Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο"

Transcript

1 Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο Μαίρη ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ ΑΘΗΝΑ 2003

2 Μαίρη Ασπρά-Βαρδαβάκη ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΣΙΝΑΪΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΚΟΜΝΗΝΕΙΟ ΤΕΤΡΑΠΤΥΧΟ Χ α δίπτυχα, τρίπτυχα, τετράπτυχα και εξάπτυχα είναι μια κατηγορία μικρών συνήθως αλλά και μεγαλύτερων εικόνων, πολύ δημοφιλής στο Σινά, αν κρίνει κανείς από το μεγάλο αριθμό τους που σώζεται. Η θεματολογία της διακόσμησης τους παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Ορισμένα από τα πολύπτυχα αυτά με εκτεταμένα εικονογραφικά προγράμματα λειτουργικού χαρακτήρα, όπως Δωδεκάορτο, σκηνές από τη ζωή της Παναγίας, αγίους, σύμφωνα με διάταξη ιεραρχίας, ή μηνολόγια, δεν είχαν ως κύριο προορισμό την εξυπηρέτηση μόνο της ιδιωτικής λατρείας αλλά εχρησιμοποιούντο από τους ιερομόναχους για την τέλεση της λειτουργίας στα διάφορα καθίσματα, τις σχετικές με αυτά εορτές ή τις Κυριακές 1. Για λόγους προστασίας αλλά και διευκόλυνσης κατά τη μεταφορά τους κλείνουν, ενώ τοποθετούνται πολύ εύκολα μέσα στο ναΐσκο. Μια τέτοια χρήση πρέπει να είχε και το εξεταζόμενο τετράπτυχο με βάση τη διακόσμηση του, που περιλαμβάνει την πεμπτουσία του εικονογραφικού προγράμματος ενός ναού. Στα δύο κεντρικά φύλλα του εικονίζονται το Δωδεκάορτο και η Δευτέρα Παρουσία (Εικ. 2 και 3), στο αριστερό ακραίο φύλλο παριστάνεται η Γέννηση της Πα- νάγιας με επισκόπους και μάρτυρες (Εικ. 1) και στο δεξιό τα Εισόδια της Παναγίας με μοναχούς και αγίους 2 (Εικ. 4). Η πίσω όψη των κεντρικών φύλλων είναι ακόσμητη, ενώ των δύο ακραίων έχει γραπτούς συνεχόμενους κύκλους που περικλείουν ισοσκελείς σταυρούς σε ώχρινο βάθος. Φυτικά σχέδια ελικοειδούς βλαστού σε δύο τόνους του καστανού υπάρχουν στο πλατύ πλαίσιο των κύκλων και απλούστερα φυτικά στο σταυρό. Μαργαριτάρια τονίζουν το πλαίσιο του σταυρού και την περιφέρεια των κύκλων (Εικ. 12). Η ίδια διακόσμηση υπάρχει στην πίσω επιφάνεια και άλλων σιναϊτικών εικόνων, όπως της Κλίμακας 3, του Ευαγγελισμού 4 και ενός τετράπτυχου με Δωδεκάορτο 5. Το ακραίο φύλλο με τη Γέννηση της Παναγίας, κυρτωμένο από το χρόνο, έχει επικαλυφθεί στο χρυσό από ώχρα και έχει περαστεί με βερνίκι που έχει βαθύνει τα χρώματα (Εικ. 1). Επίσης έχουν γίνει αρκετές επεμβάσεις στις μορφές, αλλά φαίνεται ότι πρόκειται για το ίδιο χέρι με τα άλλα τρία φύλλα. Από το ίδιο φύλλο έχει αποκοπεί μια κατακόρυφη λωρίδα στο σημείο που ενώνεται με το κεντρικό φύλλο του Δωδεκαόρτου. Έχει ύψος 55,5 εκ. και πλάτος 39,8 εκ. Στο τοξωτό πάνω τμήμα εικονίζεται Η fenicic THC 1. Ντ. Μουρίκη, Εικόνες άπό τόν 12ο ώς τόν 15ο αιώνα, Σινά. Οι θησανροίτής'ι. Μονής Αγίας Αικατερίνης, Αθήνα 1990,σ Τα φύλλα με τη Δευτέρα Παρουσία και τα Εισόδια δημοσιεύθηκαν από τους Γ. και Μ. Σωτηρίου, Εικόνες της Μονής Σίνα, Αθήναι 1956,1958, α ,167, εικ. 151,180 (στο εξής: Εικόνες Σινά). Το τετράπτυχο συμπληρώθηκε από τον Κ. Weitzmann, Byzantine Miniature and Icon Painting Illumination, Studies in Classical and Byzantine Manuscript Illumination, Σικάγο-Λονδίνο 1971, σ , εικ. 304,305,306,307. Βλ. και Π.Λ. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, Αθήνα 1995, όπου έγχρωμη ει t'iva του φύλλου με τη Δευτέρα Παρουσία, εικ. 20, σ. 196 (στο εξής: Βυζαντινές εικόνες). 3. The Glory of Byzantium. Art and Culture of the Middle Byzantine Era A.D (επιμ. H.C. Evans και W.D. Wixom), κατάλογος έκθεσης, Νέα Υόρκη 1997, σ. 376, εικ. 247 (Κ. Carrigan). Για την εικόνα βλ. Κ. Weitzmann, The Icon, Λονδίνο 1978, πίν. 25, σ. 88. Μουρίκη, ό.π., εικ. 24, σ. 107 κ.ε. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ. 28, σ The Glory of Byzantium, εικ. 246 (A. Weyl Carr). Για την εικόνα βλ. Κ. Weitzmann, Eine spätkomnenische Verkundingungsikone des Sinai und die zweite byzantinische Welle des 12. Jahrhunderts, Festschrift für Herbert von Einem zum 16. Februar 1965, Βερολίνο 1965, σ. 299 κ.ε. Ο ίδιος, ό.π. (υποσημ. 2), πίν. 27, σ. 92. Η. Mag\ihe,Art and Eloquence in Byzantium, Princeton 1981, εικ. 42, σ. 48 κ.ε. Κ. Weitzmann κ.ά., Les icônes, Παρίσι 1982, εικ. στη σ. 62. Μουρίκη, ό.π., σ. 107, εικ. 29. Η. Belting, Likeness and Presence: A History of the Image before the Era of Art, Σικάγο και Λονδίνο 1994, πίν. 167, σ. 278 κ.ε. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ , σ Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ. 172 (κατά λάθος αποδόθηκε στην εικόνα 171. Βλ. και Κ. Weitzmann, Thirteenth-Century Crusader Icons on Mount Sinai,^4rtß 45 (1963), αριθ. 105). 211

3 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Εικ. 1. Αριστερό ακραίο φύλλο τον τετράπτυχου με Δωδεκάορτο και Δευτέρα Παρουσία: Το Γενέσιον της Παναγίας, ιεράρχες, στρατιωτικοί και ιαματικοί άγιο ι. Εικ. 2. Κεντρικό φύλλο του τετράπτυχου με Δωόεκάορτο και Δευτέρα Παρουσία: Το Δωόεκάορτο. Θ(ΕΟΤΟ)ΚΟΥ και από κάτω, σε δύο ζώνες, παριστάνονται: Ο ATIOC BACIAIOC, [Ο ATIOC] NIKOAAOC, Ο ATIOC rpiropioc, Ο AHOC XPYCÓCTOMOC, Ο ΑΓΙ- OCKIPPIAAOC, OATIOCAOANÀCIOC, OATIOCEAEY- OÉPIOC, Ο AHOC OEOAOPOC, Ο ATIOC ΓΕΩΡΓΙΟϋ, Ο AHOC AHMHTPIOC, Ο AHOC HPOKÓniOC, Ο AHOC KOCMÂC, Ο AHOC ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ και Ο ATIOC ΔΑ- MIANOC. Οι άγιοι εικονίζονται σύμφωνα με τη λειτουργική τάξη. Προηγούνται οι μεγάλοι πατέρες της Εκκλησίας και ακολουθούν οι στρατιωτικοί και οι ιαματικοί άγιοι. Το δεξιό ακραίο φύλλο με την παράσταση των Εισοδίων της Παναγίας είναι επίσης κυρτωμένο, αλλά η ζωγραφισμένη επιφάνεια δεν φαίνεται να έχει δεχθεί ε πεμβάσεις (Εικ. 4). Έχει ύψος 55,5 εκ. και πλάτος 42,5 εκ. Στο τοξωτό πάνω τμήμα παριστάνονται τα Εισόδια της Παναγίας: ΤΑ ΑΓΙΑ Τ(0)Ν ΑΠΟΝ και από κάτω, σε δύο σειρές, οι μεγάλοι καθοδηγητές της ερήμου Ο Α- (HOC) IOANHKIOC 6, Ο Ä(TIOC) CABAC, Ο Ä(TIOC) ΕΥΘ/MHOC, OÄ(TIOC) ANTÓNIOC, Ο A (HOC) APCE- NIOC, οι στυλίτες Ο A(TIOC) ΔΑΝΙΗΛ Ó CTMITHC και OÄ(riOC) CIMEON Ο CTIAITHC και ακολουθούν στη δεύτερη σειρά Ο Ä(TIOC) ΙΩ(ΑΝΝΗΣ), Ο Ä(TIOC) ΚΙ- POC 1, OÄ(riOC) EPMÓAAOC, Η ΑΠ Α ΜΑΡΙΝΑ, Η ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ, Ο Ä(TIOC) KOCTANTINOC και Η [ΑΠΑ] Ε[ΛΕΝΗ]. Στο κεντρικό φύλλο με το Δωόεκάορτο έχουν προστεθεί δύο πηχάκια πάνω και κάτω, ώστε το συνολικό του ύψος είναι 65 εκ. και το πλάτος 45,5 εκ. Το εξέχον πλαίσιο έχει επιζωγραφηθεί και δεν φαίνεται η αρχική δια- 6. Οι Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, σ. 167, τον ονομάζουν Ιωάννη της Κλίμακος. 7. Ό.π., όπου αναφέρεται ως Κυρίκιος. 212

4 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΣΙΝΑΪΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΚΟΜΝΗΝΕΙΟ ΤΕΤΡΑΠΤΥΧΟ Εικ. 3. Κεντρικό φύλλο του τετράπτυχου με Δωοεκάορτο και Δευτέρα Παρουσία: Η Δευτέρα Παρουσία. Εικ. 4. Δεξιό ακραίο φύλλο του τετράπτυχου με Δωοεκάορτο και Δευτέρα Παρουσία: Τα Εισόόια της Παναγίας, μοναστικοί και στυλίτες άγιοι και αγίες. κόσμηση (Εικ. 2). Οι παχιές μαύρες γραμμές που οριοθετούν κάθε σύνθεση αποτελούν ωραίο τρόπο διαχωρισμού των σκηνών, αν και θα πρέπει να εξετασθεί μήπως οφείλονται σε μεταγενέστερη συμπλήρωση, επειδή υπάρχουν αρκετές επεμβάσεις και στις μορφές. Οι σκηνές ταξινομούνται σε τέσσερις ζώνες, από τρεις σε κάθε μία. Στο τοξωτό πάνω τμήμα εικονίζονται Ο ΧΕ- PETICMOC, Η XPICTOY rénfnjhcic, Η ΥΠΑΠΑΝΤΗ και ακολουθούν Η BAnTHCIC, Η METAMOP<PQCIC, Η ErEPCIC ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ, Η ΒΑίΟΦΟΡΟΟ, Η CTAYPO- CIC, Η AN ACT ACIC, HANAAIWIC, HnENTIKOCTI και Η KIMICIC ΤΙ Θ(ΕΟΤΟ)ΚΟΥ. Το εξέχον πλαίσιο του φύλλου με τη Δευτέρα Παρουσία -Η Δ ETE ΡΑ napoycia (sic)- έχει καστανή απόχρωση - ανάμειξη χρυσού και καστανού χρώματος-, που ίσως οφείλεται σε αισθητικούς λόγους, δηλαδή για να εναρμονισθεί με τη ζωγραφισμένη εξωτερική επιφάνεια των δύο ακραίων φύλλων (Εικ. 3). Στο κάτω τμήμα του σώζεται, σε κόκκινο χρώμα, η επιγραφή: ΔΟΥ[ΛΟ]Ν ΑΒΡΑΑΜ, ενώ επάνω, αριστερά και εν μέρει κάτω, υπάρχει διακόσμηση από χρυσούς κύκλους με διαβήτη διαφόρων μεγεθών. Οι μεγαλύτεροι στην εξωτερική τους ζώνη φέρουν πολύ μικρούς κύκλους. Το είδος αυτό της διακόσμησης φαίνεται, ως ένα βαθμό, επηρεασμένο από επιστύλια της μονής 8. Το φύλλο έχει ύψος 62,3 εκ. και πλάτος 45,5 εκ. Τον Χριστό στο πάνω τοξωτό τμήμα, μέσα σε χρυσή δόξα, πλαισιώνουν η Παναγία, ο Πρόδρομος, άγγελοι με σφαίρες στα χέρια και οι ένθρονοι απόστολοι, οι οποίοι ταυτίζονται από το όνομα τους, γραμμένο πάνω στις πινακίδες που κρατούν. Δεξιά του Χριστού διακρίνο- 8. Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 1), εικ Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ

5 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ νται οι IIETPOC, ΙΩ(ΑΝΝΗΣ) Ο OEOAOTOC, MAPKOC, CIMON, BAP0OAOMEOC και 0OMAC και αριστερά οι IIAYAOC, MATOAIOC, AOYKAC, ANAPEAC, IAKOBOC και ΦΙΛΙΠΟΟ. Στις επόμενες σειρές εικονίζονται ΧΟ- POC ΜΑΡΤΙΡΟΝ, XOPOC ΠΡΟΦΙΤΟΝ, XOPOCÂnOCT& AON, XOPOC ΑΠΟΝ ΓΙΝΕΚΟΝ, XOPOC ACKTON (ασκητών), XOPOC ΗΕΡΑΡΧΟΝ, Η ETIMACIA, Ο Α ΔΑΜ και Η ΕΒΑ, Ο ANTEAOCIAICON (sic) ΤΟΝ ΟΥΡΑ- ΝΟΝ, Ο nipinoc Ο notamoc. Τους χορούς των δικαίων συνοδεύει η επιγραφή: Δεύτε ενλογιμενι τον πατρός μου κλιρονομήσατε τιν επονράνιον βασιλιαν, ενώ των αμαρτωλών: Πορεβεσθε απεμον, ι κατιραμενι te το πιρ το εξότερον. Στο κάτω τμήμα της εικόνας παριστάνονται / 0(EOTO)KO(C) ΕΝ ΤΟ TIAPAAÎCO, Ο A(riOC) T1ETPOC ΕΠΑΓΟΝ TOYC AIKÉOYC IC ΤΟΝ ΠΑ- PAAICON, Ο ANTEAOC CAATIIZON ΤΗΝ ΓΙΝ, Ο ΑΝΓΕ- AOC CAATIIZON ΕΝ ΤΙ OfAJAACI, Ο [TJPITOC (sic), ΤΟ ACBECTO, Ο TAPTAPÓC, Ο BPIMOC (sic), Ο TIAOYCIOC, CKOYAIE, CKÓTOC. Η εικονογραφία των ευαγγελικών σκηνών εμφανίζεται ιδιαίτερα λιτή. Η παράσταση του Ευαγγελισμού (Εικ. 2) ακολουθεί σε γενικές γραμμές τον τύπο της Capeila Palatina στο Παλέρμο (1148), όσον αφορά κυρίως τη στάση των δύο πρωταγωνιστών και τον ψηλό, στολισμένο με opus vermiculatum θρόνο της Παναγίας 9. Τα στοιχεία αυτά απαντούν και σε επιστύλιο της μονής, που έχει χρονολογηθεί γύρω στο Σε σιναϊτικές εικόνες του 12ου αιώνα παραπέμπουν η χρυσογραφία των πτερύγων του αγγέλου και τα κόκκινα, κεντημένα με μαργαριτάρια υποδήματα 11, καθώς και οι χρωματικοί συνδυασμοί στα ενδύματα του. Χιτώνα σε ανοιχτό γαλάζιο και ιμάτιο σε ανοιχτό καστανό με πολλά φώτα 9.0. Demus, The Mosaics of Norman Sicily, Λονδίνο 1949, εικ. 11 Α, σ. 265 κ.ε Κ. Weitzmann το ονόμασε «επιστύλιο των τριών ζωγράφων». Βλ. Κ. Weitzmann, Byzantium and the West around the Year 1200, The Year A Symposium, Νέα Υόρκη 1975, σ. 59 κ.ε. εικ. 13,15,16,18, 19,21,23,28.0 ίδιος, Icon Programs of the 12th and 13th Centuries at Sinai, ΔΧΑΕ IB' (1984), σ. 75 κ.ε., εικ Έγχρωμη εκτύπωση ολόκληρου του επιστυλίου κυκλοφόρησε το 1996 σε ημερολόγιο της μονής με σύντομο σχόλιο του Γεωργίου Γαλάβαρη. 11. Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ. 82, σ. 94 κ.ε. 12. Ό.π., εικ , σ. 90 κ.ε. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ. 41,42, σ Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 1), εικ. 28, σ L. Hadermann-Misguich, Kurbinovo. Les fresques de Saint-Georges et la peinture byzantine du Xlle siècle, Βρυξέλλες 1975, εικ. 51,52,59,60, σ. 37 κ.ε. (γύρω στο 1191) (στο εξής: Kurbinovo). 14. Ευθ.Τσιγαρίδας, Οι τοιχογραφίες της μονής Αατόμον καιηβνφέρει ο άγγελος στην ανάλογη σκηνή του σιναϊτικού τετράπτυχου με Δωδεκάορτο (Εικ. 5), το οποίο έχει χρονολογηθεί γενικά στο δεύτερο μισό του 12ου 12 αιώνα και ειδικότερα στο τέλος 13 ή το τρίτο τέταρτο του ίδιου αιώνα 14. Η κτενοειδής χρυσογραφία στις πτέρυγες των αγγέλων και τα κόκκινα κεντημένα υποδήματα, δάνειο από την αυτοκρατορική εικονογραφία, έχουν ευρύτατη χρήση στις σιναϊτικές εικόνες 15. Η Γέννηση περιορίζεται στο γεγονός αυτό καθεαυτό (Εικ. 2). Δεν παριστάνονται οι ποιμένες ούτε οι Μάγοι. Δύο ημίτομοι άγγελοι σε συμμετρική διάταξη εμφανίζονται πίσω από το βράχο του σπηλαίου, του οποίου δεν δηλώνεται το εσωτερικό. Κάτω, στο πρώτο επίπεδο της σκηνής, εικονίζονται αριστερά ο Ιωσήφ καθισμένος σε σαμάρι και δεξιά το Λουτρό χωρίς την παρουσία της μαίας, προφανώς από έλλειψη χώρου. Η σύνθεση στο σύνολο της παραπέμπει στο σχετικό χρυσό δισκάριο του δίπτυχου Μηνολογίου για ολόκληρο το έτος 16, που έχει χρονολογηθεί στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα. Στις λεπτομέρειες, ωστόσο, συμφωνεί με την ίδια σκηνή στο σιναϊτικό τετράπτυχο με Δωδεκάορτο (Εικ. 6) 17. Παρά την αντίστροφη θέση της Παναγίας και της φάτνης, αναγνωρίζεται ο προσωπογραφικός τύπος και το ύφος της, και το ίδιο ισχύει για τον Ιωσήφ και τον Χριστό στο επεισόδιο του Λουτρού. Ωστόσο, καθοριστική είναι η λεπτομέρεια του ιδιόμορφου βραχώδους τοπίου με ποιότητες μαρμάρου, που χαρακτηρίζει τόσο τη Γέννηση στο τετράπτυχο, όσο και την ίδια σκηνή σε επιστύλιο της μονής 18. Στην Υπαπαντή τα τυπικά πρόσωπα της σύνθεσης εικονίζονται αριστερά και δεξιά της αγίας Τράπεζας σε συμμετρική διάταξη (Εικ. 2). Το βρέφος στα καλυμμένα ζαντινή ζωγραφική τον 12ον αιώνα, Θεσσαλονίκη 1986, εικ. 56α, 59α, σ. 170 (στο εξής: Μονή Αατόμον). 15. Βλ. πρόχειρα, Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 1), εικ. 25,26,28,30,33, 46. Πρβλ. και τον Ευαγγελισμό στον κώδικα 587μ της μονής Διονυσίου στο Άγιον Όρος (1059), Σ. Πελεκανίδης, Π. Χρήστου, Χρ. Μαυροπούλου-Τσιούμη, Σ. Καδάς, Οι θησανροίτον Άγίον 'Όρους. Εικονογραφημένα χειρόγραφα, Α, Αθήνα 1973, εικ Ανάλογα υποδήματα φορούν οι άγγελοι και στον κώδικα Vat. gr. 1162, C. Stornajolo, Miniature delle Omilie di Giacomo Monaco (cod. Vat. gr. 1162) e dell'evangeliario greco urbinate (cod. Vat. Orb. gr. 2), Ρώμη 1910, πίν.3,10, Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ. 132,134. Γαλάβαρης, Πρώιμες εικόνες στό Σινά άπό τόν 6ο ως τόν 11ο αιώνα, Σινά. Οι θησαυροί (βλ. υποσημ. 1), εικ. 17. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ. 16, Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 1), εικ Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ. 99,102, σ. 107 κ.ε. Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 1), εικ. 25,26, σ

6 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΣΙΝΑΪΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΚΟΜΝΗΝΕΙΟ ΤΕΤΡΑΠΤΥΧΟ χέρια του Συμεών, ο οποίος ακουμπά το πρόσωπο του στο κεφάλι του, η προφήτισσα Άννα με το ανοιχτό ενεπίγραφο ειλητάριο, η χαρακτηριστική στάση της Παναγίας, που τείνει το ένα χέρι προς τον Χριστό, το μαρμάρινο δάπεδο και το αρχιτεκτονικό βάθος ξαναβρίσκονται στην ανάλογη σκηνή του τετράπτυχου (Εικ. 7), ενώ δεν εικονίζεται το κιβώριο από έλλειψη χώρου. Ο εικονογραφικός αυτός τύπος της Υπαπαντής, που αποτελεί συνδυασμό του Γ και του Ε' τύπου, σύμφωνα με την κατάταξη του Ξυγγόπουλου, επικρατεί από το δεύτερο μισό του 12ου αιώνα 19. Στη Βάπτιση (Εικ. 2) η παρουσία δύο μόνο αγγέλων αποτελεί τον κανόνα στις παραστάσεις του 10ου και του 11ου αιώνα αλλά συνεχίζεται με την ίδια συχνότητα και σε μνημεία του 12ου 20. Ο Βαπτιστής φέρει καστανή μηλωτή, η χρήση της οποίας περιορίζεται μέσα στα πλαίσια του 12ου αιώνα, ενώ στο ποτάμι γράφεται μόνο ένας κόκκινος βαθμιδωτός σταυρός. Η παρουσία του, που συνδέεται με την τελετή του καθαγιασμού των υδάτων, απαντά συχνά στη σκηνή από τον 11ο αιώνα 21.0 μικρόσωμος Χριστός ευλογεί με το δεξί χέρι, τυπικό στοιχείο της εικονογραφίας του στη μεσοβυζαντινή περίοδο, οφειλόμενο στην επίδραση των λειτουργικών κειμένων της πέμπτης και της έκτης Ιανουαρίου 22. Η σκηνή παραπέμπει στο σχετικό δισκάριο της σιναϊτικής εικόνας με το βίο του Προδρόμου, που τοποθετείται στο δεύτερο ή τρίτο τέταρτο του 12ου αιώνα 23. Από την άλλη πλευρά το έντονο περίγραμμα στις όχθες του Ιορδάνη ανακαλεί παραστάσεις σε χειρόγραφα 24. Η επίδραση από το σιναϊτικό τετράπτυχο φαίνεται κυρίως στις εκφραστικές φυσιογνωμίες των αγγέλων, στα χρυσά κτενοειδή φώτα στις πτέρυγες τους, στην εύρωστη μορφή του Χριστού, στην απόδοση των υδάτων του Ιορδάνη και στην παρου- σία του κόκκινου βαθμιδωτού σταυρού, που στο τετράπτυχο με Δωδεκάορτο σώζεται αρκετά εξίτηλος, αριστερά, κοντά στα πόδια του Χριστού (Εικ. 8). Η Μεταμόρφωση επίσης βασίζεται στην ανάλογη σκηνή του σιναϊτικού τετράπτυχου (Εικ. 5). Ο Χριστός, και στις δύο περιπτώσεις, παριστάνεται με χρυσό χιτώνα, λευκό ιμάτιο, κρατεί κόκκινο ειλητάριο στο αριστερό χέρι και περιβάλλεται από χρυσή δόξα, η οποία διακρίνεται από το βάθος με ειδική επεξεργασία του χρυσού 25. Όμοια, δεξιά και αριστερά, στέκονται οι Μωυσής και Ηλίας αντίστοιχα. Ο Μωυσής, νέος και αγένειος, κρατεί τις μαρμάρινες δέλτους του Νόμου, ενώ ο Ηλίας φορεί χιτώνα και ιμάτιο. Κοινή είναι και η διαμόρφωση του όρους Θαβώρ ως ενιαίου όγκου, χωρίς καθόλου βλάστηση και με μαρμάρινη υφή, όπως κοινός είναι και ο βαθμός της εγρήγορσης των άλλων τριών μαρτύρων της θεοφάνειας. Χαρακτηριστική είναι η στάση του Ιωάννη, που κρύβει εν μέρει το πρόσωπο του με τα καλυμμένα από το λέντιο χέρια του 26. Το σύστημα με τις τεμνόμενες δέσμες των ακτινών, που σημαδεύουν και τα έξι πρόσωπα, είναι τυπικό για τη σκηνή, τουλάχιστον από τον 11ο αιώνα και έπειτα. Η Έγερση του Λαζάρου (Εικ. 2) έχει την ολιγοπρόσωπη συμμετρική σύνθεση του 11ου και του 12ου αιώνα και έχει επίσης ως πρότυπο το τετράπτυχο με Δωδεκάορτο (Εικ. 5). Ο Χριστός, με χρυσό χιτώνα και βαθυγάλανο ιμάτιο, συνοδεύεται μόνο από τον Θωμά, στα πόδια του βρίσκονται οι αδελφές του Λαζάρου και δεξιά ο αναστημένος νεκρός μέσα σε μαρμάρινη σαρκοφάγο. Διαφοροποιείται η μορφή που στέκει δίπλα του, η οποία τον βοηθεί να ελευθερωθεί από τις κειρίες, ενώ στο πρότυπο φέρει το καλυμμένο χέρι του στη μύτη, που υποδηλώνει ότι από τον τάφο εκπέμπεται δυσοσμία. 19. Α. Ξυγγόπουλος, Ή Υπαπαντή, ΕΕΒΣ ΣΤ' (1926), σ. 329 κ.ε. D. Schorr, The Iconographie Development of the Presentation, ArtB 28 (1946), a Πρβλ. τους κώδικες: 1 της μονής Ιβήρων, φ. 247α (11ος αι.), Θησαυροί, Β', εικ μ της μονής Διονυσίου, φ. 141 β (γ' τέταρτο 11ου αι.), Θησαυροί, Α, εικ της μονής Παντελεήμονος στο Άγιον Όρος, φ. 221β ( ), Θησαυροί, Β', εικ. 287 την τοιχογραφία της μονής Λατόμου, Τσιγαρίδας, Μονή Λατόμου, πίν. XII, XIII, εικ. 32, 33. Βλ. Γ. Γαλάβαρης, Ζωγραφική βυζαντινών χειρογράφων, Αθήνα 1995, εικ. 98,74, Millet, Recherches sur l'iconographie de l'evangile aux XWe, XVe et XVIe siècles d'après les monuments de Mistra, de la Macédoine et du Mont Athos, Παρίσι 1916, σ. 206 (στο εξής: Recherches). G. de Jerphanion, Epiphanie et Théophanie. Le Baptême de Jésus dans la liturgie et dans l'art chrétien, La voix des monuments, Etudes d'archéologie, Παρίσι 1930, σ Hadermann-Misguich, Kurbmovo, σ Millet, Recherches, σ Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ. 86, σ. 98 κ.ε. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ Βλ. πρόχειρα Γαλάβαρης, Πρώιμες εικόνες, ό.π. (υποσημ. 16), εικ. 73,74, Το στοιχείο αυτό απαντάται και σε άλλες εικόνες της μονής. Βλ. Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 1), εικ. 27. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ. 16,18,20. Πρβλ. και την παράσταση στο Μηνολόγιο του Αυγούστου στους κίονες του καθολικού (προσο)πική παρατήρηση). 26. Βλ. τη μορφή του και στη σκηνή της Μεταμόρφωσης στον Αγιο Νικόλαο του Κασνίτζη στην Καστοριά ( ), Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Βυζαντινές τοιχογραφίες, Αθήνα 1994, εικ

7 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Εικ. 5. Αριστερό ακραίο φύλλο τετράπτυχου με Δωδεκάορτο: Ο Ευαγγελισμός, η Μεταμόρφωση, η Έγερση του Λαζάρου. Εικ. 6. Κεντρικό φύλλο τετράπτυχου με Δωοεκάορτο: Η Γέννηση του Χριστού, η Βαϊοφόρος, η Σταύρωση. Η Βαϊοφόρος (Εικ. 2) εικονίζεται λιτή, σύμφωνα με τις αντιλήψεις της μεσοβυζαντινής εποχής 27.0 Ιησούς, καθισμένος πάνω στο υποζύγιο, έχει στραμμένο το πάνω τμήμα του κορμού και της κεφαλής προς την κατεύθυνση της πορείας. Τον συνοδεύει ένας απόστολος 28, πιθανότατα ο Ανδρέας, ενώ στην είσοδο της πόλης τον υποδέχονται δύο Εβραίοι και ένα παιδί απλώνει τα ρούχα του για να πατήσει το ζώο. Η σκηνή ως προς τον αριθμό των προσώπων, την ένταξη τους στη σύνθεση, τις εκφραστικές φυσιογνωμίες, τις τοπογραφικές λεπτομέ- ρειες και το δένδρο, όπου δεν έχουν σκαρφαλώσει παιδιά, ακολουθεί το τετράπτυχο (Εικ. 6). Διαφοροποιείται από αυτό στον τρόπο που κάθεται ο Χριστός πάνω στο υποζύγιο, στην παρουσία του Ανδρέα αντί του Θωμά 29, στο ότι το ζώο φέρει χαλινάρια, ενώ υπάρχει απόλυτη σύμπτωση στο σχεδιασμό των δύο μπροστινών ποδιών του. Η Σταύρωση είναι τρίμορφη (Εικ. 2), όπως συμβαίνει εξάλλου σε πολλά μνημεία του 11ου και του 12ου αιώνα 30. Η στάση της Παναγίας με τα χέρια σταυρωμένα 27. Πα την εικονογραφία της σκηνής βλ. Millet, Recherches, σ. 255 κ.ε. RbK, II, λ. Einzug in Jerusalem, στ (E. Lucchesi-Palli). 28. Πρβλ. και τη σκηνή στην κρύπτη της μονής του Οσίου Λουκά στη Φωκίδα, CL. Connor, Art and Miracle in Medieval Byzantium. The Crypt at Hosios Loukas and its Frescoes, Princeton, N.J. 1991, σ. 9 κ.ε., σ. 32 κ.ε. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ό.π. (υποσημ. 26), εικ Η μορφή του ομοιάζει με την αντίστοιχη του Ηλία στη σκηνή της Μεταμόρφωσης, όπου ο απόστολος απεικονίζεται εντελώς όμοια και με τα ίδια ενδύματα (Εικ. 2 και 5). 30. Πρβλ. τις σκηνές στο νάρθηκα, στο βορειοδυτικό παρεκκλήσιο και στην κρύπτη της μονής του Οσίου Λουκά. Th. Chatzidakis- Bacharas, Les peintures murales de Hosios Loukas. Les chapelles occidentals, Αθήνα 1982, σ. 44 κ.ε., εικ ,78,79. Η ίδια, Βυζαντινά ψηφιόωτά, Αθήνα 1996, εικ. 62. Επίσης βλ. την ψηφιδωτή παράσταση στο ναό της Κοίμησης της Παναγίας στο Δαφνί. G. Millet, Le monastère de Daphni, Παρίσι 1901, πίν. XVI. Χατζηδάκη, Ψηφι- 216

8 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΣΙΝΑΪΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΚΟΜΝΗΝΕΙΟ ΤΕΤΡΑΠΤΥΧΟ Εικ. 7. Κεντρικό φύλλο τετράπτυχου με Αωοεκάορτο: Η Υπαπαντή, η Ανάσταση, η Ανάληψη. Εικ. 8. Δεξιό ακραίο φύλλο τετράπτυχου με Αωοεκάορτο: Η Βάπτιση, η Πεντηκοστή, η Κοίμηση της Θεοτόκου. γέλιο του Βατικανού (Vat. gr. 1156) 33 αλλά και στο σιναϊτικό επιστύλιο «των τριών ζωγράφων» 34. Η ελαφρά καμπύλη που έχει το σώμα του Χριστού εμφανίζεται από τα μέσα του 11ου αιώνα 35, ενώ το διάφανο περίζωμα απαντάται σε μια σειρά τοιχογραφιών, εικόνων και μικρογραφιών του τέλους του 12ου και των αρχών του 13ου αιώνα 36. Με το τετράπτυχο (Εικ. 6) η σκηνή έχει στο στήθος και το δεξί να δείχνει τον Χριστό είναι τυπική για τη σκηνή, ενώ ο τρόπος που τον ατενίζει θυμίζει το τετραευάγγελο της μονής Βατοπεδίου αριθ Ο Ιωάννης με τα δάχτυλα του δεξιού χεριού του να ακουμπούν στα χείλη είναι εντελώς παρόμοιος και στο ψαλτήριο της μονής Παντοκράτορος αριθ , ενώ με το ευαγγέλιο στο αριστερό χέρι εικονίζεται και στο ευαγόωτά, εικ. 116, τη μικρογραφία στο τετραευάγγελο της μονής Βατοπεδίου αριθ. 610, Millet, Recherches, εικ Για την εικονογραφία του θέματος βλ. Millet, Recherches, ο. 400 κ.ε. Hadermann- Misguich, Kurbinovo, σ. 147 κ.ε. Ντ. Μουρίκη, Τά ψηφιδωτά της Νέας Μονής Χίου, Αθήνα 1985, σ. 142 κ.ε. Ε. Sandberg- Vavala, La croce dipinta italiana e l'iconografia della passione, Verona 1929, σ. 384 κ.ε. 31. Millet, Recherches, εικ Ό.π., εικ. 462, σ Η κίνηση αυτή τον χαρακτηρίζει συχνά από τον 11ο αιώνα και υποδηλώνει την εξάρτηση της σκηνής από κλασικά πρότυπα. Βλ. σχετικά, Η. Maguire, The Depiction of Sorrow in Middle Byzantine Art, DOP 31 (1977), σ. 140 κ.ε. Chatzidakis-Bacharas, ό.π. (υποσημ. 30), σ. 47 κ.ε. 33. Millet, Recherches, εικ. 426 και σ. 402, σημ Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ Millet, Recherches, σ Πρβλ. π.χ. τη Σταύρωση στο νάρθηκα του Οσίου Λουκά, E. Diez - Ο. Demus, Byzantine Mosaics in Greece: Daphni and Hosios Loukas, Cambridge, Mass. 1931, πίν. ΧΠΤ τους κώδικες Βατοπεδίου αριθ. 610 και βασίλισσας Μελισσάνθης (γύρω στο 1140), Η. Buchthal, Miniature Painting in the Latin Kingdom of Jerusalem, Οξφόρδη 1957, πίν. 8a αρκετές εικόνες στο Σινά, Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ. 26 (10ος αι.), 40 (12ος αι.), 57 (11ος-12ος αι.), 64 (μέσα 12ου). Κ. Weitzmann κ.ά., Frühe Ikonen. Sinai, Griechenland, Bulgarien, Jugoslawien, Βιέννη και Μόναχο 1965, σ. XII, εικ. 21 (12ος αι.), 78 (12ος-13ος αι.), 89 και 217

9 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Εικ. 9. Μονή Σινά. Επιστύλιο «των τριών ζωγράφων». Η Ανάσταση. κοινά την απόδοση του σώματος του Χριστού, το διάφανο περίζωμά του και το αρχιτεκτονικό βάθος, το οποίο υπάρχει και στη Σταύρωση ενός σιναϊτικού μηνολογίου για το μήνα Φεβρουάριο 37. Στην Ανάσταση (Εικ. 2) ο Χριστός παριστάνεται σε contrapposto 38, ένας νέος τύπος που επικρατεί τον 11ο και το 12ο αιώνα και βασίζεται σε αρχαία πρότυπα 39. Έτσι, ενώ βαδίζει προς τα δεξιά, μοιάζει να στέκεται απότομα για να σηκώσει τον Αδάμ, που βρίσκεται αριστερά έξω από τη σαρκοφάγο. Το εσωτερικό του σπηλαίου, η Εύα, που δέεται με ακάλυπτα τα χέρια, και οι μαρμάρινες σαρκοφάγοι, καθώς και οι προφητάνακτες Δαβίδ, Σολομών και ο Πρόδρομος, που εικονίζονται δεξιά, παραπέμπουν στη σχετική σκηνή του έπιστυλίου «των τριών ζωγράφων» (Εικ. 9). Το ιδιότυπο κλειστό στέμμα που φέρουν οι βασιλείς, το καμελαύκιον, όπως είναι γνωστό, χρησιμοποιείται συστηματικά την εποχή των Κομνηνών 40. Η σκηνή της Ανάληψης (Εικ. 2), παρά την αυθαίρετη συμπλήρωση που έχει δεχθεί στη δόξα του Χριστού, δεν διαφέρει ουσιαστικά από τη δόξα στο τετράπτυχο με Δωδεκάορτο (Εικ. 7) και στο επιστύλιο «των τριών ζωγράφων». Και στις δύο περιπτώσεις απουσιάζουν οι άγγελοι εκατέρωθεν της Παναγίας 41, ενώ για την απόδοση των αποστόλων κρατήθηκαν η διάταξη και οι συγκρατημένες στάσεις τους στο τετράπτυχο. Διαφοροποιημένο εμφανίζεται το πάνω τμήμα της σκηνής. Ο Χριστός ευλογεί και με τα δύο χέρια, χειρονομία που φαίνεται να προέρχεται από τη σκηνή της Ευλογίας των Αποστόλων 42. Οι στάσεις των δύο αγγέλων, που κρατούν τη δόξα και φορούν κόκκινα, κεντημένα με μαργαριτάρια υποδήματα, ξαναβρίσκονται στο επιστύλιο των «τριών ζωγράφων» 43. Η λιτή σκηνή της Πεντηκοστής (Εικ. 2) παραπέμπει στη σιναϊτική εικόνα με Δέηση και Δωδεκάορτο 44, καθώς και στο δισκάριο του μηνολογίου για το μήνα Μάρτιο 45. Δεν υπάρχουν κτίρια 46 ούτε το ημικύκλιο του ουρανού. Η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος δηλώνεται με τις πύρινες γλώσσες 47 πάνω στα κεφάλια των αποστόλων, οι οποίοι συνδιαλέγονται καθισμένοι αντικριστά, όπως 93 (12ος αι.), 140. Μ. Χατζηδάκης, Εικόνες έπιστυλίου άπό τό Άγιον"Ορος,ΑΧΑΕΔ' ( ), πίν. 82, σ. 391, σημ. 4, όπου και άλλα παραδείγματα. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ. 18 (β' μισό 1 Ιου αι.), 29 (β' ή γ' τέταρτο 12ου αι.). 37. Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ. 144, Πρβλ. τη μορφή του στον κώδικα Urb. gr. 2, φ. 260ν, C. Stornajolo, Omilie (υποσημ. 15), φ. 118, πίν. 90 στο ευαγγελιστάριο (του Φωκά), κώδικας Σκευοφυλακίου 1 Μεγίστης Λαύρας ( ), Γαλάβαρης,Χειρόγραφα (υποσημ. 20), εικ. 119' στη σιναϊτική εικόνα με Δέηση και Δωδεκάορτο, Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ. 57,59. Βοκοτόπουλος Βυζαντινές εικόνες, εικ. 18 στο δισκάριο του δίπτυχου μηνολογίου για όλο το έτος,μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 1), εικ. 17' στην τοιχογραφία στο κελλί του Αγίου Νεοφύτου στην Πάφο (1183), Α. και J. Stylianou, The Painted Churches of Cyprus, Λονδίνο 1964, εικ Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Βυζαντινές τοιχογραφίες (υποσημ. 26), εικ RbK Ι, λ. Anastasis, στ. 145 (E. Lucchesi-Palli). Κ. Weitzmann, SemKond 8 (1936), σ , 88. Hadermann-Misguich, Kurbinovo, σ Ό.π., σ Βλ. σχετικά, Ν. Γκιολές, Ή Ανάληψις τοϋ Χρίστου βάσει των μνημείων της Α' χιλιετηρΐόος,αθτγναι 1981, σ. 315 κ.ε. 42.Ό.π.,σ.282κ.ε. 43. Βλ. Γαλάβαρης, Ημερολόγιο (βλ. υποσημ. 10). Ανάλογα υποδήματα φορούν και οι άγγελοι στην ίδια σκηνή στο τετράπτυχο με Δωδεκάορτο (Εικ. 7). 44. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ Πρβλ. και την ψηφιδωτή παράσταση στη Νέα Μονή της Χίου, Μουρίκη, Νέα Μονή (υποσημ. 30), σ. 208, εικ , Πρβλ. και την ψηφιδωτή παράσταση του Οσίου Αουκά στη Φωκίδα, Diez - Demus, ό.π. (υποσημ. 36), πίν. XV. 218

10 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΣΙΝΑΪΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΚΟΜΝΗΝΕΙΟ ΤΕΤΡΑΠΤΥΧΟ φαίνεται από τις ζωηρές χειρονομίες τους 48. Ωστόσο, οι εκφραστικές φυσιογνωμίες των αποστόλων δείχνουν επηρεασμένες από τις αντίστοιχες στο τετράπτυχο με Δωδεκάορτο (Εικ. 8). Η Κοίμηση της Παναγίας (Εικ. 2) συμπίπτει εικονογραφικά με την ομώνυμη σκηνή στην εικόνα με Δέηση και Δωδεκάορτο, καθώς και στο τετράπτυχο (Εικ. 8), μόνο που οι απόστολοι είναι ένδεκα και οι ιεράρχες παραλείπονται, προφανώς από έλλειψη χώρου 49. Στο δεύτερο κεντρικό φύλλο η Δευτέρα Παρουσία (Εικ. 3), παρόλο που πιθανότατα αντιγράφει την παλαιότερη εικόνα με τις γεωργιανές επιγραφές 50, δεν βλέπομε τη σιναϊτική θέση ως προς την ταυτότητα ορισμένων αγίων που προτάσσονται των αντίστοιχων χορών στην παραπάνω εικόνα. Έτσι, στο χορό των προφητών προηγείται ο Δαβίδ αντί του Μωυσή, στο χορό των ασκητών ο Ευθύμιος αντί του Αντωνίου, στο χορό των αγίων γυναικών η Μαρία η Αιγύπτια, μεγάλο σύμβολο μετάνοιας και ασκητισμού, αντί της Αικατερίνης, και δίπλα της η αγία Βαρβάρα. Σύμπτωση υπάρχει στο χορό των μαρτύρων, όπου προηγείται ο Στέφανος, και των ιεραρχών, όπου προηγείται ο Χρυσόστομος. Αυτός ο υποκειμενισμός του ζωγράφου, εμφανής και στην επιλογή των αγίων στα ακραία φύλλα - συμπίπτουν με τους αγίους στους χορούς της Δευτέρας Παρουσίας - αντανακλά ασφαλώς τις προτιμήσεις του δωρητή, κάποιας ενδεχομένως εκκλησιαστικής προσωπικότητας. Μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι η απουσία του πλήθους των αμαρτωλών που συνήθως παρασύρει το πύρινο ποτάμι. Εδώ υπάρχουν μόνο μία σε μεγάλη κλίμακα γεροντική μορφή με λευκό μανδύα, που ωθείται από τους αγγέλους στα τάρταρα, και μία άλλη, νεότερη, που τον συνοδεύει. Να πρόκειται για το δούλο Αβραάμ της επιγραφής; Πολύ πιθανόν. Ο καλός ληστής στον Παράδεισο φέρει διάφανο περίζωμα, όπως ο Χριστός στη Σταύρωση. Στο αριστερό ακραίο φύλλο το Γενέσιον της Παναγίας (Εικ. 10) έχει τη σκηνογραφική λιτότητα της παράστα- σης σε εικόνες μηνολογίων 51. Το σεντόνι με τα κρόσσια υπάρχει στις σκηνές του επιστυλίου του αγίου Ευστρατίου 52 αλλά συναντάται και σε διάφορες παραστάσεις στο Παλέρμο 53 και στο Monreale 54. Από τους αγίους που περιλαμβάνονται στο φύλλο αυτό οι ιεράρχες ανακαλούν την παρουσία τους στον κώδικα Vat. gr. 1162, φ. 5 55, ο τρόπος όμως που κρατούν τα ευαγγέλια, καθώς και η διακόσμηση τους, δείχνουν επίδραση από μηνολόγια της μονής 56. Για τους τρεις ιαματικούς αγίους Κοσμά, Παντελεήμονα και Δαμιανό, το πρότυπο φαίνεται να ήταν η γνωστή σιναϊτική εικόνα που έχει χρονολογηθεί στο τέλος του 11ου αιώνα. Ο ζωγράφος διατήρησε και ενδυματολογικές λεπτομέρειες, όπως τις λεπτές μακριές ζώνες που συγκρατούν τους χιτώνες στη μέση 57. Στη σκηνή των Εισοδίων η συνομιλία του Ιωακείμ και της Άννας είναι μια σπάνια λεπτομέρεια που συναντάται και στις εκκλησίες της Παναγίας του Αράκου (1198) και του Αγίου Νικολάου της Στέγης στην Κύπρο 58. Τα φλεβωτά μαρμάρινα δάπεδα, ο τοίχος του βάθους και ο χώρος του Ιερού με τις ανοιχτές θύρες θυμίζουν μικρογραφίες των Ομιλιών του Ιακώβου από τη μονή Κοκκινοβάφου (κώδ. Vat. gr. 1162, φ. 8ν) 59. Από τους εικονιζόμενους αγίους η Βαρβάρα παραπέμπει στην αντίστοιχη ψηφιδωτή μορφή του Οσίου Λουκά στη Φωκίδα 60. Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι δεν έχει δοθεί έμφαση στην επιλογή σιναϊτικών αγίων, μολονότι, όπως φάνηκε από την εικονογραφική ανάλυση, το έργο αυτό έχει γίνει στο Σινά. Ίσως ο παραγγελιοδότης Αβραάμ της επιγραφής να διέμενε στο Σινά και ήθελε το συγκεκριμένο τετράπτυχο για ιδιωτική λατρεία και όχι ως προσφορά στη μονή. Η τέχνη του τετράπτυχου είναι αρκετά αδρή με ορισμένες αποκλίσεις από τους κομνήνειους κανόνες. Οι μορφές είναι κοντές και χονδρές, τα πρόσωπα βασανισμένα και το κακό σχέδιο έχει επηρεαστεί ακόμη περισσότερο από τις μεταγενέστερες επεμβάσεις. Τα μάτια είναι 48. Πα την εικονογραφία της σκηνής βλ. Α. Grabar, Le schéma iconographique de la Pentecôte, L'art de la fin de l'antiquité et du moyen âge, Ι, Παρίσι 1968, σ. 615 κ.ε. 49. Οι ιεράρχες απουσιάζουν επίσης από τη σκηνή της εκκλησίας Sumbulu στην Ιχλάρα της Καππαδοκίας, Μ. Restie, Die byzantinische Wandmalerei in Kleinasien, III, Recklinghausen 1967, πίν Hadermann-Misguich,/iure/novo, σ Σωτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ Ό.π., εικ Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 1), εικ Ό.π.,εικ Demus, Norman Sicily (υποσημ. 9), εικ. 42b. 54. Ό.π., εικ. 83,86b. 55. Stornajolo, Omilie (υποσημ. 15), εικ Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, εικ Σιοτηρίου, Εικόνες Σινά, εικ Stylianou, ό.π. (υποσημ. 38), εικ Stornajolo, Omilie (υποσημ. 15), εικ Ε. Στίκας, Τό οίκοοομικόν χρονικόν της Μονής τον Όσίον Λουκά Φωκίοος, Αθήνα 1970, πίν. 15 και 16. Πρβλ. και τη μορφή της αγίας Βαρβάρας στην εκκλησία του Χριστού στη Neredica, Τ. Velmans, La peinture murale byzantine à la fin du moyen âge, Παρίσι 1977, πίν. LXXI, εικ

11 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Εικ. 10. Το Γενέσιον της Παναγίας. Λεπτομέρεια της Εικ. 1 μικρά σαν κουκκίδες, η πινελιά μάλλον γρήγορη και υπάρχει μεγάλη ψυχική ένταση στις μορφές, που επιτείνεται και από το δραματικό παιγνίδι των άφθονων λευκών φώτων στις ενδυμασίες. Η παρουσία τους έχει καταλυτική επίδραση στο χρώμα, που ξεφεύγει κάπως από το κλίμα του 12ου αιώνα. Δεν υπάρχουν οι «toothpaste» πτυχώσεις αλλά κάποτε διαγράφονται μέλη του σώματος κάτω από το ένδυμα, όπως π.χ. στο Γενέσιον της Παναγίας (Εικ. 10). Στις σκηνές δεν υπάρχει βάθος. Το έδαφος ορίζεται από μια πολύ στενή λωρίδα εδάφους, ενώ υπάρχουν και κάποιες προτιμήσεις, σε χονδροκομμένη απόδοση, στοιχείων αγαπητών στην κομνήνεια ζωγραφική, όπως τα ζωγραφικά μάρμαρα με νερά. Η τεχνοτροπία είναι μικρογραφική και πολύ καλής ποιότητας, αν κρίνομε από το φύλλο με τη Δευτέρα Παρουσία, που δεν έχει υποστεί μεταγενέστερες επεμβάσεις, όμως η εκτέλεση των μορφών είναι άνιση στα τέσσερα φύλλα. Ενότητα ύφους χαρακτηρίζει κυρίως την παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας, όπου οι μορφές έχουν γίνει με πολύ λεπτότητα και έχει χρησιμοποιηθεί περισσότερο πράσινο χρώμα στο πλάσιμο. Αντίθετα, στα άλλα φύλλα η εκτέλεση μοιάζει λαϊκότερη, με πρόσωπα λιγότερο ή περισσότερο πλατιά, όπως στη σκηνή των Εισοδίων της Παναγίας, όπου το κεφάλι της Άννας είναι δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με των παρθένων (Εικ. 4). Το Δωδεκάορτο κινείται ανάμεσα στην τέχνη του τετράπτυχου με το ανάλογο θέμα και του επιστυλίου των «τριών ζωγράφων». Σκηνές, όπως η Γέννηση, η Υπαπαντή, η Μεταμόρφωση, η Έγερση του Λαζάρου, η Κοίμηση της Θεοτόκου κτλ., είναι μέσα στο κλίμα των σχετικών σκηνών του πρώτου, ενώ ο Ευαγγελισμός, η Ανάσταση και η Ανάληψη στο κλίμα των σχετι- Εικ. 11. Επιστνλιο «των τριών ζωγράφων». Το Γενέσιον της Παναγίας. κών σκηνών του δευτέρου. Όσον αφορά τις μορφές των ακραίων φύλλων, ειδικότερα του Γενεσίου (Εικ. 10) και των Εισοδίων της Παναγίας, είναι πολύ κοντά στις μορφές του «συντηρητικού» ζωγράφου στο επιστύλιο των «τριών ζωγράφων» (Εικ. 11). Και εδώ τα πρόσωπα είναι χονδροειδή, πλάθονται με ευρύτατη χρήση της πράσινης σκιάς, τα χαρακτηριστικά είναι τονισμένα και πεζά, το πλάσιμο ελεύθερο και πρόχειρο. Πρόκειται για μια ρωμαλέα ζωγραφική χωρίς μητροπολιτικό αέρα. Από το άλλο μέρος οι άγιοι των ακραίων φύλλων (Εικ. 1 και 4) διαθέτουν την ποιότητα των μορφών του τετράπτυχου, όπως φαίνεται από τις προτομές των ιεραρχών που βρίσκονται στα γωνιακά τμήματα, πάνω από τα τόξα των δύο κεντρικών φύλλων (Εικ. 6 και 7). Κοινός είναι και ο διάκοσμος στα ευαγγέλια που κρατούν. Το τετράπτυχο έχει γίνει στο Σινά, όπως φάνηκε από την εικονογραφική και τεχνοτροπική ανάλυση που προηγήθηκε. Ένα επιπλέον στοιχείο, που ενισχύει αυτή την άποψη, είναι και οι γνωστοί «περιστρεφόμενοι» φωτοστέφανοι των μορφών στα φύλλα με τη Δευτέρα Παρουσία και τα Εισόδια, που αντανακλούν το χρυσό, τυπικό χαρακτηριστικό των σιναϊτικών εικόνων. Στα δύο άλλα φύλλα, μετά το πέρασμα με βερνίκι, η λαμπε- 220

12 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΣΙΝΑΪΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΚΟΜΝΗΝΕΙΟ ΤΕΤΡΑΠΤΥΧΟ ρή επιφάνεια εξαφανίστηκε και προστέθηκε κόκκινη γραμμή στην περιφέρεια. Μπορεί να χρονολογηθεί γύρω στο 1200 με βάση και την παρουσία του κοσμήματος στην πίσω όψη των δύο τοξωτών φύλλων (Εικ. 12). Το κόσμημα αυτό έχει ήδη επισημανθεί στην ωραία κομνήνεια εικόνα με τον Ευαγγελισμό 61, η χρονολόγηση της οποίας τοποθετείται, κατά γενική αποδοχή, στο τέλος του 12ου αιώνα, στην εικόνα με την Κλίμακα του Ιωάννη 62 και στο τετράπτυχο με Δωδεκάορτο, έργα που επίσης μπορούν να χρονολογηθούν στο τέλος του 12ου αιώνα. Αν η διακόσμηση αυτή έχει σχέση με ορισμένο εργαστήριο δεν συνεπάγεται και ταυτότητα ζωγράφων, δεδομένου ότι το τετράπτυχο δεν έχει την ποιότητα πρωτευουσιάνικης δημιουργίας αλλά είναι μια τοπική αντιγραφή από συντηρητικό ζωγράφο σιναϊτικών έργων υψηλής στάθμης. JE. BP^^UL FWAJ t s a Γ *-^^ \ msw J/ßj^^i* Ε χο^( yiné fl* *".^M Εικ. 12. Το κόσμημα στην πίσω όψη των όνο ακραίων φύλλων τον τετραπτνχον με Δωδεκάορτο και Δευτέρα Παρονσία. Λεπτομέρεια. Mary Aspra-Vardavaki OBSERVATIONS ON A SINAI TETRAPTYCH OF THE LATE COMNENIAN PERIOD X he tetraptych (Figs 1-4) is not unknown to research. The leaves with the Last Judgement and the Presentation of the Virgin in the Temple were published, as independent of one another, by the Soterious, while K. Weitzmann's subsequent discovery of the two other leaves, with the Birth of the Virgin and the Dodecaorton, helped him to complete it. From the iconographie and stylistic study of the work it becomes clear that this was painted on Sinai and is the product of an inept copying of other Sinai icons, such as the tetraptych with Dodecaorton (Figs 5-8). Its art is quite crude, with certain deviations from Comnenian art: squat figures, tortured faces, poor drawing which has been affected even more by later interventions. Unity of style can be seen mainly in the representation of the Last Judgement, in which the 61. The Glory of Byzantium (υποσημ. 4), εικ Ό.π., εικ

13 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ figures are executed with finesse and more green has been used in the modelling. In contrast, the workmanship on the other leaves is more in the vein of folk art, with broad faces - sometimes more sometimes less - as in the scene of the Presentation of the Virgin in the Temple, in which the head of Anne is disproportionately large in relation to the countenances of the other figures. In general, the figures in the scenes on the end leaves are very close to those of the "conservative" painter on the architrave of "the three painters" (Fig. 11), which has been dated to the late twelfth or the early thirteenth century. The tetraptych can be dated around 1200 on the basis also of the presence of the ornament on the back of the two arched leaves. This ornament exists also on the icon with the Comnenian Annunciation, the dating of which to the late twelfth century is generally accepted, on that of the Ladder of John Climax and on the tetraptych with Dodecaorton (Fig. 12), works which can also be assigned to the late twelfth century. However, even if this ornament is associated with a particular workshop this does not necessarily imply that the identity of the painter is the same, given that the tetraptych is not of the quality of a Constantinopolitan creation but is a local copy of Sinai works of superior quality, made by a conservative painter. 222

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 193-202 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΠΡΩΙΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 151-158 ΑΘΗΝΑ 2008 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΦΟΡΗΤΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΩΣΕΩΣ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΜΕΓΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων»

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Αγαθονίκη ΤΣΙΛΙΠΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 365-384 ΑΘΗΝΑ 2001 Αγαθονίκη Δ. Τσιλιπάκου

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 16 (1991-1992), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar (1896-1990) Σελ. 185-208 ΑΘΗΝΑ 1992 Ε. Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014 Τηλ.: 99453428 Φαξ: 22531013 Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΔΕΛΙΚΗΠΟΥ Σωτήρης Νικολάου 99-697386

Διαβάστε περισσότερα

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Παναγιώτης ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 207-226 ΑΘΗΝΑ 2005 Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΡΙΤΖΟΥ ΣΤΟ ΣΕΡΑΓΕΒΟ.

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Φλώρα ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 257-266 ΑΘΗΝΑ 2003 Φλώρα Καραγιάννη Ο ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Η αγιογραφία, στην ελληνορθόδοξη παράδοση, είναι γνωστό πως έχει μεγάλη ιστορία, η οποία περιλαμβάνει σημαντικά έργα απ όλες της τις περιόδους.

Διαβάστε περισσότερα

Γινόμαστε ό,τι βλέπουμε

Γινόμαστε ό,τι βλέπουμε Γινόμαστε ό,τι βλέπουμε Οι ιερές εικόνες του Αγίου Νικολάου Πρόγραμμα Χορηγιών Εικονογραφίας "Φάση I - Ανατολή" Θεμιστοκλής Πέτρου Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο Ann Arbor, ΜΙ Γινόμαστε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗΝ ΤΙΜΗ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ: Αεροπορικά εισιτήρια Θεσσαλονίκη-Αθήνα-Τέλ. Αβίβ Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Φόροι αεροδρομίων, βίζα Ισραήλ. Διαμονή σε επιλεγμένα

ΣΤΗΝ ΤΙΜΗ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ: Αεροπορικά εισιτήρια Θεσσαλονίκη-Αθήνα-Τέλ. Αβίβ Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Φόροι αεροδρομίων, βίζα Ισραήλ. Διαμονή σε επιλεγμένα ΠΑΣΧΑ 2014 7 Μέρες 7-13 Απριλίου ΑΓΙΟΙ ΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΙΝΑ 1 η ΜΕΡΑ M.ΤΡΙΤΗ (7/4)ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ: Συγκέντρωση 18.00 μ.μ στο αεροδρόμιο Μακεδονία. Πτήση με Aegean Airlines A3 127 στις 20.45 μ.μ για Αθήνα. Συνάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑ 2014 ΑΓΙΟ ΦΩΣ ΑΓΙΟΙ ΤΟΠΟΙ 6 ΜΕΡΕΣ 16-21 ΑΠΡΙΛΙΟΥ

ΠΑΣΧΑ 2014 ΑΓΙΟ ΦΩΣ ΑΓΙΟΙ ΤΟΠΟΙ 6 ΜΕΡΕΣ 16-21 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑ 2014 ΑΓΙΟ ΦΩΣ ΑΓΙΟΙ ΤΟΠΟΙ 6 ΜΕΡΕΣ 16-21 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1η ΜΕΡΑ.M.ΤΕΤΑΡΤΗ (16/4)ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ: Συγκέντρωση 18.00 µ.µ στο αεροδρόµιο Μακεδονία. Πτήση µε Aegean Airlines A3 127 στις 20.45 µ.µ για Αθήνα. Συνάντηση

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Μονή της Μυρτιάς (εικ. 24), στο 23 ο περίπου χιλιόμετρο του δρόμου που οδηγεί από το Αγρίνιο στο Θέρμο, κοντά στη λίμνη Τριχωνίδα, είναι η παλαιότερη σε λειτουργία μονή στην Αιτωλία 1. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Λέγοντας παλαιοχριστιανική τέχνη εννοούμε την τέχνη που αναπτύχθηκε στους κόλπους της χριστιανικής θρησκείας από τους πρώτους χρόνους που εμφανίστηκε ο χριστιανισμός μέχρι τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινή εικόνα της Παναγίας δεομένης στην Καταπολιανή Πάρου

Βυζαντινή εικόνα της Παναγίας δεομένης στην Καταπολιανή Πάρου Βυζαντινή εικόνα της Παναγίας δεομένης στην Καταπολιανή Πάρου Αγγελική ΜΗΤΣΑΝΗ Τόμος ΚΓ' (2002) Σελ. 177-198 ΑΘΗΝΑ 2002 Αγγελική Μητσάνη ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΔΕΟΜΕΝΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΙΑΝΗ ΠΑΡΟΥ* ο

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ: ΔΥΟ ΜΟΝΑΣΤΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ*

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ: ΔΥΟ ΜΟΝΑΣΤΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ* ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ: ΔΥΟ ΜΟΝΑΣΤΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ* Αφορμή γι αυτή τη δημοσίευση αποτελούν κάποιες παρατηρήσεις που επικεντρώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Νικόλαος ΣΙΩΜΚΟΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 139-150 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δύο αμφιπρόσωπες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας στη Ρόδο

Δύο αμφιπρόσωπες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας στη Ρόδο Δύο αμφιπρόσωπες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας στη Ρόδο Μυρτάλη ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Περίοδος Δ', Τόμος Λ' (2009) Σελ. 199-214 ΑΘΗΝΑ 2009 Μυρτάλη Αχειμάστου-Ποταμιάνου ΔΥΟ ΑΜΦΙΠΡΟΣΩΠΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84)

Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84) Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84) Μανόλης ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ Δελτίον XAE 6 (1970-1972), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Παναγιώτη Μιχελή (1903-1969) Σελ. 205-232 ΑΘΗΝΑ 1972 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΊΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Χριστός Ελκόμενος επί σταυρού. Εικονογραφία και τυπολογία της παράστασης στη βυζαντινή τέχνη (4ος αι. - 15ος αι.)

Ο Χριστός Ελκόμενος επί σταυρού. Εικονογραφία και τυπολογία της παράστασης στη βυζαντινή τέχνη (4ος αι. - 15ος αι.) Ο Χριστός Ελκόμενος επί σταυρού. Εικονογραφία και τυπολογία της παράστασης στη βυζαντινή τέχνη (4ος αι. - 15ος αι.) Ανδρομάχη ΚΑΤΣΕΛΑΚΗ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 167-200 ΑΘΗΝΑ 1997 Ανδρομάχη

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

«Τὸ μὲν ποτήριον ὃ ἐγὼ πίνω πίεσθε». Σχόλιο στην εικόνα του αποστόλου Ιακώβου στη μονή της Πάτμου

«Τὸ μὲν ποτήριον ὃ ἐγὼ πίνω πίεσθε». Σχόλιο στην εικόνα του αποστόλου Ιακώβου στη μονή της Πάτμου «Τὸ μὲν ποτήριον ὃ ἐγὼ πίνω πίεσθε». Σχόλιο στην εικόνα του αποστόλου Ιακώβου στη μονή της Πάτμου Μυρτάλη ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 105-110 ΑΘΗΝΑ 2005 Μυρτάλη Αχειμάστου-Ποταμιάνου «ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Παρασκευή, 14 Μαΐου 2010 Πρωινή Συνεδρίαση ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡΜΑΚΟΛΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 14/3/2014 1 Ο ΗΛΙΟΣ ΜΑΣ Ο Ήλιος είναι ένα άστρο, όμοιο με τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Χαρίκλεια ΚΟΙΛΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 191-208 ΑΘΗΝΑ 2001 Χαρίκλεια Κοιλάκου

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ & ΔΙΑΚΑΙΝΗΣ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ & ΔΙΑΚΑΙΝΗΣ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ & ΔΙΑΚΑΙΝΗΣ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός Μεγάλης Παναγίας Νεαπόλεως ΚΥΡΙΑΚΗ ΒΑΪΩΝ Εσπέρας: Ώρα 5.30 μ.μ., Εσπερινός & Έξοδος Νυμφίου. Ώρα 7.30 μ.μ.,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

Παντελής Κώτσου H Kαστοριά και τα Βυζαντινά μνημεία της emagazine 24grammata.com 1

Παντελής Κώτσου H Kαστοριά και τα Βυζαντινά μνημεία της emagazine 24grammata.com 1 Η ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ Η Καστοριά, από τις πιο αξιόλογες πόλεις του ελληνικού χώρου για τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία της και τα πλούσια αρχοντικά της, είναι κτισμένη σε χερσόνησο

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο των Κυπρίων ζωγράφων είναι γήινο. Είτε παραστατική,

Το έργο των Κυπρίων ζωγράφων είναι γήινο. Είτε παραστατική, Άννα-Μαρία Παπαδάκη ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Το Πάθος και η Ανάσταση σε τρία έργα Κυπρίων ζωγράφων Το έργο των Κυπρίων ζωγράφων είναι γήινο. Είτε παραστατική, είτε αφαιρετική, η κυπριακή

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας

Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας Άγιος Θύρσος, Άγιος Φίλων, Απόστολος Ανδρέας από ναό Αγίας Τριάδας Ριζοκαρπάσου Εκκλησίες Αφέντρικας Χάρτης Leonida Attar (1542) Τουρκοκύπριοι και Τούρκοι στην Καρπασία

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β'

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β' ΜΕΡΟΣ Α' Πρόλογος Πατριάρχου Αλεξανδρείας κ.κ. ΠΕΤΡΟ Γ Ζ' 13 Πρόλογος Ηγουμένου Μονής Μαχαιρά Αρχιμαδρίτου ΑΡΣΕΝΙΟΥ... 15 Χρονικόν εορταστικών εκδηλώσεων Όκτακοσιετηρίδος Ιεράς Βασιλικής και Σταυροπηγιακής

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Bυζαντινό Μουσείο Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ'

Bυζαντινό Μουσείο Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ' Bυζαντινό Μουσείο Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ' 2 Καλωσορίσατε στο Πολιτιστικό Κέντρο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ. Ελπίζουμε η επίσκεψή σας στο Βυζαντινό Μουσείο του Κέντρου μας να είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΤΙΤΛΟΣ Συμπληρώστε τον πρωτότυπο τίτλο της Διδακτορικής διατριβής ΑΡ. ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ

ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΤΙΤΛΟΣ Συμπληρώστε τον πρωτότυπο τίτλο της Διδακτορικής διατριβής ΑΡ. ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ Πανεπιστημιούπολη, Κτήρια Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών 15784 ΑΘΗΝΑ Τηλ.: 210 727 5190, email: library@di.uoa.gr,

Διαβάστε περισσότερα

21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ

21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ 21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ Ι.Μ. Ανω Μονή Χρυσοπηγή Δίβρης Ι.Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου Κρεμαστής Ι.Μ. Αγ.Νικολάου Φραγκοπηδήματος Ι.Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου Σκαφιδιάς 22. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΙΩΤΙΔΟΣ & ΦΑΝΑΡΙΟΦΕΡΣΑΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές στα πειραματικά σχολεία.

Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές στα πειραματικά σχολεία. 1 Β θεματική ενότητα Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές στα πειραματικά σχολεία. Εικαστικές παρεμβάσεις στο μάθημα των Θρησκευτικών. Ζήκος Ε. Θωμάς, Δρ. Θεολογίας, καθηγητής θεολόγος Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του κοσμήματος

Η ιστορία του κοσμήματος ΚΟΣΜΗΜΑ Η ιστορία του κοσμήματος Πρώτα κοσμήματα Τα πρώτα κοσμήματα 40.000 χρόνια πριν. Λόγοι σύλληψης της ιδέας του κοσμήματος: Καλλωπισμός Προσέλκυση του άλλου φύλου Φυλαχτά Τα πρώτα υλικά: δόντια ζώων,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ*

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* Οι έρευνες που έγιναν, κυρίως κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, στη ζωγραφική τόσο του νεότερου

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *6301456813* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 Τ αστέρι που εικονίζεται σ αυτή την κάρτα είναι ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Έσπερος των αρχαίων, που ο λαός τον ονομάζει Αποσπερίτη. Το ίδιο άστρο, όταν προβάλλει την αυγή πριν ανατείλει

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο

Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο Ανδρομάχη ΚΑΤΣΕΛΑΚΗ Δελτίον XAE 18 (1995), Περίοδος Δ' Σελ. 129-138 ΑΘΗΝΑ 1995 Ανδρομάχη Κατσελάκη ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΤΖΑΝΕ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ* Xi.

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης

Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης Αναστασία ΔΡΑΝΔΑΚΗ, Λένα ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Αλεξάνδρα ΚΑΛΛΙΓΑ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΑ' (2000) Σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ωμοφόριον Ξενόγλωσσα Λατινικο Mafora, ή Mavors, ἤ Mafors, Σημασία:

ωμοφόριον Ξενόγλωσσα Λατινικο Mafora, ή Mavors, ἤ Mafors, Σημασία: ωμοφόριον Πέμπτη, 6 Ιουνίου 2013 4:32 μμ Σημασία: 1. Ιεαρατικον αμφιο του επισκόπου. Το ωμοφόριο είναι άμφιο του επισκόπου της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Είναι διακριτικό του βαθμού του και, σε περίπτωση που

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι.

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Κωνσταντίνος ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ Τόμος ΚΕ (2004) Σελ. 37-56 ΑΘΗΝΑ 2004 Κωνσταντίνος Μ. Βαφειάδης ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ 1 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΠ 12 ΕΛΠ 12 Απαντήστε σε τρία (3) από τα παρακάτω πέντε (5) θέματα. Θέμα 1. Το μυκηναϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ

Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ Ή πρόσφατη δημοσίευση των τοιχογραφιών του «Χρίστου» τής Βέροιας άπό τον καθηγητή Στ. Πελεκανίδη1 άποτελεϊ μια άπό τις σημαντικότερες προσφορές γιά

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση φωτός από συμπαγή δίσκο (CD)

Περίθλαση φωτός από συμπαγή δίσκο (CD) Περίθλαση φωτός από συμπαγή δίσκο (CD) Επίδειξη-Πείραμα Σκοπός Με την άσκηση αυτή θέλουμε να εξοικειωθούν οι μαθητές με τα φαινόμενα της συμβολής και περίθλασης, χρησιμοποιώντας ένα καθημερινό και πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Οι εικόνες του ζωγράφου Δανιήλ στην Άθυτο Χαλκιδικής και άλλα έργα του στο Άγιον Όρος και στα Άγραφα. Σχόλια και παρατηρήσεις

Οι εικόνες του ζωγράφου Δανιήλ στην Άθυτο Χαλκιδικής και άλλα έργα του στο Άγιον Όρος και στα Άγραφα. Σχόλια και παρατηρήσεις Οι εικόνες του ζωγράφου Δανιήλ στην Άθυτο Χαλκιδικής και άλλα έργα του στο Άγιον Όρος και στα Άγραφα. Σχόλια και παρατηρήσεις Αγγελική ΣΤΡΑΤΗ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 247-256 ΑΘΗΝΑ 2007 Αγγελική

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής «Ζωγραφική»

Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής «Ζωγραφική» Ζωγραφική Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής «Ζωγραφική» Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής Designer Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής Tux-Paint Η Γραμμή Μενού. Η Εργαλειοθήκη του

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του αγίου Νικολάου με βιογραφικές σκηνές. Ένα άγνωστο έργο του Γεωργίου Κλόντζα

Εικόνα του αγίου Νικολάου με βιογραφικές σκηνές. Ένα άγνωστο έργο του Γεωργίου Κλόντζα Εικόνα του αγίου Νικολάου με βιογραφικές σκηνές. Ένα άγνωστο έργο του Γεωργίου Κλόντζα Νανώ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 393-416 ΑΘΗΝΑ 2001 Νανώ Χατζηδάκη ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΥΚΑ ΑΣ Σ υ ν έ δ ρ ι ο Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò 16 &17 Ìáñôßïõ 2006 Συνδιοργάνωση: Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λευκάδας Σύλλογος Αρχιτεκτόνων

Διαβάστε περισσότερα