθική και πολιτική. Νομοθετικές πα ρεμβάσεις σε ζητήματα βιοηθικής», έχει ως κεντρικό προβληματισμό την ευ θύνη του κράτους ως προς την άσκηση πολιτικής σε τομείς στους οποίους εγείρονται κανονιστικά ερωτήματα από την ανάπτυξη των επιτευγμάτων των βιοεπιστημών και των τεχνολογικών εφαρμογών τους. Τι συνέπειες έχει η δικαιική αντιμετώπιση των βιοηθικών ζητημάτων, ποιες αρχές πρέπει να ακολουθούνται εντός του πλαισίου της δημοκρατικής πολιτείας και ποια είναι τα όριά της; Η ενότητα απαρτίζεται από τέσσερα άρθρα, τα οποία εξετάζουν γενικά και ειδικά ζητήματα που αφορούν την απάντηση του δικαίου. Το πρώτο άρθρο αναδεικνύει το εύρος των διλημμάτων που προκύπτουν σε μια σειρά από πεδία εφαρμογών των βιοεπιστημών και της βιοτεχνολογίας, επισημαίνει τον κίνδυνο σύγκρουσης

15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 17 αυτών των εφαρμογών με βασικά δικαιώματα, γεγονός που καθιστά αναγκαία την παρέμβαση του νομοθέτη. Αναλύει αμφισημίες και θεμελιώνει κανονιστικές προϋποθέσεις των απαιτούμενων ρυθμίσεων, υπογραμμίζοντας τα ηθικά όριά τους, όπως αυτά διαγράφονται από την αρχή του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των βασικών δικαιωμάτων της προσωπικότητας στο πλαίσιο της δημοκρατικής πολιτείας (Σημίτης). Το δεύτερο άρθρο πραγματεύεται ζητήματα δικαιολόγησης της δικαστικής αναγνώρισης πατρότητας τέκνου με βάση προβληματισμούς της φιλοσοφίας του δι καίου. Ειδικότερα, θέτει το ερώτημα πώς αξιολογείται ηθικά και συνταγματικά η ακούσια πατρότητα (εκείνη η περίπτωση κατά την οποία η πατρότητα δεν θεμελιώνεται, τουλάχιστον καταρχήν, στην καταγωγή από τον γάμο αλλά ούτε και σε εκούσια αναγνώριση). Υπό ποιες συνθήκες δημιουργείται συγγενικός δεσμός; Δικαιολογούνται περιορισμοί στην αμφισβήτηση ή την αναγνώριση της πατρότητας, και με βάση ποιο κριτήριο; Καταλήγει πως δεσμευτικό κριτήριο είναι η ιδιωτική αυτονομία των προσώπων που έχουν με τη βούλησή τους δημιουργήσει συγγενικό δεσμό, παρότι μπορεί να μη συνδέονται βιολογικά. Η εκούσια αναγνώριση είναι επιβεβλημένη πρωτίστως για λόγους σεβασμού της ιδιωτικής αυτονομίας των σχετιζομένων προσώπων (Βασιλόγιαννης). Το τρίτο άρθρο πραγματεύεται θέματα ρύθμισης της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) στη χώρα μας, τα οποία επηρεάζουν τη συγγένεια και την οικογένεια. Αναλύονται οι κανονιστικές διαστάσεις και η θεμελίωση του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος στην αναπαραγωγή και εκτίθενται οι γενικοί περιορισμοί του, ιδιαίτερα όταν ασκείται με προσφυγή σε μεθόδους ΙΥΑ. Προσεγγίζεται και αποτιμάται η επικουρικότητα της τεχνητής αναπαραγωγής σε σχέση με τη φυσική, αποτιμώνται οι ειδικοί περιορισμοί της και τεκμηριώνεται ότι αυτοί δεν είναι πάντοτε δικαιολογημένοι ούτε σύμφωνα με το ελληνικό σύνταγμα ούτε σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Το άρθρο καταλήγει με την πρόταση επανερμηνείας των σχετικών διατάξεων σύμφωνα με τα θεμελιώδη νομοθετικά κείμενα (Παπαχρίστου). Με τη ρύθμιση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ασχολείται και το επόμενο άρθρο, το οποίο εγείρει ζητήματα δικαιικής ισότητας μεταξύ προσώπων μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά και μεταξύ παιδιών που γεννιούνται μέσω φυσικής και τεχνητής

16 18 ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΙΝΟΡΕΜΑ ΚΙΤΣΟΣ ΛΟΥΗΣ αναπαραγωγής. Αναδεικνύει προβλήματα σε σχέση με την τυπική δικαιική κατανόηση του προσώπου και επιχειρεί να καταδείξει τα χαρακτηριστικά του τελευταίου που σχετίζονται με, και έχουν συνέπειες για, την αντιμετώπιση της φυσικής και υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στα δύο φύλα. Εκφράζει προβληματισμούς σε σχέση με την εφαρμογή της αρχής της ισότητας στο πλαίσιο της ρύθμισης της ΙΥΑ και επισημαίνει στοιχεία που προκαλούν δυνητικά άνιση μεταχείριση σε βάρος των γυναικών, αλλά και σε βάρος της ισότητας μεταξύ οικογενειών που προκύπτουν από φυσική και υποβοη θούμενη αναπαραγωγή (Πετούση). Η πέμπτη ενότητα της συλλογής, με θέμα «Οι βιοεπιστήμες στην κοινωνία», πραγματεύεται ζητήματα που άπτονται του ρόλου του κοινωνικού πλαισίου όσον αφορά καίριες περιοχές της θεματολογίας της βιοηθικής: την ιατρική πράξη και τη δημόσια υγεία, το περιβάλλον, τη βιοϊατρική έρευνα. Μελετώνται κοινωνικές δυναμικές που επιδρούν στην ευρύτερη πρακτική της, αποτιμώνται από ηθικο-κανονιστική και κοινωνιοψυχολογική άποψη. Το πρώτο δοκίμιο αποτελεί συμπύκνωση πορισμάτων της έρευνας «Participatory Governance and Institutional Innovation», πρόγραμμα PAGANINI (EΕ, 2007), με σκοπό τη διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους οι συμμετοχικές πρακτικές συμβάλλουν στην επίλυση προβλημάτων σε συγκρουσιακά πεδία της ευρωπαϊκής δια κυβέρνησης, συγκεκριμένα στην ομάδα πεδίων άσκησης πολιτικής που ομαδοποιούνται ως «πολιτικές ζωής», δηλαδή την ιατρική, την υγεία, τη δια τροφή, την ενέργεια και το περιβάλλον. Προβαίνει στην ανάλυση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τεκμηριώνει τη σημασία της συμμετοχής των πολιτών σε νευραλγικούς τομείς της ευρωπαϊκής πολιτικής για την έρευνα και την τεχνολογία που συνδέονται με τις «πολιτικές ζωής», καθώς και στον θεσμικό ανασχεδιασμό του αναδυόμενου ευρωπαϊκού αυτού πεδίου (Gottweis κ.ά.). Το δεύτερο δοκίμιο εξετάζει τον ρόλο του προγαμιαίου πιστοποιητικού σε περιπτώσεις πολιτικού γάμου, στο πλαίσιο του προγράμματος της καταπολέμησης (πρόληψης και ελέγχου) της β-θαλασσαιμίας στην Κύπρο. Αντιμετωπίζει ερωτήματα κατά πόσον ο γενετικός έλεγχος που απαιτείται για τον σκοπό αυτόν αποτελεί μέρος μιας ηθικά αμφιλεγόμενης ευγονικής πρακτικής, κατά πόσον παραβιάζεται το δικαίωμα κάποιων προσώπων να μη γνωρίζουν στοιχεία για τη γενετική τους κατάσταση και

17 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 19 κατά πόσον ανοίγει ο δρόμος για τον κοινωνικό στιγματισμό των θαλασσαιμικών προσώπων ή εκείνων που φέρουν το στίγμα. Αναπτύσσει μια ηθική επιχειρηματολογία η οποία αντικρούει αυτές τις κριτικές και υπερασπίζεται το πρόγραμμα ελέγχου, υπογραμμίζοντας τη σημασία της γενετικής, μη καθοδηγητικής συμβουλευτικής (Καλοκαιρινού). Το τρίτο δοκίμιο συμπληρώνει την κανονιστική κατανόηση του προσώπου και των ηθικών και δικαιικών χαρακτηριστικών του (αξιοπρέπεια, αυτονομία), η οποία έχει αξιοποιηθεί σε προηγούμενες συμβολές, με μια εμπειρική πραγμάτευση από τη σκοπιά της μικροκοινωνιολογίας και της κοινωνικής ψυχολογίας. Μεθοδολογικά εδράζεται στην προσέγγιση της ηθικής διάστασης του εαυτού ως μέρους της κοινωνικής ταυτότητας του υποκειμένου, των ρόλων και των πρακτικών μέσω των οποίων συγκροτείται από τα πρώτα στάδια της ανάπτυξής του. Αναδεικνύει τη σημασία δομικών κοινωνιοψυχολογικών διαδικασιών και μηχανισμών διαμόρφωσης του εαυτού και της ταυτότητας σε συνδυασμό με κοινωνικές πρακτικές, επιστημονικές πρακτικές και τις ηθικές τους διαστάσεις. Ως μελέτη περίπτωσης, εστιάζει στις ηθικές διαστάσεις της επιστημονικής πρακτικής σε εντοπισμένα βιοϊατρικά πεδία αλληλόδρασης πρόσωπο-με-πρόσωπο (Αστρινάκης). Η έκτη ενότητα, με θέμα «Περιβαλλοντική βιοηθική», προσεγγίζει τις ηθικές διαστάσεις πρακτικών ζητημάτων που αναδύονται στη διεπιφάνεια της σχέσης βιοεπιστημών, κοινωνίας και περιβάλλοντος. Το πρώτο δοκίμιο πραγματεύεται θεωρητικά ζητήματα της περιβαλλοντικής βιοηθικής, όπως το εάν υπάρχουν και πώς θεμελιώνονται περιβαλλοντικές αξίες, εάν υπάρχουν άμεσα καθήκοντα προς άλλες μορφές ζωής, κυρίως προς τα μη ανθρώπινα ζώα αλλά και προς τη μη έμβια φύση. Αντι κρούει τον μεταφυσικό ρεαλισμό των περιβαλλοντικών αξιών, όπως και τον ωφελιμιστικό υποκειμενισμό, και υποστηρίζει ότι τα καθήκοντα μέριμνας και προστα σίας του φυσικού περιβάλλοντος είναι καθήκοντα δικαιοσύνης προς τους άλλους (παρόντα και μέλλοντα πρόσωπα) καθώς και καθήκοντα προσωπικής ηθικής ανάπτυξης. Συγκροτείται ένα πεδίο υποχρεώσεων σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον, τις οποίες οφείλουμε προς τους άλλους και προς τον ίδιο μας τον εαυτό, ως αποτέλεσμα της αυτοδέσμευσής μας να σεβόμαστε αμοιβαίως την ικανότητα πράξης, άρα την ελευθερία και τον αυτοκαθορισμό, όλων (Τσινόρεμα). Το δεύτερο άρθρο πραγματεύεται τη σχέση οικολο γίας,

18 20 ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΣΙΝΟΡΕΜΑ ΚΙΤΣΟΣ ΛΟΥΗΣ διαχείρισης του περιβάλλοντος και περιβαλλοντικής ηθικής και υποστηρίζει την αναγκαιότητα διαχωρισμού της οικολογίας από τη διαχείριση, ώστε να μπορέσει να δομηθεί η δέουσα σχέση ανάμεσα στην οικολογία και τους προβληματισμούς της περιβαλλοντικής ηθικής. Τοποθετείται κριτικά απέναντι στον ρόλο των αγορών για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και επικαλείται μια περιβαλλοντική ηθική σε συνάρτηση με μια εξελικτική και οικολογική έννοια «βιολογικού οφέλους» (Πυρίντσος). Το τρίτο δοκίμιο εξετάζει ελλείμματα και αντινομίες της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στη χώρα μας και εντοπίζει την εστία πολλών από αυτά στη χαλαρή και αλλοιωμένη σχέση της με την επιστήμη της οικολογίας και στην αναπαραγωγή κοινωνικών στερεοτύπων γύρω από θεμελιώδεις έννοιες της οικολογίας, όπως η βιοποικιλότητα. Επισημαίνει τους κινδύνους ιδεολογικής διολίσθησης από την οικολογία προς τον οικολογισμό και προτείνει ως απάντηση στο πρόβλημα του «περιβαλλοντικού αναλφαβητισμού» ένα πρότυπο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης βασισμένης στις έννοιες και τις μεθόδους της οικολογίας και στην αναστοχαστική δραστηριότητα της βιοηθικής και της φιλοσοφίας (Λουλούδης). Η έβδομη ενότητα, με θέμα «Η παγκοσμιοποίηση της βιοηθικής», ασχολείται με βιοηθικά ζητήματα τα οποία βρίσκονται στη διεπιφάνεια της ιατρικής βιοηθικής και της βιοηθικής του περιβάλλοντος. Αφενός, αφορούν την υγεία των πληθυσμών στην αλληλεπίδρασή της με περιβαλλοντικά προβλήματα, και, αφετέρου, έχουν παγκόσμιο εύρος και υπερβαίνουν τα όρια ρυθμίσεων επιμέρους κρατικών πολιτικών. Η προεπισκόπηση Απαιτούν αντίστοιχη ηθικοπρακτική και πολιτική αντιμετώπιση, καθιστώντας τον προβληματισμό της βιοηθικής οικουμενικό των (global επόμενων bioethics). Το σελίδων πρώτο άρθρο πραγματεύεται βιοηθικά ζητήματα δεν είναι γύρω διαθέσιμη από τον πρόωρο θάνατο που οφείλεται σε μια κύρια κατηγορία νόσων, τις λοιμώξεις και τα μεταδοτικά νοσήματα. Τεκμηριώνει, μέσα από την παράθεση επιστημονικών στοιχείων, ότι τα συγκεκριμένα αίτια πρόωρου θανάτου πλήττουν πρωτευόντως χώρες του Νότου, όπου οι ασθενέστερες οικονομίες συνδέονται με κατώτερα επίπεδα υγιεινής, πρόληψης και θερα πείας. Προβαίνει σε συγκρίσεις και διακρίσεις σε σχέση με την ελληνική περίπτωση και συμπεραίνει ότι η λύση στο βιοηθικό πρόβλημα προϋποθέτει την οικονομική βελτίωση των χωρών του Νότου αλλά και τον επαναπροσδιορισμό των προτεραιοτήτων

Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης

Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης Εισαγωγή Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιοηθική», Πανεπιστήμιο Κρήτης Οι συμβολές που περιλαμβάνονται στον παρόντα τόμο είναι καρπός της συνεργασίας μιας ομάδας επιστημόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΗ. 3ο Επιστημονικό Συνέδριο - Retreat

ΒΙΟΗΘΙΚΗ. 3ο Επιστημονικό Συνέδριο - Retreat ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Βιολογίας Τμήμα Κοινωνιολογίας Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών ΒΙΟΗΘΙΚΗ 3ο Επιστημονικό Συνέδριο - Retreat

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Τµήµα Ιατρικής Τµήµα Βιολογίας Τµήµα Κοινωνιολογίας

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Τµήµα Ιατρικής Τµήµα Βιολογίας Τµήµα Κοινωνιολογίας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Τµήµα Ιατρικής Τµήµα Βιολογίας Τµήµα Κοινωνιολογίας ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών ΒΙΟΗΘΙΚΗ 8ο Ετήσιο Επιστηµονικό Συνέδριο ( Retreat

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Βιολογίας Τμήμα Κοινωνιολογίας

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Βιολογίας Τμήμα Κοινωνιολογίας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Βιολογίας Τμήμα Κοινωνιολογίας Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών ΒΙΟΗΘΙΚΗ 6ο Επιστημονικό Συνέδριο - Retreat

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ Στην Ειδική Επιτροπή για την επεξεργασία και εξέταση του Σχεδίου Νόµου "Κύρωση της Συνθήκης της Λισαβόνας που τροποποιεί τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Άννα Κανδύλα, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής Αθήνα, 11 Δεκεμβρίου 2012 Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Σταδιοδρομία 2014. Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης 30-11-2014. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σταδιοδρομία 2014. Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης 30-11-2014. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου Επάγγελμα: Γενετιστής - Μοριακός Βιολόγος Σταδιοδρομία 2014 Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου 30-11-2014 20 Νοεμβρίου, 2010 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο 30/09/2014 Η έννοια της Βιο-ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ενοποιητική αντιμετώπιση των φαινομένων της ζωής

ενοποιητική αντιμετώπιση των φαινομένων της ζωής Αγαπητοί συνάδελφοι, Η Ένωσή μας διοργανώνει το 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο με στόχο να αποτυπώσει τα σύγχρονα δεδομένα από τη συνεχιζόμενη ραγδαία εξέλιξη των Βιοεπιστημών στην Έρευνα, την Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Distance Education Unit Δημόσια Υγεία (18 ΜΗΝΕΣ, ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO) Περιγραφή Στόχος του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών Δημόσια Υγεία είναι να δώσει στους φοιτητές την ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013.

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Βασιλική Τσεκούρα, Διευθύντρια Κατάρτισης του ΔΑΦΝΗ ΚΕΚ, Υπεύθυνη Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α)

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) Στέργιος Κεχαγιάς, Δάσκαλος, Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Παγγαίου Η εκπαίδευση αποτελεί στην ουσία και στην πράξη μια βασική λειτουργία της κοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Τομέας Οικονομικών της Υγείας ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΡΟΣ 4 Ο ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Διαμεσολαβητής του Επενδυτή του Invest in Greece. (Επενδύστε στην Ελλάδα Α.Ε.)

Διαμεσολαβητής του Επενδυτή του Invest in Greece. (Επενδύστε στην Ελλάδα Α.Ε.) Διαμεσολαβητής του Επενδυτή του Invest in Greece (Επενδύστε στην Ελλάδα Α.Ε.) Έχετε σε εξέλιξη ένα επενδυτικό σχέδιο στην Ελλάδα και αντιμετωπίζετε δυσκολίες με τη Δημόσια Διοίκηση; Ο Διαμεσολαβητής του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ!

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΠΡΟΣΕΧΕ ΠΟΥ ΤΑ ΔΙΝΕΙΣ ΡΩΤΑ ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΣΚΟΠΟ ΜΑΘΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ Τα προσωπικά δεδομένα στη ζωή μας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της ΓΓΙΦ, Φωτεινής Κούβελα

Χαιρετισμός της ΓΓΙΦ, Φωτεινής Κούβελα Χαιρετισμός της ΓΓΙΦ, Φωτεινής Κούβελα Ημερίδα για το Παρατηρητήριο «Οργάνωση υπηρεσιών για την ενσωμάτωση, παρακολούθηση και αξιολόγηση των πολιτικών ισότητας σε όλο το εύρος της δημόσιας δράσης» Κύριες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Έφη Δαρείου Εκπαιδευτικός, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ.

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ. ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Βούληση και αυτονομία ανθρώπου 2.Συμφέρον

Διαβάστε περισσότερα

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1 John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1. Πρώτη φάση: Θεωρία της δικαιοσύνης (1971) και καντιανός αντικειμενισμός Η δικαιοσύνη ως ακριβοδικία.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Ποιοι είμαστε Οι διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσυπογράφουμε τον Καταστατικό Χάρτη Αυτοδέσμευσης Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ)

ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ) ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ) ΟΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ Συνέδριο με θέμα H υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΡΟΔΟΥ Το mentoring στο πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης ένα χρόνο μετά: Αποτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ» Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων δια βίου μάθησης που οργανώνει, θα υλοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ Τεχνολογική προστασία & ψηφιακή διαχείριση του βιβλίου. ββ Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2011, EKEBI Ευαγγελία Βαγενά, ΔΝ, DEA ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ vagena@dsa.gr Από τον Γουτεμβέργιο ως τον Bill

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι. ΓΕΝΙΚΑ 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια τουλάχιστον,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης. Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου. - Μάστερ (MA) στις Νέες Τεχνολογίες Μάθησης και Επικοινωνίας

Σχολή Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης. Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου. - Μάστερ (MA) στις Νέες Τεχνολογίες Μάθησης και Επικοινωνίας Σχολή Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου - Μάστερ (MA) στις Νέες Τεχνολογίες Μάθησης και Επικοινωνίας. Όραμα και στόχοι του τμήματος 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΟΜΑΔΑ Λ Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΒΙΟΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τι είναι η βιοπληροφορική; Αποκαλείται ο επιστημονικός κλάδος ο οποίος προέκυψε από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα