WALTER BENJAMIN ΟΚΙΜΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "WALTER BENJAMIN ΟΚΙΜΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ"

Transcript

1 WALTER BENJAMIN ΟΚΙΜΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Ο Βάλτερ Μπένγιαµιν γεννήθηκε στις 15 Ιουλίου 1892 στο Βερολίνο κι αυτοκτόνησε στις 26 Σεπτεµβρίου 1940 στα ισπανικά σύνορα, για να µην πέσει στα χέρια της Γκεστάπο. Τα κυριότερα έργα του είναι: GOETHES WAHL VERWANDTSCHAFTEN (Οι εκλεκτικές συγγένειες του Γκαίτε) URSPRUNG DES DEUTSCHEN TRAUERSPIELS (Προέλευση της γερµανικής τραγωδίας) DAS KUNSTWERK IM ZEITALTER SEINER TECHNISCHEN REPRODUZIERBARKEIT (Το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνικής αναπαραγωγιµότητάς του) EINBAHNSTRASSE (Μονόδροµος) BERLINER KINDHEIT UM NEUNZEHNHUNDERT (Η παιδική ηλικία του Βερολίνου γύρω στα 1900) Και διάφορα δοκίµια, που ανήκουν στην ηµιτελή και αποσπασµατική εργασία του PARIS, DIE HAUPSTADT DES 19, JAHRHUNDERTS (Παρίσι, η πρωτεύουσα του 19 ου αιώνα)

2 Α ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ

3 Η θεµελίωση των καλών τεχνών και η καθιέρωση των διαφόρων τύπων τους ανάγεται σε µία εποχή που διέφερε ριζικά απ τη δική µας και σε ανθρώπους που η εξουσία τους πάνω στα πράγµατα και τις καταστάσεις ήταν µηδαµινή σε σύγκριση µε τη δική µας. Όµως η εκπληκτική ανάπτυξη, που γνώρισαν τα µέσα µας ως προς την προσαρµοστική τους ικανότητα και την ακρίβεια τους, µας ανοίγει για το εγγύτερο µέλλον την προοπτική των πιο ριζικών αλλαγών στην αρχαία βιοµηχανία του Ωραίου. Σ' όλες τις τέχνες υπάρχει µία υλική πλευρά, που δεν µπορεί πια να αντιµετωπίζεται όπως πρώτα. δεν µπορεί πια να ξεφύγει από τις επιδράσεις της σύγχρονης επιστήµης και της σύγχρονης πρακτικής. Εδώ και είκοσι χρόνια ούτε η ύλη, ούτε ο χώρος ούτε ο χρόνος είναι πια αυτό που ανέκαθεν ήσαν. Πρέπει να περιµένει κανείς πως καινοτοµίες τόσο µεγάλες θα µεταβάλλουν ολόκληρη την τεχνική των τεχνών, θα επηρεάσουν έτσι ακόµα και την έµπνευση και τελικά ίσως φτάσουν στο σηµείο ν' αλλάξουν ακόµα και την ίδια την έννοια της τέχνης κατά τον πιο γοητευτικό τρόπο. Πωλ Βαλερύ, PIECES SUR L ART, Παρίσι (LA CONQUETTE DE L UBIQUITE) Πρόλογος Όταν ο Μαρξ επιχείρησε την ανάλυση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, ο τρόπος αυτός παραγωγής βρισκόταν στις απαρχές του. Ο Μαρξ κατέστρωσε το εγχείρηµά του έτσι που να αποκτήσει προγνωστική αξία. Ανάτρεξε στις θεµελιακές σχέσεις της καπιταλιστικής παραγωγής και τις παράστησε έτσι ώστε να προκύψει από αυτές τι έπρεπε να περιµένει κανείς µελλοντικά από τον καπιταλισµό. Προέκυψε πως από αυτόν δεν έπρεπε να περιµένει κανείς µόνο µία όλο και εντονότερη εκµετάλλευση των προλετάριων, αλλά, τελικά, επίσης και τη δηµιουργία των προϋποθέσεων, που θα κάνουν εφικτή την κατάργησή του. Η αλλαγή του εποικοδοµήµατος, που γίνεται πολύ βραδύτερα από την αλλαγή της υλικής βάσης, χρειάστηκε πάνω από µισό αιώνα για να επιβάλλει στη συνείδηση, σ' όλα τα πολιτιστικά επίπεδα, την αλλαγή των συνθηκών παραγωγής. Μόλις σήµερα µπορούµε να αποφανθούµε µε ποια µορφή έγινε αυτό. Οι αποφάνσεις αυτές πρέπει να ικανοποιούν ορισµένες απαιτήσεις.

4 Αλλά στις απαιτήσεις αυτές δεν αντιστοιχούν τόσο πολύ θέσεις σχετικά µε την τέχνη του προλεταριάτου µετά την κατάληψη της εξουσίας, για να µη µιλήσουµε καθόλου για την τέχνη στην αταξική κοινωνία, όσο µάλλον θέσεις σχετικά µε τις εξελικτικές τάσεις της τέχνης υπό τις σηµερινές συνθήκες παραγωγής. Η διαλεκτική τούτων των συνθηκών γίνεται αισθητή στο εποικοδόµηµα όχι λιγότερο απ' όσο στην οικονοµία. Γι' αυτό θα ήταν λάθος να υποτιµήσει κανείς τη µαχητική αξία τέτοιων θέσεων. Παραµερίζουν µία σειρά ξεπερασµένες έννοιες - όπως δηµιουργικότητα και ιδιοφυία, αιώνια αξία και µυστικό-, έννοιες που η ανεξέλεγκτη (και τη στιγµή αυτή δυσεξέλεγκτη) χρήση τους οδηγεί στην επεξεργασία των καλλιτεχνικών δεδοµένων µε φασιστικό πνεύµα. Οι έννοιες που θα εισαγάγω παρακάτω και που είναι καινούριες στη θεωρία της τέχνης διαφέρουν απ' τις πιο τρέχουσες κατά το ότι είναι τελείως απρόσφορες για τους σκοπούς του φασισµού. Αντίθετα είναι πρόσφορες για τη διατύπωση επαναστατικών αιτηµάτων στην πολιτική που αφορά την τέχνη. 1 Κατά βάση το έργο της τέχνης ήταν πάντα αναπαραγώγιµο. Ότι έφτιαξαν άνθρωποι, µπορούσαν πάντα να το αποµιµηθούν άνθρωποι. Η ανάπλαση αυτή γινόταν από µαθητές για να εξασκηθούν στην τέχνη, από δασκάλους για τη διάδοση των έργων, και τέλος από διψασµένους για κέρδος τρίτους. Αντίθετα, η τεχνική αναπαραγωγιµότητα του έργου τέχνης είναι κάτι το καινούριο, που καθιερώνεται στην ιστορία κατά διαλείµµατα και µε ώσεις που απέχουν χρονικά πολύ η µία από την άλλη, αλλά µε όλο και µεγαλύτερη ένταση. Οι Έλληνες δεν γνώριζαν παρά µόνο δύο διαδικασίες τεχνικής αναπαραγωγής έργων τέχνης: τη χύτευση και την κοπή. Μπρούτζοι, τερακότες και νοµίσµατα ήταν τα µόνα έργα τέχνης που οι Έλληνες µπορούσαν να κατασκευάσουν µαζικά. Όλα τα όλα ήταν «µοναδικά» και δεν µπορούσαν να αναπαραχθούν τεχνικά. Με την ξυλογραφία έγινε για πρώτη φορά αναπαραγώγιµη η γραφική τέχνη. πέρασε πολύς καιρός πριν, µε την τυπογραφία, γίνει αναπαραγώγιµη και η γραφή. Είναι γνωστές οι τεράστιες αλλαγές που έφερε στη φιλολογία η τυπογραφία, η τεχνική αναπαραγωγιµότητα της γραφής. Αλλά δεν είναι παρά µία, αν και ιδιαίτερα σηµαντική, περίπτωση του φαινοµένου, που εξετάζουµε εδώ σε κοσµοϊστορική κλίµακα. Στην ξυλογραφία, έρχονται να προστεθούν,

5 κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η χαλκογραφία και η τσιγκογραφία, ενώ στις αρχές του 19ου αιώνα προστίθεται και η λιθογραφία. Με τη λιθογραφία η τεχνική της αναπαραγωγής φτάνει σ ένα θεµελιακά καινούριο στάδιο. Η πολύ πιο ακριβής διαδικασία, που διακρίνει την αποτύπωση ενός σχεδίου πάνω σε µία πέτρα από την εγχάραξή του σ' ένα ξύλο ή την εντύπωσή του σε µία χάλκινη πλάκα, έδωσε στη γραφική τέχνη για πρώτη φορά τη δυνατότητα να διοχετεύει τα προϊόντα της στην αγορά όχι µόνο µαζικά (όπως πρώτα), αλλά και σε διαρκώς καινούριες µορφές. Η λιθογραφία χάρισε στη γραφική τέχνη την ικανότητα να συνοδεύει εικονογραφικά την καθηµερινή ζωή. Άρχισε να συµβαδίζει µε την τυπογραφία. Ενώ όµως βρισκόταν σ' αυτή την απαρχή, υπερφαλαγγίστηκε, λίγες µόλις δεκαετίες µετά την εφεύρεση της λιθογραφίας, απ τη φωτογραφία. Με τη φωτογραφία το χέρι αποδεσµεύτηκε για πρώτη φορά στην ιστορία της εικονογραφικής αναπαραγωγής απ τα σπουδαιότερα καλλιτεχνικά καθήκοντα, που τώρα πια περιέρχονται στο µάτι που κοιτάζει µέσα στον αντικειµενικό φακό. Μια και το µάτι συλλαµβάνει ταχύτερα απ όσο ζωγραφίζει το χέρι, η διαδικασία της εικονογραφικής αναπαραγωγής επιταχύνθηκε τόσο αφάνταστα, που µπορούσε πια να συµβαδίζει µε την οµιλία. Ο οπερατέρ φιξάρει τις εικόνες στο στούντιο µε την ίδια ταχύτητα µε την οποία µιλάει ο ηθοποιός. Αν στη λιθογραφία ήταν κρυµµένη εν δυνάµει η εικονογραφηµένη εφηµερίδα, στη φωτογραφία ήταν κρυµµένος ο οµιλών κινηµατογράφος. Η τεχνική αναπαραγωγή του ήχου πρωτοεπιχειρήθηκε στα τέλη του περασµένου αιώνα. Οι συγκλίνουσες αυτές προσπάθειες έκαναν να διαγραφεί µία κατάσταση, που ο Πωλ Βαλερύ χαρακτηρίζει µε τη φράση: "Όπως το νερό, το γκάζι και το ηλεκτρικό ρεύµα µε µία σχεδόν ανεπαίσθητη κίνησή µας έρχονται από µακριά στο σπίτι µας για να µας υπηρετήσουν, έτσι θα εφοδιαζόµαστε µε εικόνες και ήχους που, µε µία µικρή κίνηση, σχεδόν µε ένα νεύµα, θα µπαίνουν σε λειτουργία και µε τον ίδιο τρόπο θα µας αφήνουν πάλι" (1). Γύρω στα 1900 η τεχνική αναπαραγωγή είχε φτάσει σ' ένα επίπεδο, στο οποίο όχι µόνο άρχισε να κάνει αντικείµενό της το σύνολο των παραδοσιακών έργων τέχνης και να υποβάλλει την επίδρασή τους στις πιο βαθιές αλλαγές, αλλά κατέκτησε και µία δική της θέση στις καλλιτεχνικές µεθόδους. Για τη µελέτη αυτού του επιπέδου τίποτα δεν είναι διαφωτιστικότερο απ' το τι επιπτώσεις είχαν οι δύο διαφορετικές εκφάνσεις της - η αναπαραγωγή του

6 έργου τέχνης και ο κινηµατογράφος - στην τέχνη µε την παραδοσιακή της µορφή. 2 Ακόµα και από το πιο τέλειο αντίγραφο λείπει ένα πράγµα: το "εδώ" και "τώρα" του έργου τέχνης - η ανεπανάληπτη παρουσία του στον τόπο, στον οποίο βρίσκεται. Αλλά αυτή ακριβώς η ανεπανάληπτη παρουσία, και µόνο αυτή, ήταν το αντικείµενο της ιστορίας ενός δεδοµένου έργου τέχνης κατά τη διάρκεια της ύπαρξής του. Στην ιστορία αυτή ανήκουν τόσο οι αλλοιώσεις, που έπαθε η φυσική δοµή του στο πέρασµα του χρόνου, όσο και οι εναλλασσόµενες ιδιοκτησιακές σχέσεις στις οποίες ενδεχοµένως ενεπλάκη (2). Οι πρώτες ανιχνεύονται µόνο µε χηµικές ή φυσικές αναλύσεις, που δεν είναι δυνατό να γίνουν πάνω στο αντίγραφο. η ανίχνευση των δεύτερων είναι αντικείµενο µίας παράδοσης, που η παρακολούθησή της δεν µπορεί παρά να ξεκινήσει απ' το πρωτότυπο. Το "εδώ" και "τώρα" του πρωτότυπου αποτελεί την έννοια της γνησιότητάς του. Οι χηµικές αναλύσεις της πατίνας ενός µπρούτζινου έργου τέχνης µπορούν να βοηθήσουν στην εξακρίβωση της γνησιότητάς του. κατ' ανάλογο τρόπο η απόδειξη πως ένα ορισµένο χειρόγραφο του Μεσαίωνα προέρχεται από ένα αρχείο του 15ου αιώνα µπορεί να βοηθήσει στην εξακρίβωση της γνησιότητάς του. Ολόκληρος ο τοµέας της γνησιότητας ξεφεύγει από την τεχνική - και φυσικά όχι µόνο από την τεχνική αναπαραγωγιµότητα (3). Αλλά ενώ το γνήσιο διατηρεί ακέραιο το κύρος του απέναντι στο χειροποίητο αντίγραφο, που κατά κανόνα στιγµατίζει σαν πλαστό, δεν συµβαίνει το ίδιο και µε το τεχνικό αντίγραφο. Οι λόγοι είναι δύο. Ο πρώτος είναι πως το τεχνικό αντίγραφο αποδεικνύεται περισσότερο αυτόνοµο απέναντι στο πρωτότυπο απ όσο το χειροποίητο. Με τη φωτογραφία, λόγου χάρη, µπορεί να τονίσει απόψεις του πρωτότυπου, που είναι προσιτές µόνο σ ένα ρυθµιζόµενο φακό που διαλέγει κατά βούληση την οπτική γωνία του, όχι όµως και στο ανθρώπινο µάτι, ή µπορεί µε τη βοήθεια ορισµένων µεθόδων, όπως η µεγέθυνση ή το ρελαντί, να συγκρατήσει εικόνες που ξεφεύγουν ολότελα απ' τη φυσική οπτική. Ο δεύτερος λόγος είναι πως η τεχνική αναπαραγωγή µπορεί να µεταφέρει το αντίγραφο του πρωτότυπου σε συνθήκες, που δεν είναι εφικτές στο ίδιο το πρωτότυπο. Πάνω απ' όλα του δίνει τη δυνατότητα να

7 πηγαίνει αυτό το ίδιο στο θεατή ή τον ακροατή, είτε µε τη µορφή της φωτογραφίας είτε µε τη µορφή της πλάκας γραµµοφώνου. Ο καθεδρικός ναός φεύγει απ' τη θέση του για να εγκατασταθεί στο στούντιο του φιλότεχνου. το χορωδιακό έργο, που εκτελούνταν σε µία κλειστή αίθουσα ή στο ύπαιθρο, µπορεί να το ακούσει κανείς στο δωµάτιό του. Οι συνθήκες, στις οποίες µπορεί να µεταφερθεί το προϊόν της τεχνικής αναπαραγωγής του έργου τέχνης, µπορεί κατά τα άλλα να αφήνουν άθικτη την υπόσταση του έργου τέχνης - πάντως όµως εξουδετερώνουν το "εδώ" και "τώρα" του. Αν και αυτό δεν ισχύει διόλου µόνο για το έργο τέχνης, αλλά και για ένα τοπίο π.χ., που περνάει µπροστά στον θεατή µίας ταινίας, ωστόσο το γεγονός αυτό θίγει έναν εξαιρετικά ευαίσθητο πυρήνα στο αντικείµενο της τέχνης, έναν πυρήνα που τόσο εύθικτο δεν έχει κανένα φυσικό αντικείµενο. Πρόκειται για τη γνησιότητά του. Η γνησιότητα ενός πράγµατος είναι το σύνολο όλων των στοιχείων του που έχουν εξαρχής διηνεκή χαρακτήρα, απ' την υλική αντοχή του ως την αξία του σαν ιστορικής µαρτυρίας. Εφόσον η τελευταία στηρίζεται στην πρώτη, µε το αντίγραφο, όπου η πρώτη ανεξαρτητοποιείται απ' τον άνθρωπο, κλονίζεται και η τελευταία, δηλαδή η αξία του αντικειµένου σαν ιστορικής µαρτυρίας. Βέβαια µόνο αυτή κλονίζεται. εκείνο όµως που κλονίζεται µε τη µορφή της είναι το κύρος του αντικειµένου (4). Αυτό που χάνεται µ αυτόν τον τρόπο µπορεί να το συνοψίσει κανείς µε την έννοια της «αίγλης» (AURA) και να πει: αυτό που παρακµάζει στην εποχή της τεχνικής αναπαραγωγιµότητας του έργου τέχνης είναι η αίγλη του. Το γεγονός αυτό είναι ενδεικτικό. η σηµασία του ξεπερνάει τα όρια της τέχνης. Η τεχνική της αναπαραγωγής, θα µπορούσαµε να το διατυπώσουµε, αποσπά το προϊόν της αναπαραγωγής από το χώρο της παράδοσης. Πολλαπλασιάζοντας τον αριθµό των αντιγράφων, βάζει στη θέση της µοναδιαίας παρουσίας του τη µαζική παρουσία του. Και επιτρέποντας στο αντίγραφο να πάει να συναντήσει το άτοµο στην εκάστοτε κατάστασή του, κάνει το προϊόν της αναπαραγωγής επίκαιρο. Τα δύο αυτά προτσές οδηγούν σ ένα ισχυρό κλονισµό του παραδοσιακού έναν κλονισµό της παράδοσης, που είναι η άλλη όψη της σηµερινής κρίσης και ανανέωσης της ανθρωπότητας. Έχουν στενότατη σχέση µε τα µαζικά κινήµατα των ηµερών µας. Ο ισχυρότερος εκπρόσωπός τους είναι ο κινηµατογράφος. Η κοινωνική σηµασία του ακόµα και στην πιο θετική

8 της µορφή, και ακριβώς µάλιστα σ' αυτή, δεν είναι νοητή χωρίς αυτή τη διαβρωτική, καθαρτήρια πλευρά του: τη διάλυση της αξίας της παράδοσης στην πολιτιστική κληρονοµιά. Το φαινόµενο αυτό πουθενά αλλού δεν είναι τόσο κατάδηλο όσο στις µεγάλες ιστορικές ταινίες. Κατακτά όλο και καινούριους χώρους, κι όταν ο Άµπελ Γκανς αναφωνεί το 1927 ενθουσιασµένος : "Οι Σαίξπηρ, οι Ρέµπραντ, οι Μπετόβεν θα γυρίζουν ταινίες... όλοι οι θρύλοι, όλες οι µυθολογίες κι όλοι οι µύθοι, όλοι οι θρησκευτικοί µύστες, ακόµα κι όλες οι θρησκείες... περιµένουν την κινηµατογραφική τους ανάσταση, και οι ήρωες στριµώχνονται στις πύλες" (5), δίνει χωρίς βέβαια να έχει αυτή την πρόθεση, το σύνθηµα για εκτεταµένη ανατροπή. 3 Μαζί µε τον τρόπο ύπαρξης των ανθρώπινων κοινωνιών αλλάζει, κατά µεγάλες χρονικές περιόδους, και ο τρόπος µε τον οποίο οι αισθήσεις των ανθρώπων αντιλαµβάνονται τον κόσµο. Ο τρόπος, µε τον οποίο οργανώνεται η αισθητηριακή αντίληψη του ανθρώπου το µέσο, µε το οποίο γίνεται -, δεν καθορίζεται µόνο από φυσικούς, αλλά και από ιστορικούς παράγοντες. Η εποχή της µετανάστευσης των λαών, στην οποία δηµιουργήθηκε η υστερορωµαϊκή καλλιτεχνική βιοµηχανία και η «Γένεση της Βιέννης» 1, δεν είχε µόνο διαφορετική τέχνη από την αρχαιότητα, αλλά και διαφορετική αισθητηριακή αντίληψη. Οι ιστορικοί της σχολής της Βιέννης, ο Ρήγκελ και ο Βίκχοφ, που αντιτάχθηκαν στο βάρος της κλασικής παράδοσης, κάτω από το οποίο έµενε θαµµένη κάθε τέχνη, ήταν οι πρώτοι που σκέφτηκαν να εξαγάγουν απ' την παράδοση τούτη συµπεράσµατα για την οργάνωση της αισθητηριακής αντίληψης στην εποχή, κατά την οποία αυτή η παράδοση ήταν ακόµα ζωντανή. Όσο όµως βαρυσήµαντες κι αν ήταν οι διαπιστώσεις τους, είχαν το όριό τους στο ότι οι ερευνητές αυτοί αρκέστηκαν να καταδείξουν τη σηµειολογία που χαρακτήριζε την αισθητηριακή αντίληψη στην υστερορωµαϊκή εποχή. εν προσπάθησαν - και ίσως δεν µπορούσαν - να δείξουν τις κοινωνικές µεταβολές, που εκδηλώνονταν σ' αυτές τις αλλαγές της 1 Εικονογραφηµένο χειρόγραφο, που γράφτηκε γύρω στα 500 µ.χ. στην Αντιόχεια ή στην Κωνσταντινούπολη και πραγµατεύεται το πρώτο βιβλίο του Μωυσή, απ τα συµβάντα στον Παράδεισο µέχρι τον θάνατο του Ιακώβ. Ονοµάζεται έτσι απ τον τόπο όπου φυλάγεται. (ΣτΜ)

9 αισθητηριακής αντίληψης. Σήµερα οι προϋποθέσεις για την κατανόηση αυτού του συσχετισµού είναι ευνοϊκότερες. Κι αν οι αλλαγές στο µέσο της αισθητηριακής αντίληψης που ξεχωρίζει στην εποχή µας είναι δυνατό να κατανοηθούν σαν παρακµή της αίγλης, µπορεί κανείς να καταδείξει τις κοινωνικές προϋποθέσεις αυτής της παρακµής. Είναι σκόπιµο να διασαφηνίσουµε την έννοια της αίγλης, που προτείναµε παραπάνω για ιστορικά αντικείµενα, παραβάλλοντάς την µε την έννοια της αίγλης των φυσικών αντικειµένων. Ορίζουµε την τελευταία αυτή ως το ανεπανάληπτο όραµα ενός χώρου που φαίνεται µακρινός, όσο κοντινός κι αν είναι. Όταν ένα καλοκαιρινό αποµεσήµερο κοιτάζουµε ακίνητοι µία οροσειρά στον ορίζοντα ή ένα κλαρί, που ρίχνει πάνω µας τη σκιά του, ανασαίνουµε την αίγλη των βουνών, του κλαριού. Με τη βοήθεια αυτής της περιγραφής εύκολα µπορούµε να καταλάβουµε την κοινωνική εξάρτηση της σηµερινής παρακµής της αίγλης. Βασίζεται σε δύο περιστάσεις, που και οι δύο σχετίζονται µε την όλο και µεγαλύτερη σηµασία των µαζών στη σηµερινή ζωή. ηλαδή, το να φέρουν πιο κοντά τους τα πράγµατα από άποψη χώρου και ανθρώπινης εγγύτητας είναι µία επιθυµία των σύγχρονων µαζών (6) εξίσου φλογερή όσο και η τάση τους να ξεπεράσουν το ανεπανάληπτο µίας δεδοµένης κατάστασης διαµέσου της αναπαραγωγής της. Καθηµερινά επιβάλλεται όλο και πιο αναπότρεπτα η ανάγκη να διαφεντεύει κανείς το αντικείµενο µε την εικόνα, ή µάλλον µε το αντίγραφο της εικόνας, µε την αναπαραγωγή. Και είναι σαφής η διαφορά του αντιγράφου, όπως υλοποιείται µε την εικονογραφηµένη εφηµερίδα και τα κινηµατογραφικά επίκαιρα, απ' την εικόνα. Στην τελευταία, η µοναδικότητα και η διάρκεια είναι τόσο στενά συνυφασµένες µεταξύ τους όσο και η παροδικότητα και η επαναληπτότητα στο πρώτο. Η απογύµνωση του αντικειµένου απ το περίβληµά του, η διάλυση της αίγλης, αποτελούν τη σηµειολογία µίας αισθητηριακής αντίληψης, της οποίας το αίσθηµα για το οµοειδές στον κόσµο έχει αυξηθεί σε τέτοιο βαθµό που µπορεί, χάρη στην αναπαραγωγή, να αποσπάσει αυτό το στοιχείο του οµοειδούς ακόµα και απ το ανεπανάληπτο. Έτσι εκδηλώνεται στον τοµέα των αισθήσεων αυτό που στον τοµέα της θεωρίας γίνεται αντιληπτό σαν αύξηση της σηµασίας της στατιστικής. Η προσαρµογή της πραγµατικότητας στις µάζες και των µαζών στην πραγµατικότητα είναι ένα γεγονός µε ανυπολόγιστη βαρύτητα τόσο για τη σκέψη όσο και για τις αισθήσεις.

10 4 Η µοναδικότητα του έργου τέχνης ταυτίζεται µε την ενσωµάτωσή του στο πλέγµα της παράδοσης. Βέβαια, η ίδια αυτή η παράδοση είναι κάτι το ολότελα ζωντανό και εξαιρετικά µεταβλητό. Ένα αρχαίο άγαλµα της Αφροδίτης, για παράδειγµα, ήταν ενταγµένο σε διαφορετικό πλέγµα παραδόσεων για τους Έλληνες, που το έκαναν αντικείµενο λατρείας, απ' ότι για τους κληρικούς του Μεσαίωνα, που το έβλεπαν σαν ένα απαίσιο είδωλο. Αυτό όµως που αντιµετώπιζαν εξίσου και οι µεν και οι δε ήταν η µοναδικότητα του, µ' άλλα λόγια η αίγλη του. Ο πρωταρχικός τρόπος ενσωµάτωσης του έργου τέχνης στο πλέγµα της παράδοσης εκδηλωνόταν µε τη λατρεία. Όπως ξέρουµε, τα αρχαιότερα έργα τέχνης δηµιουργήθηκαν για να εξυπηρετήσουν µία τελετουργία, που πρώτα ήταν µαγική και κατόπιν έγινε θρησκευτική. Έχει αποφασιστική σηµασία το γεγονός πως ο αγλαϊκός αυτός τρόπος ύπαρξης του έργου τέχνης ποτέ δεν απαλλάσσεται ολότελα απ' την τελετουργική λειτουργία του (7). Μ' άλλα λόγια: η µοναδική αξία του γνήσιου έργου τέχνης θεµελιώνεται στο τελετουργικό, στο οποίο τούτο το έργο τέχνης είχε την αρχική και πρώτη του χρηστική αξία. Όσο έµµεσα και κι αν εκδηλώνεται αυτή, µπορεί να εντοπιστεί ακόµα και στις πιο κοσµικές µορφές της λατρείας του ωραίου σαν µία αποθρησκευτικοποιηµένη τελετουργία (8). Η κοσµική λατρεία του ωραίου, που εκδηλώνεται µε την Αναγέννηση για να κυριαρχήσει επί τρεις αιώνες, αφήνει, µετά τη λήξη αυτής της περιόδου και µε τον πρώτο δυνατό κλονισµό που τη βρήκε, να φανούν καθαρά τα θεµέλια τούτα. Όταν δηλαδή, µε την εµφάνιση του πρώτου πραγµατικά επαναστατικού αναπαραγωγικού µέσου, της φωτογραφίας (ταυτόχρονα µε τη χαραυγή του σοσιαλισµού), η τέχνη ένιωσε να πλησιάζει η κρίση, που έπειτα από άλλα εκατό χρόνια έγινε πια έκδηλη, αντέδρασε µε τη θεωρία της "τέχνης για την τέχνη" (L'art pour l' art), που είναι µία θεολογία της τέχνης. Από αυτήν προήλθε στη συνέχεια ακριβώς µία αρνητική θεολογία µε τη µορφή της ιδέας της "καθαρής" τέχνης, που αρνείται όχι µόνο κάθε κοινωνική λειτουργία, αλλά και κάθε εξάρτηση από ένα υλικό αντικείµενο σαν µοτίβο (στην ποίηση ο Μαλαρµέ ήταν ο πρώτος που έφτασε σε αυτό το σηµείο). Η υπογράµµιση της σηµασίας αυτών των συσχετισµών είναι απαραίτητη για την εξέταση του έργου τέχνης στην εποχή της τεχνικής αναπαραγωγιµότητάς

11 του. Γιατί οδηγούν σε µία διαπίστωση, που εδώ έχει βασική σηµασία: η τεχνική αναπαραγωγιµότητα του έργου τέχνης το χειραφετεί για πρώτη φορά στην παγκόσµια ιστορία απ' την παρασιτική παρουσία του στην τελετουργία. Το αναπαραγόµενο έργο τέχνης γίνεται σε όλο και µεγαλύτερο βαθµό η αναπαραγωγή ενός έργου τέχνης προορισµένου να αναπαράγεται (9). Από τη φωτογραφική πλάκα, για παράδειγµα, µπορούµε να βγάλουµε ένα πλήθος αντίγραφα. δεν έχει νόηµα να ρωτήσει κανείς ποιο είναι το γνήσιο αντίγραφο. Τη στιγµή όµως που το µέτρο της γνησιότητας στην καλλιτεχνική παραγωγή αχρηστεύεται, ανατρέπεται κι ολόκληρη η λειτουργία της τέχνης. Τη θέση της θεµελίωσής της στην τελετουργία την παίρνει η θεµελίωσή της σε µία άλλη πράξη: δηλαδή η θεµελίωσή της στην πολιτική. 5 Η αντιµετώπιση των έργων τέχνης γίνεται µε διάφορες σηµασιολογικές αποχρώσεις, που βρίσκονται ανάµεσα σε δύο πόλους. Ο ένας απ τους πόλους αυτούς είναι η λατρευτική αξία (Kultwert), ο άλλος η εκθετική αξία (Ausstellungswert) του έργου τέχνης (10). Η καλλιτεχνική παραγωγή αρχίζει µε δηµιουργήµατα που εξυπηρετούν τη λατρεία. Μπορούµε να δεχτούµε για τα δηµιουργήµατα αυτά πως είναι σηµαντικότερο να υπάρχουν παρά να βλέπονται. Το ελάφι, που ζωγραφίζει ο άνθρωπος της λίθινης εποχής στους τοίχους της σπηλιάς του, είναι ένα µαγικό όργανο. Μπορεί να το εκθέτει µπροστά στους συνανθρώπους του, αλλά κατά κύριο λόγο το προορίζει για τα πνεύµατα. Η λατρευτική αξία καθεαυτή φαίνεται σήµερα πως τείνει να επιβάλλει την απόκρυψη του έργου τέχνης: ορισµένα αγάλµατα της θεότητας µόνο στον ιερέα είναι προσιτά, στο άδυτο. Ορισµένες "µαντόνες" µένουν κρυµµένες σχεδόν όλο το χρόνο, ορισµένα γλυπτά σε µεσαιωνικούς ναούς είναι αόρατα για τον παρατηρητή που στέκεται στο έδαφος. Με τη χειραφέτηση των µεµονωµένων καλλιτεχνικών δηµιουργιών απ' τους κόλπους της τελετουργίας αυξάνουν κι οι ευκαιρίες για την έκθεση των προϊόντων τους. Η εκθεσιµότητα µιας προσωπογραφίας, που µπορεί να µεταφερθεί εδώ και εκεί, είναι µεγαλύτερη απ' την εκθεσιµότητα ενός αγάλµατος, που έχει για έδρα του το εσωτερικό του ναού. Η εκθεσιµότητα του ζωγραφικού πίνακα είναι µεγαλύτερη απ' την εκθεσιµότητα του µωσαϊκού ή της τοιχογραφίας, που προηγήθηκαν απ αυτόν. Κι αν η εκθεσιµότητα της θείας λειτουργίας αρχικά

12 δεν ήταν ίσως µικρότερη απ την εκθεσιµότητα µίας συµφωνικής συναυλίας, ωστόσο η συµφωνική συναυλία δηµιουργήθηκε τη στιγµή που η εκθεσιµότητα της υποσχόταν να γίνει µεγαλύτερη απ εκείνη της λειτουργίας. Με τις διάφορες µεθόδους τεχνικής αναπαραγωγής του έργου τέχνης η εκθεσιµότητά του αυξήθηκε σε τέτοιο πελώριο βαθµό, ώστε η ποσοτική µετατόπιση ανάµεσα στους δυό του πόλους, παρόµοια όπως και στην προϊστορική εποχή, µετατρέπεται σε µία ποιοτική αλλαγή της φύσης του. Όπως δηλαδή στην προϊστορική εποχή το έργο τέχνης, µε το απόλυτο βάρος που δινόταν στη λατρευτική του αξία, έγινε κατά κύριο λόγο όργανο της µαγείας, το οποίο κατά κάποιο τρόπο µόνον αργότερα αναγνωρίστηκε σαν έργο τέχνης, έτσι και σήµερα, µε το απόλυτο βάρος που δίνεται στην εκθετική του αξία, το έργο τέχνης γίνεται ένα δηµιούργηµα µε ολότελα καινούριες λειτουργίες, απ' τις οποίες η συνειδητή σε µας, δηλαδή η καλλιτεχνική, διακρίνεται ως εκείνη που αργότερα πιθανότατα θα θεωρηθεί δευτερεύουσα (11). Εκείνο που είναι βέβαιο είναι πως η φωτογραφία σήµερα και στη συνέχεια ο κινηµατογράφος µας δίνουν τις πιο ισχυρές λαβές γι' αυτή την υπόθεση. 6 Με τη φωτογραφία, η εκθετική αξία αρχίζει σε όλο το µήκος του µετώπου ν' απωθεί τη λατρευτική αξία. Η τελευταία αυτή όµως δεν υποχωρεί χωρίς αντίσταση. Πιάνει ένα τελευταίο ταµπούρι, και το ταµπούρι αυτό είναι το ανθρώπινο πρόσωπο. εν είναι καθόλου τυχαίο που το πορτραίτο βρίσκεται στο επίκεντρο του πρώτου σταδίου της φωτογραφικής τέχνης. Στην καλλιέργεια της ανάµνησης των µακρινών ή πεθαµένων προσφιλών µας προσώπων η λατρευτική αξία της εικόνας βρίσκει το τελευταίο της καταφύγιο. Στη φευγαλέα έκφραση ενός ανθρώπινου προσώπου στις παλιότερες φωτογραφίες λειτουργεί για τελευταία φορά η "αίγλη". Αυτό ακριβώς αποτελεί τη µελαγχολική και απαράµιλλη οµορφιά τους. Εκεί όµως που ο άνθρωπος αποσύρεται απ τη φωτογραφία, η εκθετική αξία εµφανίζεται για πρώτη φορά ανώτερη απ' τη λατρευτική. Στην υλοποίηση αυτής της µετατόπισης έγκειται η ασύγκριτη σηµασία του Άτζε, που φωτογράφησε τους έρηµους δρόµους του Παρισιού γύρω στα Πολύ σωστά είπαν γι' αυτόν πως τους φωτογράφησε σαν τον τόπο ενός εγκλήµατος. Και ο τόπος του εγκλήµατος

13 είναι πάντα άδειος από ανθρώπους. Η φωτογράφησή του γίνεται εξαιτίας των ενδείξεων που µπορεί να παράσχει. Με τον Άτζε οι φωτογραφίες αρχίζουν να γίνονται αποδεικτικά στοιχεία στο ιστορικό προτσές. Αυτό ακριβώς αποτελεί την κρυµµένη πολιτική σηµασία τους. Χωρίς αµφιβολία απαιτούν απ' το θεατή µία αντιµετώπιση, µε µία ορισµένη έννοια. Η ελευθέρια ενατένιση δεν είναι και πολύ πρόσφορη γι' αυτές. Ανησυχούν τον παρατηρητή. αισθάνεται πως πρέπει να αναζητήσει έναν ορισµένο δρόµο για να φτάσει στην κατανόησή τους. Ταυτόχρονα, οι εικονογραφηµένες εφηµερίδες αρχίζουν να του στήνουν τέτοιους "οδοδείκτες". εν έχει σηµασία αν είναι σωστοί ή λαθεµένοι. Με τις εικονογραφηµένες εφηµερίδες γίνεται για πρώτη φορά απαραίτητη η λεζάντα. Και είναι φανερό πως η λεζάντα έχει ένα ολότελα διαφορετικό χαρακτήρα απ' τον τίτλο ενός πίνακα. Οι οδηγίες, που δίνει η λεζάντα στον παρατηρητή των εικόνων της εικονογραφηµένης εφηµερίδας, γίνονται πολύ σύντοµα ακόµα πιο ακριβείς κι επιτακτικές µε τον κινηµατογράφο, όπου η κατανόηση κάθε µεµονωµένης εικόνας φαίνεται να υπαγορεύεται απ' την ακολουθία όλων των προηγούµενων εικόνων. 7 Η µάχη που έγινε τον 19 ο αιώνα ανάµεσα στη ζωγραφική και τη φωτογραφία γύρω από την καλλιτεχνική αξία των προϊόντων τους φαίνεται σήµερα αλλόκοτη και ακατανόητη. Αυτό όµως δε µειώνει τη σηµασία της, αντίθετα µάλιστα µάλλον την υπογραµµίζει. Πράγµατι, η διαµάχη αυτή ήταν η έκφραση µίας κοσµοϊστορικής αλλαγής την οποία κανένας από τους δύο αντιπάλους δεν είχε συνειδητοποιήσει καθεαυτή. Καθώς η εποχή της τεχνικής αναπαραγωγιµότητας της απάλλαξε την τέχνη από τα λατρευτικά της θεµέλια, διαλύθηκε µια για πάντα η επίφαση της αυτονοµίας της. Όµως η µεταβολή στη λειτουργία της τέχνης, που προέκυπτε µ' αυτό τον τρόπο, βρισκόταν έξω από το οπτικό πεδίο του αιώνα. Ακόµα και στον 20 ο αιώνα, που γνώρισε την ανάπτυξη του κινηµατογράφου, έµεινε για πολύ καιρό ασυνειδητοποίητη. Καθώς από προηγούµενα είχε ξοδευτεί µάταια πολλή φαιά ουσία για την απάντηση στο ερώτηµα αν η φωτογραφία είναι τέχνη - χωρίς πρώτα να θέσει κανείς το ερώτηµα αν µε την εφεύρεση της φωτογραφίας δεν είχε αλλάξει ο συνολικός χαρακτήρας της τέχνης - οι θεωρητικοί του κινηµατογράφου γρήγορα ασπάσθηκαν την ανάλογη βεβιασµένη προβληµατική. Αλλά οι

14 δυσκολίες που δηµιούργησε η φωτογραφία στην παραδοσιακή αισθητική ήταν παιχνιδάκι σε σύγκριση µ' εκείνες που της επιφύλασσε ο κινηµατογράφος. Έτσι εξηγείται η τυφλή βιαιότητα, που χαρακτηρίζει τις απαρχές της θεωρίας του κινηµατογράφου. Έτσι, ο Άµπελ Γκανς, για παράδειγµα, συγκρίνει τον κινηµατογράφο µε τα ιερογλυφικά.: "Να λοιπόν που, εξαιτίας µίας εξαιρετικά παράδοξης επιστροφής στο παρελθόν, ξαναφθάσαµε στο εκφραστικό επίπεδο των Αιγυπτίων... Η γλώσσα των εικόνων δεν έχει ωριµάσει ακόµα, γιατί τα µάτια µας δεν είναι ικανά να την κατανοήσουν. εν υπάρχει ακόµα αρκετός σεβασµός, δεν υπάρχει ακόµα αρκετή λατρεία για ότι εκφράζεται µε αυτήν" (12). Και ο Σεβερέν Μαρς πάλι γράφει: "Σε ποια τέχνη επιφυλάχτηκε ένα όνειρο, που... να ήταν ποιητικότερο και ταυτόχρονα αληθινότερο! Αν τον δούµε από αυτή τη σκοπιά ο κινηµατογράφος θα ήταν ένα ασύγκριτο εκφραστικό µέσο και στην ατµόσφαιρά του θα µπορούσαν να κινηθούν µονάχα άτοµα µε το πιο υψηλό φρόνηµα, στις πιο ολοκληρωµένες και πιο µυστικές στιγµές της ζωής τους» (13). Απ τη µεριά του πάλι ο Αλεξάντρ Αρνού κλείνει µια φαντασία για τον βωµό κινηµατογράφο µε το ερώτηµα: «Και µήπως όλες τούτες οι τολµηρές περιγραφές, που χρησιµοποιήσαµε εδώ, δεν καταλήγουν στον ορισµό της προσευχής;» (14). Είναι πολύ διδακτικό να βλέπουµε πως η προσπάθεια να καταξιωθεί ο κινηµατογράφος σαν τέχνη αναγκάζει αυτούς τους θεωρητικούς να του αποδίδουν µε ανήκουστη απερισκεψία λατρευτικά στοιχεία. Κι ωστόσο την εποχή που δηµοσιεύτηκαν τούτοι οι συλλογισµοί υπήρχαν έργα όπως το L OPINION PUBLIQUE («Η κοινή γνώµη») και το LA RUE EVERS L OR («Η έφοδος προς το χρυσάφι»). Αυτό δεν εµποδίζει τον Άµπελ Γκανς να κάνει σύγκριση µε τα ιερογλυφικά, κι ο Σεβερέν Μαρς µιλάει για τον κινηµατογράφο όπως θα µιλούσε κανείς για πίνακες του Φρα Αντζέλικο. Χαρακτηριστικό είναι πως και σήµερα αντιδραστικοί ιδιαίτερα συγγραφείς αναζητούν τη σηµασία του κινηµατογράφου στην ίδια κατεύθυνση, αν όχι ακριβώς στο ιερουργικό τουλάχιστον στο υπερφυσικό. Με αφορµή την κινηµατογράφηση του «Όνειρου καλοκαιρινής νύχτας» απ τον Ράινχαρντ, ο Βέρφελ διαπιστώνει πως χωρίς αµφιβολία η στείρα αντιγραφή του εξωτερικού κόσµου µε τους δρόµους του, τους εσωτερικούς του χώρους, τους σταθµούς, τα εστιατόρια, τ αυτοκίνητα και τις παραλίες είναι αυτή που εµπόδιζε ως τώρα την άνοδο του κινηµατογράφου στο βασίλειο της τέχνης. «Ο κινηµατογράφος δεν κατάλαβε

15 ακόµα το αληθινό νόηµά του, τις πραγµατικές του δυνατότητες Αυτές βρίσκονται στη µοναδική του δύναµη να εκφράζει µε φυσικά µέσα και µε απαράµιλλη πειστικότητα το ονειρικό, το θαυµάσιο, το υπερφυσικό» (15). 8 Στην τελική µορφή της η καλλιτεχνική ερµηνεία του ηθοποιού του θεάτρου παρουσιάζεται στο κοινό απ αυτόν τον ίδιο προσωπικά. αντίθετα, η ερµηνεία του ηθοποιού του κινηµατογράφου παρουσιάζεται στο κοινό µέσω µιας µηχανής. Αυτό το τελευταίο έχει δυο συνέπειες. Η µηχανή, που φέρνει µπροστά στο κοινό την ερµηνεία του ηθοποιού του κινηµατογράφου, δεν είναι υποχρεωµένη να σέβεται αυτή την ερµηνεία σαν σύνολο. Κάτω απ τη διεύθυνση του οπερατέρ «παίρνει θέση» ασταµάτητα απέναντι σ αυτή την ερµηνεία. Η ακολουθία των «τοποθετήσεων» αυτών, που συνθέτει ο κάτερ απ το υλικό που του παραδόθηκε, αποτελεί την έτοιµη ταινία. Η ταινία αυτή περιλαµβάνει έναν ορισµένο αριθµό από κινήσεις, που δεν µπορεί παρά ν αναγνωριστούν σαν κινήσεις της κάµερας χωρίς να µιλήσουµε καθόλου για ειδικές λήψεις όπως τα γκρο πλαν. Έτσι, η ερµηνεία του ηθοποιού υποβάλλεται σε µια σειρά από οπτικά τεστ. Αυτή είναι η πρώτη συνέπεια του γεγονότος πως η ερµηνεία του ηθοποιού του κινηµατογράφου προβάλλεται µέσω της µηχανής. Η δεύτερη συνέπεια είναι πως ο ηθοποιός του κινηµατογράφου, µια και δεν παρουσιάζει ο ίδιος την ερµηνεία του στο κοινό, χάνει τη δυνατότητα που έχει ο ηθοποιός του θεάτρου να προσαρµόζει την ερµηνεία του στο κοινό κατά τη διάρκεια της παράστασης. Μ αυτό τον τρόπο το κοινό παίρνει τη στάση ενός γνωµοδότη, που δεν επηρεάζεται από καµιά προσωπική επαφή µε τον ηθοποιό. Ταυτίζεται µε τον ηθοποιό µόνο µέσω της ταύτισής του µε τη µηχανή. Υιοθετεί συνεπώς τη στάση της µηχανής: εξετάζει (16). Η στάση αυτή δεν είναι από εκείνες, στις οποίες µπορούν να υποβληθούν οι λατρευτικές αξίες. 9 Ο κινηµατογράφος ενδιαφέρεται πολύ λιγότερο να υποδύεται ο ηθοποιός µπροστά στο κοινό ένα άλλο πρόσωπο απ το να υποδύεται τον εαυτό του µπροστά στη µηχανή. Ένας απ τους πρώτους που αισθάνθηκαν αυτή την αλλαγή της λειτουργίας του ηθοποιού, εξαιτίας του ελέγχου της ερµηνείας του

16 απ τη µηχανή, ήταν ο Πιραντέλο. Η σηµασία των παρατηρήσεων, που κάνει σχετικά στο µυθιστόρηµά του «Γυρίζουµε ταινία», δεν µειώνεται και πολύ απ το ότι περιορίζονται να τονίσουν την αρνητική πλευρά του πράγµατος. Κι ακόµα λιγότερο απ' ότι αναφέρονται στον βωβό κινηµατογράφο. Γιατί σ' αυτό το θέµα ο οµιλών κινηµατογράφος δεν άλλαξε τίποτα το βασικό. Εκείνο που παραµένει καθοριστικό είναι πως ο ηθοποιός παίζει για µία µηχανή ή, στην περίπτωση του οµιλούντος, για δύο. "Ο ηθοποιός του κινηµατογράφου", γράφει ο Πιραντέλο, "αισθάνεται σαν εξόριστος. Εξόριστος όχι µόνο από τη σκηνή, αλλά κι από το ίδιο του το πρόσωπο. Με άφατη δυσφορία νιώθει το ανεξήγητο κενό που δηµιουργείται καθώς το σώµα του καταντάει µία αρρωστηµένη ύπαρξη, καθώς εξατµίζεται και αποστερείται την οντότητά του, τη ζωή του, τη φωνή του και τους ήχους που παράγει καθώς κινείται, για να µεταβληθεί σε µία βουβή εικόνα, που τρέµει µία στιγµή στο πανί και χάνεται µετά στη σιωπή... Το µηχανηµατάκι θα παίξει µπροστά στο κοινό µε τη δική του σκιά. ενώ αυτός πρέπει να αρκεστεί να παίξει µπροστά στο µηχανηµατάκι αυτό" (17). Μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει το ίδιο γεγονός µε τον ακόλουθο τρόπο: για πρώτη φορά - κι αυτό είναι το έργο του κινηµατογράφου - ο άνθρωπος είναι σε θέση να επιδράσει µε όλη του την προσωπικότητα ζωντανή, αλλά χωρίς την "αίγλη" της. Γιατί η αίγλη συνδέεται µε το "εδώ" και το "τώρα" του ανθρώπου. εν µπορεί να υπάρξει οµοίωµά της. Η αίγλη, που περιβάλλει στην σκηνή τον Μάκβεθ, δεν µπορεί να διαχωριστεί από την αίγλη που για το ζωντανό κοινό περιβάλλει τον ηθοποιό που παίζει τον Μάκβεθ. Όµως η ιδιοµορφία της κινηµατογραφικής λήψης στο στούντιο έγκειται στο ότι στη θέση του κοινού τοποθετεί τη µηχανή. Έτσι, η αίγλη που περιβάλλει τον ερµηνευτή δεν µπορεί παρά να διαλυθεί και µαζί της ταυτόχρονα και η αίγλη που περιβάλλει τον ερµηνευόµενο. Το ότι ίσα-ίσα ένας δραµατουργός, όπως ο Πιραντέλο, εντοπίζει άθελά του στην ιδιοµορφία του κινηµατογράφου την αιτία της κρίσης που βλέπουµε να µαστίζει το θέατρο, δεν είναι εκπληκτικό. εν υπάρχει εντονότερη αντίθεση προς το έργο τέχνης που επηρεάζεται απ' την τεχνική αναπαραγωγή ή και προέρχεται απ' αυτήν - όπως η κινηµατογραφική ταινία - από αυτή του θεάτρου. Οποιαδήποτε εµπεριστατωµένη εξέταση το επιβεβαιώνει αυτό. Ειδικοί πάνω στα θέµατα αυτά παρατηρητές έχουν διαπιστώσει από πολλού πως ο ηθοποιός του κινηµατογράφου "σχεδόν πάντα επιτυγχάνει την

17 καλύτερη απόδοση, όταν παίζει όσο γίνεται λιγότερο»... Η τελευταία εξέλιξη εντοπίστηκε από τον Άρνχαϊµ το 1932 στο «να χρησιµοποιείται ο ηθοποιός σαν ένα εξάρτηµα, που επιλέγει κανείς χαρακτηριστικά και... τοποθετεί στην κατάλληλη θέση» (18). Με τούτο σχετίζεται στενότατα κάτι άλλο. Ο ηθοποιός, που δρα πάνω στη σκηνή, ταυτίζεται µε το ρόλο του. Ο ηθοποιός του κινηµατογράφου πολύ συχνά δεν το καταφέρνει. Η ερµηνεία του δεν είναι καθόλου ενιαία, αλλά αποτελείται από πολλές µεµονωµένες επιδόσεις. Πλάι σε τυχαίους παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη, όπως το νοίκι του στούντιο, η διαθεσιµότητα του παρτεναίρ, το ντεκόρ, κτλ., υπάρχουν στοιχειώδεις αναγκαιότητες της µηχανής, που αποσυνθέτουν το παίξιµο του ηθοποιού σε µία σειρά από συναρµολογήσιµα επεισόδια. Πρόκειται πάνω απ' όλα για το φωτισµό, που η εγκατάστασή του κάνει αναγκαίο να επιτυγχάνεται η αναπαράσταση ενός περιστατικού, που στην οθόνη εµφανίζεται ενιαίο και σύντοµο, µε µία σειρά από µεµονωµένες λήψεις, που πολλές φορές διαρκούν στο στούντιο πολλές ώρες. Χωρίς να αναφέρουµε πιο προφανείς περιπτώσεις µοντάζ. Έτσι ένα πήδηµα απ' το παράθυρο µπορεί να γυριστεί στο στούντιο µε τη µορφή ενός πηδήµατος από το ικρίωµα, ενώ η φυγή που επακολουθεί, αν το φέρει η ανάγκη, να γυριστεί εβδοµάδες αργότερα σε εξωτερικό χώρο. Εξάλλου είναι εύκολο να αναφέρει κανείς ακόµα πιο παράδοξες περιπτώσεις. Μπορεί να ζητηθεί από τον ηθοποιό να τροµάξει έπειτα από ένα χτύπηµα στην πόρτα. Ίσως ο ηθοποιός να µην απέδωσε ικανοποιητικά αυτή την αντίδραση. Τότε ο σκηνοθέτης µπορεί να καταφύγει στο εξής µέσο: κάποια φορά, που ο ηθοποιός βρίσκεται πάλι στο στούντιο, να βάλει να πυροβολήσουν πίσω από την πλάτη του χωρίς να τον προειδοποιήσουν. Το τρόµαγµα του ηθοποιού εκείνη τη στιγµή µπορεί να κινηµατογραφηθεί και µονταριστεί στο φιλµ. Τίποτα δε δείχνει καθαρότερα πως η τέχνη έχει ξεφύγει από το βασίλειο της ωραίας επίφασης, που µέχρι τώρα θεωρούνταν ως ο µόνος χώρος όπου µπορούσε να ευδοκιµήσει. 10 Η αµηχανία του ηθοποιού µπροστά στη µηχανή, όπως την περιγράφει ο Πιραντέλο, έχει κατά βάση την ίδια φύση όπως η αµηχανία του ανθρώπου µπροστά στο είδωλό του στον καθρέφτη. Μόνο που τώρα το είδωλο µπορεί να αποχωριστεί από αυτόν και να µεταφερθεί. Και να µεταφερθεί πού;

18 Μπροστά στο κοινό (19). Η συνείδηση τούτου του γεγονότος δεν αφήνει τον ηθοποιό του κινηµατογράφου ούτε στιγµή. Ο ηθοποιός του κινηµατογράφου ξέρει πως, καθώς στέκεται µπροστά στο φακό της κάµερας, έχει να κάνει σε τελευταία ανάλυση µε το κοινό: το κοινό των καταναλωτών, που αποτελούν την αγορά. Η αγορά αυτή, στην οποία αποτείνεται όχι µόνο µε την εργατική του δύναµη, αλλά µε όλο του το είναι, του είναι, τη στιγµή της προσπάθειάς του που προορίζεται γι' αυτήν, το ίδιο απρόσιτη όσο και σ' ένα οποιοδήποτε είδος που κατασκευάζεται σ' ένα εργοστάσιο. Άραγε το γεγονός αυτό δεν είναι συνυπεύθυνο για το άγχος, τον καινούριο φόβο που, σύµφωνα µε τον Πιραντέλο, κυριεύει τον ηθοποιό µπροστά στο φακό; Ο κινηµατογράφος απαντάει στη συρρίκνωση της αίγλης µε µία τεχνητή προβολή της PERSONALITY έξω από το στούντιο, η λατρεία του σταρ, που καλλιεργείται απ το κινηµατογραφικό κεφάλαιο, συντηρεί τη γοητεία της προσωπικότητας, που από καιρό πια δεν έγκειται παρά µόνο στη σαθρή γοητεία του εµπορευµατικού της χαρακτήρα. Όσο το κινηµατογραφικό κεφάλαιο κρατάει τα ηνία, δεν µπορεί κατά κανόνα να καταλογιστεί στον σηµερινό κινηµατογράφο καµία άλλη επαναστατική υπηρεσία εκτός από την προώθηση µίας επαναστατικής κριτικής των παραδοσιακών αντιλήψεων περί τέχνης. εν αµφισβητούµε ότι, σε ειδικές περιπτώσεις, ο σηµερινός κινηµατογράφος µπορεί, πέρα από αυτό, να ευνοήσει µία επαναστατική κριτική των κοινωνικών συνθηκών, ακόµα µάλιστα και των κατεστηµένων σχέσεων ιδιοκτησίας. Αλλά το σηµείο τούτο αποτελεί το κέντρο βάρους τούτης της µελέτης εξίσου λίγο όσο και της δυτικοευρωπαϊκής κινηµατογραφικής παραγωγής. Με την τεχνική του κινηµατογράφου, ακριβώς όπως και µε την τεχνική του αθλητισµού, σχετίζεται το γεγονός πως καθένας αντιµετωπίζει τις επιδόσεις τους σχεδόν σαν ειδήµονας. εν χρειάζεται παρά ν' ακούσει κανείς µία παρέα από νεαρούς εφηµεριδοπώλες να συζητούν τ' αποτελέσµατα µίας ποδηλατοδροµίας, ακουµπώντας στα ποδήλατά τους, για να κατανοήσει αυτό το γεγονός. εν είναι τυχαίο που πολλοί εκδότες εφηµερίδων οργανώνουν αγώνες µεταξύ των εφηµεριδοπωλών τους. Οι αγώνες αυτοί προκαλούν ζωηρό ενδιαφέρον µεταξύ των συµµετεχόντων. Γιατί ο νικητής σε αυτές τις διοργανώσεις έχει µία ευκαιρία να γίνει από εφηµεριδοπώλης ποδηλάτης. Έτσι και τα κινηµατογραφικά επίκαιρα, για παράδειγµα, δίνουν στον καθένα

19 µία ευκαιρία να γίνει από απλός διαβάτης κοµπάρσος στο σινεµά. Μπορεί µάλιστα έτσι, κάτω από ορισµένες συνθήκες, να δει τον εαυτό του ακόµα και σ ένα έργο τέχνης ας σκεφτούµε το «Τρία τραγούδια για το Λένιν» του Βερτώφ ή το BORINAGE του Ίβεν. Κάθε σύγχρονος άνθρωπος µπορεί να προβάλλει την αξίωση να κινηµατογραφηθεί. Την αξίωση αυτή την παραστατικοποιεί άριστα µία µατιά στην ιστορική θέση της σηµερινής φιλολογίας. Επί αιώνες τα πράγµατα στη φιλολογία ήσαν έτσι, ώστε σ ένα µικρό αριθµό από γράφοντες αντιστοιχούσε ένας χιλιάδες φορές µεγαλύτερος αριθµός από αναγνώστες. Οπότε, γύρω στα τέλη του περασµένου αιώνα, συνέβη µία αλλαγή. Με την όλο και µεγαλύτερη διάδοση του Τύπου, που έθετε στη διάθεση του αναγνωστικού κοινού κάθε τόσο και καινούρια πολιτικά, θρησκευτικά, επιστηµονικά, επαγγελµατικά, τοπικά όργανα, άρχισαν να παίρνουν όλο και µεγαλύτερα τµήµατα του αναγνωστικού κοινού - στην αρχή σποραδικά - στη µεριά των γραφόντων. Η διαδικασία αυτή άρχισε όταν τους άνοιξε ο ηµερήσιος Τύπος το γραµµατοκιβώτιο του, κι όπως είναι σήµερα τα πράγµατα δεν υπάρχει σχεδόν κανένας Ευρωπαίος που να µετέχει στο εργασιακό κύκλωµα και που να µη βρίσκει, καταρχήν, κάποια ευκαιρία για να δηµοσιεύσει κάποια εµπειρία απ' τη δουλειά του, ένα παράπονο, ένα ρεπορτάζ ή κάτι παρόµοιο. Μ αυτόν τον τρόπο η διάκριση ανάµεσα σε συγγραφέα και κοινό είναι στα πρόθυρα της απώλειας του θεµελιακού της χαρακτήρα. Καταλήγει να γίνει µία λειτουργική διάκριση, που παραλλάζει από περίπτωση σε περίπτωση. Ο αναγνώστης είναι κάθε στιγµή έτοιµος να γίνει γράφων. Σαν εµπειρογνώµονας, που έγινε κατανάγκη σ ένα εξαιρετικά εξειδικευµένο κύκλωµα εργασίας - έστω και σαν εµπειρογνώµονας πάνω σε µία επιµέρους διαδικασία -, αποκτά πρόσβαση στο χώρο των συγγραφέων. Στη Σοβιετική Ένωση µιλάει η ίδια η εργασία. Και η αναπαράστασή της µε λόγια αποτελεί ένα µέρος από την ικανότητα, που είναι απαραίτητη για την επιτέλεσή της. Η φιλολογική αρµοδιότητα δεν θεµελιώνεται πια στην ειδική, αλλά στην πολυτεχνική εκπαίδευση, κι έτσι γίνεται κοινό κτήµα (20). Όλα αυτά ισχύουν αναµφίβολα και για τον κινηµατογράφο, όπου µετατοπίσεις, που στην φιλολογία διάρκεσαν αιώνες ολόκληρους, επιτελέστηκαν στη διάρκεια µίας δεκαετίας. Γιατί στην πράξη του κινηµατογράφου - ιδιαίτερα του ρωσικού - η µετατόπιση αυτή έχει σε ορισµένα σηµεία ήδη πραγµατοποιηθεί.

20 Ένα µέρος από τους ηθοποιούς που βλέπουµε στις ρώσικες ταινίες δεν είναι ηθοποιοί µε τη δική µας έννοια, αλλά άνθρωποι που υποδύονται τους εαυτούς τους - και µάλιστα κατά κύριο λόγο στο προτσές της εργασίας τους. Στη υτική Ευρώπη η καπιταλιστική εκµετάλλευση του κινηµατογράφου απαγορεύει την εκπλήρωση του νόµιµου αιτήµατος που προβάλλει ο σηµερινός άνθρωπος για αναπαραγωγή του εαυτού του. Κάτω από αυτές τις συνθήκες η κινηµατογραφική βιοµηχανία έχει κάθε συµφέρον να υποθάλπει τη συµµετοχή των µαζών µε χιµαιρικές ιδέες και διφορούµενους συλλογισµούς. 11 Μία κινηµατογραφική λήψη, και ιδιαίτερα όταν πρόκειται για οµιλούσα ταινία, παρουσιάζει ένα θέαµα, που ποτέ και πουθενά πριν δεν ήταν νοητό. Αποτελεί µία διαδικασία, στην οποία δεν υπάρχει ούτε µία σκοπιά, απ' όπου ο µηχανισµός λήψης που δεν ανήκει στην υπόθεση της ταινίας καθεαυτή - οι φωτιστικές συσκευές, το επιτελείο των τεχνικών, κτλ. - να µην υποπίπτει στην αντίληψη του παρατηρητή (εκτός και αν η κόρη του µατιού του µπορεί να συντονιστεί µε τη µηχανή λήψης ). Το γεγονός αυτό - περισσότερο από κάθε άλλο - κάνει τις οµοιότητες που ενδεχοµένως υπάρχουν ανάµεσα σε µία σκηνή στο στούντιο και σε µία σκηνή στο παλκοσένικο επιφανειακές και ασήµαντες. Το θέατρο γνωρίζει καταρχήν τη θέση, απ όπου τα τεκταινόµενα πάνω στη σκηνή δεν µπορούν εύκολα να αναγνωριστούν σαν επίπλαστα. Στη σκηνή της κινηµατογραφικής λήψης δεν υπάρχει τέτοια θέση. Η επίπλαστη φύση της κινηµατογραφικής ταινίας είναι φύση δεύτερου βαθµού: είναι αποτέλεσµα του κατ. Αυτό σηµαίνει: Στο κινηµατογραφικό στούντιο η µηχανή έχει διεισδύσει τόσο βαθιά στην πραγµατικότητα, ώστε η γνήσια, η απαλλαγµένη απ' το ξένο σώµα της µηχανής άποψή της είναι αποτέλεσµα µίας ειδικής διαδικασίας, δηλαδή της λήψης απ' τη φωτογραφική µηχανή και του µονταρίσµατος της εικόνας µε άλλες εικόνες του ίδιου είδους. Η απαλλαγµένη από τη µεσολάβηση της µηχανής άποψη της πραγµατικότητας γίνεται εδώ η πιο τεχνητή της άποψη, και το θέαµα της άµεσης πραγµατικότητας γίνεται γαλάζιο λουλούδι στη χώρα της τεχνολογίας. Η κατάσταση αυτή, που τόσο διαφέρει από εκείνη του θεάτρου, γίνεται ακόµα πιο διαφωτιστική όταν συγκριθεί µε την κατάσταση που επικρατεί στη ζωγραφική. Εδώ πρέπει να ρωτήσουµε: ποια σχέση έχει ο οπερατέρ µε το

21 ζωγράφο; Για να απαντήσουµε, ας µας επιτραπεί µία βοηθητική κατασκευή, που στηρίζεται στην έννοια του χειρουργού. Ο χειρουργός παριστάνει τον ένα πόλο µίας διάταξης, στης οποίας τον άλλο πόλο στέκει ο µάγος. Η στάση του µάγου, που γιατρεύει έναν άρρωστο µε την επίθεση του χεριού του, διαφέρει απ' τη στάση του χειρουργού, που κάνει επέµβαση στο εσωτερικού του αρρώστου. Ο µάγος διατηρεί τη φυσική απόσταση ανάµεσα σ' αυτόν και τον άρρωστο. ακριβέστερα, την ελαττώνει πολύ λίγο µε την επίθεση του χεριού του και τη µεγαλώνει πολύ µε το κύρος του. Ο χειρουργός ενεργεί αντίστροφα: ελαττώνει πολύ την απόσταση από τον άρρωστο - διεισδύοντας στο εσωτερικό του - και τη µεγαλώνει λίγο - µε την προφυλακτικότητα, µε την οποία κινείται το χέρι του ανάµεσα στα όργανα. Με δύο λόγια: σε αντίθεση µε τον µάγο (του οποίου προέκταση είναι ο πρακτικός γιατρός) ο χειρουργός στην κρίσιµη στιγµή αρνείται να αντιµετωπίσει τον άρρωστο σαν άνθρωπος τον άνθρωπο. αντί γι' αυτό διεισδύει χειρουργικά µέσα του. Η σχέση του µάγου µε το χειρουργό είναι η σχέση του ζωγράφου µε τον οπερατέρ. Ο ζωγράφος τηρεί κατά την εργασία του µία φυσική απόσταση από το αντικείµενο, ο οπερατέρ αντίθετα διεισδύει βαθιά στο πλέγµα των αντικειµένων (21). Οι εικόνες που αποκοµίζουν οι δυο τους διαφέρουν αφάνταστα. Η εικόνα του ζωγράφου είναι ολοκληρωµένη, η εικόνα του οπερατέρ είναι κατακερµατισµένη και τα κοµµάτια της πρέπει να συναρµολογηθούν σύµφωνα µε ένα καινούριο νόµο. Γι' αυτό το λόγο η κινηµατογραφική απεικόνιση της πραγµατικότητας είναι ασύγκριτα σηµαντικότερη για τον σηµερινό άνθρωπο, γιατί δίνει την απαλλαγµένη απ' τη µεσολάβηση της µηχανής άποψη της πραγµατικότητας, που ο σηµερινός άνθρωπος έχει δικαίωµα να ζητήσει απ' το έργο τέχνης, ακριβώς χάρη στην εντονότατη διαπλοκή της µε τη µηχανή. 12 Η τεχνική αναπαραγωγιµότητα του έργου τέχνης αλλάζει τη σχέση της µάζας µε την τέχνη. Από οπισθοδροµική, όπως για παράδειγµα µπροστά σ έναν Πικάσο, η σχέση αυτή γίνεται προοδευτική, όπως για παράδειγµα µπροστά σ έναν Τσάπλιν. Η προοδευτική συµπεριφορά εν προκειµένω χαρακτηρίζεται απ το ότι η ψυχαγωγία κατά τη θέαση και βίωση συνδέεται άµεσα και στενά µε τη στάση του εµπειρογνώµονα κριτή. Η σύνδεση αυτή είναι µία σηµαντική

22 κοινωνική ένδειξη. Γιατί όσο περισσότερο µειώνεται η κοινωνική σηµασία µιας τέχνης, τόσο περισσότερο διαχωρίζονται η κριτική και η απολαυσιακή στάση του κοινού. Το συµβατικό απολαµβάνεται άκριτα, το πραγµατικά καινούριο κριτικάρεται µ αντιπάθεια. Στον κινηµατογράφο η κριτική και η απολαυσιακή στάση του κοινού συµπίπτουν. Και µάλιστα το αποφασιστικό γεγονός στην προκειµένη περίπτωση είναι πως στην αίθουσα του κινηµατογράφου περισσότερο απ οπουδήποτε αλλού οι αντιδράσεις των µεµονωµένων ατόµων, το άθροισµα των οποίων αποτελεί τη µαζική αντίδραση του κοινού, καθορίζονται εκ των προτέρων απ την άµεσα επικείµενη µαζικοποίησή τους. Και καθώς εκδηλώνονται, αυτοελέγχονται. Κι εδώ επίσης η σύγκριση µε τη ζωγραφική είναι χρήσιµη. Ο ζωγραφικός πίνακας πρόβαλε πάντα το έντονο αίτηµα να παρατηρείται από έναν ή από λίγους. Η ταυτόχρονη θέαση ζωγραφικών πινάκων από ένα µεγάλο κοινό, πράγµα που γινόταν στον 19 ο αιώνα, είναι ένα από τα πρώτα συµπτώµατα της κρίσης της ζωγραφικής, που καθόλου δεν προκλήθηκε µόνο από τη φωτογραφία, αλλά σχετικά ανεξάρτητα απ' αυτήν, εξαιτίας της απαίτησης που πρόβαλε τώρα το έργο τέχνης πάνω στη µάζα. Απ την ίδια της τη φύση η ζωγραφική δεν είναι σε θέση ν αποτελέσει αντικείµενο ταυτόχρονης συλλογικής αντιµετώπισης, όπως συνέβαινε ανέκαθεν µε την αρχιτεκτονική, όπως συνέβαινε άλλοτε µε το έπος, όπως συµβαίνει σήµερα µε την κινηµατογραφική ταινία. Κι όσο λίγο κι αν από το γεγονός αυτό καθεαυτό µπορούµε να βγάλουµε συµπεράσµατα για τον κοινωνικό ρόλο της ζωγραφικής, ωστόσο εµφανίζεται σαν ένα σοβαρό µειονέκτηµα αυτή τη στιγµή, που η ζωγραφική, εξαιτίας ειδικών περιστάσεων και κατά κάποιο τρόπο αντίθετα µε τη φύση της, αντιµετωπίζει άµεσα τις µάζες. Στις εκκλησίες και τα µοναστήρια του Μεσαίωνα και στις πριγκηπικές αυλές ως τα τέλη του 18ου αιώνα η συλλογική θέαση ζωγραφικών πινάκων δεν γινόταν ταυτόχρονα, αλλά µε τη µεσολάβηση ιεραρχικών διαβαθµίσεων. Αν αυτό άλλαξε, εκδηλώνεται µ' αυτόν τον τρόπο η ιδιόµορφη σύγκρουση, στην οποία ενεπλάκη η ζωγραφική εξαιτίας της τεχνικής αναπαραγωγιµότητας της εικόνας. Αλλά όσο και αν επιχείρησαν να τη φέρουν κοντά στις µάζες σε γκαλερί και σε σαλόνια, δεν υπήρχε κανένας τρόπος να αυτοοργανωθούν και να αυτοελεγχθούν οι µάζες κατά τη θέασή της (22). Έτσι, είναι αναπόφευκτο

23 το ίδιο κοινό, που αντιδρά προοδευτικά µπροστά σε µία γκροτέσκα ταινία, να γίνεται οπισθοδροµικό µπροστά στον σουρεαλισµό. 13 Τα χαρακτηριστικά της κινηµατογραφικής ταινίας δεν βρίσκονται µόνο στον τρόπο, µε τον οποίο ο άνθρωπος τοποθετείται απέναντι στη µηχανή λήψης, αλλά και στον τρόπο που µε τη βοήθεια αυτής της µηχανής απεικονίζει τον κόσµο. Μια µατιά στη φυσιολογία των αισθήσεων µας υπογραµµίζει την ικανότητα της µηχανής να εξερευνά. Μία µατιά στη ψυχανάλυση υπογραµµίζει αυτή την ικανότητα από άλλη πλευρά. Πράγµατι, ο κινηµατογράφος εµπλούτισε τον κόσµο των ανθρώπινων αισθήσεων µε µεθόδους, που µπορούν να παραλληλιστούν µε τις µεθόδους της φροϋδικής θεωρίας. Πριν από πενήντα χρόνια ένα γλωσσικό λάθος κατά την οµιλία περνούσε λίγο πολύ απαρατήρητο. Αν άνοιγε µονοµιάς βαθύτερες προοπτικές στην οµιλία, που προηγουµένως κυλούσε σε επιφανειακό επίπεδο, αυτό γινόταν κατ' εξαίρεση. Με την "Ψυχοπαθολογία της καθηµερινής ζωής" όλα αυτά άλλαξαν. Το έργο αυτό αποµόνωσε και ταυτόχρονα έκανε αναλύσιµα πράγµατα, που προηγουµένως συµπλέανε απαρατήρητα στο πλατύ ρεύµα του αισθητού. Ο κινηµατογράφος, σ όλο το πλάτος του οπτικού αισθητού κόσµου, και τώρα και του ακουστικού επίσης, είχε σαν συνέπεια µία παρόµοια εµβάθυνση της αισθητηριακής αντίληψης. Το ότι τα κινηµατογραφικά έργα είναι πολύ ακριβέστερα και µπορούν να αναλυθούν από πολύ περισσότερες σκοπιές απ' ότι τα ζωγραφικά ή τα θεατρικά έργα, δεν είναι παρά η άλλη πλευρά αυτού του γεγονότος. Ως προς τη ζωγραφική, εκείνο που κάνει πιο αναλυτικό το κινηµατογραφικό έργο είναι η ασύγκριτα ακριβέστερη περιγραφή της δεδοµένης κατάστασης. Ως προς το θέατρο, η µεγαλύτερη αναλυτικότητα του κινηµατογραφικού έργου οφείλεται στη µεγαλύτερη δυνατότητά του να αποµονώνει. Το γεγονός αυτό έχει - πράγµα που αποτελεί την κύρια σηµασία του - την τάση να προάγει τη διείσδυση της επιστήµης στην τέχνη και το αντίστροφο. Πράγµατι, είναι σχεδόν αδύνατο πια να καθορίσει κανείς, προκειµένου για µία στάση, που διαγράφεται καθαρά µέσα στα πλαίσια µίας ορισµένης κατάστασης όπως ένας µυς στο σώµα, για ποιο λόγο µας συναρπάζει: χάρη στην καλλιτεχνική αξία της ή χάρη στην επιστηµονική αξιοποιησιµότητά της. Μια από τις επαναστατικές λειτουργίες του

24 κινηµατογράφου θα είναι η κατάδειξη της ταυτότητας ανάµεσα στην καλλιτεχνική και την επιστηµονική αξιοποίηση της φωτογραφίας, που προηγουµένως διαχωρίζονταν συνήθως (23). Ο κινηµατογράφος, ενώ απ τη µία µεριά, µε τα "γκρο-πλαν", µε τον τονισµό κρυµµένων λεπτοµερειών στα αντικείµενα καθηµερινής χρήσης, µε την εξερεύνηση συνηθισµένων χώρων κάτω από τη µεγαλοφυή καθοδήγηση του φακού, αυξάνει την κατανόηση των αναγκαιοτήτων, που διέπουν την ύπαρξη µας, καταφέρνει απ την άλλη µεριά να µας εξασφαλίσει τεράστια και αφάνταστη ελευθερία κινήσεων! Τα καπηλειά και οι λεωφόροι µας, τα γραφεία και τα επιπλωµένα µας δωµάτια, οι σιδηροδροµικοί µας σταθµοί και τα εργοστάσιά µας έδειχναν να µας περικυκλώνουν ασφυκτικά. Και να που ήρθε ο κινηµατογράφος κι ανατίναξε αυτή τη φυλακή µε το δυναµίτη των δεκάτων του δευτερολέπτου, κι έτσι τώρα εµείς, ανάµεσα στα σκόρπια συντρίµµια της, ξεκινάµε αµέριµνοι για ταξίδια γεµάτα περιπέτειες. Με το γκρο-πλαν διαστέλλεται ο χώρος, µε το ρελαντί η κίνηση. Και καθώς η µεγέθυνση δεν είναι µόνο µία απλή διασαφήνιση αυτού που έτσι κι αλλιώς βλέπει κανείς ασαφώς, αλλά φέρνει στο φως ολότελα καινούριες δοµές της ύλης, έτσι και το ρελαντί δεν περιορίζεται να φέρει στο φως γνωστές κινήσεις, αλλά ανακαλύπτει σ' αυτές τις γνωστές ολότελα άγνωστες, "που δεν εµφανίζονται µε κανένα τρόπο σαν επιβραδύνσεις γρήγορων κινήσεων, αλλά σαν διολισθήσεις, σαν αιωρήσεις, σαν υπερκόσµιες κινήσεις" (24). Έτσι γίνεται φανερό πως η φύση που µιλάει στην κάµερα δεν είναι η ίδια µ αυτή που µιλάει στο µάτι. Είναι διαφορετική κυρίως για το λόγο πως στη θέση ενός χώρου, που διυφαίνεται µε το συνειδητό του ανθρώπου, µπαίνει ένας χώρος που συνυφαίνεται µε το ασυνείδητό του. Όσο συνηθισµένο κι αν είναι να συνειδητοποιήσει κανείς, έστω και χονδρικά, το βάδισµα των ανθρώπων, ωστόσο δεν ξέρει τίποτα για τη στάση τους στο κλάσµα του δευτερολέπτου που γίνεται ο διασκελισµός. Όσο κι αν µας είναι οικεία χονδρικά η κίνηση που κάνουµε για να πιάσουµε τον αναπτήρα ή το κουτάλι, δεν ξέρουµε ωστόσο σχεδόν τίποτα για το τι συµβαίνει ανάµεσα στο χέρι και στο µέταλλο, κι ακόµα λιγότερο για το πώς σχετίζεται αυτό µε τις διάφορες θυµικές καταστάσεις, στις οποίες βρισκόµαστε. Εδώ επεµβαίνει η κάµερα µε τα βοηθητικά της µέσα, τα ζουµ, τα στοπ-καρέ, την αποµόνωση, την επιτάχυνση και την επιβράδυνσή

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ»

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» Υπάρχουν άνθρωποι που διερωτώνται τι είναι η τέχνη για τον άνθρωπο, γιατί τραγουδάμε, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας. Οδηγός Συµµετοχής

Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας. Οδηγός Συµµετοχής Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας Οδηγός Συµµετοχής Το «Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας» είναι πρωτοβουλία και δράση της Κίνησης «ΔΙΑ-ΛΟΓΟΣ-ΔΡΑΣΗ», µε την υποστήριξη του Τµήµατος Δηµοσίων Σχέσεων & Επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ περιοδικό Tέταρτο, No.11, 03/1986, σελ.22-3 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Η ρεαλιστική αναπαράσταση του κόσµου, επιδίωξη πολλών ζωγράφων από πολύ παλιά, κατορθώθηκε µε µοναδική επιτυχία µε την ανακάλυψη της

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 01 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ. Κόντου Έλενα. Μητρόπουλος Δημήτρης. Παπαθανασίου Ανθή. Παπακίτσος Αλέξανδρος. Πατρίκιος Σπύρος. Y.K: Κα.Περάκη

ΕΙΔΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ. Κόντου Έλενα. Μητρόπουλος Δημήτρης. Παπαθανασίου Ανθή. Παπακίτσος Αλέξανδρος. Πατρίκιος Σπύρος. Y.K: Κα.Περάκη ΕΙΔΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Κόντου Έλενα Μητρόπουλος Δημήτρης Παπαθανασίου Ανθή Παπακίτσος Αλέξανδρος Πατρίκιος Σπύρος Y.K: Κα.Περάκη 1 Περιεχόμενα Διαφημιστική φωτογραφία Φωτοειδησεογραφία (φωτορεπορτάζ) Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ολογραφία. Ιστορία, χρήση και µέλλον της ολογραφίας

Ολογραφία. Ιστορία, χρήση και µέλλον της ολογραφίας Ολογραφία Ιστορία, χρήση και µέλλον της ολογραφίας Σπουδαστική Οµάδα: Κότσιαρη Αγγελική Μαϊµάρης Ανδρέας Μπουγουλιά Ειρήνη Παπαβασιλείου Ζέτα Σφύρα Κατερίνα Φωτογραφία-Ολογραφία : δύο απόψεις του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Θέατρο Τ 7η Το αρχαίο Θέατρο και οι σύγχρονοι Λαρισαίοι των ρόλων μεταξύ των μαθητών αποφασίστηκε το χρονοδιάγραμμα των γυρισμάτων. Λίγο πριν το γύρισμα της κάθε σκηνής, λαμβάνονταν αποφάσεις για τα πλάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη.

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Τρίπολης Δολιανών 1,Τ.Κ. 22100 2710-224238 Δευτέρα - Παρασκευή 7:00-15:00 28 εκδηλώσεις 16 Ιουνίου, 6:00-8:00, το απόγευμα Η μέρα της γνώσης και όχι της αμάθειας. Το κουτί των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë Tα βασικά σημεία του μαθήματος Η Γη είναι ένα ουράνιο σώμα, που κινείται συνεχώς στο διάστημα. Το σχήμα της είναι γεωειδές, δηλαδή είναι ελαφρά συμπιεσμένο στις κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Απαντήσεις επανάληψης κεφ.9 (Πολυμέσα).

Ερωτήσεις Απαντήσεις επανάληψης κεφ.9 (Πολυμέσα). 14 ο Γυμνάσιο Περιστερίου 1 Ερωτήσεις Απαντήσεις επανάληψης κεφ.9 (Πολυμέσα). Μάθημα 9.1 Ο κόσμος των Πολυμέσων 1. Τι είναι μια Εφαρμογή Πολυμέσων. Λογισμικό στο οποίο χρησιμοποιούνται πολλά και διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Πτυχιακής Εργασίας Η Επίδραση της Κινηματογραφικής Εικόνα στη Δημιουργία Τουριστικής Κίνησης. Ονόματα Φοιτήτριας Μαρίνα Πατούλα

Θέμα Πτυχιακής Εργασίας Η Επίδραση της Κινηματογραφικής Εικόνα στη Δημιουργία Τουριστικής Κίνησης. Ονόματα Φοιτήτριας Μαρίνα Πατούλα ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Θέμα Πτυχιακής Εργασίας Η Επίδραση της Κινηματογραφικής Εικόνα στη Δημιουργία Τουριστικής Κίνησης Ονόματα Φοιτήτριας Μαρίνα Πατούλα ΜΑΙΟΣ, 2014 Εισαγωγή Αναφερόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ Άσκηση 4. Διαφράγματα. Θεωρία Στο σχεδιασμό οπτικών οργάνων πρέπει να λάβει κανείς υπόψη και άλλες παραμέτρους πέρα από το πού και πώς σχηματίζεται το είδωλο ενός

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Ο διάλογος ανάπτυξης των εργαζοµένων είναι µέρος της επιλεγµένης µεθοδολογίας για την υλοποίηση της πλήρους χαρτογράφησης της συσσωρευµένης γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Πρώτη διδακτική πρόταση ΠΡΟΠΟ Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικοι μαθητές Γ επιπέδου κατανόηση αθλητικής εκπομπής (τυχερά

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις και έχουν ζήσει συναρπαστικές περιπέτειες. Είναι αδύνατον

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ 1 ο ΕΠΑΛ Ιλίου 5 ο ΣΕΚ Γ Αθήνας Τομέας Εφαρμοσμένων Τεχνών Ειδικότητα Γραφικών Τεχνών Χατζηγιαννάκη Β. Ρόκου Χ. Λιομαζώχτρες Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ Χαρακτική: η τέχνη της εγχάραξης μιας σκληρής επίπεδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα