Διαφωτισμός και ονοματοδοσία στον ελληνικό κόσμο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαφωτισμός και ονοματοδοσία στον ελληνικό κόσμο"

Transcript

1 Διαφωτισμός και ονοματοδοσία στον ελληνικό κόσμο ΣΩΤΗΡΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, Υποψ. Διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ελλάδα 1. Εισαγωγή «Ἀρχὴ παιδεύσεως ἡ τῶν ὀνομάτων ἐπίσκεψις», σύμφωνα με τον Επίκτητο και σε μια τέτοια επίσκεψη θα προβούμε, με σημείο αναφοράς στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό και τις συνακόλουθες αλλαγές που συντελέστηκαν συνετελέσθησαν στην ονοματοδοσία. Προηγουμένως όμως, θεωρούμε απαραίτητη την επίσκεψη του ίδιου του ονόματος. Στην Οδύσσεια ο Αλκίνοος θεωρεί αυτονόητη την ύπαρξη του ονόματος καθώς κανείς δεν είναι ανώνυμος 1. Στον Αγαμέμνονα ο χορός συνδέει παρετυμολογικά, παρά ετυμολογικά, το όνομα της Ελένης, με τα δεινά που προκάλεσε η πανέμορφη γυναίκα 2. Το ίδιο το όνομα Ελένη λειτουργεί ως κάτοπτρο ζητημάτων που χρήζουν επισημάνσεως: πρόκειται για ένα όνομα αρχαίο ελληνικό, που υιοθετημένο από την εκκλησιαστική παράδοση ταυτίστηκε σε μεγάλο βαθμό μαζί της. Κατ αυτό τον τρόπο, το όνομα επιβίωσε στους αιώνες που ακολούθησαν την επικράτηση του χριστιανισμού, όταν το πλείστα των αρχαίων Ελλήνων ανθρωπωνύμια εξοβελίσθηκαν από το ονοματολόγιο των χριστιανών, ως συνακόλουθο εξάρτημα της αρχαίας θρησκείας. Όπως φαίνεται και μέσα από το ομηρικό απόσπασμα, το όνομα καθορίζει το άτομο προσφέροντάς του ουσιαστικά την ταυτότητα και την υπόστασή του 3. Το γεγονός πως στο λόγο του Δημοσθένη Πρὸς Βοιωτόν. Περὶ τοῦ Ὀνόματος, αναφύεται για πρώτη φορά ζήτημα νομικής προστασίας και κατοχυρώσεως του ονόματος, επιβεβαιώνει την ηθική αξία και κυρίως τον λειτουργικό ρόλο του σε μια ευνομούμενη πολιτεία 4. Ως εκ τούτου, η ιστορική γλωσσολογία αποτελεί, πέρα από αυτόνομο κλάδο της γλωσσολογίας, μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες διακλαδώσεις της Επιστήμης της Κλειούς, εφόσον η αλλαγή στη γλώσσα θεωρείται βαρόμετρο άλλων φαινομένων ιστορικής αλλαγής 5. Σημειωτέον, πως, καθώς τα επώνυμα καθιερώθηκαν μόνο μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, με το Βασιλικό Διάταγμα «περὶ τῆς ἀρμοδιότητος τῶν Νομαρχῶν καὶ περὶ της κατά Νομαρχίας υπηρεσίας» του , κατά την προηγούμενη περίοδο τα βαφτιστικά ονόματα ήταν εκείνα που βασικά προσδιόριζαν το πρόσωπο, ενώ τα επίθετα ή τα παρωνύμια λειτουργούσαν μάλλον βοηθητικά

2 2. «Τῶν ἁγίων ἀνδρῶν τῶν ἀρετῇ διαλαμψάντων» προσηγορίαι «Μὴ τοίνυν μηδὲν ἡμεῖς τὰς τυχούσας προσηγορίας ἐπιτίθωμεν τοῖς παισίν, μηδὲ τῶν πάππων, καὶ τῶν ἐπιπάππων, καὶ τῶν πρὸς γένος διαφερόντων τὰς ὀνομασίας αὐτοῖς χαριζώμεθα, ἀλλὰ τῶν ἁγίων ἀνδρῶν τῶν ἀρετῇ διαλαμψάντων, τῶν πολλήν παρρησίαν πρὸς τὸν Θεὸν ἐσχηκότων», συνιστούσε ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στους χριστιανούς, τον τέταρτο αιώνα 8. Κατ αυτό τον τρόπο η ελληνική ονοματοθεσία έδωσε τη θέση της στην εκκλησιαστική, η οποία εξελίχθηκε σε καθεστώς στον ελληνικό χώρο 9. Δεν εξαφανίστηκαν εντελώς τα αρχαία ελληνικά ονόματα, αλλά η περιορισμένη παρουσία τους, αποτελούσε την επιβεβαίωση του κανόνα 10. Το παιδί, επομένως, λάμβανε το όνομα του Αγίου, ώστε να τελεί υπό την προστασία του και να φωτίζεται από τη χάρη του 11. Σε εποχές όπου η νοσηρότητα ήταν μεγαλύτερη, και κομπογιαννίτες ευαγγελίζονταν θαυματουργές θεραπείες και μοσχοπουλούσαν μαντζούνια, με ενίοτε μοιραία κατάληξη, η εξάρτηση από τους προστάτες και θεραπευτές Αγίους ήταν ακόμα μεγαλύτερη και τα ταξίματα τρόπος ζωής 12. Ως εκ τούτου δεν είναι σπάνιο και το φαινόμενο αναζήτησης εκκλησιαστικής εορτής, για ονόματα ερανισμένα από άλλες πηγές 13. Τέτοια πηγή είναι και η Αρχαία Ελλάδα, της οποίας οι θεοί, οι ήρωες και οι σοφοί μεταβλήθηκαν σε Αγίους, με εκκλησία και ημέρα επιτελέσεως μνήμης. Στο έργο του Περὶ Ἡρώων, Στρατηγῶν, Φιλοσόφων, Ἁγίων καὶ ἄλλων ὀνομαστῶν ἀνθρώπων, ὁποῦ ἐβγήκασιν ἀπὸ τὸ νησὶ τῆς Κύπρου, ο Νεόφυτος Ραδινός μνημονεύει ανάμεσα στους αγίους και τους εξής: Αλέξανδρο, Αριστίωνα, Αρκάδιο, Αριστόβουλο, Ιππόλυτο, Νέστωρα και Νικάνωρα 14. Άλλος παράγων σύνδεσης της ονοματοδοσίας με την εκκλησιαστική παράδοση ήταν και εξακολουθεί να είναι η ύπαρξη των τοπικών ή πολιούχων Αγίων 15. Άλλωστε, τα ονόματα Ιωάννης, Μαρία, Άννα και τα παράγωγά τους είναι προσφιλέστατα στον ελληνικό χώρο, παρά τις εβραϊκές ρίζες του. Είναι προφανές, δηλαδή, πως το χριστιανικό περίβλημα υπερτερεί σε σημασία της προελεύσεως 16. Στον ελληνικό χώρο το καθεστώς της θρησκευτικής ονοματοθεσίας, σύμφυτο θα λέγαμε με το Βυζαντινό πολιτισμό, διερράγη μόνο με την είσοδο στους Νέους Χρόνους και τον σύμφυτο με αυτούς Διαφωτισμό 17. Θα έγραφε ο Παπαζαφειρόπουλος στα 1887: «Οὐ προ πολλοῦ δὲ λαμβάνονται καὶ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ ὀνόματα, ἐν ᾦ πρὸ τοῦ 1821 ἀσεβὲς ἐθεωρεῖτο νὰ φέρῃ τὶς ὄνομα ἀρχαίου ἕλληνος, καὶ ἐκ τούτου σπανιώτατα ἀπαντᾷ ἐπὶ τουρκοκρατίας τοιοῦτον» 18. Στην Ευρώπη από την άλλη, η ανακάλυψη των αρχαίων ελληνικών ονομάτων είχε συντελεστεί ήδη από τον 15 ο αιώνα, ως αποτέλεσμα των τάσεων της Αναγέννησης. 242

3 3. Αρχαία Ελλάδα Ευρώπη Έλληνες: Μια σημαίνουσα τριλογία Στην Ευρώπη, η επανεμφάνιση των αρχαίων ελληνικών και των λατινικών ονομάτων υπήρξε καταρχήν κατ αρχάς φαινόμενο της ιταλικής Αναγέννησης και προνόμιο ή γνώρισμα των ανωτέρων κοινωνικών τάξεων. Στο κατώφλι του 15 ου αιώνα, τα ονόματα Αγαμέμνων, Μινέρβα, Ολυμπία, Κασσάνδρα, Αινείας, Αριστοτέλης, Ηρακλής, Καίσαρ, Ρωμύλος, Αλέξανδρος και Αννίβας παρουσιάστηκαν ξανά στην ιταλική ανθρωπωνυμία. Ωστόσο η παρουσία αυτή κατέστη επιβλητική μόνο στα μέσα του 19 ου αιώνα. Το φαινόμενο της αρχαίας ελληνικής ονοματοδοσίας εξελίχθηκε μαζί με τις άλλες αναγεννησιακές τάσεις και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες: στη Γαλλία, στη Βρετανία και στην Ολλανδία, όπου τρανό παράδειγμα α- ποτελεί ο Gerrit Gerritszoon ( ), ο γνωστός μας Desiderius Erasmus Roterdamus ή πιο απλά Έρασμος. Ο Johannes Hausschein ( ) έγινε Οικολαμπάδιος και ο συνεργάτης του Λούθηρου Philipp Schwarzerde ( ) μεταφράστηκε σε Μελάγχθων 19. Σημειωτέα είναι και η υιοθέτηση ενός αρχαίου ελληνικού ονόματος, μαζί με το βαπτιστικό 20. Οι αναγεννησιακές καταβολές του φαινομένου είναι απόλυτα κατανοητές, αν αναλογιστούμε τη στροφή των λογίων της Αναγέννησης και του Ουμανισμού στην αρχαιότητα για την εύρεση προτύπων διανόησης 21. Στη Γαλλία αποφασιστικό ρόλο στην καλλιέργεια της αρχαίας ελληνικής παιδείας διαδραμάτισαν, τον 16 ο αιώνα, ο Έρασμος, ο Guillaume Budé και ο Zack Amyot. Στο Παρίσι ήταν που ο Έρασμος διατύπωσε, στα 1501, τις απόψεις του για την υπεροχή της ελληνικής παιδείας έναντι της λατινικής, εξηγώντας πως «στους Λατίνους συγγραφείς δεν ανακαλύπτεις παρά ρυάκια και ρηχές λίμνες, ενώ στους Έλληνες χρυσόρρυτες πηγές και χρυσά ποτάμια» 22. Κατά τον 17 ο και τον 18 ο αιώνα οι εκπρόσωποι του Διαφωτισμού, κήρυκες του ορθού λόγου και πολέμιοι της θρησκοληψίας, προέβαλαν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό ως πρότυπο κοσμικού πολιτισμού, απελευθερωμένου από τα θέσφατα της Βίβλου και τους Έλληνες ως εκείνους που πρώτοι ανακάλυψαν το πνεύμα και χαλιναγώγησαν το παράλογο 23. Στην Αρχαία Ελλάδα έστρεψαν το βλέμμα και οι αστοί ηγέτες της Γαλλικής Επανάστασης για να ερανιστούν πρότυπα ήθους (σεμνότητα) και διοίκησης (Σπάρτη) αλλά και ονόματα 24. Ο 19 ος αιώνας βρήκε την Ευρώπη έτοιμη να μετουσιώσει σε πολιτισμό και πολιτική πράξη την ελληνική κληρονομιά της και τους Έλληνες να δρέπουν, κατά την Επανάσταση, ως αντίδωρο της προσφοράς τους ίσως, το φιλελληνισμό 25. Λάμβαναν όμως οι Έλληνες και την απογοήτευση ή και την περιφρόνηση για την κατάσταση στην οποία εξέπεσαν. Οι ιδέες, η παιδεία, ο θαυμασμός και η περιφρόνηση, όλα εξ Εσπερίας 243

4 εκπορευόμενα, δημιούργησαν μια συνισταμένη που οδήγησε στο νεοελληνικό διαφωτισμό και στη συνακόλουθη ελληνική αρχαιωνυμία. 4. Διαφωτισμός και Ιστορία Σύμφωνα με τον Πασχάλη Κιτρομηλίδη, κατά το διάστημα «η ελληνική συνείδηση, με τη στάθμιση του κανονιστικού της περιεχομένου και την κριτική αποτίμηση του κοινωνικού της περιβάλλοντος, υπό το φως των ιδεών του Διαφωτισμού, επιτέλεσε τη μετάβαση από το στάδιο της παράδοσης σε εκείνο της νεωτερικότητας» 26. Μια τέτοια μετάβαση συντελέστηκε και στο επίπεδο των ονομάτων. Κατ αυτό τον τρόπο, πλάι στα παραδοσιακά ονόματα, τα ερανισμένα από την εκκλησιαστική παράδοση, εμφανίστηκαν και ονόματα ερανισμένα από το αρχαιοελληνικό παρελθόν. Υπήρξαν τα ονόματα τα βαφτιστικά, μία έκφραση ή ένα εργαλείο της «κατάκτησης του κόσμου της ιστορίας», η οποία αποτελούσε ουσιώδη συνιστώσα της πνευματικής εμπειρίας του Διαφωτισμού 27. Στο πλαίσιο του Διαφωτισμού οι Έλληνες άρχισαν να ανακαλύπτουν τους ιστορικούς τους δεσμούς και να επιζητούν την επανασύνδεσή τους με το αρχαίο τους παρελθόν. Μέσα από την μελέτη της ιστορίας ανακάλυψαν και τα ονόματα των μακρυνών εκείνων προγόνων, που με τον πολιτισμό τους κατέκτησαν την οικουμένη. Η αίσθηση της συνέχειας αποζητούσε τρόπους έκφρασης, τεκμήρια ουσιαστικά, πέρα από την επίγνωση του γεγονότος ότι οι Νεοέλληνες ζούσαν στον ίδιο χώρο και μιλούσαν την ίδια γλώσσα με τους αρχαίους 28. Το καινούριο έπρεπε να προβληθεί ως οικείο, ο θρύλος να ταυτιστεί με το παρελθόν 29. Η σφυρηλάτηση της νεοελληνικής συνείδησης περνούσε μέσα από την αναβίωση του αρχαιοελληνικού παρελθόντος και την ενεργητική έκφραση της συνέχειας. Η ίδια η αναβίωση του αρχαιοελληνικού πνεύματος προϋπέθετε την απαγκίστρωση από το θρησκευτικό παρελθόν, γεγονός που θα επέτρεπε στην έκφραση και την σκέψη να κινηθούν με ενάργεια σε νεωτερικές ατραπούς. Δια της φοιτήσεως σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια αλλά και σε πρότυπα εκπαιδευτήρια στον ελληνικό χώρο, οι Έλληνες γίνονταν κοινωνοί των ιδεών του Διαφωτισμού 30. Γράφοντας για την Ελλάδα στο μεταίχμιο δύο αιώνων (18 ος -19 ος ), ο Γάλλος περιηγητής François Pouqueville θα σημείωνε την ύπαρξη Ελλήνων «σοφών διαπρεπών» και πολλών Ελλήνων που «μιλάνε αρχαία ελληνικά όπως στα ένδοξα χρόνια της Αθήνας», παραβάλλοντας με την αμάθεια των προηγούμενων χρόνων 31. Στα σχολεία η Ιστορία διεκδικούσε τη θέση της πλάι στην Οκτώηχο και το Ψαλτήρι, ώστε οι Έλληνες να αρχίσουν «νέαν ζωήν» 32. Καθώς η ιστορία συνέδεε το παρόν με το παρελθόν και καθώς οι κοινωνοί της ιστορικής γνώσης πίστευαν ολοένα και περισσότερο 244

5 στη σύνδεση αυτή, η επιβεβαίωση της τελευταίας ήταν το φυσικό επακόλουθο. Το όχημα για την επιβεβαίωση ήταν η μίμηση, η οποία αναζήτησε ποικίλους διαύλους. Η αλλαγή στην ονοματολογία ήταν ένας τέτοιος δίαυλος. Το γεγονός πως το παιδί θα λάμβανε το όνομα του θεού ή του ήρωα, της θεάς ή της μούσας δεν σήμαινε απλά τη συγγένεια αλλά υποδήλωνε παράλληλα τη σφοδρή επιθυμία εκδήλωσης των αρετών των προγόνων. Η μελέτη της ιστορίας θεωρήθηκε εργαλείο αγωγής των πολιτών και η πολύμορφη ένταξη ψηφίδων ιστορίας στο καθημερινό γίγνεσθαι ακολούθησε. Και έτσι, οι Έλληνες, που στην πλειονότητά τους αγνοούσαν, στα 1700 και τα ονόματα ακόμα των επιφανών προγόνων τους, ένα αιώνα αργότερα έδιναν στα παιδιά τους τα ονόματα αυτά με την ελπίδα να καταστούν άξιοι απόγονοί τους. Κατά την περίοδο το πλήθος των αρχαιογνωστικών πηγών και των ιστοριών που έκανε την εμφάνισή του στον ελληνικό κόσμο παγίωσε τη συναίσθηση της συνέχειας 33. Κι όμως, παρά τους αδιαμφισβήτητους δεσμούς των νέων Ελλήνων με τους αρχαίους προγόνους, παρά την αναγόρευση της Ελλάδας σε κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, σεβαστή μερίδα των ξένων περιηγητών εξακολουθούσε να κατηγορεί τους νέους Έλληνες για βαρβαρότητα και εκφυλισμό 34, ενώ και η εικόνα του «bon Turc» ήταν από τον 18 ο αιώνα δημοφιλής 35. Οίκτιραν, οι Ευρωπαίοι τους Έλληνες, διότι εν πολλοίς αγνοούσαν το αρχαίο τους παρελθόν. Ήταν οι κάτοικοι του χώρου που άλλοτε ήκμαζε ο πολιτισμός, ένας λαός που απώλεσε την ιστορική του μνήμη 36. Ακόμα και φιλέλληνες όπως ο Λόρδος Byron δεν έκρυβαν τη θλίψη τους για την κατάντια 37. Ωστόσο, αντιμέτωποι με την απαξίωση ή και τις προσβολές των Ευρωπαίων οι κατηγορούμενοι αντέδρασαν δυναμικά. Το 1814, ο συγγραφέας της Ἀπολογίας Ἱστορικοκριτικῆς μνημόνευσε αρχαίους, βυζαντινούς και μεταγενέστερους Έλληνες που προσέφεραν τα μέγιστα στη διανόηση «διὰ νὰ συντριφθῶσι τὰ πληκτικὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Ἀββᾶ ἀφ οὗ στηριζόμενος εἰς ἀθεμελίωτα στηλιτεύματα, καὶ πάντη ἀνίσχυρα, φανερώνει τὸν ἑαυτόν του ἅμουσον καὶ ἀπαίδευτον πρὸς τὰ τῆς Ἱστορίας» 38. Στα 1869, δε, ο Κωνσταντίνος Σάθας κατέγραψε με αποστροφή θέσεις, που στα τέλη του δεκάτου ογδόου αιώνα είχε διατυπώσει ο Pauw στα Ενώ πολλοί περιηγητές περιέγραφαν μετά βδελυγμίας το σκέλεθρο της άλλοτε λαμπρής Ελλάδος, το ίδιο το ελληνικό γένος θεμελίωνε στις κολυμβήθρες τον αντίλογό του. Ερανιζόμενο τα ονόματα της πλειάδος των θεών, των σοφών και των ηρώων της ένδοξης αρχαιότητος το άδοξο εκπεπτωκώς έθνος ήλπιζε να αποκαταστήσει τους διαρρηγμένους δεσμούς του με εκείνους. Σαν να αισθανόταν ο καθένας ξεχωριστά πως έπρεπε να συμμετάσχει σε μια αποστολή εθνική αναβίωσης ή ανακαίνισης. Αυτή η συμμετοχή θα μπορούσε να λογιστεί και ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ για τον περιβόητο εκφυλισμό στους αιώνες της δουλείας. Άλλωστε, πρέπει να τονιστεί, πως γι αυτό τον ξεπεσμό δεν ήταν απολύτως υπεύθυνοι οι Έλληνες, αλλά ήταν η έκπτωση αυτή αναπόφευκτη συνέπεια της ζοφερής και οπωσδήποτε παράνομης όπως εξηγούσαν οι ίδιοι οι Έλληνες αλλά και Ευρωπαίοι παρατηρητές κυριαρχίας των Οθωμανών 40. Το 1761 ο Ιώσηπος Μοισιόδαξ καλούσε τους Έλληνες «νὰ ἀνακαλέσουν τὰς μούσας» 41. Η ανάκληση των Μουσών συνετελέσθη δια της παιδείας αλλά και δια της επαναφοράς των ονομάτων τους. Βρισκόταν, λοιπόν, η ανακαίνιση του ονομαστι- 245

6 κού σε συνάρτηση με την αντίδραση στον εκφυλισμένο ελληνικό λαό των Ευρωπαίων 42. Εύστοχα επομένως η ροπή συνδέεται και με την προσπάθεια ενίσχυσης του φιλελληνισμού δια της κρούσεως των ευαισθήτων χορδών της ευρωπαϊκής διανοήσεως 43. Η επαναφορά των αρχαίων ονομάτων έλαβε, όπως θα δούμε, χαρακτήρα διελληνικό, το ρεύμα της αλλαγής της ονοματοδοσίας παρέσυρε με τη ζείδωρη πνοή του πέρα από την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα, τη Μακεδονία, την Ήπειρο, την Κύπρο, τη Σμύρνη και την Καππαδοκία. 5. «Ἰδοὺ τώρα, δὲν εἷναι τὸ ὄνομα σου πλέον Ἰωάννης, ἢ Παῦλος κτλ. ἀλλ εἶναι Περικλῆς, ἢ Θεμιστοκλῆς ἢ καὶ Ξενοφῶν» Ήδη στα 1803, ο Αδαμάντιος Κοραής, σε ομιλία του στη Societé des Observateurs de l homme στο Παρίσι τόνισε την αφύπνιση της εθνικής συνείδησης των Ελλήνων, προβάλλοντας ως τεκμήριο και την αλλαγή στην ονοματοδοσία των πλοίων. Ονόματα μεγάλων ανδρών της αρχαιότητας όπως Θεμιστοκλής και Ξενοφών είχαν υποκαταστήσει αυτά των Αγίων 44. Πράγματι, τα πλεούμενα αποτέλεσαν ίσως τον πρώτο φορέα της μεταβάπτισης, ίσως για να δοκιμαστούν οι αντοχές της ρηξικέλευθης τάσης έναντι της καθεστηκυίας ονοματολογικής τάξης 45. Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να επισημάνουμε έναν άλλο πρώιμο φορέα αρχαιοελληνικής ονοματοθεσίας τα προεπαναστατικά έντυπα. Το 1811 κυκλοφόρησε στη Βιέννη ο Λόγιος Ἑρμῆς και το 1819 κυκλοφόρησαν τέσσερα ωκύμορα περιοδικά: η Ἀθηνᾶ και Τὸ Μουσεῖον στο Παρίσι, η Καλλιόπη στη Βιέννη και η Ἶρις στο Λονδίνο 46. Λίγο μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους έκαναν την εμφάνισή τους η Ἀθηνᾶ (1831) ο Ἀπόλλων (1831) και ο Τριπτόλεμος (1833). Η τάση αυτή, της αρχαιοελληνικής τυπωνυμίας, διατηρήθηκε φθίνουσα έστω καθ όλο τον 19 ο αιώνα 47. Για να επιστρέψουμε στον Κοραή, επισημαίνουμε πως ο ίδιος, στα «Προλεγόμενα» της Γεωγραφίας του Στράβωνος τόνισε: «Ἐὰν ἓν ἀπὸ τῆς παρακμῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ γένους τὰ σημεῖα ἦτο καὶ ἡ ἀγάπησις τῶν Ῥωμαϊκῶν ὀνομάτων, ἐξεναντίας ἓν ἀπὸ τα σημεῖα τῆς ἐνεργουμένης σήμερον ἀναγεννήσεως αὐτοῦ πρέπει νὰ λογίζεται ὁ ζῆλος τῶν Ἑλληνικῶν ὀνομάτων Ἐπαινετὸν ἔργον ἐργάζονται ὅσοι γονεῖς θέτουσιν εἰς ἀκόμη ἀνονόμαστα τέκνα ὀνόματα Ἑλληνικὰ καὶ Ἑλλήνων ὄχι τυχόντων, ἀλλὰ τῶν ἀξιεπαίνων Πλὴν ὅμως τούτου, ἡ ἀλλαγὴ τοῦ ὀνόματος εἰς τί χρησιμεύει δὲν ἐξεύρω.. Ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀληθῶς φρονήματα Ἑλληνικά, ἡ μετονόμασις εἶναι μωρὰ ἀλαζονεία...» 48. Ως τεκμήριο αδιάσειστο της ενότητας της ελληνικής πνευματικής παράδοσης προβλήθηκε η γλώσσα 49. Ό- πως εξηγούσε ο Κωνσταντίνος Κούμας στα 1813, παρά το γεγονός ότι η ομιλούμενη ελληνική γλώσσα «δὲν 246

7 ταυτίζεται μὲ τὴν παλαιάν εἶναι δὲ θυγάτηρ ἐκείνης, καὶ διέσωσε πολλᾶ ἐκ τῶν μητρικῶν ἀγαθῶν της» 50. Ήταν βέβαια η άποψη του Κούμα πολύ πιο λογική, πιο διαφωτιστική, από την ρομαντική, θα λέγαμε, πρόταση ενός Αθηναίου, που στα 1833 πρότεινε την αναβάπτιση των ηρώων της Επανάστασης, να ονομαστούν δηλαδή ο Καραϊσκάκης Λεωσθένης, ο Μπότσαρης Νικόστρατος, ο Τσόκρης Θράσυλλος και Ραζικότσικας Πολύξενος 51. Τότε ακριβώς, στα 1833, ο Κούμας, αφού επαινούσε την κόρη του Ελένη Κατακουζηνού που «ἐφιλοτιμήθη» να δώσει στα παιδιά της τα ελληνικά ονόματα Πηνελόπη, Χαρίκλεια, Αλέξανδρος, Αχιλλέας, Σοφία και Δημοσθένης τόνιζε πως «εἶναι ὄνειδος τῶν ὀνοματοθετῶν ὅταν οἱ ὀνομαζόμενοι μείνουν ἀπαίδευτοι, καὶ ἑτώσια ἄχθη ἀρούρης.» 52. Στα 1823 μια άλλη λόγια της εποχής, η Ζακυνθινή Ελισάβετ Μουτζά-Μαρτινέγκου επαινούσε την ξαδέλφη της Αγγελική Κοργιαλένιου για την επιλογή του ονόματος Πηνελόπη για την κόρη της και παράλληλα εξέφραζε την ευχή το παιδί να μοιάσει, με την κατάλληλη διαπαιδαγώγηση, στην ενάρετη και φημισμένη Πηνελόπη 53. Πράγματι, η κόρη της Αγγελικής αποτέλεσε την καθ όλα άξια σύζυγο του Ανδρέα Λασκαράτου 54. Τη θέση του Κούμα για τη συμφωνία ονόματος και προσώπου, την έγνοια του για το διασυρμό των ονομάτων των αρχαίων και τη γελοιοποίηση των συγχρόνων, εξέφρασε στα 1815 και ο Ιωάννης Βηλαράς σε επιστολή του στον Γεώργιο Καλαρά: «Καθε πραγμα στον κερο του Το ονομα δεν κανη το πραγμα ξεχορηστα τα ασηνηθηστα ονοματα στ αφτηα του λαου, ηνε σαν τ ασηνηθηστα φορεματα στα ματηα» 55. Σαν να θεωρούσε άκαιρο ο Βηλαράς το "κίνημα" της ανακαίνισης των ονομάτων όπως ο Κοραής και άλλοι στοχαστές θεωρούσαν παράκαιρη και πρόωρη την επανάσταση εξαιτίας της δουλοπρέπειας, της δεισιδαιμονίας και βαρβαρότητας των ηθών 56. Τα ονόματα δεν θα αποτελούσαν το όχημα για την ταύτιση με τους προγόνους, ούτε και θα απέσειαν τις κατηγορίες των ξένων, εφόσον ο λαός εξακολουθούσε να βρίσκεται υπό το κράτος της αμάθειας. Αντιθέτως, οι κακομοίρηδες ρακένδυτοι ομώνυμοι των ηρώων θα προκαλούσαν τη χλεύη και τον γέλωτα. Πάντως οι συστάσεις του Βηλαρά δεν μείωσαν τον ζήλο του Καλαρά, που δύο περίπου χρόνια αργότερα έγραψε στον Χριστόδουλο Κονομάτη: «απόχτισα πεδί εδό κε πενίντα ιμέρες, αν μπορέσο, θα το ονομάσω Αρμόδιον αν κάμο κε άλλο, θα βάλο το όνομα του Αριστογίτονα. αν γένι κορίτζι, θα το βαφτίσο λέενα. κτλ. όταν ακούο τον Αριστίδιν του φίλου κιρ Θεοχαράκι, τον Τιμολέοντα τον βαφτιστικόν μου, κε τιν Ξανθίπιν τιν αναδεκσιμιά μου μου φένετε, πος δεν ίμε μοναχός στιν Ελλάδα» 57. Κόρη δεν γέννησε ο Καλαράς αλλά οι δύο γιοι του Καλαρά έλαβαν τα ονόματα Αριστογείτονας και Αρμόδιος 58. Προβληματίζει τον αναγνώστη το «αν μπορέσο» του Κορίνθιου επιστολογράφου. Ίσως η απάντηση να βρίσκεται στη μήνιν του κλήρου προς τα καινά δαιμόνια. Ένας από τους πλέον ένζηλους θιασώτες της αρχαιοελληνικής ονοματοθεσίας υπήρξε ο πολυγραφότατος Τρικαλινός ιατρός, δάσκαλος και κληρικός Διονύσιος Πύρρος ο Θεσσαλός 59. Ζώντας σε Ανατολή και Δύση 247

8 και συνδυάζοντας την ιδιότητα του ιατροφιλοσόφου με εκείνη του εκκλησιαστικού αξιωματούχου ο Πύρρος ήταν ένας από τους πλέον συνειδητοποιημένους λάτρεις της ελληνικής αρχαιότητας. Στη Χειραγωγία Παίδων, που εξέδωσε στη Βενετία το 1810 τόνισε: «Καὶ ἄν τὶς νέος ἔχῃ ὄνομα ἢ Ῥωμαϊκόν, ἢ Ἑβραϊκόν, ἢ Ῥωσσικόν, ἢ Ἀραβικόν, πρέπει εὐθὺς νὰ τὸ ἀλλάξῃ, καὶ νὰ ὀνομάζηται μὲ ὄνομα Ἑλληνικόν, τουτέστιν ἢ Μιλτιάδης, ἢ Θεμιστοκλῆς, ἢ Ἀχιλλεύς, ἢ Θησεύς, ἢ Ἀλέξανδρος, ἢ Πλάτων, ἢ Δημοσθένης, κ.τ.λ. καὶ τότε ἕνας νέος ἀλλάζων τὸ ὄνομά του θέλει ἐντρέπεται νὰ μὴν ἔχῃ καὶ τὰ ἔργα τῶν προγόνων του» 60. Ο ίδιος, τρία περίπου χρόνια αργότερα στην Αθήνα ανέλαβε να αναβαπτίσει τους μαθητές του: «Ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἔκαμα εἰς τὴν σχολήν μου μίαν ἀκαδημίαν, ὅπου ἦλθον ὅλοι οἱ μαθηταὶ καὶ οἱ ἄρχοντες τῆς πόλεως, τότε εἷς γραμματεύς ἐπροσκάλει τὸν μαθητὴν κατ ὄνομα, καὶ αὐτός επαρασταίνετο εὐθύς, ἐγὼ δὲ λαβὼν ἕνα κλάδον τῆς δάφνης, καὶ ἐλαίας τὸν ἔδιδον εἰς τὸν μαθητήν, ἐνταυτῷ τῷ ἔδιδον ἐγγράφως, καὶ τῷ ἔλεγον, "ἰδοὺ τώρα, δὲν εἷναι τὸ ὄνομά σου πλέον Ἰωάννης, ἢ Παῦλος κτλ. ἀλλ εἶναι Περικλῆς, ἢ Θεμιστοκλῆς, ἢ καὶ Ξενοφῶν καὶ τὰ λοιπά "» 61. Η ασυμφωνία χαρακτήρος και ονόματος κατέστησε και τον Νικόλαο Σπηλιάδη επικριτή, ή έστω κριτικό παρατηρητή, της αρχαιοελληνικής ονοματοδοσίας. Με αφορμή την αναφορά στον ανάξιο, του ονόματος που έφερε, φρούραρχο της Ακροκορίνθου Αχιλλέα ο Σπηλιάδης παρατήρησε: «Εἶναι παράδοξος ἡ μανία, ἥτις ἐκυρίευσεν εἰς τοὺς Ἕλληνας τοῦ νὰ δίδωσιν εἰς ἑαυτοὺς καὶ εἰς τὰ παιδία των τὰ ὀνόματα τῶν προπατόρων μας. Εἰς τὸν Πύργον ὁ Λυκοῦργος Κρεστενίτης 62 διδάσκων τὰ γράμματα πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἀφ οὗ ἔδωκεν εἰς τὸν ἑαυτόν του τ ὄνομα τοῦ ἀθανάτου νομοθέτου τῶν Σπαρτιατῶν ἔδωκε καὶ εἰς τοὺς μαθητάς του ὅλα τὰ ὀνόματα τῶν μεγάλων ἀνδρῶν Ἀκούει τὶς λοιπὸν καὶ τοὺς ἀχθοφόρους Σωκράτας καλουμένους καὶ ὁ Ἀχιλλεὺς ἄρα, ὅστις ἦτο διάκονος καὶ διδάσκαλος τῆς ἀλληλοδιδακτικῆς εἰς Ὕδραν, ἐπρόδωκε τὸ φρούριον καὶ ἀπελθὼν ἀπήγξατο» 63. Πιο δηκτικά είναι τα σχόλια του Μιχάλη Περδικάρη για τη νέα τάση: «Ἄλλοι λαμβάνουν ὡς ἐπώνυμον κανενὸς παλαιοῦ, ἢ φιλοσόφου ἢ ἥρωος τὸ κύριον ὄνομα, στοχαζόμενοι μὲ μόνον τὸ ξηρὸν ὄνομα εἶν ἐκεῖν οἱ ἴδιοι ὅθεν ἐπωνομάσθη ἄλλος Ἐμπεδοκλῆς, καὶ ἄλλος Θρασύβουλος, κὶ ἄλλος Γάδαρος, καὶ ἄλλος Γόμαρος» 64. Την φιλοπαίγμονα διάθεση του Περδικάρη δεν συμμεριζόταν μάλλον ο δαιμόνιος Αλή Τεπελενλής πασάς των Ιωαννίνων, όταν στα 1819 παρατηρούσε υποψιασμένος: «Εσείς οι Ρωμιοί, μπρε, κάτι μεγάλο έχετε στο κεφάλι σας. Δεν βαφτίζετε πια τα παιδιά σας Γιάννη, Πέτρο, Κώστα, παρά Λεωνίδα, Θεμιστοκλή, Αριστείδη! Σίγουρα κάτι μαγειρεύετε» 65. Το 1817, ομάδα μαθητών της πρωτοπόρας Ακαδημίας των Κυδωνίων, αφού αποφάσισαν να μιλούν αντί στα νέα ελληνικά στη γλώσσα του Δημοσθένη και του Πλάτωνα και αντικατέστησαν τα ονόματά τους με εκείνα των αρχαίων, επικύρωσαν την απόφασή τους με ψήφισμα και νόμο, ο οποίος μάλιστα προέβλεπε ποινή για όσους δεν συμμορφώνονταν

9 Σημειωτέον πως επρόκειτο για μία σχολή, που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του εκ των κορυφαίων του Διαφωτισμού Βενιαμίν Λέσβιου, ο οποίος μάλιστα διετέλεσε κατά την περίοδο καθηγητής και διευθυντής της 67. Στα 1817 μαθηματικά και φυσική δίδασκε στην Ακαδημία άλλος επιφανής διαφωτιστής και μαθητής του Λέσβιου, ο Θεόφιλος Καΐρης 68. Η απόφαση των μαθητών ήταν, όπως αντιλαμβανόμαστε, απόρροια του διαφωτιστικού ζεφύρου που έπνεε στο περιλάλητο αυτό ίδρυμα 69. Το ψήφισμα υπέγραψαν οι μαθητές με δύο ονόματα, το βαφτιστικό και το αρχαιοελληνικό: Αγγελής- Αλκιβιάδης, Διδότ-Ανάχαρσις, Ιωαννίκιος-Αριστείδης, Τζάνος-Επαμεινώνδας, Δημήτριος-Θεμιστοκλής, Θεοφάνης-Κλεάνθης, Δημήτριος Κ.-Μιλτιάδης, Βασίλειος-Αγησίλαος, Σαμουήλ-Νικίας, Ιλαρίων-Ξενοφών, Παναγιώτης-Πελοπίδας, Ιωάννης-Περικλής, Λεόντιος-Φωκίων, Κωνσταντίνος-Χαβρίας, Χαραλάμπης- Παυσανίας, Γεώργιος-Πάτροκλος, Μεθόδιος-Διογένης 70. Βορειότερα, στην Καππαδοκία πολλοί αντικατέστησαν τα τουρκογενή ή τουρκόληκτα ονόματά τους με ο- νόματα αρχαιοελληνικά. Ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρηση της Ιωάννας Πετροπούλου πως στην Καππαδοκία η τάση αυτή εμφανίστηκε μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους ως συνέπεια της ύπαρξης δύο ε- θνικών κέντρων, της Κωνσταντινούπολης και της Αθήνας και της επικράτησης της Μεγάλης Ιδέας 71. Στην Κύπρο η αλλαγή στο ονομαστικό συμπίπτει, κατά τον Μενάρδο, με την Ελληνική Επανάσταση και μπορεί να θεωρηθεί και ως εκδήλωση θαυμασμού προς τον Αγώνα, ο οποίος λογιζόταν ως αγώνας «τῶν γιγάντων ἐκείνων Ἑλλήνων τῆς παραδόσεως». Η πολεμική καταγωγή του φαινομένου καθόρισε και τη μορφή του, καθώς πλέον προτιμώμενα ονόματα υπήρξαν εκείνα των μεγάλων στρατηγών και των μυθικών βασιλέων, του Μιλτιάδη, του Λεωνίδα, του Θεμιστοκλή, του Αλέξανδρου και του Μενέλαου καθώς και του ρήτορα Δημοσθένη. Ενδιαφέρουσα είναι και η παρατήρηση του ερευνητή, που αποδίδει την απουσία των ονομάτων των βυζαντινών στρατηλατών στην αποστροφή των Ευρωπαίων για το Βυζάντιο, σε αντίθεση με το θαυμασμό για την Αρχαία Ελλάδα 72. Τέλος δεν μπορούμε να μην ερμηνεύσουμε την στροφή των Κυπρίων και ως άλλη μια ένδειξη ελληνικής εθνικής συνείδησης και προσήλωσης στον κυοφορούμενο εθνικό κράτος, γεγονός που επιβεβαιώνεται με την εισαγωγή και διάδοση στα επόμενα χρόνια των ονομάτων Όθων, Αμαλία, Όλγα, Θεσσαλία και Κρήτη 73. Στα 1843, ο μαθητής της φημισμένης Σχολής Αλιστράτης Σερρών Κωνσταντίνος Γεράκης έφερε δύο ονόματα: Κωστάκης και Καλλικλής. Στο απολυτήριό του καταγράφονται αμφότερα τα ονόματα ενώ σε επιστολή του, ο σχολάρχης Ιωάννης Χαρίδημος απευθύνεται στον αποφοιτήσαντα μαθητή του με την προσφώνηση «Ἀξιέραστέ μοι μαθητὰ κύριε Καλλίκλες!». Το όνομα Κωνσταντίνος δεν εμφανίζεται στο κείμενο ενώ η αναφορά στη σταδιοδρομία των συμμαθητών του Καλλικλέους ακολουθεί τον ίδιο κανόνα: «Ὁ μὲν Κλεάνωρ καὶ Κλεομένης διωρίσθησαν διδάσκαλοι ὁ δὲ Κλεόβουλος διεδέχθη τὸν κὺρ Χριστόδουλον ὁ Ἀριστόνικος ἐψηφίσθη διὰ τὴν Προβίσταν... ἄλλ ἄδηλος ἀκομη ἡ ἀποκατάστασίς του διὰ τὴν ἀπειροκαλίαν τῶν Προβιστινῶν. ὁ δὲ Θρασύβουλος κατέχει τὴν διδακτικὴν ἕδραν ἐν Νευροκόπῳ»

10 Βεβαίως, δεν μας εκπλήσσει η ανακάλυψη της παρουσίας του φαινομένου στο πρότυπο αυτό εκπαιδευτικό ίδρυμα, το οποίο, στο καταστατικό του εξυμνούσε την παιδεία ως «οὐρανοβράβευτον δῶρον» και «τῆς λογικότητος τοῦ ἀνθρώπου γνώρισμα διαυγέστατον» και έθετε ως σκοπό τον εξοστρακισμό του ψηλαφητού σκότους της αμάθειας 75. Όσον αφορά στη Μακεδονία, εμφανής αύξηση της αρχαιωνυμίας παρατηρείται στα μέσα του 1850 περίπου και αυτό οφείλεται κυρίως σε πέντε λόγους 76. Πρώτος λόγος είναι η εξάπλωση της ελληνικής παιδείας στη ύπαιθρο, δια του σχολείου και δια του βιβλίου, σε αγόρια και κορίτσια, η οποία με την αίγλη της προσέλκυσε ελληνόφωνους και αλλόφωνους. Ο Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, με τις υποτροφίες και την όλη δράση του συνέβαλε αποφασιστικά στην εκπαίδευση των Μακεδόνων και στη διαμόρφωση μιας ελληνικής εθνικής συνείδησης, η οποία εδραζόταν στην ελληνική γλώσσα και στη γνώση του ιστορικού παρελθόντος 77. Δεύτερος παράγοντας είναι ο ρομαντισμός, που αν και βρισκόταν στον αντίποδα του διαφωτισμού, ευνοούσε τη στροφή στο παρελθόν 78. Κάπου εδώ έχει τη θέση της, ως τρίτος παράγων και η Μεγάλη Ιδέα, ως κινητήριος δύναμη. Μια πιο διαφωτιστική θεώρηση μας φέρνει στη δράση, από άποψης ονοματοδοσίας, της γενιάς που γαλουχήθηκε με τα νάματα του διαφωτισμού. Βεβαίως, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας το φαινόμενο του εξαρχαϊσμού των ονομάτων, συνδεδεμένο οπωσδήποτε με το γλωσσικό ζήτημα, το οποίο αναζωπυρώθηκε στα 1850 περίπου δια της στροφής της πλειονότητας των λογίων στην καθαρεύουσα. Μνημείο της περιρρέουσας, επί των γλωσσολογικών και ονοματολογικών, ατμόσφαιρας στο δεύτερο μισό του 19 ου αιώνα, αποτελεί και το γνωστό, γραμμένο το 1885, διήγημα του Γεωργίου Βιζυηνού «Διατὶ ἡ μηλιὰ δὲν ἔγινε μηλέα», όπου ο συγγραφέας στηλιτεύει την επιπολάζουσα πλην άγονη αρχαιοπληξία. 250

11 6. Ταλαίπωρον γένος! ἐξ οἵων εἰς οἷα! 79 Η σφοδρότητα της αντίδρασης της Εκκλησίας στην καινοφανή έως αιρετική αλλαγή της ονοματοθεσίας ή- ταν ανάλογη της προκλήσεως. Στα 1819 ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε καταδίκασε, με εγκύκλιό του, που δημοσιεύτηκε στο βραχύβιο αντικοραϊκό περιοδικό Καλλιόπη της Βιέννης, την καινοτομία η οποία θεωρήθηκε «ὡς μία καταφρόνησις τῆς Χριστιανικῆς ὀνοματοθεσίας διόλου ἀπροσφυὴς καὶ ἀνάρμοστος». Ο κλήρος έπρεπε να δραστηριοποιηθεί έντονα ώστε: «νὰ λείψῃ τοὐντεῦθεν καὶ ἡ κατάχρησις αὐτή, καὶ ἀφεθέντες τῆς ἀκαίρου καὶ μηδὲν ἐχούσης τὸ χρήσιμον φιλοτιμίας καὶ ἐπιδείξεως οἱ γονεῖς καὶ ἀνάδοχοι νὰ ὀνοματοθετῶσιν εἰς τὸ ἑξῆς τὰ εἰθισμένα ταῖς εὐσεβέσιν ἀκοαῖς πατροπαράδοτα χριστιανικὰ ὀνόματα» 80. Για την Εκκλησία, τότε, το οικείο, για τους διαφωτιστές, αρχαίο ελληνικό αντιπροσώπευε το άλλο και θα εξακολουθούσε να το αντιπροσωπεύει για πολύ ακόμα 81. Το ερώτημα είναι εάν στις παραμονές της εθνεγερσίας ο ονοματοθέτης προτιμούσε τη δόξα και τη χάρη των αγίων από τη χάρη και τη δόξα των προπατόρων. Όσον αφορά στην ίδια την αντίδραση, δεν ξενίζει τον ι- στορικό. Οι ανώτεροι κληρικοί της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, οι επίσκοποι και οι μητροπολίτες του Οικονομικού Πατριαρχείου αποτελούσαν οργανικό τμήμα του καθεστώτος του σουλτάνου, ήταν ανώτατοι και επισήμως αναγνωρισμένοι αξιωματούχοι της Υψηλής Πύλης. Για την Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία η αιχμαλωσία του γένους ήταν η θεία τιμωρία για τις αμαρτίες του. Η αιχμαλωσία θα αποτελούσε το καθαρτήριο, όπου ο περιούσιος λαός θα εξαγνιζόταν από τα αμαρτήματα 82. Σε αυτό το καθαρτήριο τα ονόματα των ειδωλολατρών ήταν εξοβελιστέα. Και όμως πλήθαιναν εκείνοι που εμποτισμένοι με την καινή διδασκαλία και απελευθερωμένοι από τα δεσμά τα θρησκευτικά έδιναν στα παιδιά τους ονόματα αρχαιοελληνικά. Σε μία εποχή επαναστατική, στο επίπεδο των ιδεών κυρίως, ο λαός ο περιούσιος απέσειε τα δεσμά της αιχμαλωσίας του από τη Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία. Μπορεί ο Μέγας Αλέξανδρος να μην αντικατέστησε τον Άγιο Δημήτριο και ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας να μην εκτόπισαν τον Μέγα Βασίλειο και τον Γρηγόριο τον Θεολόγο ως ονόματα-πρότυπα αλλά είναι γεγονός πως ορθώθηκαν δίπλα τους ως τμήμα αναπόσπαστο και εκείνοι του ελληνικού παρελθόντος. Επρόκειτο για μία ακούσια και οπωσδήποτε αξιοθαύμαστη συνύπαρξη του αρχαιοελληνικού με το βυζαντινό παρελθόν, μία συνύπαρξη η οποία σε θεωρητικό επίπεδο θα γινόταν πραγματικότητα μισό αιώνα αργότερα 83. Ήταν ένας ιδιότυπος «συνδυασμὸς τῶν παλαιῶν πρὸς τὰ καινά», που πρόσφερε στο έθνος έρμα και πυξίδα, για να ερανιστούμε την έκφραση του Μανουήλ Γεδεών 84. Η απάντηση του Κοραή στην πατριαρχική εγκύκλιο εμπεριέχεται σε επιστολή του προς τον Ιάκωβο Ρώτα, όπου στηλιτεύεται η μωρία του «Πλακουντοπώλη», όπως αποκαλεί το ρασοφόρο συντάκτη της: «Ταλαίπωρον γένος! ἐξ οἵων εἰς οἷα! Καὶ τοῦτο κατὰ τὴν δεκάτην ἐννάτην ἑκατονταετηρίδα! ὁπότε μέγα μέρος τοῦ γένους κινεῖται εἰς τὸ νὰ ἐπιστρέψῃ ἀνάπαλιν ἀπὸ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἐλεινὰ ο ἷ α, εἰς τὰ προγονικὰ 251

12 ο ἷ α», αναφωνεί ο σοφός άνδρας. Ακολούθως ο Κοραής δίνει συμβουλές στο Ρώτα για την «ἀνατροφὴν καὶ παιδείαν» του γιου του Ξενοφώντα και τον συμβουλεύει, σε περίπτωση που αποκτήσει κόρη να της δώσει το όνομα Φαιναρέτη, το όνομα δηλαδή της μητέρας του Σωκράτη αλλά και εκείνης του Ιπποκράτη 85. Ο Ρώτας ακολούθησε τις συμβουλές του φίλου του μετά τον Ξενοφώντα ονόμασε την κόρη του Ελευθερία, ενώ στον επόμενο γιο του έδωσε το όνομα Πλάτων. Βεβαίως μερίμνησε ώστε οι φορείς των ονομάτων να καταστούν άξιοι αυτών με παιδεία ελληνική 86. Παρά τις προτροπές των λογίων, τα παραδοσιακά ονόματα, τα ονόματα της εκκλησιαστικής παράδοσης, δεν έμελλε να εγκαταλειφθούν πώς θα μπορούσε να γίνει άλλωστε αυτό εφόσον η Εκκλησία διατηρούσε τον κραταιό ρόλο της στη ζωή του υπόδουλου έθνους. Τα ονόματα των αγίων και των οσίων παρέμειναν δημοφιλή, όπως είναι δημοφιλή και σήμερα 87. Ωστόσο ήταν πλέον φανερά τα ρήγματα, υπό τη μορφή διαφοροποιήσεων που υποδήλωναν ένα βασίλεμα και μία αυγή. Με την πολυτέλεια της γνώσης των γεγονότων που ακολούθησαν μπορούμε να μιλήσουμε για μία ιστορική στιγμή. Ήταν η περίοδος του ώριμου Διαφωτισμού, οπότε η Ελλάδα εισήλθε με καθυστέρηση τριών και πλέον αιώνων στη νέα εποχή 88. Στο λυκαυγές της δεύτερης δεκαετίας του 19 ου αιώνα ο αναθάλλων ελληνικός κόσμος λοιπόν, εμπνευσμένος από τη μελέτη της ιστορίας του και διαποτισμένος με τα νάματά της οραματιζόταν την αναβίωση του αλλοτινού του μεγαλείου 89. Απαραίτητη προϋπόθεση για την αναβίωση αυτή ήταν η ελευθερία, της οποίας έπρεπε να δείξει, με κάθε μέσο, πως ήταν άξιος. 1 «Εἴπ ὄνομ ὅττι σε κεῖθι κάλεον μήτηρ τε πατήρ τε, ἄλλοι θ οἳ κατὰ ἄστυ καὶ ο οἳ περεναιετάουσιν. οὐ μὲν γάρ τις πάμπαν ἀνώνυμός ἐστ ανθρώπων, οὐ κακὸς οὐδὲ μὲν ἐσθλός, ἐπὴν τὰ πρῶτα γένηται, ἀλλ ἐπὶ πᾶσι τίθενται, ἐπεὶ κε κακώσι τοκῆες». Ὁμήρου, Ὀδύσσεια, Θ , Homeri Opera, t. III, recognovit brevique adnotatione critica indruxit Thomas W. Allen, Οξφόρδη 1917, σ «Τίς ποτ ὠνόμαζεν ὧδ ἐς τὸ πᾶν ἐτητύμως, μή τις ὅντιν' οὐχ ὁρῶμεν προνοί- αισι τοῦ πεπρωμένου γλῶσσαν ἐν τύχᾳι νέμων, τὰν δορίγαμβρον ἀμφινεικῆ θ Ἑλέναν; ἐπεὶ πρεπόντως ἑλένας, ἕλανδρος, ἑλέπτολις» 252

13 Αἰσχύλου, Ἀγαμέμνων, στ , Aeschyli septem quae supersunt tragoedias, ed. Denys Page, Οξφόρδη 1972, σ Η κυκλοφορία ευπώλητων εγχειριδίων ονοματολογίας επιβεβαιώνει το αληθές του λόγου. Βλ. ενδεικτικά Παναγιώτη Μαυρόπουλου, Η δύναμη του ονόματός σου, Αθήνα Κωνσταντίνου Φουρκιώτη, Δημοσθένης προς Βοιωτόν (Περί του ονόματος). Συμβολή εις την προστασίαν του ονόματος, Αθήνα 1962, σ. 44 Δικαίου Β. Βαγιακάκου, Σχεδίασμα περί των τοπωνυμικών και ανθρωπωνυμικών σπουδών εν Ελλάδι , Αθήνα 1964, σ Χαράλαμπου Συμεωνίδη, Εισαγωγή στην Ελληνική Ονοματολογία, Θεσσαλονίκη 1992, σ Γεωργίου Ν. Χατζηδάκι, «Και πάλιν περί των ελληνικών επιθέτων», Γλωσσολογικαί έρευναι τ. Β, επιμ. Δικαίου Β. Βαγιακάκου, Αθήνα 1977, σ Νίκου Αθ. Κατσάνη, «Ανθρωπωνυμικό Λιτοχώρου», Ανακοινώσεις Γ και Δ Πανελληνίου Συνεδρίου Ο Όλυμπος στους αιώνες, Ελασσόνα 1988, σ , βλ. σ Ιωάννη Δ. Ψαρά, Θεωρία και Μεθοδολογία της Ιστορίας, Θεσσαλονίκη 2001, σ Felipe Fernández-Armesto, «Επίλογος: Τι είναι ιστορία σήμερα;», Τι είναι ιστορία σήμερα;, επιμ. David Cannadine, μτφρ. Κώστα Αθανασίου, Αθήνα 2007, σ Βλ. σ Β. Δ. «Περὶ τῆς ἀρμοδιότητος τῶν Νομαρχῶν, καὶ περὶ τῆς κατὰ τὰς Νομαρχίας Ὑπηρεσίας»: «Ὅσοι πολῖται δὲν ἔχουν παρονόματα, ὀφείλουν νὰ δεχθούν τοιαῦτα ἀλλὰ δὲν τοῖς ἐπιτρέπεται νὰ ἀλλάσουν κατ ἀρέσκειαν τὸ ἅπαξ ἀποδεχθέν, εἱμὴ μόνον συναινέσει τοῦ Βασιλέως», Εφημερίς της Κυβερνήσεως, αρ. 17, 4/16 Μαΐου 1833, άρθρ. 11, εδάφ Κατσάνη, «Λιτόχωρο», σ Για τα επώνυμα βλ. Μανόλη Τριανταφυλλίδη Τα οικογενειακά μας ονόματα, Προλεγόμενα-επεξεργασία κειμένου-σχόλια Ε. Σ. Στάθη, Θεσσαλονίκη J.-P. Migne, Patrologiae Graecae vol. 53: John Chrysostom, Παρίσι 1862, σ Λουκίας Δρούλια, «Η εθιμική παράδοση στην ονοματοθεσία και ο Διαφωτισμός. Ένα παράδειγμα από την Αχαΐα», Μνήμων 10 (1984), σ , βλ. σ Βλ. τις παρατηρήσεις του Συμεωνίδη, Ονοματολογία, σ Βλ. Δημητρίου Β. Οικονομίδη, «Όνομα και ονοματοθεσία εις τας δοξασίας και συνηθείας του ελληνικού λαού», Λαογραφία 20 (1962), σ Π. Παπαζαφειρόπουλου, Περισυναγωγή γλωσσικής ύλης και εθίμων του ελληνικού λαού ιδία δε της Πελοποννήσου παραβαλλομένων εν πολλοίς προς τα των αρχαίων, Πάτρα 1887, αλλά και την ενδιαφέρουσα εργασία της Α. Χρ. Οικονομοπούλου, «Άγιοι προστάτες, θεραπευτές-τιμωροί, για τη μάνα και το παιδί στη λαϊκή ιατρική παράδοση», Δελτίο Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών 56 (2009), σ Βλ. τα θεομητορικά προσωνύμια στου Παντελεήμονος Καρανικόλα, Θεομητορικά Προσωνύμια. Ονόματα, επώνυμα, προσαγορεύματα, προσρήσεις, αλληγορίες, παρεπωνυμίες, εξονομασίες και επονομασίες δια την Θεοτόκον Μαρίαν, Αθήνα Αρκεί κάποιος να διαβάσει τον Ζητιάνο του Ανδρέα Καρκαβίτσα (1896) για να κατανοήσει το φάσμα της εκμετάλλευσης. Βλ. επί του ζητήματος Γεωργίου Α. Βαρβαρέτου, Κομπογιαννίτες, ματσουκάδες, οι ξακουσμένοι γιατροί από το Ζαγόρι της Ηπείρου, Αθήνα Πρβλ. και την απομύζηση που περιγράφεται λεπτομερώς στο «Οδοιπορικό» του Νοταρά [Πηνελόπης Στάθη, «Το α- νέκδοτο Οδοιπορικό του Χρύσανθου Νοταρά», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 1 (1984), σ ]. 13 Κυριακίδη, «Παρατηρήσεις», σ Του ιδίου, «Γλώσσα», σ Αξιοσημείωτη η αναφορά του Σίμου Μενάρδου, «Περί των ονομάτων των Κυπρίων», Αθηνά 13 (1904), σ , βλ. σ , σε μία αγιογένεση, ώστε να βρει το όνομα τον άγιό του: «Κατόπιν ἐκ τοῦ ὀνόματος Βρυόνης καὶ σήμερον προφέρεται Βκονὴς (Μόρφου) ἢ Ῥκονὴς (Νατὰ) ἐπλάσθη καὶ θηλυκὸν Βρυόνα εἶχε δὲ τύχην θαυμαστήν προφερόμενον δηλ.. Βκόνα καὶ Ρκόνα, τέλος ἀνεμίχθη πρὸς τὴν μυθικὴν τῆς Κύπρου Ῥήγαιναν καὶ τοιουτοτρόπως ἐπὶ τῶν ἀρχαίων τῆς Πάφου τάφων, οἵτινες γενικῶς ἀποδίδονται εἰς ἐκείνην ἀνεγείρεται καὶ ναΐσκος εἰς τὴν ἀνύπαρκτον Ἁγιὰ Βκώναν! Τοιαύτη ἁγία εἶναι δὲ πιθανώτατα καθαρὰ φωνητικὴ μυθοπλασία». Βλ. και Νίκου Λανίτη, «Ονόματα Αγίων σε λαϊκά λογοπαίγνια», Νέα Εστία 244 (1939), σ Θεοδώρου Παπαδόπουλλου (επιμ.), Νεόφυτος Ροδινός, Λευκωσία Βαγιακάκου, Τοπωνυμικές και ανθρωπωνυμικές σπουδές, σ. 149 Σωτηρίου Καρανικόλα, Συμαϊκόν Ονοματολόγιον, Αθήνα 1971, σ Τριανταφυλλίδη, Οικογενειακά Ονόματα, σ. 121 Ευάγγελου Χεκίμογλου, «Παρατηρήσεις επί των βαπτιστικών ονομάτων των ορθοδόξων χριστιανών Θεσσαλονίκης», Λ Πανελλήνιο Ιστορικό Συνέδριο Μαΐου Πρακτικά, Θεσσαλονίκη 2010, σ , βλ. σ

14 Αναφερόμενος στην Κύπρο ο Μενάρδος, «Περί των Κυπρίων», σ. 258 εξηγεί πως λόγω των πολλών ναών, των αφιερωμένων και σε μη δημοφιλείς Αγίους, και επειδή τάσσονταν σε αυτούς τα βρέφη διαδόθηκαν και σπάνια χριστιανικά ονόματα. 16 Βάσου Βογιατζόγλου, Γιαννάκηδες και Γιώργηδες. Ονοματολογική και λαογραφική μελέτη, Αθήνα Βλ. και τις παρατηρήσεις του Ταχινοσλή, Μορφές του Κωνσταντίνος, σ Παπαζαφειρόπουλου, Περισυναγωγή, σ Για τη πρόσληψη της ελληνικής αρχαιότητας ως ζώσας πολιτιστικής δύναμης και τη μελέτη της ως επιστροφής στις ρίζες από τους προτεστάντες και κυρίως τον Μελάγχθωνα, βλ. Asaph Ben-Tov, Lutheran Humanists and Greek Antiquity. Melanchthonian Scholarship between Universal History and Pedagogy, Λέιδεν Βοστόνη 2009, σ , Πετροπούλου, «Ο εξελληνισμός εξαρχαϊσμός στην Καππαδοκία», σ. 143 Anthony Grafton, Clenn W. Most, Salvatore Settis, The classical tradition, Χάρβαρντ 2010, σ Όλγας Αυγουστίνου, Ιδανικά ταξίδια. Η Ελλάδα στη γαλλική ταξιδιωτική λογοτεχνία , Αθήνα 2003, σ Arthur Tilley, The Dawn of the French Renaissance, Νέα Υόρκη 1968, σ. 259 (το παράθεμα), Αυτόθι, σ Georges Renard, «Notes sur la littérature thermidorienne», Révolution française. Revue d histoire moderne et contemporaine 12 (1887), σ , βλ σ Αυγουστίνου, Ιδανικά ταξίδια, σ Βλ. ενδεικτικά Richard Jenkyns, The Victorians and Ancient Greece, Οξφόρδη 1980 Frank M. Turner, The Greek heritage in Victorian Britain, Γέιλ 1981 C. W. Clarke J. C. Eade (ass.), Rediscovering Hellenism. The Hellenic inheritance and the English Imagination Κέιμπριτζ Βλ. και τις παρατηρήσεις της Αυγουστίνου, Ιδανικά ταξίδια, σ Κιτρομηλίδη. Διαφωτισμός, σ. 82. Βλ. και Δημαρά, Διαφωτισμός, σ Άννας Ταμπάκη, Ρεύματα ιδεών & δίαυλοι επικοινωνίας με τη δυτική σκέψη, Αθήνα 2004, σ Γρηγόρη Καραφύλλη, Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Φιλοσοφικές προσεγγίσεις, Αθήνα 2008, σ Κιτρομηλίδη. Διαφωτισμός, σ. 82. Βλ και τις ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις που διατυπώνονται στου Παναγιώτη Νούτσου, Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Τα όρια της διακινδύνευσης, Αθήνα 2005, σ , όπου επισημαίνεται η λειτουργία της «παλαιάς Ελλάδος» ως πολιτιστικό μέγεθος τόσο για την όρθωση της «Νέας Ελλάδος», όσο και την Ευρώπη. 28 Γεωργίου Φίνλεϋ, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τ. Α, μτφρ, Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, επιμ. Άγγελου Μαντά, Αθήνα 2008 Κιτρομηλίδη. Διαφωτισμός, σ Παναγιώτη Ν. Χιώτη, Η παράδοση του Διαφωτισμού στην Ελλάδα. Η περίπτωση του Α. Κοραή και του Ε. Παπανούτσου, Αθήνα 2008, σ. 36 Ρωξάνης Δ. Αργυροπούλου, Νεοελληνικός και πολιτικός ηθικός στοχασμός, Θεσσαλονίκη 2003, σ , Ιωάννη Θ. Κακριδή, Οι αρχαίοι Έλληνες στη νεοελληνική παράδοση, Αθήνα 1997, βλ. κυρίως σ , Κιτρομηλίδη, Διαφωτισμός, σ Κυριάκου Σιμόπουλου, Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα τ. Γ 1, Δημόσιος και ιδιωτικός βίος, λαϊκός πολιτισμός, Εκκλησία και οικονομική ζωή, από τα περιηγητικά χρονικά, Αθήνα 1975, σ Νάσιας Γιακωβάκη, «Προς τους αρχαίους μέσω Ευρώπης: τέσσερις Ιστορίες της Ελλάδος, », Η δύση της ανατολής και η ανατολή της δύσης, Θεσσαλονίκη 2005, σ , βλ , όπου και η συγκεκριμένη έκφραση, την οποία ερανίζεται ο Παπαευθυμίου μεταφραστής, το 1807, της Ιστορίας Συνοπτικής της Ελλάδος του Millot από τον Κοραή («Προλεγόμενα» στα Αιθιοπικά του Ηλιοδώρου). 33 Κυριάκου Ντελόπουλου, Παιδικά και νεανικά βιβλία του 19 ου αιώνα, Αθήνα 1995, σ Κιτρομηλίδη, Διαφωτισμός, σ Γιακωβάκη, «Ιστορίες της Ελλάδος», σ Βλ. την πραγμάτευση του θέματος στου Κολιόπουλου, Ιστορία της Ελλάδος, τ. Α, σ , όπου και η σχετική βασική βιβλιογραφία. Για μια γεύση από τις απόψεις των περιηγητών βλ. Κυριάκου Σιμόπουλου, Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα, τ. Β -Γ 2 ( , , ), Αθήνα Βλ. επίσης Αυγουστίνου, Ιδανικά ταξίδια, σ

15 35 Ιωάννη Κ. Χασιώτη, Αποζητώντας την ενότητα στην πολυμορφία. Οι απαρχές της ευρωπαϊκής ενότητας από το τέλος του Μεσαίωνα ως τη Γαλλική Επανάσταση, Θεσσαλονίκη 2005, σ Χασιώτη, Μεταξύ οθωμανικής κυριαρχίας και ευρωπαϊκής πρόκλησης, σ Διαβάζουμε στο Childe Harold s Pilgrimage, που δημοσιεύτηκε κατά την περίοδο : «Ancient of days! august Athena! where, Where are thy men of might, thy grand in soul? Gone - glimmering through the dream of things that were: First in the race that led to Glory s goal, They won, and passed away - is this the whole?». Βλ. το ποίημα και σε ψηφιακή μορφή στη διεύθυνση Για την Ελλάδα του Byron βλ. David Roessel, In Byron s shadow. Modern Greece in the English & American imagination, Οξφόρδη 2001, σ Απολογία Ιστορικοκριτική, συντεθείσα μεν ελληνιστί υπότινος Φιλογενούς Έλληνος, επεξεργασθείσα δε υπό Αναστασίου ιερέως και οικονόμου, Τεργέστη 1814, σ. 4. Βλ. και 39 Κωνσταντίνου Σάθα. Τουρκοκρατουμένη Ελλάς, Αθήνα 1869, σ Βλ. εκτενώς τις θέσεις του Corneille de Pauw στο έργο του Recherches philosophiques sur les Grecs, Παρίσι 1788, Βερολίνο Για το παράνομο της τουρκικής κυριαρχίας βλ. Γεωργίου Φαράκλα, «Η φιλοσοφική νομιμοποίηση της ελληνικής επανάστασης. Η περίπτωση του Εγέλου», Ο Πολίτης Δεκαπενθήμερος 55, 24 Ιουλ. 1998, σ Ιωάννη Κολιόπουλου, Ιστορία της Ελλάδος από το 1800 τ. Α, Θεσσαλονίκη 2000, σ Νούτσου, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, σ. 152 Βλ. και τις παρατηρήσεις του Χασιώτη, Μεταξύ οθωμανικής κυριαρχίας και ευρωπαϊκής πρόκλησης, σ , για τους «σκοτεινούς αιώνες» της Τουρκοκρατίας. Βλ. επίσης Stoneman, Κλασική Ελλάδα, σ. 130, όπου αναφορά στην παρουσίαση της Ελλάδας ως του ιδεώδους της στραγγαλισμένης ελευθερίας. 41 Ηθική Φιλοσοφία μεταφρασθείσα εκ του Ιταλικού ιδιώματος παρά Ιωσήπου ιεροδιακόνου του Μοισιόδακος, Βενετία 1761, σ Βλ. και τις παρατηρήσεις στης Loykia Droulia, «Towards Modern Greek Consciousness», Historical Review 1 (2004), σ , βλ. σ «Διότι ἡ καταγωγὴ καὶ οἱ τίτλοι ἑνὸς Σάβα ἢ Μιχάλη, μιᾶς Ἀννοῦς ἢ Τσικκινοῦς ἦσαν ὁλίγον σκοτεινοί, ἐνῷ φανερώτατος ἦτο βεβαίως ὁ ἑλληνισμὸς καὶ τὰ δικαιώματα Δημοσθένους τινὸς ἢ Περικλέους, Χρυσηίδος ἢ Σαπφοῦς. Εἶχε τοσάκις ἐν Ευρώπῃ λεχθῇ, ὅτι αἱ Μοῦσαι κατέλιπον τὴν Ἑλλάδα λοιπὸν ἐντὸς ὁλίγου ἐπανῆλθον, οὐδεμιᾶς ἐξαιρουμένης» στου Μενάρδου, «Περί των Κυπρίων», σ Αδαμαντίου Κοραή, Memoire sur l etat actuel de la civilization dans la Grece: lu à la Societé de l; homme, le 16 Nivôse, an XI (6 Janvier 1803), Παρίσι 1803, σ Από τα 59 πλοία της Ύδρας που έλαβαν μέρος στον Αγώνα τα 56 έφεραν ονόματα αρχαίων θεών και ηρώων. Το ίδιο συνέβαινε και στα 37 από τα 45 πλοία των Σπετσών και στα 36 από τα 40 πλοία των Ψαρών. Η τάση εισέδυσε και στην κυωνυμία, με τον σκύλο του Τομπάζη να λαμβάνει το όνομα Κέρβερος, σε ένα πλοίο με το όνομα Θεμιστοκλής. Βλ. Δημητρίου Φωτιάδη, Η Επανάσταση του 21, τ. Α, Αθήνα , σ. 182 Γιώργου Τσαγκρινού, «Η αρχαιογνωσία των εξεγερμένων Ελλήνων», Ιχώρ 7 (Μάρτιος 2001), σ , βλ. σ Βλ. και τις παρατηρήσεις του Αδαμαντίου Κοραή: Ἐπαίνεσα ἄλλοτε τοὺς Ὑδριώτας ὅτι καὶ εἰς αὐτά των τὰ καράβια ἄρχισαν νὰ δίδωσιν Ἑλληνικὰς ὀνομασίας καὶ ἐδικαίωσαν τρόπον τινά τὴν ὀνοματοθεσίαν μὲ ἄλλα καλὰ πολιτισμοῦ Ἀλλὰ πόσον ἀσυγκρίτως λαμπροτέρων ἐπαίνων ἤθελαν ἀξιωθῆν ἐὰν τὰ καλὰ ταῦτα ἦσαν ἀνάλογα μὲ τὸ μέγεθος τοῦ πλούτου τὸν ὁποῖον ἀπέκτησαν διὰ τῆς ἐμπορείας!» (Στράβωνος Γεωγραφικών, εκδιδόντος και διορθούντος Α. Κοραή, μέρος Α, Παρίσι 1815, σ. θ -ια ). 46 Αγγελικής Γαβαθά-Παναγιωτοπούλου, Τα ελληνικά προεπαναστατικά περιοδικά. Ευρετήρια. Α. Αθηνά, Καλλιόπη, Μέλισσα, Το Μουσείον, Αθήνα 1971, σ. ε -στ. Μια ματιά στα πιο πάνω ευρετήρια προσφέρει στον αναγνώστη σαφή ένδειξη του περιεχομένου τους. Εντυπωσιακό το πλήθος των αναφορών στους πρωταγωνιστές της αρχαίας ελληνικής Μυθολογίας και Ιστορίας. Για τον προεπαναστατικό τύπο βλ. αναλυτικά Αικατερίνης Κουμαριανού, Ο ελληνικός προεπαναστατικός τύπος, Βιέννη-Παρίσι ( ), Αθήνα

16 47 Κώστα Μάγιερ, Ιστορία του Ελληνικού Τύπου, τ. Α, , Αθήνα Στράβωνος Γεωγραφικών, σ. θ -ια. Βλ. και Αδαμαντίου Κοραή, Προλεγόμενα στους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, τ. Β, πρόλογος Εμμ. Ν. Φραγκίσκου, Αθήνα 2006, σ Κιτρομηλίδη, Διαφωτισμός, σ Κωνσταντίνου Κούμα, «Διατριβή εις κατηγορίας τινάς της του Δούκα Αργούς», Ερμής ο Λόγιος (18), Βιέννη, 15 Δεκεμβρίου Βλ. επίσης στην ίδια δημοσίευση: «Τίς ἀμφιβάλλει, ὅτι τὸ γένος μας, καὶ ἐὰν δὲν ὑπέφερε ὅσα ἐξεύρομεν κακά, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ γλῶσσαν διάφορον παρὰ τὴν γλῶσσαν τοῦ Πλάτωνος καὶ Ξενοφῶντος καὶ τῶν συγχρόνων μ ἐκείνους Ἀττικιστῶν; Καὶ οἱ σύγχρονοι τοῦ Πλάτωνος δὲν ἐλάλουν τὴν γλῶσσαν τοῦ Ὁμήρου μηδ ἡ εἰς τοὺς χρόνους τοῦ Πλάτωνος λαλουμένη ἐλαλεῖτο καὶ ἐφ εξῆς, ὅταν ἔζων οἱ κατὰ τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἀπὸ Χριστοῦ ἑκατονταετηρίδα ἀκμάσαντες συγγραφεῖς. Τοῦτο εἶναι τόσον εἰς ὅλους το ὺς φρονίμους ὥστε, ὅστις ζητεῖ τὴν ἀπόδειξίν του, φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν κοινωνίαν μὲ τὴν παιδείαν δὲν ἔχει οὐδ ὀβολοῦ νοῦν νὰ προσέξῃ εἰς τὰς πολλὰς καὶ παντοδαπὰς μεταβολάς, εὶς τὰς ὁποίας ὑπόκειται τὸ ἀνθρώπινον γένος, καὶ μετ αὐτῶν αἱ λαλούμεναι γλῶσσαι». 51 Τριανταφυλλίδη, Οικογενειακά ονόματα, σ Κωνσταντίνου Κούμα, Γραμματική δια σχολεία, Βιέννη 1833, σ. λε -λστ. 53 Φαίδωνος Κ. Μπουμπουλίδου, Ελισάβετ Μουτζά-Μαρτινέγκου, Αθήνα 1965, σ Νίκου Σταθάτου, «Η γυναίκα του Λασκαράτου», Ελληνική Δημιουργία, Αφιέρωμα 73 (1951). 55 Επιστολή Ιωάννη Βηλαρά προς Γεώργιο Καλαρά, 24 Οκτωβρίου 1815 στον Κώδικα Οικονόμου Λαρισσαίου , συλλογή ΚΕΜΝΕ, Ακαδημία Αθηνών. Το έγγραφο περιλαμβάνεται στη ψηφιακή συλλογή της Ακαδημίας, βλ. 56 Βλ. Νούτσου, Διαφωτισμός, σ , όπου πλήθος πηγών. 57 Επιστολή Γεωργίου Καλαρά προς Γεώργιο Κονομάτη, 2 Απριλίου 1817 στον Κώδικα Οικονόμου Λαρισσαίου , συλλογή ΚΕΜΝΕ, Ακαδημία Αθηνών. Το έγγραφο περιλαμβάνεται στη ψηφιακή συλλογή της Ακαδημίας, βλ. Σημειωτέον πως η Λέαινα ήταν ερωμένη του Αριστογείτονα ή του Αρμοδίου, η οποία μετά το φόνο του Ιππάρχου και ενώ βασανιζόταν, έκοψε τη γλώσσα της με τα δόντια για να μην προδώσει τους τυραννοκτόνους. 58 Άγγελου Ν. Παπακώστα, Γεώργιος Καλαράς, Αθήνα 1966, σ Βλ. επίσης «Προσωπικότητες» στην Αργολική Βιβλιοθήκη: 84&Itemid= 89&lang=en. 59 Για τον Πύρρο βλ. επιγραμματικά Σπύρου Μαρκέτου, «Πύρρος, Διονύσιος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, τ. 8, Αθήνα 1991, σ Διονυσίου Πύρρου του Θετταλού, Χειραγωγία των Παίδων, ήτοι πραγματεία περί χρεών του ανθρώπου, Βενετία Διονυσίου Πύρρου του Θετταλού, Περιήγησις Ιστορική και Βιογραφία, Αθήνα 1848, σ Πρβλ. Γεωργίου Βιζυηνού, «Διατὶ ἡ μηλιὰ δὲν ἔγινε μηλέα», Εβδομάς, 27 Ιανουαρίου 1885: «Καὶ ἐπῆρε λοιπὸν τὸ κονδύλι καὶ ἤρχισε νὰ μᾶς διορθώνῃ τὰ ὀνόματά μας: Πῶς σὲ λέγουν ἐσένα; Θεόδωρο Μπεράτογλου. Ὄχι, βρὲ χαϊβάνι! Θουκυδίδη σὲ λέγουν. Θουκυδίδη Μπεράτογλου. Ἐσένα, πῶς σὲ λέν;. Δημήτρη Ντεμιρτζόγλου. Ὄχι, βρὲ χαϊβάνι! Δημοσθένη Ντεμιρτζόγλου. Καὶ οὕτω καθ ἑξῆς ἐν μίᾳ ἡμέρᾳ μετέβαλεν, ὁ ἀθεόφοβος, ὅλα τὰ βαπτιστικά μας ὀνόματα, ἀρσενικὰ καὶ θηλυκά, τοιουτοτρόπως ὥστε, ἂν συνέβαινε νὰ ἔλθῃ κατ ἐκείνη τὴν ἐποχὴν εἰς τὸ χωρίον μας ξένος τις ἐκ τῶν ἀγαθῶν φιλελλήνων, θὰ ἐπίστευεν ἀναμφιβόλως ὅτι ἀνεκάλυψεν αἴφνης τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα ὁλοζώντανον, μὲ ὅλους αὐτῆς τοὺς θεούς, τὰς θεάς, τοὺς ἡμιθέους καὶ τοὺς ἥρωας, τοῦς ποιητὰς καὶ τοὺς σοφούς της φοιτώντας εἰς τὸ ἀλληλοδιδακτικὸν σχολεῖον, γυμνοὺς μὲν τοὺς πόδας καὶ ἀσκεπεῖς τὴν κεφαλήν, ὅπως ἄλλοτε, ἀλλὰ βρακοφοροῦντας καὶ γελεκοφοροῦντας καὶ ἀντεροφοροῦντας! Ὅπως δήποτε, ὅταν ὁ ἀσυνείδητος ἐκεῖνος ἄνθρωπος, ἔπεισε τὸν κόσμον ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι τοῦ Γεωργῆ τοῦ χωρίου μου, ἀλλὰ ὁ Γοργίας, τὸ πρᾶγμα δὲν μοῦ ἤγγισε τόσον δὰ τὴν καρδία μου τὸ ἐπῆρα δι ἀστεῖον». 62 Ο Λυκούργος Κρεστενίτης ήταν απόφοιτος της Ιονίου Ακαδημίας και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα πολιτικά γεγονότα του Αγώνα. Στο νέο ελληνικό κράτος χρημάτισε υπουργός σε διάφορα υπουργεία. Νυμφεύτηκε τη Μαριγώ Μαυρομιχάλη ενώ είναι αξιοσημείωτα τα αρχαιοελληνικά ονόματα στενών συγγε- 256

17 νών του: Αριστείδης, Σόλων και Επαμεινώνδας. Βλ. και hellenica.de/griechenland/ NeuGes/Bio/GR/LykourgosKrestenitis.html. 63 Νικολάου Σπηλιάδου, Απομνημονεύματα, , τ. Α, Αθήνα 1851, σ , σημ Μιχαήλου του Περδικάρι Ιατρού, Προδιοίκησις εις τον Ερμήλον ή Δημοκριθηράκλειτον, Βιέννη 1817, σ Φωτιάδη, Η Επανάσταση Α, σ. 182 Δημαρά, Διαφωτισμός, σ Ambroise Firmin-Didote, Notes d un voyage dans le levant en 1816 et 1817, Παρίσι 1826, σ. 385: «Ἐπειδὴ τὴν μὲν πατρῴαν ἀναλαβέσθαι φωνὴν, τὴν δὲ χύδην καὶ ἀγοραίαν, ὡς πάντῃ ἀνοίκειον ἡμῖν τοῖς τῶν Ἑλλήνων ἐκείνων ἀπογόνοις παντὶ τῷ θυμῷ ἀπώσασθαι ἐφιέμεθα, δεδόχθαι πᾶσιν ἡμῖν νόμον εἰσενεγκεῖν τόνδε, ὥσθ ἡνίκ ἂν συνῶμεν, ἑλληνιστὶ πάντας ἡμᾶς συνδιαλέγεσθαι καταναγκάζειν. Νόμος. Ἐπιμελεῖσθαι ἕκαστον ἡμῶν ἑλληνιστὶ ὅσον οἷόν τε συνδιαλέγεσθαι ὅς δ ἂν μὴ ἐθέλῃ τοῦτο, σελίδα Ὁμηρικὴν ἐνώπιον ἡμῶν ἱστάμενος ἀπαγγέλλειν ἀποτισάτω τίμημα» 67 Για τον Βενιαμίν Λέσβιο βλ. τη μονογραφία της Ρωξάνης Δ. Αργυροπούλου Ο Βενιαμίν Λέσβιος και η ευρωπαϊκή σκέψη του 18 ου αιώνα, Αθήνα Βλ. και Γιώργου Διζικιρίκη, Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός και το ευρωπαϊκό πνεύμα , Αθήνα 1985, σ Χρήστου Γ. Πατρινέλη, «Βενιαμίν ο Λέσβιος» στο Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό τ. 2, Αθήνα 1990, σ Για τον Θεόφιλο Καΐρη βλ. Δημητρίου Πασχάλη, Θεόφιλος Καΐρης, Αθήνα 1928 Ι. Μ. Χατζηφώτη, Ο Ελληνικός Διαφωτισμός προάγγελος του 1821, Αθήνα 1871, σ Βλ. επιγραμματικά και στης Ρωξάνης Δ. Αργυροπούλου, «Καΐρης Θεόφιλος» Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό τ. 4, Αθήνα 1991, σ Ο Didot, Notes, σ. 385, υποστηρίζει πως με δική του εισήγηση οι μαθητές προχώρησαν στην επαναφορά της αρχαίας ελληνικής στον καθημερινό λόγο. Για την Ακαδημία των Κυδωνίων βλ. Χρίστου Π. Σολδάτου, Η εκπαιδευτική και πνευματική κίνηση του ελληνισμού της Μ. Ασίας ( ), τ. Α, Η γέννηση και η εξέλιξη των σχολείων, Αθήνα 1989, σ Didot, Notes, σ Για τον Γάλλο ελληνιστή και φιλέλληνα, που μαθήτευσε πλάι στον Κοραή, παρακολούθησε μαθήματα στην Ακαδημία των Κυδωνίων για δύο μήνες και δίδαξε την τέχνη της τυπογραφίας στον Κυδωνιέα Κωνσταντίνο Τόμπρα βλ. Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό τ. 7, Αθήνα 1990, σ Για το ταξίδι του Didot στην Ελλάδα βλ. Άλκη Αγγέλου, Των Φώτων. Όψεις του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, Αθήνα 1988, σ Αυγουστίνου, Ιδανικά ταξίδια, σ Για τις μετονομασίες στη Μικρά Ασία βλ. εκτενώς Ιωάννας Πετροπούλου, «Μετονομασίες, εξαρχαϊσμός, εθνική ένταξη. Μικρά Ασία (19 ος αιώνας)», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών 12 ( ), σ Ιωάννας Πετροπούλου, «Ο εξελληνισμός εξαρχαϊσμός των ονομάτων στην Καππαδοκία τον δέκατο ένατο αιώνα», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών 7 ( ), σ Βλ. και Ιωάννη Η. Κάλφογλου, Ιστορική Γεωγραφία της Μικρασιατικής Χερσονήσου, εισαγωγή-μτφρ.-σχόλια Σταύρου Θ. Ανεστίδη, Αθήνα 2002, σ «ὅσον ἀπώτερον ἦσαν τὰ ἄγια χώματα τῆς Ἑλλάδος, ὅπου κατεβάλλοντο καὶ πάλιν οἱ ἀσιατικοὶ στρατοί, τόσον μεγαλοπρεπέστερον ἀντήχουν αἱ κατ αὐτῶν νῖκαι, ὡς θρίαμβος ὄχι τῶν ἀτυχῶν Ῥωμαίων ἢ τῶν ταπεινῶν Χριστιανῶν τῶν τοῦ Χριστοῦ πενήτων, ἀλλὰ τῶν γιγάντων ἐκείνων Ἑλλήνων τῆς παραδόσεως Ἦτο ἄρα ἑπόμενον πάντες οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἰδέας τοῦ Ἀγῶνος, πάντες οἱ πνέοντες ἐκδίκησιν, νὰ παραγκωνίσωσι τὰ ὀνόματα τῶν ὁσίων καὶ μαρτύρων, τοῦ Παφνουτίου καὶ τοῦ Συμεών, καὶ νὰ δοξάσωσι τοὺς ἥρωας καὶ τοὺς νικητάς, τὸν Ἡρακλέα καὶ τὸν Ἀχιλλέα», Μενάρδου, «Περί των Κυπρίων», σ Όσον αφορά στην Κύπρο ο Μενάρδος, (Αυτόθι, σ ) καταγράφει, πέρα από τα ονόματα που αναφέρονται στο κείμενό μας, και τα εξής: Ἀγαθοκλῆς, Αγλαΐα, Ἄδωνις, Ἀθηνᾶ, Ἀθηνόδωρος, Ἀναξαγόρας, Ἀντιγόνη, Ἀριάδνη, Ἀρίσταρχος, Ἀριστείδης, Ἀριστογείτων, Ἀριστόδημος, Ἀριστοκλῆς, Ἀριστοτέλης, Ἀσπασία, Ἀφροδίτη, Βρασίδας, Διογένης, Ἐλπινίκη, Ἐπαφρόδιτος, Ἐρατώ, Ἑρμιόνη, Εὐαγόρας, Εὐέλθων, Ζήνων, Θεανώ, Θουκυδίδης, Ἱπποκράτης, Ἰφιγένεια, Καλλιστώ, Κλεάνθης, Κλειώ, Κλεοπάτρα, Λυκοῦργος, Λύσανδρος, Μελπομένη, Νέαρχος, Νεοκλής, Νικοκλῆς, Ξανθίππη, Οὐρανία, Πανδροσία, Παρμενίων, Πάτροκλος, Παυσίλυπος, Πελοπίδας, Περικλῆς, Πηνελόπη, Πλάτων, Πολύβιος, Πολυξένη, Σόλων, Σοφοκλῆς, Σωκράτης, Τεῦκρος, Τηλέμαχος, Φαίδων, Φιλόκυπρος, Φιλοποίμην, Χαρίδημος και Χαρίλαος. Για τα κυπριακά ονόματα βλ. και τη διδακτορική διατριβή του Ανδρέα Κολίτση, Περί των κυρίων ονομάτων και των επωνύμων των Κυπρίων, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μενάρδου, «Περί των Κυπρίων», σ

18 74 Αθανασίου Γιομπλάκη, «Η Κεντρική Σχολή Αλιστράτης», Μακεδονικά 4 (1960), σ , βλ. την επιστολή σ Γεωργίου Χατζηκυριακού, Σκέψεις και εντυπώσεις, εκ περιοδείας ανά την Μακεδονίαν, , Αθήνα 1962, σ Κωνσταντίνου Ι. Κοντού, Η ιστορία της Αλιστράτης, Θεσσαλονίκη 2003, σ Για την περίπτωση της Μακεδονία2 βλ. τη μελέτη μου (εμπλουτισμένη μορφή μεταπτυχιακής διατριβής), Το Ονομαστικόν στη Μακεδονία Διαφωτισμός και Ονοματοδοσία, Θεσσαλονίκη Βούρη, Υποτροφίες, σ Είναι ενδιαφέρουσα μια ματιά στους τίτλους των παιδικών και νεανικών βιβλίων του 19 ου αιώνα. Η αύξουσα πορεία που επισημαίνεται μαρτυρεί τη ζήτηση για μόρφωση αλλά και τη θέληση του έθνους για μόρφωση των πολιτών του. Πρόσεξε τον ηθικό κυρίως, αλλά και τον φρονηματιστικό-ιστορικό χαρακτήρα των περισσότερων βιβλίων. Βλ. Ντελόπουλου, Βιβλία 19 ου αιώνα, σ Αδαμαντίου Κοραή, Αλληλογραφία, τ. Γ , εκδ. Κωνσταντίνου. Θ. Δημαρά, Άλκη Αγγέλου, Αικατερίνης Κουμαριανού, Εμμανουήλ Ν. Φραγκίσκου, Αθήνα 1983, σ Βλ. την Εγκύκλιο στου Κωνσταντίνου Θ. Δημαρά, Ο Κοραής και η εποχή του, Αθήνα 1953, σ Βλ. σημ. 90 τις περί ονομάτων εγκυκλίους. Πρόσεξε τον αδιάλειπτο φόβο απέναντι στο άλλο, είτε αυτό είναι αρχαιοελληνικό, είτε σλαβικό, είτε ξενόφερτο. Είναι αυτός ο φόβος ένδειξη ανασφάλειας ενός φορέα αλλά κι ενός ολόκληρου εθνικού κράτους, ή έστω μερίδας του έθνους. 82 Για την θέση του Πατριαρχείου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία βλ Παρασκευά Κονιόρτα, Οθωμανικές θεωρήσεις για το Οικουμενικό Πατριαρχείο 17 ος - αρχές 20 ού αιώνα, Αθήνα Βλ. επίσης Ιωάννη Κολιόπουλου, Ιστορία της Ελλάδος τ. Α, σ και Του ιδίου, «Δυτικά της Εδέμ: Η ανακαίνιση του Ελληνικού Έθνους και η νοσταλγία του Ανατολικού παρελθόντος του», Δυτικά της Εδέμ. Η ανακαίνιση του ελληνικού έθνους και του ανατολικού παρελθόντος. Δοκίμια της περιόδου , Θεσσαλονίκη 2010, σ Για τη στάση του Πατριαρχείου έναντι των φορέων και των τάσεων διαφωτισμού βλ. Φίλιππου Ηλιού, Τύφλωσον Κύριε τον λαόν σου, Αθήνα Βλ. και τις παρατηρήσεις του Καραφύλλη, ο οποίος επισημαίνει τη συνύπαρξη του θρησκευτικού φωτός με το νέο φως. Γρηγόρη Καραφύλλη, «Η έννοια του φωτός και του φωτισμού στη φιλοσοφία του Νεοελληνικού Διαφωτισμού», Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Πρακτικά Πανελληνίου Συνεδρίου Κοζάνη 8-10 Νοεμ. 1996, Κοζάνη 1999, σ Του ιδίου, Διαφωτισμός, σ Μανουήλ Ι. Γεδεών, Η πνευματική κίνησις του Γένους κατά τον ΙΗ και ΙΘ αιώνα, επιμ. Άλκη Αγγέλου Φίλιππου Ηλιού, Αθήνα 1976, σ «Ὅθεν πρέπει καὶ σύ, φίλε, ὡς τέκνον εὐπειθέστατον τοῦ Π, νὰ μεταβαπτίσῃς τὸν υἱόν σου ἀπὸ Ξενοφῶντα είς Συμεών. Τί καλὸν ἔχει νὰ μιμηθῇ ἀπὸ τὴ διαγωγὴ καὶ τὰ συγγράμματα τοῦ Ξενοφῶντος; Ἀλλὰ Συμεώνων παραδείγματα θεαρέστου βίου δὲν μᾶς λείπουσι. Ἔχομεν τὸν Στυλίτην ἔχομεν τὸν διὰ Χριστὸν σαλόν. Τὸ μέγα καὶ πρώτιστον τοῦ Θεοῦ δῶρον, τὸ ΛΟΓΙΚΟΝ, ὁ πρῶτος ἀντὶ νὰ τὸ τελειοποιήσῃ εἰς ὠφέλειαν ἑαυτοῦ καὶ τῶν συγκοινωνῶν τῆς πολιτείας, τὸ κατέτριψεν τεσσαράκοντα ἔτη εἰς στύλον λίθινον», Κοραή, Αλληλογραφία Δ, σ Αδαμαντίου Κοραή, Αλληλογραφία, τ. Ε , εκδ. Κωνσταντίνου. Θ. Δημαρά, Άλκη Αγγέλου, Αικατερίνης Κουμαριανού, Εμμανουήλ Ν. Φραγκίσκου, Αθήνα 1983, σ Είναι γεγονός πως η Εκκλησία της Ελλάδος τηρούσε μια παλίνδρομη, άλλοτε συμβιβαστική και άλλοτε αφοριστική στάση αμηχανίας ή και ανασφάλειας ένεκα απέναντι στην αρχαιοελληνική ονοματοδοσία. Η εν ισχύ εγκύκλιος του 1997 επιχειρεί το συμβιβασμό των διεστώτων. Θεωρούμε σκόπιμη την περιγραφή της πορείας από την άρνηση στην αποδοχή, διότι συνήθως παρουσιάζεται, μόνο η μία πλευρά του νομίσματος. Στην εγκύκλιο «περὶ τοῦ μὴ γίνεσθαι δεκτοὺς ἑνὸς βαπτιζομένου παιδίου πολλοὺς αναδόχους καὶ περὶ τοῦ μὴ διδόναι ἑκάστῳ βαπτιζομένῳ ὀνόματα πλείον τοῦ ἑνός», του 1874, απαγορεύεται ρητά, ως ξενοπρεπές και όθνειον έθιμο η βάπτιση με περισσότερα από ένα ονόματα, χωρίς να γίνεται σαφής μνεία κατά των αρχαίων ελληνικών ονομάτων [βλ. Στεφάνου Γιαννόπουλου (επιμ.), Συλλογή των εγκυκλίων της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, μετά των οικείων Νόμων, Β. Διαταγμάτων, Υπουργικών Εγγράφων, Οδηγιών κ.τ.λ. από του 1833 μέχρι του 1901, Αθήνα 1901, σ ]. Η απαγόρευση ονοματοδοσίας άλλης από τη χριστιανική θα έρθει με εγκύκλιο του Μαρτίου του 1934, όπου αναφέρεται (γράφουμε επί λέξει, διότι μέσα από τα λόγια αυτά γίνεται κατανοητό και το πνεύμα της προηγούμενης εγκυκλίου): «Διὰ τῆς ἀπηγορεύθη κατὰ τὴν βάπτισιν τῶν νηπίων νὰ δίδωνται τοῖς βαπιζομένοις πλείονα τοῦ ἑνὸς ὀνόματα Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐξηλείφθη εἰσέτι ἐντελῶς ἡ τοιαύτη συνήθεια καὶ ἐπὶ πλέον τὰ διδόμενα κατὰ τὴν βάπτι- 258

19 σιν ὀνόματα δὲν εἶναι ἐντελῶς χριστιανικά, παρακαλεῖσθε ὅπως παράσχητε τὰς ἀπαιτουμένας ὁδηγίας εἰς τὸν καθ Ὑμᾶς κλῆρον, ὅπως καὶ ἐν πάσῃ μὲν εὐκαιρίᾳ, ἀλλ ἰδίως πρὸ τῆς τελετής τοῦ Βαπτίσματος, καθοδηγῶσι μετὰ προσοχῆς καὶ συνέσεως τους τε γονεῖς καὶ ἀναδόχους, ἵνα ἕν μόνον ὄνομα δίδωσι εἰς τὰ βαπτιζόμενα παιδία, τοῦτο δὲ εἶναι ἐκ τῶν ὀνομάτων τῶν ἑορταζομένων Ἁγίων, καὶ δὴ τῶν πανηγυρικώτερον καὶ γενικώτερον ἑορταζομένων Εἶναι δὲ εὐνόητον, ὅτι τὸ διδόμενον ὄνομα παρέχει τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν χριστιανὸν νὰ γνωρίσῃ τὸν βίον τοῦ Ἁγίου καὶ νὰ ἔχῃ τὴν ἐντεῦθεν ψυχικὴν ὠφέλειαν καὶ δίδει λαμπρὰν ἀφορμὴν, ἵνα ὁ χριστιανὸς προσφεύγῃ εἰς τὴν προστασίαν τοῦ Ἁγίου καὶ καλλιεργῇ ἰδιαίτερην εὐλάβειαν πρὸν τὸν Ἅγιον Ὅθεν παρακαλεῖσθε ὅπως προτρέψητε καὶ Κλῆρον καὶ Λαὸν, ἵνα δίδῃ ὀνόματα μόνον Ἁγίων καὶ ἱερῶν προσώπων τῆς Ἐκκλησίας, ἀποφεύγῃ δὲ ὀνόματα μὴ χριστιανικῶν προσώπων, καὶ ὁ ἐφημέριος ἀρνῆται νὰ δώσῃ εἰς βαπτιζόμενον ὄνομα, ὅπερ ἔφερον αἱρετικοὶ ἢ διαβόητοι ἐπὶ κακίᾳ ἄνθρωποι καὶ ἐν γένει ἐχθροὶ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας» (βλ. Αἱσυνοδικαὶ ἐγκύκλιοι, ἐκδιδόμεναι ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ τῇ 100ῇ περιόδῳ τῶν εργασιῶν αὐτῆς, Αθήνα 1956, σ ). Τον Μάιο του 1937, εκδόθηκε συμπληρωματική εγκύκλιος, όπως οι κλήρικοὶ «ἀρνῶνται δώσωσι τοῖς βαπτιζομένοις καὶ ὀνόματα σλαϋικά, ὡς αντιτιθέμενα εἰς τὸν ὑπὸ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν τῆς προσυλώσεως παντὸς Ἕλληνος καὶ ἐμψυχώσεως αὐτοῦ εἰς τὸν ἀκραιφνῆ ἑλληνισμὸν καὶ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν γλώσσης. Τὸν τρόπον καὶ τὰ μέσα ἐπαφίησιν Ἱερὰ Σύνοδος εἰς τὴν σύνεσιν τῶν Σεβαστῶν Ἱεραρχῶν. Οὐχ ἧττον παρεκάλεσε τὸ Ὑπουργεῖον Θρησκευμάτων, ὅπως ενεργήσῃ τὰ δέοντα καὶ παρέχηται ὑπὸ τῶν κατὰ τόπους Ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν πᾶσα ἐνδεικνυομένη ἐνίσχυσις εἰς τους Ἐφημερίους». (Αυτόθι, σ. 151). Τον Μάιο του 1955 οι δύο εγκύκλιοι ανανεώθηκαν με την υπόμνηση: «ἡ Ἱερὰ Σύνοδος παρακαλεῖ Ὑμᾶς ὅπως διατάξητε τὴν πιστὴν καὶ ἀπαρέγκλιτον ἐφαρμογὴν αὐτῶν καὶ δὴ ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν Ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ὀνομάτων σλαϋικῶν, ἢ ὀνομάτων ἀνδρῶν δοαβοήτων ἐπὶ κακίᾳ καὶ ἐχθρῶν τῆς ἀμωμήτου ἡμῶν θρησκείας» (Αυτόθι, σ ). Τα πιο πάνω παρέμειναν σε ισχύ έως και τον Απρίλιο του 1997, οπότε μια νέα εγκύκλιος σήμανε την άρση των περιοριστικών κανόνων επί της ονοματοδοσίας και προέβαλε την ενσωμάτωση πολλών αρχαίων ονομάτων στο ορθόδοξο αγιολόγιο. Αφού διευκρινίζεται πως «τὸ δικαίωμα καθορισμοῦ τοῦ ὀνόματος τῶν τέκνων, ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς ἀμφοτέρους τούς γονεῖς», τονίζεται: «Ἡ συνάρτησις τοῦ ὀνόματος πρὸς τὸ ἀγιολόγιον τῆς Ἐκκλησίας, τυγχάνει σχετικὴ τό μέν διότι καί εἰς αὐτό διαλαμβάνονται καί ἀκατάληπτα ὀνόματα τό δε διότι καί μόνη ἡ ὕπαρξις αὐτῶν μαρτυρεῖ ὅτι τοιοῦτον οὐδόλων τυγχάνει ἀσυμβίβαστον πρός τήν χριστιανικήν ἰδιότητα τοῦ πιστοῦ. Ἐφ ὅσον ἐν τῷ Ἀγιολογίῳ διαλαμβάνωνται άρχαῖα ἑλληνικά ὀνόματα, οἷα Πλάτων, Σωκράτης κ.ἄ., τοῦτο ἀποτελεῖ κατάφασιν τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν ὀνομάτων Δέον ὅπως προτιμῶνται ὀνόματα ἐορταζομένων Ἁγίων ἀποδεκτῶν ὄντων εὐφήμων ἐκ τῆς ἑλληνικῆς ἡμῶν Ἱστορίας ὀνομάτων. Σημειωτέον, τέλος, ὅτι οὐκ ὁλίγα ὀνόματα ἁγίων προέρχονται ἐκ τοῦ εἰδωλολατρικοῦ χώρου, ἐξαγιασθέντα ἐν τῷ προσώπῳ ἐπωνύμων φορέων αὐτῶν, ἡγιασμένων ἐν Χριστῷ Οὐδόλως τέλος ἀποκλείεται ἡ ἐν τῷ οὐρανῷ ὕπαρξις ἁγίων φερόντων ὀνόματα ὡς τά ὑπὸ διαμφισβήτησιν ἤ καί ἡ ἐφεξῆς περίπτωσις ἁγίων ἐκ τῶν φερόντων σήμερον καί αὔριον τοιαῦτα ὀνόματα» [βλ. Αἱ συνοδικαὶ Ἐγκύκλιοι, ἐκδιδόμεναι ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ τῇ ἑκατονπεντηκονταετηρίδι ἀπὸ τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ Αὐτοκεφάλου Αὐτῆς, τ. Ζ ( ), Αθήνα 2006, σ ]. Πρόσεξε την απαγόρευση των σλαβικών ονομάτων και πρβλ. με τα ιστορικά γεγονότα (εξωτερική και εσωτερική πολιτική κατάσταση) της περιόδου. 88 Βλ. τη συζήτηση για το ζήτημα της νέας εποχής στον ελληνικό κόσμο στου Κολιόπουλου, Ιστορία της Ελλάδος, τ. Α Το έθνος, η πολιτεία και η κοινωνία των Ελλήνων, σ Βλ. επίσης Βερέμη Κολιόπουλου, Ελλάς, σ Για τον ορισμό της Άλωσης της Πόλης από τους Φράγκους το 1204 ως ληξιαρχικής πράξης γέννησης του νέου ελληνισμού βλ. ενδεικτικά Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. Ε, Αθήνα , σ. 3-5 Κωνσταντίνου Βακαλόπουλου, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τ. Α, Αθήνα 1974, σ Για την άλωση του 1453 ως τέτοια πράξη βλ. ενδεικτικά Διονυσίου Α. Ζακυνθηνού, Η πολιτική ιστορία της νεωτέρας Ελλάδος, Αθήνα , σ. 7-9 Χασιώτη, Μεταξύ οθωμανικής κυριαρχίας και ευρωπαϊκής πρόκλησης, σ Κιτρομηλίδη, Διαφωτισμός, σ Αλέξη Πολίτη, «Γλώσσα, Διαφωτισμός και Εθνική Συνείδηση. Αντίπαλες ιδεολογίες στις αρχές του 19ου αιώνα», Ο ελληνικός κόσμος ανάμεσα στην εποχή του Διαφωτισμού και στον εικοστό αιώνα. Πρακτικά του Γ Συνεδρίου Νεοελληνικών Σπουδών, τ. Α, Αθήνα 2007, σ , βλ. σ

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά: η Ελληνική Σκέψη Series: the Hellenic Worldview

Σειρά: η Ελληνική Σκέψη Series: the Hellenic Worldview ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ACADEMY OF INSTITUTIONS AND CULTURES Σειρά: η Ελληνική Σκέψη Series: the Hellenic Worldview Πρακτικά Συνεδρίου ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΡΑΙΟΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ, ΦΡΑΝΣΙΣΚΟ ΝΤΕ ΜΙΡΑΝΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Σαμοθρακίτη(Α.Μ. 8110117)

Μαρία Σαμοθρακίτη(Α.Μ. 8110117) Διοίκηση Έργων και Προγραμμάτων (5 ο Εξάμηνο): Ομάδες και Θέματα Εργασιών Λέκτορας Κωνσταντίνος Ν. Ανδρουτσόπουλος Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας (ΔΕΤ) Στα πλαίσια του μαθήματος της Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

1.6.3 Ιατρικές και βιολογικές θεωρίες στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη Η αρχαία ελληνική ιατρική µετά τον Ιπποκράτη

1.6.3 Ιατρικές και βιολογικές θεωρίες στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη Η αρχαία ελληνική ιατρική µετά τον Ιπποκράτη 1 2 Περιεχόµενα Πρόλογος...5 Εισαγωγή: Οι Απαρχές της Ελληνικής Επιστήµης...8 Κεφάλαιο 1: Η Αρχαία Ελληνική Επιστήµη...24 1.1 Οι φυσικές θεωρίες των Προσωκρατικών φιλοσόφων...25 1.1.1 H πρώιµη ιωνική φιλοσοφική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΡΙΤΣΗ ΑΓΛΑΪΑ του ΛΑΖΑΡΟΥ. Υποψήφια Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου. ΝΙΚΟΛΑΡΑ ΜΑΡΙΑ του ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Υποψήφια Αντιπεριφερειάρχης Νομού Λέσβου

ΚΥΡΙΤΣΗ ΑΓΛΑΪΑ του ΛΑΖΑΡΟΥ. Υποψήφια Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου. ΝΙΚΟΛΑΡΑ ΜΑΡΙΑ του ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Υποψήφια Αντιπεριφερειάρχης Νομού Λέσβου ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 28 Απριλίου 2014 Τα ονόματα των υποψηφίων του Συνδυασμού μας "ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ - ΓΟΝΙΜΗ ΓΡΑΜΜΗ" Ο Συνδυασμός έχει ως εξής : ΚΥΡΙΤΣΗ ΑΓΛΑΪΑ του ΛΑΖΑΡΟΥ Υποψήφια Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης Τερσεφάνου 2014 ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΕΡΣΕΦΑΝΟΥ, Ιανουάριος Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης 18 Θανάσης, Κύριλλος 19 Μακάριος 20 Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΘ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μαΐου 2008 ΚΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. (Μέρος Β ) Μαΐου 2007

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΘ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μαΐου 2008 ΚΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. (Μέρος Β ) Μαΐου 2007 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΘ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ 16-18 Μαΐου 2008 & ΚΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ (Μέρος Β ) 25-27 Μαΐου 2007 Π ρ α κ τ ι κ ά ς) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 Ο ΤΟΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΘ

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ Τίτλος Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη Αρχείο Επισκόπου Διονυσίου Μαραγκουδάκη Συλλογή Μονών (νομών Χανίων,

Διαβάστε περισσότερα

Το αντικείμενο [τα βασικά]

Το αντικείμενο [τα βασικά] Το αντικείμενο [τα βασικά] Στην ενότητα αυτή θα ασχοληθούμε με το αντικείμενο στα αρχαία ελληνικά. Παράλληλα θα δίνονται παραδείγματα και στα Νέα Ελληνικά (ΝΕ) Τι είναι το αντικείμενο; Αντικείμενο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ

Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ 1 Κωνσταντίνος Κ. Χατζόπουλος Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ Η Θράκη, η οποία στις 10 Αυγούστου 1920 ενσωματώθηκε επίσημα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα πιο κάτω sites περιέχουν πηγές και τεκµήρια ιστορικά

Τα πιο κάτω sites περιέχουν πηγές και τεκµήρια ιστορικά 22. «Ο Νέος Ελληνισµός στην περίοδο της Τουρκοκρατίας» 29.11.2013 Διδάσκουσα: Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Kαθηγήτρια Ιστορίας του Νέου Ελληνισµού από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης ώς την Ελληνική Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014 Τηλ.: 99453428 Φαξ: 22531013 Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΔΕΛΙΚΗΠΟΥ Σωτήρης Νικολάου 99-697386

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία

Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία Το μοναδικό μουσείο αφιερωμένο στον κερκυραίο Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας και κορυφαίο ευρωπαίο διπλωμάτη, βρίσκεται στην γενέτειρά του, την Κέρκυρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΔΙΚΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΔΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΔΙΚΕΣ 2016 2017 Στη Νομική Σχολή του Α.Π.Θ. διεξάγεται ήδη από το προηγούμενο ακαδημαϊκό έτος, υπό την αιγίδα της Κοσμητείας της Σχολής, σειρά Ανοιχτών Μαθημάτων για ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΔΙΚΕΣ που σημάδεψαν

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΕΠΕΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΕΠΕΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΗΜΕΡΑ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ & ΔΙΕΘΝΟΥΣ AΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΕΙΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ «Η Ελλάς ευγνωµονούσα» ή «Υπέρ Πατρίδος το Παν» ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΒΡΥΖΑΚΗ ΕΠΕΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΗΜΕΡΑ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός 82 ΟΙ ΠΕΡΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΙΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1984 ΟΙ ΠΕΡΙ ΜΕΤ ΑΛΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΦΡΟΥΡ ΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1984

Αριθμός 82 ΟΙ ΠΕΡΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΙΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1984 ΟΙ ΠΕΡΙ ΜΕΤ ΑΛΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΦΡΟΥΡ ΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1984 Ε.Ε. Παρ. 111(1) 590 Κ.Δ.Π. 82/2005 Αρ. 3959, 25.2.2005 Αριθμός 82 ΟΙ ΠΕΡΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΙΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1984 ΟΙ ΠΕΡΙ ΜΕΤ ΑΛΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΦΡΟΥΡ ΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1984 Διάταγμα με βάση τον Κανονισμό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

DESIGNED BY NETINFO PLC

DESIGNED BY NETINFO PLC DESIGNED BY NETINFO PLC Τηλ: 22652090 Φαξ: 22652690 Ο πρόεδρος, τα μέλη και το προσωπικό του Κοινοτικού Συμβουλίου Πλατανιστάσας, σας εύχονται Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2011 Κοπή της βασιλόπιτας από τον

Διαβάστε περισσότερα

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ www.alambra.org.cy Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα, Λευκωσία, Τηλ: 22522457, Φαξ: 22526402 E-mail: koin.symalambras@cytanet.com.cy, Αρχαιολογικός Οικισμός Αλάμπρας Αιωνόβιο δέντρο, Φραγκοελιά Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα,

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 3: Ο θεολογικός χαρακτήρας

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡHΣ Ο ΑΝ ΡΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡHΣ Ο ΑΝ ΡΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ιεθνές Επιστηµονικό Συνέδριο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ [ ] µηδὲ παρὰ τῶν εἰδότων ἀµελήσῃς ἐρωτῶν νὰ λάβῃς φωτισµόν ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡHΣ Ο ΑΝ ΡΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΚΕΡΚΥΡΑ, 1-3 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2006

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ Κυρίες και Κύριοι, Είναι μοιραίο, όταν ακολουθείς ως ομιλητής τους συγκεκριμένους σπουδαίους προλαλήσαντες να πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ Ιούνιος 2016 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Σάββατο 28 Μαΐου Κυριακή 29 Μαΐου Μέγας Αρχιερατικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Οι Κυπριακές και Μικρασιατικές σπουδές ως πεδίο συνάντησης των νεοελληνικών και των Οθωμανικών σπουδών

Οι Κυπριακές και Μικρασιατικές σπουδές ως πεδίο συνάντησης των νεοελληνικών και των Οθωμανικών σπουδών Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης Οι Κυπριακές και Μικρασιατικές σπουδές ως πεδίο συνάντησης των νεοελληνικών και των Οθωμανικών σπουδών Τα δύο ερευνητικά πεδία στα οποία θα αναφερθώ με άκρα συντομία, οι μικρασιατικές

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τρίτη, 11 Σεπτέμβριος :43

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τρίτη, 11 Σεπτέμβριος :43 Με επιτυχία ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του 13ου Συμποσίου Ιστορίας Λαογραφίας- Βλάχικης Παραδοσιακής Μουσικής και Χορών της ΠΟΠΣΒ με θέμα ««ΟΙ ΒΛΑΧΟΙ ΣΤΗΝ ΚΟΙΛΑΔΑ του ΣΤΡΥΜΟΝΑ». Το Συμπόσιο πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Εκκλησιολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Απολυτήριο Λυκείου ( Β' Λύκειο Κορίνθου)

Απολυτήριο Λυκείου ( Β' Λύκειο Κορίνθου) τ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ ΟΝΟΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΥ ΞΕΝΗ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗΣ 9 ΑΘΗΝΑ Τ.Κ. 104 41 210 5157874

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ 513 513.02 * Χαρίκλεια Καρακώστα 14.01.2017 1030-1330 4 3Α Β211 Κρίστης Σεργίδης Χρυσάνθη Δημητρίου 514 514.02 * Χριστίνα Παπαδημητρίου 07.01.2017 1030-1330 4 3Α Β205 Έφη Κυπριανίδου Δάφνη Καϊτελίδου 611

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 4η: Φιλική Εταιρεία Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Φοιτητές και φοιτήτριες Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Το 1986 αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και το 1993 από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο

Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο «Ένα λιθαράκι για το σχολείο του μουσείου μας» Το Μουσείο Ελληνικής Παιδείας ανήκει σε όλους τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Το σύστημα των εισαγωγικών εξετάσεων στις Ανώτατες σχολές τα τελευταία χρόνια δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Χατζηστεφανίδου, Επίκ. Καθηγήτρια, Ειδική Γραμματέας

Σοφία Χατζηστεφανίδου, Επίκ. Καθηγήτρια, Ειδική Γραμματέας Οργανωτική Επιτροπή Δημήτριος Καραγιώργος, Επίκ. Καθηγητής, Πρόεδρος Νικόλαος Ανδρεαδάκης, Επίκ. Καθηγητής, Αντιπρόεδρος Βασίλειος Οικονομίδης, Επίκ. Καθηγητής, Αντιπρόεδρος Γεώργιος Μανωλίτσης, Επίκ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται,

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα»

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περί Μελαγχολίας Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το σύστημα των τεσσάρων χυμών και η αρχή της μίμησης. Σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας

Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας 15 η Θερινή Συνάντηση Μεταπτυχιακών Φοιτητών Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρέθυμνο, 19 21 Ιουλίου 2010 Αίθουσα 3 της Φιλοσοφικής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του»

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Άφυτες, καμπυλωτές βουνοκορφές Και μέσα στα πέτρινα κύματα Στο δίπτυχο αγριάδας και ερημιάς Η Σιάτιστα. Οι Σιατιστινοί αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΗΤΡΩΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΗΤΡΩΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ Α/Α ΠΡΩΤ. ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΠΑΤΡΩΝΥΜΟ ΓΛΩΣΣΑ ΛΟΓΙΑ 1 1271 ΠΑΝΤΑΖΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΓΑΛΛΙΚΑ 65.5 2 1312 ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ΑΝΘΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΓΑΛΛΙΚΑ 60.05 3 1472 ΤΡΙΚΟΛΑ ΜΑΡΙΑ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΑΛΛΙΚΑ 57.05 4

Διαβάστε περισσότερα

Επίοημη Εφημερίδα, Παράρτημα Τρίτο (1): Επίσημη Εφημερίδα. Παράρτημα

Επίοημη Εφημερίδα, Παράρτημα Τρίτο (1): Επίσημη Εφημερίδα. Παράρτημα E.E. Παρ. ΙΙΙ(Ι) 1876 Κ.Δ.Π. 203/2002 Αρ. 3597, 26.4.2002 Αριθμός 203 ΟΙ ΠΕΡΙ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΝΟΜΟΙ ΤΟΥ 1990 ΜΕΧΡΙ 1997 ΟΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΦΡΟΥΡΑΣ ΝΟΜΟΙ ΤΟΥ 1964 ΕΩΣ 1996 Επίοημη Εφημερίδα, Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα