ΥΤΗ ΚΑΙ ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ ΣΩΝ ΠΟΙΗΣΙΚΩΝ ΜΟΡΥΩΝ «Τα δύο του κόσμου» του Οδυσσέα Ελύτη: μία φιλοσοφική θεώρηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΤΗ ΚΑΙ ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ ΣΩΝ ΠΟΙΗΣΙΚΩΝ ΜΟΡΥΩΝ «Τα δύο του κόσμου» του Οδυσσέα Ελύτη: μία φιλοσοφική θεώρηση"

Transcript

1 ΑΡΙΣΟΣΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ ΥΙΛΟΟΥΙΚΗ ΦΟΛΗ ΣΜΗΜΑ ΥΙΛΟΟΥΙΑ & ΠΑΙΔΑΓΨΓΙΚΗ ΜΕΣΑΠΣΤΦΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΙΛΟΟΥΙΑ ΥΤΗ ΚΑΙ ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ ΣΩΝ ΠΟΙΗΣΙΚΩΝ ΜΟΡΥΩΝ «Τα δύο του κόσμου» του Οδυσσέα Ελύτη: μία φιλοσοφική θεώρηση Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία Γιώτα Σεμπρίδου Επιβλέπων καθηγητής: Παναγιώτης Δόικος ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2 τη δέσποινα, για λόγους φωτεινότητας. 1

3 ΠΕΡΙΕΦΟΜΕΝΑ Εισαγωγή<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<.<<<<<<<.3 «Σα δύο του κόσμου»<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<...16 «Σα δύο του κόσμου» Παραλλαγή<<<<<<<<<<<<<<<<.18 Πέρα από το θάνατο: λογική και πραγματικότητα της ποίησης<<...20 Ποίηση και φιλοσοφία: μία ερμηνευτική τριών επιπέδων<<<..<<56 Ο έρωτας και ο παράδεισος: η λογική μιας σχέσης<<<.<<...<<113 Εμμένεια και φαντασία: «Σα δύο του κόσμου»<<<<<<<<<<169 Παραλλάσσοντας το ποιητικό<<<<<<<<<<<<<.<<<<201 Επίλογος<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<..<<<.234 Βιβλιογραφία<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<...<<240 2

4 ΕΙΑΓΨΓΗ Η ενασχόληση με την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη είναι πάντα μία πρόκληση. Ο ποιητής, γράφοντας, αναζητά τη διάφανεια και καταλήγει να παράγει μία ποίηση που εκπέμπει φως. Παρά την εν λόγω φωτεινότητα, ωστόσο, είναι δυνατόν να διαφύγει του αναγνώστη η ουσία της ποιητικής δημιουργίας: μπορεί η ερμήνευση του καλλιτεχνικού έργου να θεωρείται ζήτημα υποκειμενικό, αλλά δεν παύει η εκάστοτε ποιητική μονάδα να φέρει ένα νοηματικό φορτίο, υποκειμενικό πάλι, αλλά αναφορικά προς τον δημιουργό της. Μπορούμε, λοιπόν, να διαβάσουμε το ποίημα όπως θέλουμε είναι, όμως, αυθαίρετο, όσο και αδύνατο, να αφαιρέσουμε το στίγμα του δημιουργού του από αυτό. Ένα ποίημα του Ελύτη είναι, πρώτα από όλα, ένα ποίημα απόδειξη ότι ο θάνατος του δημιουργού δε συνεπάγεται το χαμό του έργου. Εκείνο όμως που καθιστά το ποίημα έργο του Ελύτη είναι το γεγονός ότι, σε μία κρίσιμη διάστασή της, η υποκειμενικότητα του ποιητή προεκτείνεται στην ουσία του ποιητικού του αντικειμένου, καθιστώντας το σταδιακά, όχι απλώς υποκειμενικό, αλλά ιδιάζον υποκείμενο. Εν πάσει περιπτώση, ο Ελύτης, γνωρίζοντας καλύτερα από όλους το δυσερμήνευτο τμημάτων τουλάχιστον του έργου του, (καθ)οδήγησε κατά καιρούς τους αναγνώστες, κυρίως μέσω των δοκιμιακών του καταθέσεων. Παρόλα αυτά, δεν έμοιαζε ικανοποιημένος από τις κριτικές μελέτες του έργου του: «Σο βιβλίο (Σο Φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά) εκυκλοφόρησε μόλις εδώ και τρία χρόνια, και δεν φάνηκε καμια κριτική που ν αποδεικνύει ότι κάθε ποίημα είναι μια ανάπτυξη των ιδεών που ανέφερα προηγουμένως. Έμαθα να είμαι υπομονετικός. Σο «Άξιον Εστί» χρειάστηκε τέσσερα με πέντε χρόνια ίσαμε να κατανοηθεί σωστά. Ποιος ξέρει, μπορεί τη φορά αυτή να είναι δικό μου το λάθος και όχι των κριτικών μου. Δεν ξέρω» 1, «Κάποτε, όταν έγραψα ότι, βουτώντας στη θάλασσα μ ανοιχτά μάτια, είχα την αίσθηση ότι έφερνα σ επαφή το δέρμα μου μ εκείνο το λευκό της μνήμης που με κυνηγούσε από κάποιο χωρίο του Πλάτωνα, το θεωρήσανε 1 Ελύτης, Εκλογή , σ

5 ακατάληπτο» 2, «Σο μυστικό στη ζωή αυτή, φαίνεται, δεν είναι αν είσαι δούλος ή όχι καθόλου. Είναι να οδηγείσαι με συνέπεια σε κάποιο «άρα» και να χεις έτοιμη την απάντηση. Πολύ ωραία. Μπροστά όμως σε μια φράση ποιητική, για ποιο λόγο αυτό το «άρα» στομώνει;» 3. Η ποιητική παραγωγή του Ελύτη δεν είναι υπέρογκη η βαθύτητα και η φωτεινότητά της είναι τα στοιχεία που ενδέχεται να προκαλέσουν το μελετητή της. Είναι αυτά, ίσως, που χρόνια μετά το βιολογικό χαμό του ποιητή, καθιστούν δυσπρόσιτα ορισμένα από τα ελύτεια εδάφη, τόσο τα ποιητικά όσο και τα δοκιμιακά. Η προώθηση σε τούτα ακριβώς, όμως, δεν μπορεί παρά να είναι, για τους εραστές του στοχαστικού ποιητικού λόγου τουλάχιστον, άκρως προκλητική. Η επιθυμία για μία τέτοια πορεία, προσωπική στην αρχή και αργότερα καθολικότερη, αφενός, και η φιλοσοφική ανησυχία αφετέρου, υπήρξαν κίνητρα αυτής της μελέτης: «Αξίζει τον κόπο ν ασχοληθεί κανείς με τη φιλοσοφία μιας ποίησης σαν του Ελύτη. Αποκρυπτογραφώντας την ποίηση, ρέει, με την ίδια διαφάνεια, και το φιλοσοφικό του όραμα» 4. Σα αισθητικά-οντολογικά ερωτήματα που προκύπτουν εδώ -«γιατί η ποίηση;» και «γιατί η φιλοσοφία;»- επιχειρείται να απαντηθούν στην πορεία μαζί με τη λύση του αινίγματος της μετατροπής της έννοιας του ποιητικού υποκειμενικού, που υπαινιχθήκαμε παραπάνω: δεν είναι μόνον ο ποιητής το αναφερόμενο υποκείμενο, είναι κυρίως, μέσω αυτού, το ίδιο το ποίημα. Η παράλληλη ενασχόληση με το υποκείμενο και το αντικείμενο έχει ως αποτέλεσμα τη διατύπωση κρίσεων σχετικά με πολλά ζεύγη εννοιών, όπως είναι τα ακόλουθα: «ποιητής-ποίημα», «ποιητής-φιλόσοφος», «ποίημα-φιλόσοφος», ποιητής-φιλοσοφία», «ποίηση-φιλοσοφία» και βέβαια «φιλόσοφος-φιλοσοφία». Σούτη η επαναληπτικότητα επιστρατεύεται προκειμένου να καταδειχθεί από μιας αρχής ως ένας ποιητικός τρόπος του Ελύτη 5, αλλά και ως ένα μέσο 2 Ελύτης, Εν λευκώ, σ Ελύτης, Εν λευκώ, σ Λαμπαδαρίδου Πόθου, Οδυσσέας Ελύτης Ένα όραμα του κόσμου, σ Εδώ πρόκειται, βέβαια, περισσότερο για έναν απλό υπαινιγμό. Η τάση του Ελύτη να προβαίνει σε λεκτικές επαναλήψεις θα σχολιαστεί εκτενώς παρακάτω. 4

6 μετάβασης στον Martin Heidegger, στοχαστή πρωτίστως, αλλά και ποιητή 6, βάσει του οποίου: «Μόνο με την ποίηση βρίσκεται η φιλοσοφία και η σκέψη της στην αυτή τάξη» 7, «Γνωρίζουμε πολλά για τη σχέση φιλοσοφίας και ποίησης, τίποτε όμως για τον διάλογο ποιητών και στοχαστών, που πλησίον οικούν στα πιο ξέχωρα βουνά» 8. Μία τέτοια φιλοσοφική θεώρηση της ποίησης (και όχι τόσο μία ποιητική ερμηνεία του φιλοσοφικού στοχασμού) επιχειρήθηκε στη μελέτη μας Η λογική του φαντασικού και η ποιητική αλήθεια 9, στην οποία και παραπέμπουμε όπου είναι απαραίτητο, παραθέτοντας ορισμένα σύντομα αποσπάσματα. την πρώτη εκείνη απόπειρα προσεγγίσαμε τη θεωρία της οραματικής φαντασίας του Henry Corbin και την ποιητική έμπνευση του Οδυσσέα Ελύτη, με άξονα τη λειτουργία των (φιλοσοφικο-ποιητικών) μορφών στο έργο τους. Αναζητήσαμε το υψηλό, σύμφωνα με την κατεύθυνση του Corbin, και το αληθινό, βάσει της σκέψης του Ελύτη, προσεγγίζοντας αναπόφευκτα ένα τρίτο επίπεδο πραγματικότητας, πέρα από εκείνα της αίσθησης και της νόησης. την περίπτωση του Corbin καταλήξαμε να στοχαζόμαστε γύρω από το φαντασικό (imaginal), ένα οντολογικό επίπεδο που συνδυάζει χαρακτηριστικά των δύο προαναφερομένων και τοποθετείται ανάμεσά τους. Όσον αφορά τον Ελύτη, αυτός μας οδήγησε στο σύμπαν της ηλιακής μεταφυσικής: το στοχαστικο-ποιητικό του αλλού, τον κόσμο της μετα-φυσικής του φωτός. Σο θέμα προσεγγίστηκε με κέντρο αναφοράς το ποίημα «Σρεις φορές η αλήθεια» από τη συλλογή Σο φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά. Οι στίχοι του εν λόγω έργου, μας έδωσαν μια σειρά εναυσμάτων και αφορμών να κατανοήσουμε, αρχικά, το ελύτειο ζητούμενο και να το συνδέσουμε, στη συνέχεια, με την κορμπενιανή λογική. Σο 6 Η εν λόγω ιδιότητα του Heidegger θα σχολιαστεί στο πλαίσιο της πρώτης ενότητας. 7 Heidegger, Εισαγωγή στη μεταφυσική, σ Heidegger,Σι είναι μεταφυσική;, σ. 98. Ο εντός εισαγωγικών στίχος είναι του Hölderlin (ό.π. σ. 174, σημ. 97. Βλ. και Hölderlin, Ελεγείες, ύμνοι και άλλα ποιήματα, σ ). 9 Σεμπρίδου, Η λογική του φαντασικού και η ποιητική αλήθεια (Η φιλοσοφική λειτουργία των μορφών στο «Σρεις φορές η αλήθεια» του Οδυσσέα Ελύτη). 5

7 κύριο πεδίο της προσοχής μας και στα δύο ερευνητικά στάδια ήταν οι ποιητικές, στοχαστικές μορφές με άλλα λόγια, οι μορφές που, με το να αποδίδουν εσωτερικές παραστάσεις και ποιητικές εικόνες, δομούν τόσο το φιλοσοφικό στοχασμό όσο και την ποιητική έμπνευση. Ειδικά στη δεύτερη περίπτωση, μορφή αποτελεί και το ίδιο το ποίημα 10, το οποίο όμως «σπάει» και σε επιμέρους αισθητικές μορφές, τέτοιες που έχουν ζωή τόσο στο περιβάλλον του ποιήματος όσο και έξω από αυτό, όπως θα δειχθεί στη συνέχεια. Σις ίδιες μορφές χρησιμοποιούμε ως κεντρικό υλικό εργασίας στην παρούσα μελέτη. Μορφές απλές αλλά και σύνθετες, αισθητές και ιδεατές σε κάθε περίπτωση εξιδανικευμένες και υποκειμενικές. Εν προκειμένω, το ποίημα που θα αποτελέσει την αφετερία μας είναι το «Σα δύο του κόσμου», επίσης ένα από τα είκοσιδύο ποιήματα της συλλογής Σο φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά -ίσως της φιλοσοφικότερης ελύτειας σύνθεσης, με απώτερο σκοπό να μελετηθούν το σύνολο των ποιημάτων που την απαρτίζουν και η λειτουργία της ηλιακής μεταφυσικής σε κάθε ένα από αυτά. Η συγκεκριμένη ποιητική μονάδα είναι αρκετά εκτενής και έχει 10 Σο στοιχείο της μορφής θεωρείται οντολογικά θεμελιώδες, με τη μορφή να αντιστοιχεί στην αντιπροσωπευτική (εξωτερική) εικόνα του εκάστοτε πράγματος, στην εξωτερική του υφή. Η έννοια της «μορφής» θα σχολιαστεί επανειλημμένα στο πλαίσιο της εν λόγω μελέτης, προκειμένου να φανεί ο τρόπος σύμφωνα με τον οποίο, σε ένα φιλοσοφικό ή ποιητικό περιβάλλον, οι αισθησικές μορφές αποτελούν το μέσο για τη θέαση άλλων, υψηλότερων. Όσον αφορά το ποίημα, είναι και αυτό μία μορφή, όχι μόνο τα στοιχεία που το δομούν: μορφικά δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε μόνο τις στροφές, τους στίχους, τις λέξεις του ποιήματος, αλλά και το σύνολο όλων αυτών, δηλαδή την ποιητική μονάδα. Η τελευταία έχει τη δυνατότητα να παράγει μορφές, εμπεριέχοντας όρους που τις ενεργοποιούν *παραδείγματος χάριν, ένα ποίημα για τη θάλασσα (δηλαδή που αναφέρεται στη θάλασσα) φέρει την εικόνα της: αφενός την «έχει εντός του», αφετέρου τη δημιουργεί (ή την ενεργοποιεί) στη φαντασία του αναγνώστη και στις δύο περιπτώσεις το ενδιαφέρον είναι ότι η μορφή της θάλασσας, αν και εξαρτάται αρχικά από το ποίημα (ως μορφή εννούμενο εδώ), τελικά το υπερβαίνει: δεν απαιτείται πάντα η επαφή με την ποιητική μονάδα προκειμένου ο αναγνώστης να αλληλεπιδράσει με τη θάλασσα, την ποιητική θάλασσα ούτε καν την συγκεκριμένη θάλασσα, περί της οποίας ομιλεί ο ποιητής+. Παράλληλα, όμως, είναι πάντα και η ίδια μία μορφή. Για την εν λόγω έννοια, βλ. και: Jambet, La logique des orientaux. Henry Corbin et la science des formes. Επίσης: Δόικος, Η λογική των μορφών στον κινηματογράφο του Orson Welles. 6

8 μια «διπλή φύση», δύο δηλαδή εκδοχές πρόκειται στην ουσία για δύο ποιήματα, αφού ο Ελύτης, χρησιμοποιώντας για δεύτερη φορά μια τακτική που υιοθέτησε στη συλλογή Έξη και μία Σύψεις για τον Ουρανό, γράφει δύο φορές το «ίδιο» ποίημα παραλλάσσοντάς το, σαν να μην μπορεί να κατασταλάξει ως προς την τελική του μορφή. Φρησιμοποιείται, δηλαδή, δις ο ίδιος τίτλος και το δεύτερο ποίημα χαρακτηρίζεται και είναι- «παραλλαγή» του πρώτου. Πέρα από το εν λόγω έργο, χρησιμοποιείται εδώ, με τον ένα ή τον άλλο, το σύνολο της ποιητικής και δοκιμιακής παραγωγής του Ελύτη, προκειμένου να κατανοηθεί κεντρικά η στοχαστική του πορεία, εάν είναι δυνατό, και να μην οδηγηθούμε σε μονοδιάστατα συμπεράσματα. Σο έργο του ποιητή θα μελετηθεί σε συνάρτηση με τρεις, κυρίως, φιλοσόφους: τον Πλωτίνο, τον Martin Heidegger και τον Henry Corbin. Η επιλογή τους δεν είναι τυχαία, στο βαθμό που στην έρευνά μας διακρίνεται η συνάφεια του έργου τους με την ελύτεια παραγωγή. Έτσι, ο Ελύτης συνδέεται με κάθε έναν από τους τρεις φιλοσόφους με ένα ίδιαίτερο τρόπο. Ο Πλωτίνος, σε ό,τι αφορά την αισθητική του σκέψη, δεν μπορεί παρά να συγγενεύει στα σημεία με τον Ελύτη. Ο τελευταίος παραπέμπει συχνά στο νεοπλατωνικό φιλόσοφο τόσο στο πλαίσιο των ποιημάτων του, όσο και στα δοκίμιά του. Αυτό που κυρίως θα μας απασχολήσει εδώ, ως προς τον Πλωτίνο, είναι η σχέση του με το φως και, μέσω αυτού, με τον έρωτα. Αυτές οι δύο ποιότητες είναι που τον καθιστούν τόσο κοντινό στον Ελύτη, όπως θα επιχειρήσουμε να δείξουμε. την προσπάθειά μας αυτή, βέβαια, θα αναφερθούμε και σε άλλα σημεία της πλωτινικής φιλοσοφίας. Ο Martin Heidegger μνημονεύεται, επίσης, συχνά από τον Ελύτη. Ο τελευταίος είχε μια οικειότητα με τη σκέψη του Γερμανού φιλοσόφου, για αυτό παρέπεμπε σε αυτόν στο πλαίσιο των δοκιμίων του. Είναι γνωστό πως ο Heidegger, εκτός από οξυδερκής στοχαστής, υπήρξε και ποιητής 11. Θα κάνουμε κάποιες αναφορές στο ποιητικό του έργο, εκείνο όμως που μας ενδιαφέρει περισσότερο είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει ο Heidegger το ποιητικό φαινόμενο. Υαίνεται ότι 11 Ιδιότητα του που, όπως ήδη επισημάνθηκε, θα σχολιαστεί παρακάτω. 7

9 η ιδιότητά του του ποιητή τον κατέστησε ικανό να σχολιάσει επιτυχώς τη λειτουργία της ποίησης. Δε θα προσεγγίσουμε, ωστόσο, το στοχαστή ως θεωρητικό της ποίησης, αλλά ως φιλόσοφο ως τέτοιον άλλωστε τον αναγνωρίζει και ο Ελύτης: θα σχολιαστούν ζητήματα όπως η οντολογική διαφορά, ο χρόνος και η τέχνη. Όσον αφορά τον Henry Corbin, η σύνδεσή του με τον Οδυσσέα Ελύτη (σύμφωνα και με όσα αναπτύξαμε στο Η λογική του Φαντασικού και η ποιητική Αλήθεια) είναι αναμφισβήτητη. Κεντρικό άξονα του μεταξύ τους συσχετισμού θεωρούμε τη λειτουργία της φαντασίας. Πέρα από αυτό, όμως, εντοπίζονται και άλλα κοινά στοιχεία των δύο στοχαστών. Βασικό είναι το γεγονός ότι και ο Corbin προέβη σε κάποιες λογοτεχνικές απόπειρες και διακρινόταν από μια αξιόλογη ευαισθησία απέναντι στο ποιητικό 12. Αυτός ο Γάλλος στοχαστής υπήρξε ο θεμελιωτής μιας φιλοσοφικής θεωρίας της οραματικής γνώσης (connaissance visionnaire) και κυρίως με αυτή την ιδιότητά του θα μας απασχολήσει εδώ. Ο ίδιος είναι ο πρώτος μεταφραστής του Martin Heidegger στα γαλλικά, καθώς επίσης αυτός που εισήγαγε την ιρανική ισλαμική φιλοσοφία στη Γαλλία. Η πληθώρα των ιδιοτήτων που συγκέντρωνε ο Corbin είχε ως αποτέλεσμα να κατηγορηθεί για το ότι «αναμιγνύει» τον Heidegger με τους ανατολικούς. ύμφωνα, όμως, με τον ίδιο, το να χρησιμοποιήσει κάποιος ένα κλειδί για να ανοίξει μια κλειδαριά, δε σημαίνει ότι συγχέει το κλειδί με την κλειδαριά 13. Έτσι, ο Corbin αξιοποιεί την ερμηνευτική του Heidegger *δηλαδή το προσωπικό και ιδιαίτερο πρίσμα μέσω του οποίου ο τελευταίος επιχειρεί να εξετάσει το είναι, να το νοηματοδοτήσει και να ιδιαιτεροποιήσει την καθαυτή (παρ)ουσία+, προκειμένου να εντρυφήσει σε ένα διαφορετικό φιλοσοφικό σύστημα. Εναπόκειται, μάλιστα, στον ίδιο να δώσει στο εν λόγω κλειδί τη μορφή που αντιστοιχεί στη ζητούμενη 12 ύμφωνα με τον Christian Jambet (ο οποίος διαχωρίζει ασφαλώς εδώ το λογοτέχνη Corbin από το φιλόσοφο, όχι όμως και τον ποιητή, με την ευρεία έννοια), ο Corbin, «μαζί με τους ποιητές και τους μουσικούς ασχολείται με τις καθαρές μορφές και παράγει δικό του υλικό» (Corbin, El Imam oculto, σ. 18). 13 Corbin, El Imam oculto, σ

10 κλειδαριά 14. Είναι δηλαδή, θέμα προσωπικότητας και υποκειμενικότητας του Παραδείσου, όπως θα δούμε να εννοεί και ο Ελύτης. Ο ίδιος ο Corbin, γράφοντας για ένα φιλόσοφο της ανατολής, τον Ibn Arabi, εξηγεί ότι ο τρόπος που εκλαμβάνουμε τη σκέψη του προσαρμόζεται στον «εσωτερικό μας παράδεισο», έτσι ώστε ο Arabi να μπορεί να οδηγήσει κάθε άνθρωπο μοναδικά σε αυτό που εκείνος είναι ικανός να δει 15. Κι όμως, ο Corbin θεωρεί πως η καλύτερη εξήγηση της σοφίας του Ibn Arabi είναι ο ιδιος ο Arabi 16. Κάτι ανάλογο ισχύει, βέβαια, και για τον Ελύτη: θα χρησιμοποιήσουμε το έργο του προκειμένου να τον κατανοήσουμε η πορεία μας θα είναι προσωπική και (άρα) υποκειμενική προτείνεται μία ανάγνωση χωρίς αξιώσεις καθολικισμού, τέτοια είναι άλλωστε η φύση της ποίησης- και θα λάβουμε σε αυτήν, ως κλειδιά, τρεις, κυρίως, στοχαστές ανάμεσά τους, τον Henry Corbin. Γιατί, όμως, επιχειρούμε, μέσω αυτών να «ανοίξουμε» τον Οδυσσέα Ελύτη; Επειδή και ο ίδιος προσπάθησε να τους προσεγγίσει. Επειδή, ως ποιητής, χρησιμοποίησε τη φαντασία του με τέτοιο τρόπο ώστε να αγγίξει το φιλοσοφικό στοχασμό, και, ως στοχαστής, βασίστηκε στην έμπνευσή του τόσο που έφτασε να βλέπει, μέσα από το όραμα 17, την ποίηση. Επειδή, διαβλέποντας το νόημα της κρίσης του Corbin ότι η δυτική φιλοσοφία, με το να δέχεται ως πηγές γνώσης την αισθητηριακή αντίληψη και τη νόηση, αφήνει στους ποιητές την ενεργητική φαντασία 18, ανέλαβε δυναμικά το ρόλο του ποιητή, χωρίς να πάψει να μιλά φιλοσοφία 19. Επειδή, τέλος, προσέγγισε το δυνατόν ποιητικά τους στοχαστές που τον ενέπνευσαν: τον Πλωτίνο, τον Heidegger, τον Corbin και άλλους. Θεμελιώδη στοιχεία της τέχνης του Ελύτη είναι η λειτουργία της φαντασίας, η μέριμνα για την επίτευξη της διαφάνειας, η θεωρία των αναλογιών, η αναζήτηση του 14 Corbin, El Imam oculto, σ Corbin, Creative imagination, σ Corbin, Creative imagination, σ Ο όρος χρησιμοποιείται (και) από τον ίδιο τον ποιητή. Θα συζητηθεί στο κύριο μέρος της εργασίας. 18 Corbin, Spiritual body, σ. vii. 19 Ελύτης, Σρία ποιήματα, σ

11 αληθούς, ο έρωτας. Ο συνδυασμός τους δίνει την ηλιακή μεταφυσική: τη λειτουργία της ελύτειας ποίησης. Είναι αυτή που οδηγεί τον Ελύτη στο προσωπικό του όραμα, στον παράδεισο, το κλειδί του οποίου αναζητείται και στις θεωρήσεις των στοχαστών μας 20. Κάπως έτσι, συνδέουμε την ποίηση με τη φιλοσοφία και λαμβάνουμε το όραμα. Και, μολονότι η κατεύθυνσή μας είναι φιλοσοφική και όχι φιλολογική, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε στο σημείο αυτό την αναφορά της ελληνικής ποίησης στο οραματικό, που αξιοποίησε ασφαλώς ο Ελύτης. «Ο Βαγενάς φτάνει σε μια κορύφωση οραματικού τύπου και στοιχειοθετεί την προσφορά του τεργιόπουλου ως δασκάλου, αξιοποιώντας ένα μοτίβο αποκάλυψης, το οποίο επιφανώς αρθρώθηκε και στην πορεία της νεοελληνικής ποίησης, γεγονός που επιβεβαιώνεται από τη Φεγγαροντυμένη του ολωμού (Κρητικός), από το Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον του Καβάφη, από την Ιερά Οδό και το Άγραφον του ικελιανού, από την Κίχλη του εφέρη, από ορισμένες Επαναλήψεις και Μαρτυρίες του Ρίτσου, από το Άσημον του Ελύτη κ.α.» 21. Σο απόσπασμα του Κόκορη είναι ενδεικτικό και επισημαίνει μια ολόκληρη παράδοση που ασφαλώς επηρέασε και τον Ελύτη. Καθώς, όμως, δεδομένης της κατεύθυνσης της μελέτης δε θα κάνουμε τακτικές εκτενείς αναφορές σε άλλους ποιητές, θα σταθούμε εδώ μόνο στον ολωμό 22 και τον 20 Βλ. και τη διατύπωση του Ελύτη: «-Εσείς του κόσμου οι σοφοί/ για δώστε απόκριση σωστή:/ Ποιος έχει το χρυσό κλειδί/ όπου ανοίγουν οι ουρανοί;», Ελύτης, Σα ρω του έρωτα, σ Κόκορης, Ποιητικός ρυθμός (Παραδοσιακή και νεωτερική έκφραση), σ Δε θα προβούμε εδώ σε ανάλυση της ποίησης του ολωμού, για να μην ξεφύγουμε από το πλαίσιό μας. Παραπέμπουμε, απλώς, στις μελέτες Κεχαγιόγλου (επιμ.), Εισαγωγή στην ποίηση του ολωμού. Επιλογή κριτικών κειμένων, Βάρναλης, Ο ολωμός χωρίς μεταφυσική, και Παπάζογλου, Μυστικιστικά θέματα και σύμβολα στο Carmen Seculare του Διονύσιου ολωμού. Βλ. ακόμα γενικά για την ποίηση του ολωμού, αλλά και ειδικότερα για την οραματική της κατεύθυνση, Vitti, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, σ και , καθώς επίσης και Πολίτης, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, σ Φαρακτηριστικό είναι και το ακόλουθο απόσπασμα του τελευταίου: «Κάτι κοινό συνδέει όλα αυτά τα ποιήματα, ιταλικά και ελληνικά, και τα σχεδιάσματα της τελευταίας δεκαετίας. Φαρακτηριστικό είναι ότι σταθερά ξαναγυρίζουν σ αυτά οι λέξεις μυστήριο, απόκρυφο, μυστικό» (σ. 150). 10

12 ικελιανό 23, καθοριστικές μορφές της ελληνικής ποίησης, αλλά και πολύ αγαπητούς δημιουργούς στον Ελύτη. Φαρακτηριστικά είναι τα αποσπάσματα του ίδιου του ποιητή: «Η πιο σώφρων στάση μπορεί να ναι κι η πιο τολμηρή δεν ξέρεις. Αλλά πρέπει να δοκιμάσεις. Να δοκιμάσεις με τον ίδιο τρόπο που δοκιμάζει ο ολωμός δεκαεννέα φορές τον ίδιο στίχο. Επειδή κοντά στ άλλα πρέπει να το υπενθυμίζει κανείς αυτό- η ακριβολογία στη σκέψη δε συμπίπτει πάντοτε με την ακριβολογία στα αισθήματα πόσο μάλλον στα οράματα ή στους διασκελισμούς που απαιτούνται για να κινηθείς σ ένα επίπεδο υπεράνω πολύ της χρηστικής πραγματικότητας» 24. «Όσο για τον Άγγελο ικελιανό, αυτός ήτανε μια άλλη υπόθεση. Ήταν ο τελευταίος που σήκωνε στην εποχή μας το βάρος του ρόλου μιας θεότητας, χωρίς να παρουσιάζει την παραμικρή ρωγμή. 23 Βλ. Vitti, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, σ , Πολίτης, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, σ όπως επίσης και τον τόμο της Υράγκου-Κικίλια, Άγγελος ικελιανός Βαθμίδες μύησης. Ειδικά στην περίπτωση του ικελιανού, δεν είναι μόνο το οραματικό στοιχείο που τον συνδέει με τον Ελύτη. Δεν μπορούμε να προβούμε σε ανάλυση του θέματος εδώ, παραθέτουμε όμως ορισμένους στίχους από τον Αλαφροΐσκιωτο του ικελιανού, η συγγένεια των οποίων με το έργο του Ελύτη είναι προφανής: «Πόσο φως εποτίστηκεν/ η κρυφή δύναμή μου!», «Σο πρόσωπό μου εφύλαγεν/ η προσωπίδα η διάφανη», «στον ήλιο δίπλα έχει σηκώσει/ την όψη του, από μάτι βέβηλο/ και λογισμό να τήνε σώσει!», «το κορμί μου ήταν διάφωτο», «Μου έδωκες φως να ζήσω» (ικελιανός, Λυρικός Βίος, σ. 90, 112, 124, 129 και 148, αντίστοιχα). Για μια ανάπτυξη του ζητήματος της σχέσης μεταξύ του Ελύτη και του ικελιανού, βλ. Υυλακτού, Άγγελος ικελιανός Οδυσσέας Ελύτης Λυρικές σχέσεις. Πέρα από τις ομοιότητες που συζητούνται σε αυτό τον τόμο, αναφέρουμε απλώς δύο άλλες: αφενός τη γλωσσοπλαστική δεινότητα των δύο ποιητών *βλ. ενδεικτικά τους όρους «λουλουδόφωτο», «ασημόχνουδος», «χρυσόφρυδη» του ικελιανού, (ικελιανός, Λυρικός βίος, σ. 123, 156, 161, αντίστοιχα). Για τον Ελύτη θα γίνει εκτενής λόγος παρακάτω+. Αφετέρου, το ζήτημα του (μη) θανάτου, δηλαδή της υπέρβασης του τελευταίου, η λειτουργία του οποίου στο πλαίσιο της ελύτειας ποίησης θα μας απασχολήσει ιδιαίτερα. Από τον Αλαφροΐσκιωτο πάλι παραθέτουμε ενδεικτικά: «Νέα σάρκα ντύνει σου τα κόκκαλα,/ περνάει σα φως», «μ έζωσε, ακράτητα, η πνοή/ της ζωής και του θανάτου!», «Και μου εδιάβη τη διάφωτη σάρκα μου,/ πώς διαβαίνει ένα θάμνο τ αγέρι,/ πώς διαβαίνει το πέλαον ασάλευτο/ και σπαθίζει ως τα βύθη εν αστέρι», «εγώ τη σάρκα θα γδυθώ/ και θα ντυθώ μιαν άλλη», «Για σένα εγώ ξανάζησα,/ κ έχω από σε το αθάνατο/ κορμί μου ξαναπλάσει», «Σο νέο κορμί το ανάλαφρον/ ανέβαινεν, ανέβαινε» (ικελιανός, Λυρικός βίος, σ. 88, 106-9, 130, 138, 141 και 148, αντίστοιχα). 24 Ελύτης, Εν λευκώ, σ

13 Ασταμάτητα γέμιζε από Ελλάδα, και ασταμάτητα η Ελλάδα γέμιζε απ αυτόν, ωσάν αυτός και ο τόπος του ν αποτελούσανε δύο τέλεια συγκοινωνούντα δοχεία. (<). Αυτός ήταν. Ένας αυθεντικός Έλληνας ποιητής που δεν αρνιότανε την αίσθηση, απεναντίας, την προωθούσε ώσπου να την αναποδογυρίσει και ν αναγνώσει μέσα της τα μυστικά σήματα» 25. Ανάλογα μυστικά σήματα, σχετικά με τον Ελύτη αυτή τη φορά, αναζητούνται στο πλαίσιο αυτής της μελέτης. ήματα που φωτίζουν την τέχνη του ποιητή και συναρτούν το λόγο του με εκείνο των συγγενών του στοχαστών. Σο θέμα αναπτύσσεται σε πέντε ενότητες. το πλαίσιο της πρώτης, αναφερόμαστε στον Martin Heidegger και την τοποθέτησή του γύρω από το ποιητικό φαινόμενο. Επιχειρούμε να συσχετίσουμε το στοχαστή με τον Οδυσσέα Ελύτη, δίνοντας έμφαση στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει ο καθένας τους την ποίηση, αλλά και στην τάση τους να επιζητούν το αληθές. Έτσι, εισαγόμαστε σταδιακά και στην τέχνη του τελευταίου, σχολιάζοντας ζητήματα όπως η ενθαδική παρουσία, ο θάνατος του όντος, η ποιότητα του φωτός, και το θεϊκό. τη δεύτερη ενότητα εισαγόμαστε στη συλλογή του Ελύτη Σο φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη Ομορφιά. Παράλληλα, παρουσιάζουμε όψεις της θεωρίας του Henry Corbin. ε αυτό το πλαίσιο, δίνεται έμφαση στη λειτουργία της φαντασίας και στην πορεία προς το οραματικό. Έννοιες όπως το υπερβατικό, η διαφάνεια, το αισθησικό, εξετάζονται βάσει της λογικής των δύο στοχαστών. Εντοπίζονται έτσι κοινά σημεία της σκέψης τους, δομείται δηλαδή μια σχέση, η οποία μελετάται προκειμένου να καταστεί σαφής η βάση της και η σημασία της. Μέσα από αυτήν, φθάνουμε και στην εξέταση του σύμπαντος του φαντασικού, το οποίο συναρτάται, όπως ήδη είπαμε, με εκείνο της ηλιακής μεταφυσικής. τη συνέχεια, στην τρίτη ενότητα, αφού σταθούμε σε κάποιες κορμπενιανές προεκτάσεις (κυρίως στον προσωπικό χαρακτήρα του παραδείσου, τον εθελοντικό του θανάτου και τη σχέση του ανθρώπινου με το θεϊκό), εισερχόμαστε στη θεωρία του Πλωτίνου: παρουσιάζουμε το κοσμολογικό του σύστημα και, σύμφωνα με αυτό, ορισμένες πτυχές της φιλοσοφίας του, 25 Ελύτης, Ανοιχτά χαρτιά, σ. 373 και

14 και προβαίνουμε στη συσχέτιση κάποιων θεμελιωδών ιδεών του με τον ελύτειο κόσμο. Κεντρικές έννοιες του εν λόγω τμήματος της μελέτης είναι ο παράδεισος, το φως και ο έρωτας: μέσα από αυτές, θίγονται τα ζητήματα του θανάτου και του θαύματος. Κινούμενοι προς αυτή την κατεύθυνση, παρουσιάζουμε σχετικά αναλυτικά και μία άλλη συλλογή του Ελύτη, το Μονόγραμμα, προκειμένου να καταστεί λιγότερο μονοδιάστατη η προσέγγισή μας. Άλλωστε, ο παράδεισος και ο έρωτας στον Ελύτη είναι θέματα που δεν μπορούν να αναπτυχθούν ανεξάρτητα από την εν λόγω συλλογή με αξιώσεις πληρότητας. Η τέταρτη είναι μια ενότητα στην οποία παρουσιάζεται αναλυτικά το ποίημα «Σα δύο του κόσμου». Μέσα από τις ποιητικές μορφές που το πλαισιώνουν, προσεγγίζουμε την ελύτεια έμπνευση. Η παρουσίαση των εικόνων του ποιήματος αποτελεί την αφορμή της επεξήγησης της λειτουργίας της ηλιακής μεταφυσικής. Εξετάζοντας την τελευταία, επιστρέφουμε στον Corbin για να συζητήσουμε το ρόλο της φαντασίας, τα σύμβολα, τις αναλογίες και τη διαφάνεια, σε συνάρτηση πάντα και με τον Ελύτη. Σελικά, μελετούμε τη σχέση των ποιητικών μορφών με τις φαντασικές. την τελευταία μας ενότητα εξετάζεται η παραλλαγή του «Σα δύο του κόσμου». Μας απασχολούν ζητήματα όπως το γιατί γράφτηκε και ως προς τι διαφοροποιείται από το πρωτότυπο. Μένουμε ιδιαίτερα και στη λειτουργία των μορφών εντός αυτού του δεύτερου ποιήματος. Σέλος, με αφορμή μια ποιητική φράση της παραλλαγής, σχολιάζεται σχετικά εκτενώς, δηλαδή όσο αναλυτικά επιτρέπει το πλαίσιο της παρούσας μελέτης, το ζήτημα του χρόνου στην τέχνη του Οδυσσέα Ελύτη. Με αφορμή αυτό, προχωρούμε και σε ορισμένες επιπλέον αναφορές στον Πλωτίνο, τον Heidegger και τον Corbin. ε αυτές τις ενότητες γίνεται προσπάθεια να καταφανεί η λειτουργία της μεταφυσικής του φωτός στο «Σα δύο του κόσμου», σε σχέση και με τα υπόλοιπα ποιήματα της συλλογής Σο φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη Ομορφιά, να μελετηθούν οι δομικοί όροι του έργου και να διερευνηθούν τα «δύο» του ποιήματος. Η κατευθυνσή είναι φιλοσοφική, γι αυτό και ενδέχεται να μη σταθούμε σε ζητήματα φιλολογικού 13

15 περιεχομένου, παρά μόνο όπου αυτό θεωρείται απαραίτητο. Είναι βέβαιο ότι, σε σχέση με τη φιλοσοφική του διάσταση, το θέμα δεν εξαντλείται εδώ. Μένει να διερευνηθούν το σύνολο της συλλογής του Ελύτη και η σχέση του με κάποιους ακόμα στοχαστές στους οποίους ο ίδιος επιλέγει να αναφέρεται, όπως είναι, παραδείγματος χάρη, ο Ηράκλειτος, ο Nietzsche και ο Bachelard. Επεξηγηματικοί, για ακόμα μία φορά, μπορούν να θεωρηθούν οι στίχοι του ίδιου του ποιητή: Και δεν είναι τυχαίο που γυρίζουμε όλοι μας γύρω από τον ήλιο 26. ποτέ 27. Κάποτε νιώθω να μαι ανάμεσα σ αυτούς που δε γνώρισα 26 Ελύτης, Ο μικρός ναυτίλος, σ Ελύτης, Εκ του πλησίον, σ

16 ΣΑ ΔΤΟ ΣΟΤ ΚΟΜΟΤ Βράδυ ἀράχνης πισία τί ὡραῖα μυρίζει γύρω μου ἡ ἀπελ- Ἓχει τὴ δύναμη σιμὰ πολὺ καὶ ἀόρατης γαζίας ὅπως τότε πού βάδιζα μ ἕνα κορίτσι ἀνύποπτος μέσ στὶς περιοχὲς τὶς ἄγνωστες τοῦ Παραδείσου καὶ γεμάτος γαβγίσματα λυπητερὰ γύριζε μακριά μου ὁ κόσμος Οὐριὴλ Γαβριὴλ καὶ ἀπόψε τί πάω μεταμφιεσμένος σὲ εὐτυχῆ δρόμο τῆς ελήνης! πού ξανάρχομαι καὶ νὰ ξεγελάσω τὸ Ἔφυγαν βαυκαλισμένες ὄπως βάρκες Ἑνετῶν ἀπὸ Βιόλα ντ ἀμόρε οἱ μέρες μοῦ στὰ ὕπτια φορτωμένες μυτερὰ καρφιὰ καὶ ἄσπρα γαρίφαλα (ὦ παιδάκια Μὲ τὸ λίγο σουσάμι ἀκόμη στὸ πιγούνι βαρὺ χρόνο σηκώσατε καὶ ἀντάμα πήγατε στὸ φοῦντο ἀλλ εὐγένεια πῆρε τὸ χαμόγελό σας ἀπὸ τοῦ πρασίνου τὴ μεριὰ Καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη πέτρωσε) Ἄθελα ἔτσι ὅλα πᾶνε μέσ στῆς Ἀλησμόνης τὰ νερὰ κλωνάρια γιούσουρι καὶ ἀργὰ βατίκια στὸ ταλάντεμα τὰ λιγνοκάλαμα καὶ ἡ σέπια τοῦ βυθοῦ ὰ νὰ μόνο τὰ ὀνειρεύεται ἡ ελήνη τὰ βλέπει ἐκείνη μὰ πραγματικὰ Καὶ τὴν ὥρα ποὺ κλαῖμε ἢ τὰ μάτια κλείνουμε νὰ φανταστοῦμε τί γραμμένο ἀκόμη ἀπομένει κατακέφαλά μας νὰ βρεῖ ἀναστεναγμός ἀκούγεται ἄλλος κι ἀπὸ κεῖ ποὺ πηγάζουνε οἱ ροδῶνες μιὰ δροσιὰ μυριστικὴ μὲ συνοδεία κιθάρας χύνεται Ποταμὸς τοῦ Αὐγούστου μέσ στὶς πεδιάδες Ποῦ καὶ ποῦ ἐπιπλέουν σπίτια καὶ συστάδες ἀνθρώπων ποὺ μισοῦνται κι ἐρωτεύονται κάτω ἀπ τὶς φυστικιὲς ἀνάβουν τὰ Πάλαι ποτὲ φιλιὰ ξανὰ καὶ ξανὰ στὶς μύτες τῶν ποδιῶν ὁ ἴδιος ὅρκος καὶ τὰ ἴδια ἐναντίον τῆς μοίρας λόγια πικρὰ ἕως ὅτου Υτάσουν ὅλα στὴν περίφημη δέκατη τέταρτη ὀμορφιὰ καὶ ἀργότερα στὴν γέμιση τὴν πλήρη τέλος ἀπ τό να πλάι ξεφτίσουν καὶ φανεῖ τὸ γυμνὸ δέρμα τῆς γῆς μὲ τὴν ἄνοιξη ἕτοιμη νὰ ἐπιτεθεῖ καὶ τοὺς κέλητες φεύγοντας 15

17 Οὐριὴλ Γαβριὴλ ἐσεῖς κρατούσατε τὰ ἡνία ὅταν ἄκουσα τὸν καλπασμὸ καὶ ἀλήθεια ἦταν άν ἐπιφοίτηση νὰ μοῦ ἦρθε ἀπὸ ψηλὰ μιὰ στάλα ὑδρόγειος ποὺ φωτίστηκε ὅλη τῶν ὀνείρων ἡ ἐρημιὰ ἐνῶ μέσα στὰ σκοτεινὰ φυλλώματα Ζωὴ ἄλλη τρίτη ἀπὸ δυὸ ἰδέες κοντὰ-κοντὰ βαλμένες νὰ φωνάζει σὰ μωρὸ νεογέννητο ἄρχισε! 16

18 ΣΑ ΔΤΟ ΣΟΤ ΚΟΜΟΤ Παραλλαγὴ Βράδυ ἀράχνης πισία τί ὡραῖα μυρίζει γύρω μου ἡ ἀπελ- Ἓχει τὴ δύναμη σιμὰ πολὺ καὶ ἀόρατης γαζίας ὅπως τότε πού βάδιζα μ ἕνα κορίτσι ἀνύποπτος μέσ στὶς περιοχὲς τὶς ἄγνωστες τοῦ Παραδείσου καὶ γεμάτος γαβγίσματα λυπητερὰ γύριζε μακριά μου ὁ κόσμος Οὐριὴλ Γαβριὴλ καὶ ἀπόψε τί πού ξανάρχομαι καὶ πάω μεταμφιεσμένος σὲ εὐτυχῆ νὰ ξεγελάσω τὸ δρόμο τῆς ελήνης! Ἀλλ ἐκείνη ξέρει Καὶ ἀπὸ τὸν γυναικωνίτη τ οὐρανοῦ χαμογελᾶ θλιμμένη μὲ μιὰ γλάστρα δίπλα της βασιλικὸ σὰ νὰ θέλει νὰ πεῖ ὅτι κάτι ἀκόμη ἀληθινὸ μᾶς ἀπομένει Ναὶ ἡ δροσιὰ καὶ ἡ διαφάνεια ἴσως ἀπ τὸ πέρασμα τοῦ Εὐαγγελίου Πιθανὸν καὶ ἡ περηφάνειαἡ ἄθραυστη μὲ τὴ τζαμαρία στὴ θάλασσα τὸ σπάσιμο κι ὁ ἀφρὸς γιὰ τοὺς πολλοὺς πού ναι ὁ κανένας Σόσο δύσκολο μὰ τόσο Δύσκολο νὰ ζήσεις Καὶ στὸν κόσμο τῆς ψυχῆς ὁ πόλος μιὰ περιοχὴ ἀκατοίκητη Ποῦ νὰ μιλήσεις; τί νὰ πεῖς; Ἀλλοῦ σκίζεται ἡ ζωὴ καὶ ἀλλοῦ στάζει τὸ αἷμα ταθερὰ τὰ παμπάλαια πράγματα μέσ στὰ τωρινά μας ἐπιβιοῦν Καὶ μαλλάκι νεόνυμφο ποὺ τοῦ κυνηγήθηκε ἡ γητειὰ παίζει πάντα τὸ μέρος τῆς θαλάσσης Ἴσα ἴιιι σφυριγματιὲς ἀπ τὴν ἀντίπερα ὄχθη ἀργὰ σὰν ποταμόπλοια κομμάτια γῆς ἀποσπασμένα πλέουν καὶ πᾶνε τοῦφες-τοῦφες τ ἀηδόνια μιὰ ποὺ ἀκόμα ὑπάρχουν ὅλα Μέσ στὴν δέκατη τέταρτη ὀμορφιὰ Κι ἐκεῖνος ποὺ τοῦ πάρθηκε ἡ φωνὴ προτοῦ προφτάσει ὁ ἄλλος ἀπ τοῦ ναυαγίου τὸ ξύλο νὰ πιαστεῖ παραμονὲς ποὺ τὸ κακὸ θὰ πέσει μιὰ περιδινούμενη παραφροσύνη Πάει κι ἔρχεται μέσ στὸ κυκλαμινὶ τοῦ αἰθέρος βίαια τ ἀναρριχητικὰ δρασκελᾶνε τὰ ὕψη ἐνῶ ἀπὸ κήπους ἀπὸ αὐλὲς σὰ νὰ μυρίζονται ὅτι φτάνει μιὰ ἔκλειψη ὁλικὴ μαζὶ τὰ ζῶα φωνάζουν ἀλλ Ἐμεῖς ἀκοῦμε αὐτὸ ποὺ θέλουμε Καὶ ἀπὸ τὸν κεραυνὸ μᾶς ἀπολείπεται λίγη γαλήνη 17

19 ἀντίο ἀντίο παιδιὰ τίποτα καὶ πάλι πάλι τίποτα ἕνα κύμα Βράδυ ἀράχνης τί πικρὰ μὰ τί μεθυστικὰ ποὺ ζήσαμε κάτω ἀπὸ τὴ συνεχῆ βροχὴ τοῦ Αὐγούστου Ὁλόσωμοι πάνω στὸ φῶς καὶ μαῦροι ἕως θανάτου Σί τραγούδι μὰ τί κλάμα μὲ κομμένη ἀνάσα μὴν καταλαβαίνοντας πῶς γυρίζεται καὶ ἀδειάζει τὸ ἄ- δικο γυρίζεται καὶ ἀδειάζει ὁ πόνος γυρίζεται καὶ ἀδειάζει ἀπὸ αἰῶνες ἡ βοὴ τῶν ἀρμάτων ὥστε πιὰ Οὐριὴλ Γαβριὴλ ἀντανάκλαση νά ναι τῶν ψυχῶν καὶ κάτοπτρο ἡ ελήνη ποὺ διπλὸ τὸν κόσμο δείχνει Ἐδῶ μὲ τὶς ἀνάστροφες κλαίουσες πάνω στὰ νερὰ τὰ ζάπλουτα σὲ λάμψεις διαστήματα ὅπου ἀδύνατον χωρὶς τὸ στέαρ τοῦ ὕπνου νὰ περάσεις Ἐκεῖ μὲ τὰ σγουρὰ ἐπιμήκη τῶν ἀγγέλων πρόσωπα τ ἀνέκφραστα κοιτάζοντας καὶ ψάλλοντας μὲ συνοδεία κιθάρας οὐαλαλὶ οὐαλαλὶ κάτω ἀπὸ τ ἄνθη τὰ ξερὰ στὸ ὑπέρθυρο οὐαλαλὶ οὐαλαλὶ Ὅπως τότε πού βάδιζα μ ἕνα κορίτσι ἀνύποπτος μέσ στὶς περιοχὲς τὶς ἄγνωστες τοῦ Παραδείσου καὶ γεμάτος γαβγίσματα λυπητερὰ γύριζε μακριά μου ὁ κόσμος! 18

20 Ι ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΣΟ ΘΑΝΑΣΟ: ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΣΙΚΟΣΗΣΑ ΣΗ ΠΟΙΗΗ Η ζωή είναι θάνατος, κι ο θάνατος μια ζωή. (Hölderlin F., Ελεγείες, ύμνοι και άλλα ποιήματα, σ. 193). Μένει να τεθεί το ερώτημα πώς καθορίζεται η οντολογική ουσία του θανάτου με βάση την οντολογική ουσία της ζωής. (Heidegger M., ΕκΧ2, σ. 447). το πλαίσιο μιας απόπειρας κατανόησης του κόσμου, ο Οδυσσέας Ελύτης παράγει μια ποίηση που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως οντολογική (με την έννοια της διερεύνησης της προέλευσης, της ουσίας, της κατεύθυνσης του όντος και της αντίστοιχης μελέτης του είναι (του) καθαυτού) ή ως μεταφυσική (με έμφαση στο πέρα από την εξαλειψιμότητα του οντικού, στην υπερβατικότητα, στη σχέση του αοράτου με ενθαδικό). Κεντρικό ζητούμενο, όπως προκύπτει από τη συστηματική μελέτη ενός τέτοιου ποιητικού έργου, είναι η εξεύρεση του αληθούς, η επίτευξη του διαφανούς, η εξοικείωση με το πραγματικό 28. Ο Ελύτης προβαίνει σε μία διερεύνηση του κόσμου, αφενός περιδιαβαίνοντας (σ)το ελληνικό τοπίο 29, εμβαθύνοντας στη χάρη της αρχετυπικής ομορφιάς του και, αφετέρου, παράγοντας ποίηση από τα κερδισμένα μια ποίηση διαμέσου της οποίας ο ίδιος αναμετριέται με τη δυνατότητα του μεταφυσικού, δοκιμάζοντας να κατανοήσει την κοσμική ουσία και, συνακόλουθα, επιχειρώντας μια αυθυπέρβαση που θα τον καταστήσει αισθητικό κύριο του εαυτού του και πρωτίστως του 28 Εδώ το πραγματικό εξειδικεύεται ως ο χωροχρόνος όπου αναπτύσσεται η ποιητική (εσωτερική), ελύτεια αναζήτηση της αλήθειας. 29 Για τη σχέση του Ελύτη και της ποιητικής του παραγωγής με την Ελλάδα, που δε θα σχολιαστεί περαιτέρω εδώ, βλ. ενδεικτικά: Ηλιοπούλου, «Η έννοια της ελληνικότητας στον Ελύτη», σ , Δανιήλ Α., «Σα Θαύματα της ελυτικής ποίησης σε τόπο ελληνικό και παραδείσιο», σ , Sherrard, «Ο Οδυσσέας Ελύτης και η ανακάλυψη της Ελλάδας», σ. 21-3, και Καψωμένος, «Η Ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και το τοπικό πολιτισμικό σύστημα», σ

21 κόσμου (του). Ο ποιητής εκκινεί από την παρατήρηση της εξωτερικότητας, εισχωρεί στην εσωτερική της αντανάκλαση, λογαριάζεται με τη συνθήκη και το υλικό μιας τέτοιας διεργασίας και δημιουργεί μία διαφορετική πραγματικότητα, σύμφωνη με τους όρους μιας οντολογικά υψηλότερης τάξης. Από αυτή την άποψη, στα ποιήματά του συγκλίνουν στοιχεία της ενθαδικότητας και της υπερβατικότητας, ως πεδίων αναφοράς μιας ορισμένης μεταφυσικής αντίληψης 30, ταυτόχρονα όμως δομείται και ένα άλλο, παράλληλο σύμπαν στο πλαίσιο μιας κατεξοχήν λειτουργίας της Ποίησης. Ο Ελύτης συνέθεσε τη συλλογή Σο φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά. Παράλληλα, όμως, είναι και αυτός που (ε)ποίησε το σύμπαν της ηλιακής μεταφυσικής, έναν τρίτο κόσμο που δεν ταυτίζεται με το αισθητό ούτε με ένα αφηρημένα πνευματικό επίπεδο του όντος. Έτσι, στο έργο του συνδυάζονται δύο αισθητικές λειτουργίες, μία στενότερου και μία ευρύτερου νοήματος: το ελύτειο πάθος για την ποίηση, με την έννοια αρχικά μιας διεργασίας έμπνευσης και συγγραφής, δε διαφαίνεται μόνο στο εκάστοτε ποίημα, αλλά αυθυπάρχει και εκτός αυτού, σε ένα ιδιάζουν «πού;» μία διπλή συνθήκη δημιουργίας, μεταφυσικών αξιώσεων, παραπέμπει σε μία ιδιαίτερη φιλοσοφική βλέψη, βασισμένη στην ίδια τη λειτουργία του ποιείν. Έτσι, υποβάλλεται η αναλογία με μια θεωρία περί της ποιήσεως, αναπτυγμένη από τον Martin Heidegger 31. Ι 30 Με την έννοια ότι στο ελύτειο περιβάλλον απαντούν συστηματικά τόσο το οντολογικό επίπεδο των υλικών σωμάτων όσο και εκείνο των ιδεών, σύμφωνα αρχικά- με ένα πλατωνικό πρότυπο, το οποίο, όπως θα δούμε, τείνει να εξελιχθεί. 31 Έχουν γίνει κάποιες απόπειρες σύνδεσης των δύο στοχαστών. Αναφέρουμε ενδεικτικά ένα πολύ χαρακτηριστικό απόσπασμα της Κουτριάνου *Κουτριάνου, Με άξονα το φως (Η διαμόρφωση και η κρυστάλλωση της ποιητικής του Οδυσσέα Ελύτη) σ. 453, σημ. 93+: «Έτσι, η εξήγηση για τη λειτουργία της θεωρίας των αναλογιών στην ποιητική του *ενν. του Ελύτη+, την οποία παρέχει στη συνέντευξή του στον Άναλι (1983), γίνεται πλέον κατανοητή: "Αυτό που έβλεπα δεν ήταν με κανένα τρόπο απλώς «τοπίο». Ήταν ένα αλφάβητο από φυσικά στοιχεία που αργότερα θα ζητούσα να βρω την ηθική τους αντιστοιχία στο πνεύμα. Και όχι μόνον αλλά με τη βοήθειά τους να σχηματίσω συλλαβές, λέξεις, φράσεις, στίχους, έτσι που η μεταμόρφωση του ψυχικού ν αποδίδει τη μεταμόρφωση του φυσικού κόσμου που, ίσια-ίσια, παρακολουθούσα". Οι ιδέες αυτές του Ελύτη παρουσιάζουν 20

22 Ι κάποια συνάφεια με τη σκέψη του Heidegger. Βλ. πιο πάνω, σημ. 14 και πρβλ. το έργο του Η Προέλευση του Έργου Σέχνης (Φάιντεγγερ 1986). Ο Ελύτης απέφυγε να αναφερθεί εκτεταμένα στον Heidegger μάλλον εξαιτίας των πολιτικών πεποιθήσεων του τελευταίου και της σχέσης του με το ναζιστικό καθεστώς.» τη σημείωση 14, όπου παραπέμπει η Κουτριάνου, αναφέρεται το δοκίμιο του Ελύτη, στο οποίο παρατίθενται δύο αποσπάσματα του Heidegger (πρόκειται για το κείμενο «Η Μέθοδος του άρα», το οποίο θα σχολιαστεί εκτενώς στη συνέχεια). Η Κουτριάνου, πάντως, δεν εξηγεί πού εντοπίζει τις ομοιότητες ανάμεσα στην εν λόγω θεωρία του Ελύτη και στις ιδέες που εμπεριέχονται στο συγκεκριμένο βιβλίο του Heidegger. Ψστόσο, θα φανεί πιο κάτω πως η συνάφεια είναι υπαρκτή. Λιγότερο στηριγμένη δείχνει η άποψη ότι ο Ελύτης δεν αναφέρθηκε περισσότερο στο γερμανό φιλόσοφο, κατακρίνοντας τις πολιτικές πεποιθήσεις του. Μολονότι ο ισχυρισμός εμπεριέχει τον όρο «μάλλον», κρίνεται μάλλον υπερβολικός και αβάσιμος αφού δε στηρίζεται σε συγκεκριμένο επιχείρημα. Εδώ, δεν κρίνεται σκόπιμη η εκτενέστερη ενασχόληση με το πολιτικό στοιχείο στον Heidegger, στο βαθμό που εξετάζονται οι θέσεις του αποκλειστικά βάσει της οντολογίας (και της) αισθητικής. Όσον αφορά τη σχέση μεταξύ (των έργων) των δύο στοχαστών, η οποία θα προβληθεί ενδελεχέστερα παρακάτω, ορισμένες λεπτομέρειες μεν, οι οποίες αξίζει, όμως, να σημειωθούν είναι οι εξής: η επιλογή του μεταφραστή του βιβλίου του Heidegger Διαμονές στα ελληνικά να επιστρατεύσει στίχους του Ελύτη στην εισαγωγή του: Heidegger, Διαμονές, σ. 12, και η παρότρυνση σχετικά με τον Ελύτη από τη μεταφράστρια του ποιητικού έργου του Trakl G., Ο Sebastian στο όνειρο Δημοσιεύσεις στο «Brenner» 1914/1915, όπου εμπεριέχεται και το κείμενο του Heidegger «Η γλώσσα στην ποίηση» (σ , σε μετάφραση του Κ. Γεμενετζή). τον επίλογό της η Νούσια (σ. 311) σημειώνει: «Λογική, σύμφωνα με την οποία ένας ποιητής που μιλάει για νεκρούς ή για τον θάνατο, όπως στην περίπτωση που εξετάζουμε, ο Trakl, είναι ένας απαισιόδοξος ποιητής ενώ, αντίθετα, ένας ποιητής που μιλάει για το φως ή τη χαρά είναι αισιόδοξος. (Ας θυμηθούμε σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη παρατήρηση, όλη τη γνωστή φιλολογία γύρω από την πρώιμη ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη!)» (για την εν λόγω «φιλολογία» βλ., παρακάτω, σημ. 233). Οι δύο στοχαστές συναντώνται βεβαίως και πιο ουσιαστικά, για παράδειγμα, μέσω άλλων φιλοσόφων, της αγάπης τους για τον Ηράκλειτο ή της σύνδεσής τους με τη σκέψη του Henry Corbin, που θα σχολιαστεί στη συνέχεια. υγκεκριμένα, για την περίπτωση του Ηράκλειτου, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Heidegger, πέρα από τις τακτικές αναφορές του στον εφέσιο (οι οποίες είναι είτε απλώς ονομαστικές, είτε ουσιαστικότερες), σε κείμενό του για την Ελλάδα, παραπέμπει στον Ηράκλειτο, σημειώνοντας: «Ο ναός της Ἀθήνης Παρθένου, της γεννημένης από το κεφάλι του Δία κόρης, μαρτυρεί την παρουσία του θεού για τον οποίο ισχύει ότι πάντα γάρ οἰακίζει κεραυνός, ότι ο κεραυνός του πλοηγεί τα πάντα (Ηράκλειτος, απ. 60)» (Heidegger, Διαμονές, σ ). Για τη σχέση του Heidegger με τον Ηράκλειτο, βλ. και Heidegger, Λόγος, μοίρα, αλήθεια. Ενδεικτικά, στη σ. 49 διαβάζουμε: «Ο Ηράκλειτος λέει: Σὰ δὲ Πάντα οἰακίζει Κεραυνὸς. Όμως, το παν (του παρόντος όντος) το κυβερνά (κατευθύνοντάς το στην παρουσία) ο κεραυνός (Β 64)». Ο Ελύτης, επίσης, μνημονεύει τακτικά 21

23 ύμφωνα με τον τελευταίο, «κάθε τέχνη *ως εν-έργωκαθίδρυση (=ενεργοποίηση και σταθεροποίηση) της αλήθειας+ (<) είναι κατ ουσίαν ποίηση» 32, τόσο σε επίπεδο δημιουργίας ενός έργου όσο και στο πεδίο της αλήθευσής του 33, με το να οδηγεί από το μη ον στο ον 34, με το να εκφράζει την οντική αλήθεια 35, τη φανέρωση της ουσίας του όντος. Ποίηση, κατά τον Heidegger, είναι το προβάλλον λέγειν: διαμέσου αυτής λέγεται ο κόσμος, ο Θεός, η μη-κρυπτότητα των όντων. Με το να φέρει τη δυνατότητα της φανέρωσης των όντων, χαϊντεγγεριανά, η ποίηση, πέρα από το να χειρίζεται το ρητό, δύναται να καταδείξει και το άρρητο ως τέτοιο 36 : «Ο ποιητής καλεί στις οικείες εμφανίσεις το ξένο, ως εκείνο στο οποίο Ι τον πρόγονό του. Για την πλειοψηφία των αναφορών στον Ηράκλειτο (και όχι απαραίτητα το σύνολό τους, αφού ο ποιητής συνέχισε να γράφει και μετά την έκδοση του εν λόγω τόμου), βλ. Ιακώβ, Η αρχαιγνωσία του Οδυσσέα Ελύτη (και άλλες νεοελληνικές δοκιμές), σ Αυτό που χρειάζεται να επισημανθεί εδώ είναι οι ελύτειοι στίχοι: «στα παράλια της Μικρασίας/ κει που κάποτε ο Ηράκλειτος/ οιάκισε τον κεραυνό/ (δεν πρόκειται για λάθος)» (Ελύτης, Σρία ποιήματα, σ. 15), η σύνδεση των οποίων με το προαναφερθέν χαιντεγγεριανό απόσπασμα είναι προφανής. ημειώνεται ακόμα η χρήση του στίχου «κεραυνός οιακίζει» στο ομότιτλο ποίημα της συλλογής Μαρία Νεφέλη (Ελύτης, Μαρία Νεφέλη, σ. 40). Βλ., σχετικά, και τα σχόλια του Αργυρίου στο: Αργυρίου, Ανοιχτοί χολιασμοί στην Ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, σ. 61-2, όπου επιχειρείται και μία παράλληλη ανάγνωση με ορισμένους στίχους του Γιώργου εφέρη. Σέλος, παραθέτουμε τη διαφωτιστική υποσημείωση της Φατζηγιακουμή: «Σο ηρακλείτειο απόσπασμα: τὰ δὲ πάντα οἰακίζει κεραυνὸς (Diels, ΙΒ 64) που χρησιμποποιήθηκε επίσης στη Μαρία Νεφέλη *1974+, 40 και στα Ρω του έρωτα *1972+, 59/60, διακρίνεται ήδη στον εφέρη (Σρία Κρυφά Ποιήματα [1966], Ποιήματα, 283) και στον Γκάτσο (Αμοργός [1943], Αθήνα , 16, 15, με motto του κειμένου το αποσπ. αρ. 107: Κακοί μάρτυρες ἀνθρώποισιν ὀφθαλμοί καί ὦτα βαρβάρους ψυχάς ἐχόντων ) και πολύ νωρίτερα, στον Eliot, Σέσσερα Κουαρτέτα (<). Σο απόσπ. αρ. 107 χρησιμοποιεί και ο Calas ως motto στο Α μέρος του βιβλιου του: Εστίες πυρκαγιάς (1938)» (Φατζηγιακουμή Μ., Η «υπέρβαση» της ιστορίας στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη, σ. 198, σημ. 12). τον Ηράκλειτο, βεβαίως, θα επανέλθουμε. 32 Heidegger, Η προέλευση του έργου τέχνης, σ Heidegger, Η προέλευση του έργου τέχνης, σ Να οδηγεί, δηλαδή, από την άρνηση στην κατάφαση, από το τίποτα στο κάτι, από το προβληματικό (με την έννοια του ανεπαρκούς, του ανολοκλήρωτου) μη ον στο ποιοτικά ισχυρότερο ον και, τελικά, από το κρυπτό στο φανερό. 35 Heidegger, Η προέλευση του έργου τέχνης, σ. 14, Heidegger, Η προέλευση του έργου τέχνης, σ

24 αποστέλλει τον εαυτό του το Αόρατο για να παραμείνει αυτό που είναι: άγνωστο» 37. Είναι αναμφισβήτητη η κλίση του ώριμου Heidegger προς την ποίηση 38. Ενδεικτικά, αναφέρεται η συνήθειά του να παραπέμπει σε στίχους ποιητών (με μία ιδιαίτερη προτίμηση, βεβαίως, στο Hölderlin ωστόσο αξίζει να σημειωθεί και η σχέση του με την ποίηση του Trakl 39 ή του Rilke 40 ), η συγγραφή ποιημάτων από τον ίδιο 41 και η τακτική αναφορά σε ποιητικά δεδομένα στο πλαίσιο πολλών δοκιμιακών του εργασιών ή διαλέξεων. Επισημαίνεται ότι άλλοτε τα έργα του κλείνουν με στίχους ποιητών 42, άλλοτε αντλούν από εκεί τον τίτλο τους 43 Ι 37 Heidegger, «<Ποιητικά κατοικεί ο άνθρωπος<», σ Αυτό διαφαίνεται σε ορισμένα κείμενα του ίδιου του Heidegger, στα οποία και παραπέμπουμε. Πέρα από αυτά, για τη σχέση του φιλοσόφου με την ποίηση, ιδωμένη από ένα εξωτερικό πρίσμα, βλ., ενδεικτικά, το συλλογικό τόμο: Spanos W. (επιμέλεια), Martin Heidegger and the question of literature (Toward a postmodern literary hermeneutics). Πρόκειται για τη συγκεντρωτική έκδοση δεκαεπτά κειμένων που πραγματεύονται ζητήματα της σχέσης του Heidegger με τη λογοτεχνία, και ένα γραμμένο από τον ίδιο το φιλόσοφο. Περισσότερο άμεσα μας ενδιαφέρουν εδώ τα εξής δύο κείμενα του τόμου: Corngold S., Sein und Zeit: implication for poetics, σ και Harries K., Language and silence: Heidegger s dialogue with Georg Trakl, σ Επιπλέον, βλ. το πέμπτο (και τελευταίο) κεφάλαιο του έργου του Kockelmans, Heidegger on art and art works, όπου θεματικοποιείται η ενασχόληση του Γερμανού φιλοσόφου με την ποίηση, καθώς επίσης και το άρθρο του Gray. Σέλος, θεωρούνται χρήσιμα μολονότι εξετάζουν το θέμα βάσει της ποίησης του Hölderlin ειδικά- τα ακόλουθα κείμενα του Μαλεβίτση και του Γιανναρά, αντίστοιχα: «Φάιντεγγερ και Φαίλντερλιν Επιστροφή στην αρχέγονη ενότητα ποίησης και φιλοσοφίας-» και «Η ποίηση του Hölderlin στη φιλοσοφική σκέψη του Heidegger». 39 Heidegger, «Η γλώσσα στην ποίηση». 40 Heidegger, What are poets for?, σ , όπου σχολιάζονται όψεις της ποίησης του Rainer Maria Rilke. Και βέβαια, η σχέση του Heidegger με τους ποιητές δε σταματά εδώ. Βλ. και το -επίσης μεταφρασμένο στα ελληνικάσύντομο κείμενό του για τον Rimbaud: «Rimbaud Vivant». 41 Heidegger, Από την εμπειρία του στοχασμού. Φαρακτηριστικό είναι, μάλιστα, ότι ο Heidegger παραπέμπει στο Hölderlin ακόμα και στα όρια μιας ποιητικής του απόπειρας: βλ. σ Heidegger, Εισαγωγή στη μεταφυσική. Κλείνει με τρίστιχο του Hölderlin. 43 Παραπομπή στον τόμο του Heidegger <Ποιητικά κατοικεί ο άνθρωπος<. Πρόκειται για στίχο του Hölderlin από το ποίημά του «ευφρόσυνο γλαυκό<»: «Όσο η ευγένεια, η καθαρή, υπάρχει ακόμη στην καρδιά, όχι άδικα ο άνθρωπος με τη θεότητα αναμετριέται. Είναι ο Θεός άραγε άγνωστος; Είναι καταφανής όπως ο ουρανός; Αυτό μάλλον πιστεύω. Είναι το μέτρο του ανθρώπου. Γεμάτος μόχθο, κι όμως ποιητικά, ο άνθρωπος κατοικεί τούτη τη 23

25 και άλλοτε βασίζονται εξ ολοκλήρου στο σχολιασμό ποιημάτων ή -ακόμα ουσιαστικότερα- της ποίησης καθαυτής 44. Ο θαυμασμός του στοχαστή για την ποίηση είναι εμφανής και μέσα από ρήσεις του όπως είναι, για παράδειγμα, η ακόλουθη: «Μπορεί να μιλήσει για το μηδέν, εκτός από τον φιλόσοφο και ο ποιητής» 45. Ή η ρητορική του ερώτηση: «Was ware dies alles, spräche nicht die Sprache das Dichters? 46», δηλαδή: «τι θα ήσαν όλα τούτα, αν δεν μιλούσε η γλώσσα του ποιητή;». Ψστόσο, όταν ο Heidegger ομιλεί περί ποίησης δεν αναφέρεται κατεξοχήν σε αυτό το οποίο συνηθίζουμε να αποκαλούμε ποιητική παραγωγή. Με το να κάνει λόγο για μία ποιότητα στην οποία υπάγεται το σύνολο των καλλιτεχνικών ειδών, σύμφωνα με την κατεύθυνση και ορισμένων άλλων φιλοσόφων, όπως οι Kant και Hegel 47, προσδίδει στην ποίηση ένα ευρύ νόημα, φωτίζοντας την καθολικότητά της και επισημαίνοντας τη δυνατότητα της «φωτίζουσας προβολής της αλήθειας» 48 που μόνο η ποίηση, και μάλιστα η συγκεκριμένη πτυχή της (η καθολική, δηλαδή), φέρει. Η παραγωγή ποιημάτων συνεχίζει να κατέχει μια σημαντική θέση στο καλλιτεχνικό στερέωμα 49, αλλά ο στοχαστής, προκειμένου να καταστεί σαφής η υπό συζήτηση διάκριση, προβαίνει στην υιοθέτηση δύο όρων που, μολονότι αποδίδονται αμφότεροι ως «ποίηση» στην ελληνική γλώσσα, αναφέρονται στη συγκεκριμένη περιοχή της λογοτεχνίας και στην ποιητική με το ευρύτερο νόημα, αντίστοιχα πρόκειται για τους όρους Poesie και Dichtung 50. Ι γη. Ψστόσο, αν θα μπορούσα έτσι να το πω, δεν είναι καθαρότερη η σκιά της νύχτας με τ αστέρια απ ό,τι ο άνθρωπος, που εικόνα της θεότητος αποκαλείται»: Hölderlin, Ελεγείες, ύμνοι και άλλα ποιήματα, σ Για το εν λόγω ποίημα, βλ. και το σχόλιο της μεταφράστριας, σ Heidegger, «Η γλώσσα στην ποίηση». Βλ. παραπάνω, σημ Heidegger, Εισαγωγή στη μεταφυσική, σ Heidegger, Διαμονές, σ Heidegger, Η προέλευση του έργου τέχνης, σ. 121, σχόλιο Heidegger, Η προέλευση του έργου τέχνης, σ Heidegger, Η προέλευση του έργου τέχνης, σ Heidegger, Η προέλευση του έργου τέχνης, σ. 122, σχόλιο 181 και Ποιητικά κατοικεί ο άνθρωπος, σ. 11 (σχόλιο), όπου, μάλιστα, ο όρος Dichtung αποδίδεται ως «δημιουργική ποίηση». Ο Heidegger σε άλλο κείμενό του ομιλεί και περί δύο τύπων ποιήματος: «Σο ποίημα η λέξη προδίδει τώρα την αμφισημία της. Σο ποίημα μπορεί να σημαίνει το ποίημα εν γένει, την 24

26 Ο Ελύτης ορίζεται ως ποιητής και με τις δύο έννοιες 51 : από τους Προσανατολισμούς μέχρι το Εκ του πλησίον είναι σαφές ότι συγγράφει ποιητικές συλλογές ορισμένων αξιώσεων. Παράλληλα, όμως, ο Ελύτης στοχεύει στη (και επιτυγχάνει τη) σύσταση ενός άλλου, ειδικού σύμπαντος, στο οποίο προσδόθηκαν κατά καιρούς ορισμένες ονομασίες 52 το Ι έννοια του ποιήματος όπως αυτή ισχύει για όλα τα ποιήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Σο ποίημα μπορεί όμως και να σημαίνει το εξαιρετικό ποίημα, το οποίο σημαδεύεται από το ότι μόνον αυτό μας αφορά με τρόπο μοιραίο, γιατί ποιεί απευθυνόμενο σ εμάς τους ίδιους τη μοίρα εντός της οποίας ιστάμεθα, είτε το γνωρίζουμε είτε όχι, είτε είμαστε έτοιμοι να υποταχθούμε σ αυτήν είτε όχι» (Heidegger, «Σο ποίημα», σ. 236). 51 Είναι, μάλιστα, χαρακτηριστικό και το δικό του ανάλογο απόσπασμα περί Ποίησης (από τον ίδιο το κεφαλαίο): «Δε μιλώ για την ικανότητα να συνθέτει κανένας στίχους αλλά για την άλλη ν ανασυνθέτει τον κόσμο κυριολεκτικά και μεταφορικά»: Ελύτης, Ανοιχτά χαρτιά, σ Σο ζήτημα έχει αναπτυχθεί στο Η λογική του φαντασικού, σ και 76-80, όπου έγινε λόγος για τον όρο που πρότεινε ο ίδιος ο ποιητής χωρίς να εμμείνει σε αυτόν, βέβαια-, τη στάση των μελετητών σχετικά με το θέμα και την ονομασία που προσδώσαμε εμείς σε τούτο το σύμπαν. Παραθέτουμε ένα σχετικό απόσπασμα (σ. 61-3): «Ο Ελύτης καταφάσκει στην αληθινή ύπαρξη των μορφών που παράγει στην ποίησή του. Δεν προβαίνει στη δημιουργία μορφών άνευ αντικρίσματος πραγματικότητας, αλλά, αντίθετα, φέρει στο φως αληθινά όντα, που υφίστανται σε έναν ιδιότυπο χώρο του πραγματικού. ε ό,τι αφορά τη λογική της ύπαρξης ενός τρίτου κόσμου (πέρα από τον αισθητό και το νοητό), όπου μπορούν να ενταχθούν και οι παραπάνω μορφές, φαίνεται να τον βρίσκει σύμφωνο, καθώς αρκετές είναι οι αναφορές του καλλιτέχνη στην πολλαπλότητα των κόσμων ή των επιπέδων πραγματικότητας. Σην ελύτεια αποδοχή της κοσμικής πολλαπλότητας εντοπίζουμε, για παράδειγμα, στη Μαρία Νεφέλη, όπου λαμβάνει χώρα ο εξής σαφής διαχωρισμός: μια για τον έξω κόσμο/ μια για τον μέσα/ την τρίτη για τον άλλο τον αόρατο [Νεφέλη, ό.π. (σημ. 5), σ Μια ανάλογη κατηγοριοποίηση διαφαίνεται και στο ακόλουθο χωρίο: «της ζωής που ζούμε, της άλλης που μας διαφεύγει και της τρίτης που φτάνει να γίνεται μύθος» (Ελύτης Ο., Εν Λευκώ, Αθήνα, Ίκαρος, , σ. 172). Ο ποιητής μας, άλλωστε, υπερέβη το χωρισμό των δύο κόσμων και εισήλθε σε έναν τρίτο, που ισοδυναμεί με τους άλλους δύο σε πρωτογένεια και αλήθεια *βλ. Ανοιχτά, ό.π. (σημ. 25), σ. 545+: «κατοίκησα μια χώρα που βγαινε από την άλλη, την πραγματική, όπως τ όνειρο από τα γεγονότα της ζωής μου» (Ελύτης Ο., Ο Μικρός Ναυτίλος, Αθήνα, Ίκαρος, , σ. 18). τον Ελύτη, λοιπόν, υπάρχει και ένας τρίτος κόσμος κάποτε, ο ίδιος τον ονομάζει «Λυρική Πραγματικότητα» *Ανοιχτά, ό.π. (σημ. 25), σ. 483+, ταυτίζοντάς τον, έτσι, με τον κόσμο της τέχνης του, αν και δε φαίνεται να εμμένει σε αυτόν τον όρο άλλοτε, οι μελετητές του τον ονομάζουν κατά τη δική τους κρίση. Ο Sherrard, για παράδειγμα, ομιλεί περί της τρίτης κοσμικής κατάστασης του Ελύτη, υιοθετώντας τον όρο «ελληνικός κόσμος» *Χάρτης, ό.π. (σημ. 29), σ. 512+». Όπως θα δούμε και στη συνέχεια, ο όρος που 25

27 αποκαλέσαμε σύμπαν της ηλιακής μεταφυσικής, εφόσον τούτη εδώ είναι η κινητήριος δύναμή του. ε ό,τι αφορά αυτό τον τόπο, που τείνει να προσιδιάσει στον ου-τόπο, με την έννοια ότι σε κάθε περίπτωση είναι ανεντόπιστος εξωτερικά (αφού δεν ορίζεται βάσει ορισμένων γεωγραφικών συντεταγμένων, αλλά είναι υπαρκτός, εκτατός και, μάλιστα, με έναν ειδικό τρόπο, αληθινός 53 ), κατά περίσταση ο Ελύτης συναντά το Heidegger. Η συγκεκριμένη συν-παρουσία μπορεί να λογιστεί παράδοξη, καθώς, ενώ, όπως θα δούμε, ο Ελύτης πορεύεται σε μια κατεξοχήν μεταφυσική οδό, ο Heidegger, μολονότι σχετίζεται στενά με τη μεταφυσική, μέσω των γραπτών και των εισηγήσεών του, δείχνει συχνά να (επιλέγει να) μην εισχωρεί στο ίδιο το μεταφυσικό (συ)ζητούμενο 54. Η σχέση που υφίσταται ανάμεσα στους δύο διανοητές εμφανίζει θετικές διαστάσεις. Από την άποψη πρώτα- του περιεχομένου του στοχασμού, είναι ιδιαίτερου ενδιαφέροντος κάποιες συγκλίσεις της έμπνευσής τους. Παραθέτουμε δύο αποσπάσματα του Ελύτη και δύο του Heidegger, προκειμένου να διαφανεί αυτή ακριβώς η συσχέτιση. Λέει ο Ελύτης: «Για όποιον η θάλασσα στον ήλιο είναι "τοπίο" η ζωή μοιάζει εύκολη κι ο θάνατος επίσης. Αλλά για τον άλλον είναι κάτοπτρο αθανασίας, είναι "διάρκεια". Μια διάρκεια που μόνον το ίδιο της το εκθαμβωτικό φως δε σ αφήνει να τη συλλάβεις 55». Και ακόμα: «Οι κακοί ποιητές τρέφονται από τα γεγονότα, οι μέτριοι από τα αισθήματα, και οι καλοί από τη μετατροπή του τίποτε σε κάτι. Σο εκ του μη όντος ον λογαριάζει 56». Κατά μια ιδιαίτερη αντιστοιχία, ο Heidegger Ι χρησιμοποιήσαμε για να αποδώσουμε το τρίτο επίπεδο του Ελύτη είναι «ο κόσμος (το επίπεδο ή το σύμπαν) της ηλιακής μεταφυσικής». 53 Δεν πρόκειται για κάτι ποιητικό, με την έννοια του αναληθούς, του μυθευματικού, που χάνει την ισχύ του έξω από το περιβάλλον του ποιήματος. Ο λόγος είναι για κάτι αληθινό, σύμφωνα και με την εμμονή του Ελύτη να επιζητεί το αληθές. Για την ελύτεια αλήθεια θα γίνει λόγος παρακάτω. 54 Σο εν λόγω ζήτημα φέρει ουσιαστική σημασία και θα αναπτυχθεί στη συνέχεια. Μας ενδιαφέρει ο ου-τόπος σε σχέση με τον Corbin, οι περιορισμοί του Heidegger, και η σύνδεση αυτών των στοιχείων με το περιεχόμενο του ποιητικού έργου του Ελύτη, καθώς και οι υπερβάσεις στις οποίες προέβη, κατά τη γνώμη μας, ο γερμανός φιλόσοφος. 55 Ελύτης, Ο μικρός ναυτίλος, σ Ελύτης, Εκ του πλησίον, σ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Να γελάσεις απ' τα βάθη των χρυσών σου ματιών είμαστε μες στο δικό μας κόσμο Η πιο όμορφη θάλασσα είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει Τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1

Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1 Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1 2 s c h o o l t i m e. g r Ο Άρης Ιωαννίδης Γεννήθηκε το 1973 στο Βόλο. Το 1991 εισήχθη στο Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, απ όπου έλαβε

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΑΥΚΕΙΟΥ (27 /5/2004)

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΑΥΚΕΙΟΥ (27 /5/2004) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΑΥΚΕΙΟΥ (27 /5/2004) Α'. ΚΕΙΜΕΝΟ Ὀδυσσέας Ἐλύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριῶ χρονῶ Πού θά 'θελα νά σέ υἱοθετήσω Νά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ Μεθοδολογία: Συνεργατική Βιωματική προσέγγιση. Στόχοι: Ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικού χειρισμού εννοιών σε κλίμα καλής επικοινωνίας και συνεργασίας. Απόπειρα δημιουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55)

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντῖνος Καβάφης. Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ 595 μ.χ.

ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντῖνος Καβάφης. Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ 595 μ.χ. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντῖνος Καβάφης Μελαγχολία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61)

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του A A N A B P Y T A ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΠΛΑ ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ 9 5 0 Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του Περιεχόμενα Εισαγωγή και παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ:

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: 22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΚΑΛΙΔΗ» 1 Παγκόσμια

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Εμείς οι άνθρωποι χρειαζόμαστε να υπάρχει σε όλα τα πράγματα μια αρχή, μια συνέχεια και ένα τέλος. Χρειαζόμαστε ακόμα να έχουμε ένα μέτρο για να μετράμε τα πάντα, έτσι ώστε να φέρνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Αὒγουστος 2011 12 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Χριαστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα Τεῦχος 12 - Αὒγουστος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49)

Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49) ΠΟΙΗΣΗ 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

periexomenanet.gr Ο ποιητής, καθηγητής Λάμπρος Ηλίας μιλάει για ποίηση.

periexomenanet.gr Ο ποιητής, καθηγητής Λάμπρος Ηλίας μιλάει για ποίηση. Ο ποιητής, καθηγητής Λάμπρος Ηλίας μιλάει για ποίηση. Η κριτικός-συγγραφεύς Ευαγγελία Μισραχή παρουσιάζει και αναλύει το ποιητικό έργο του Λάμπρου Ηλία. Το κοινό παρακολουθεί με προσήλωση και τους δύο

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα