ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η επίπτωση που έχει στην εργασιακή συμπεριφορά στελεχών IT η αυτόεκτίμηση τους και η εναρμόνιση τους με το εργασιακό άγχος.» ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κος Κοντάκος Σταύρος ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: Πετριλή Βιβή ΚΑΒΑΛΑ 2009

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΑΓΧΟΣ Η έννοια του άγχους μελετήθηκε για πρώτη φορά από τον ενδοκρινολόγο Hans Selye το Στην έρευνα του έδειξε ότι το άγχος προκαλεί στο άτομο πολλά και διάφορα φυσικά προβλήματα, που μπορούν ακόμη και να το σκοτώσουν. (Ζαβλανός, 2002). Όλοι οι άνθρωποι έχουμε βιώσει άγχος: μια διάχυτη, δυσάρεστη και ακαθόριστη αίσθηση ανησυχίας, που συνήθως συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα: εφίδρωση, ζάλη, ταχυκαρδία, αίσθημα πνιγμού, αστάθεια, βάρος στο στήθος, μυς που τρέμουν κ.λ.π. (www.depressionanxiety.gr) Το εργασιακό stress θεωρείται μια δυναμική κατάσταση στην οποία ο εργαζόμενος αισθάνεται αβέβαιος ως προς τον τρόπο που πρέπει να συμπεριφερθεί, ενώ ταυτόχρονα γνωρίζει ότι μια επιτυχημένη απόφαση του θα επιφέρει σημαντικά αποτελέσματα. (Ξηροτύρη, 1995) Αποτελέσματα από έρευνες που έγιναν από τους υπευθύνους της ΙΤ, έδειξαν ότι η εναρμόνιση με το εργασιακό άγχος είχε θετική σχέση και προς την εργασιακή ικανοποίηση και προς την εταιρική αφοσίωση και ότι η αυτό εκτίμηση μετρίαζε σημαντικά την σχέση μεταξύ εναρμόνισης στο εργασιακό άγχος και εργασιακής ικανοποίησης. 1

3 Πίνακας Περιεχομένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ... Error! Bookmark not defined.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... Error! Bookmark not defined.3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: : Εργασιακο άγχος Εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Συμπτώματα... Error! Bookmark not defined Επαγγελματική ικανοποιήση και εταιρική αφοσίωση..18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Η Αυτοεκτίμηση του εργαζομένου 19Error! Bookmark not defined Αυτοεκτίμηση εργαζομένου... 19Error! Bookmark not defined Η Εναρμόνιση του εργαζομένου... 29Error! Bookmark not defined Ελληνική πραγματικότητα και απασχόληση 32Error! Bookmark not defined. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Επιπτώσεις και τρόποι αντιμετώπισης... 38Error! Bookmark not defined Επιπτώσεις στο εργασιακό άγχος... 38Error! Bookmark not defined Τρόποι αντιμετώπισης στο εργασιακό άγχος... 47Error! Bookmark not defined. 3.3 Bobbing στο εργασιακό άγχος 49 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 : ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ερευνητικές Υποθέσεις Σκοπός και Στόχοι της Έρευνας Συλλογή Δεδομένων / Δομή Δείγματος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Παραγοντική Ανάλυση Ανάλυση Αξιοπιστίας Ανάλυση Συσχετίσεων Συμπεράσματα...64 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκεκριμένη πτυχιακή εργασία ασχολείται με τις σχέσεις ατόμου και εργασίας κατά προτίμηση και αντίληψη πραγματικού εργασιακού άγχους. Αποτελείται από κεφάλαια και ένα συμπληρωματικό παράρτημα στο οποίο παρουσιάζεται το ερωτηματολόγιο, στατιστικές αναλύσεις καθώς και διάφορα γραφήματα. Στο πρώτο κεφάλαιο, γίνεται μια αναφορά για το εργασιακό άγχος και παράλληλα ποιες είναι οι αιτίες του άγχους. Παράλληλα ποιες είναι οι μορφές του άγχους καθώς και τα συμπτώματα. Στο δεύτερο κεφάλαιο, αναλύεται ο παράγοντας της αυτοεκτίμησης στην επίτευξη προσωπικών και συλλογικών στόχων του εργαζομένου και η εναρμόνιση του στο εργασιακό περιβάλλον. Το τρίτο κεφάλαιο, αναφέρονται οι επιπτώσεις του εργασιακού άγχους και οι τρόποι αντιμετώπισης του. Στο τέταρτο κεφάλαιο, καθορίζονται οι ερευνητικές υποθέσεις καθώς και ο σκοπός και στόχος της έρευνας. Στο πέμπτο κεφάλαιο, παρουσιάζονται οι διάφορες στατιστικές αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν για την διεξαγωγή των αποτελέσματα. 3

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΑΓΧΟΣ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΑΓΧΟΣ Το άγχος επιστημονικά αναφέρεται σε ένα είδος δυσάρεστης συγκίνησης. Άλλα είδη δυσάρεστων συγκινήσεων είναι π.χ. η θλίψη ή ο θυμός, αλλά το άγχος διακρίνεται από αυτά από το γεγονός ότι συνδέεται πάντοτε με έναν επαπειλούμενο κίνδυνο. (www.web4health.info/el) To άγχος θα μπορούσε να προσδιοριστεί ως το δυσάρεστο εκείνο συναίσθημα που περικλείει φόβο και ένταση. Προκαλείται συνήθως από κάποιο κίνδυνο του οποίου η πηγή είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστη ή μη αναγνωρίσιμη. Το άγχος είναι μια αντίδραση του οργανισμού απολύτως φυσιολογική που μας κινητοποιεί να προστατέψουμε τον εαυτό μας, να επιβιώσουμε και να επιτύχουμε τους στόχους μας. Αποτελεί επίσης, προειδοποίηση από τον οργανισμό μας ότι δεν τον φροντίζουμε αρκετά. Είναι γνωστό ότι στις μέρες μας το άγχος είναι ακόμα πιο έντονο λόγω του γρήγορου ρυθμού και των αυξημένων απαιτήσεων της ζωής μας, των ακόρεστων αναγκών που έχει δημιουργήσει η σύγχρονη καταναλωτική κοινωνία, της αποξένωσης των ανθρώπων και της χαλάρωσης των δεσμών της οικογένειας, η οποία κάποτε αποτελούσε σταθερό στήριγμα για τα μέλη της κοινωνίας. Άγχος μπορεί να μας δημιουργούν πολλοί τομείς στη ζωή μας, όταν νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να αντεπεξέλθουμε στις απαιτήσεις που έχουν οι γύρω μας, αλλά και στις απαιτήσεις που εμείς οι ίδιοι έχουμε από τον εαυτό μας. Kάποιες μορφές άγχους που βιώνουμε στην καθημερινότητά μας είναι το εργασιακό άγχος, άγχος στις ανθρώπινες σχέσεις, υπαρξιακό άγχος κ.α. (www.iator.gr). 4

6 Oι αιτίες άγχους στον εργασιακό χώρο Έχουμε τις σχέσεις με τους συνεργάτες με τους οποίους θέλουμε να έχουμε μια θετική σχέση, προϊσταμένους που δεν δείχνουν κατανόηση με αποτέλεσμα την έλλειψη επικοινωνίας και συμβουλών, υπερβολικά ή ελάχιστα καθήκοντα, πίεση και μη ρεαλιστικές προθεσμίες για την εκτέλεση εργασιών, έλλειψη ελέγχου πάνω στην εργασία σας, κακές εργασιακές συνθήκες, καμιά φορά έχουμε επάγγελμα που δεν σας ταιριάζει, αίσθηση ανασφάλειας για το μέλλον σας στην επιχείρηση και το ενδεχόμενον να μείνετε άνεργοι. Tα χαρακτηριστικά του εργασιακού στρες 1. Δεν μπορείτε να συγκεντρωθείτε στην εργασία σας. 2. Απουσιάζετε συχνά. 3. Φτάνετε αργοπορημένος. 4. Φεύγετε νωρίτερα. 5. Αποφεύγετε να απαντήσετε στις τηλεφωνικές κλήσεις. 6. Εκδηλώνετε υπέρταση. 7. Πίνετε αλκοόλ συχνότερα ή περισσότερο από παλιά. ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΧΟΥΣ Κατά τη διαταραχή πανικού εμφανίζονται απρόβλεπτες κρίσεις άγχους οι οποίες συνοδεύονται από σωματικά συμπτώματα. Τα άτομα με διαταραχή πανικού συχνά αναφέρουν συμπτώματα όμοια με τα συμπτώματα καρδιακής προσβολής ή 5

7 εγκεφαλικού επεισοδίου. Η κρίση πανικού μπορεί να διαρκέσει από λίγα λεπτά μέχρι και ώρες. Η κορύφωση της κρίσης συνήθως εμφανίζεται στα πρώτα 10 λεπτά και κάποια από τα συμπτώματα μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο. Η κρίση πανικού μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή του 24ώρου ακόμα και κατά τη διάρκεια του ύπνου. 1. ΙΔΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Τα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή αναπτύσσουν καταναγκασμούς με τους οποίους πραγματοποιούν στερεότυπες συμπεριφορές. Με τον τρόπο αυτό κατευνάζεται το άγχος, το οποίο προέρχεται από ιδεοληψίες. 2. ΑΓΟΡΑΦΟΒΙΑ Είναι ένας μη φυσιολογικός φόβος, όπου το άτομο πιστεύει ότι είναι αβοήθητο. Συνήθως συμβαίνει σε ανοιχτούς χώρους ή χώρους με συνωστισμό. Τα άτομα που εμφανίζουν αγοραφοβία πολλές φορές αποφεύγουν τις εξόδους και μένουν κλεισμένοι στο σπίτι τους, με αποτέλεσμα περιορισμένες κοινωνικές σχέσεις. Η διαταραχή αγοραφοβίας μπορεί να συνοδεύεται από κρίσεις πανικού. 3. ΕΙΔΙΚΕΣ ΦΟΒΙΕΣ Στα άτομα με ειδικές φοβίες υπάρχει ο φόβος προς κάποια συγκεκριμένα αντικείμενα ή καταστάσεις. Όταν τα άτομα αυτά εκτεθούν στις φοβίες τους εμφανίζονται έντονα συμπτώματα άγχους. 4. ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΑΓΧΟΥΣ Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται από υπερβολικό άγχος και ανησυχίες, οι οποίες δεν αναλογούν στις συνθήκες και τις καταστάσεις που τις προκαλούν. 5. ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ Προκαλείται μετά από ένα τραυματικό ή τρομακτικό γεγονός το οποίο δημιουργεί τρομακτικές σκέψεις και αναμνήσεις οι οποίες προκαλούν συμπτώματα άγχους. 6

8 6. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΦΟΒΙΑ Το άτομο μπορεί να πιστεύει ότι κρίνεται υπερβολικά από τους άλλους στις κοινωνικές του συναναστροφές. Αντιμετωπίζει με φόβο όλες τις κοινωνικές επαφές και κατά βάση τις αποφεύγει. 7. ΑΓΧΟΣ ΑΠΟΧΩΡΙΣΜΟΥ Το παιδί στη νηπιακή ηλικία εμφανίζει συμπτώματα άγχους στην πραγματική ή νοερή περίπτωση αποχωρισμού από τους γονείς του. Τα παιδιά αυτά μπορεί να αντιδρούν υπερβολικά σε περιπτώσεις αποχωρισμού, φοβούνται να πάνε στο σχολείο και πολλές φορές φοβούνται να πάνε για ύπνο μόνα τους. 8. ΑΓΧΩΔΗΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΡΟΚΑΛΟΥΜΕΝΗ ΑΠΟ ΟΥΣΙΕΣ Πολλές ουσίες προκαλούν αγχώδη συμπτώματα όμοια με αυτά των διαταραχών άγχους. ( psychinfo.wordpress.com) Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Οι απαιτήσεις είναι περισσότερες από ποτέ. Σχεδόν ένας στους τρεις Ευρωπαίους εργαζομένους, δηλαδή περισσότερα από 40 εκατομμύρια άνθρωποι, αναφέρουν ότι πάσχουν από εργασιακό άγχος. Αυτό ευθύνεται για την απώλεια εκατομμυρίων εργάσιμων ημερών κάθε χρόνο. Το άγχος μπορεί να επηρεάσει τους πάντες. Αφορά τους υπαλλήλους, τους εργοδότες, τους διευθυντές, τους προϊσταμένους, τους ελεύθερους επαγγελματίες, τους μαθητευόμενους και τους εκπαιδευόμενους. Το εργασιακό άγχος και οι ψυχολογικοί κίνδυνοι περιλαμβάνονται στους σημαντικότερους εργασιακούς κινδύνους και συνδέονται τόσο με τα προβλήματα της ανεργίας όσο και με την έκθεση σε φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς κινδύνους. Μια έρευνα στα νέα κράτη μέλη της ΕΕ απέδειξε ότι το 90% των ερωτηθέντων θεωρούσε ότι στη χώρα του το άγχος είναι η κύρια αιτία των ασθενειών η οποία μαζί με την εξάντληση και την καταπίεση οφείλεται στην κακή οργάνωση της εργασίας (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας 2005). Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Παρόλα αυτά πολλές επιχειρήσεις δεν καταλαβαίνουν πόσο πολύ τις επηρεάζει το άγχος. 7

9 Το άγχος θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που συνδέεται με την εργασία και σχετίζεται με την οργάνωση της εργασίας στην κοινωνία της γνώσης. Η ανάγκη για την εφαρμογή δραστηριοτήτων πρόληψης του άγχους υπάρχει σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και σε όλα τα είδη των επιχειρήσεων. Το εργασιακό άγχος είναι η αντίδραση, που έχουν πολλοί άνθρωποι όταν υφίστανται πιέσεις στο χώρο εργασίας τους για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Πολλοί άνθρωποι παρακινούνται από τις προκλήσεις και τις δυσκολίες που προκύπτουν από τις απαιτήσεις της εργασίας τους. Η ικανοποίηση των απαιτήσεων αυτών οδηγεί στην ικανοποίηση. Ωστόσο, όταν η πίεση στο χώρο εργασίας φτάνει σε υπερβολικά επίπεδα και διαρκεί για πολύ χρόνο, οι άνθρωποι διαπιστώνουν την ύπαρξη μιας απειλής για την ευημερία ή τα συμφέροντά τους και στη συνέχεια βιώνουν συναισθήματα όπως φόβο, θυμό ή άγχος. Το εργασιακό άγχος μπορεί να οριστεί ως η βλαβερή σωματική και συναισθηματική αντίδραση, που παρατηρείται όταν οι εργασιακές απαιτήσεις δεν ταιριάζουν με τις ικανότητες, τους πόρους ή τις ανάγκες του εργαζομένου. Το εργασιακό άγχος μπορεί να οδηγήσει σε ασθένειες ή ακόμα και τραυματισμούς. Είναι μια αρνητική και δυσάρεστη κατάσταση, η οποία παρατηρείται όταν ένα άτομο αντιληφθεί ότι δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις ή τις πιέσεις που του έχουν επιβληθεί. Μη αποδεκτά επίπεδα άγχους μπορεί να συνδέονται με μια σειρά αρνητικών συνεπειών σωματικών και ψυχολογικών. Η έννοια του άγχους συγχέεται συχνά με τις προκλήσεις. Ωστόσο οι δύο αυτοί όροι δεν είναι ίδιοι. Μια πρόκληση δίνει ψυχολογική και σωματική ενέργεια. Δίνει ώθηση για την απόκτηση νέων ικανοτήτων. Όταν ικανοποιείται μια πρόκληση νιώθουμε χαλαροί και ικανοποιημένοι. Οι προκλήσεις είναι σημαντικό στοιχείο της υγιούς και παραγωγικής εργασίας. Η σημασία τους στην εργασιακή ζωή εκφράζεται όταν οι άνθρωποι λένε "λίγο άγχος κάνει καλό". Ωστόσο, οι προκλήσεις διαφέρουν από το άγχος, το οποίο μπορεί να έχει επιπτώσεις στη σωματική και πνευματική υγεία του ατόμου καθώς και στη σωστή απόδοση των επιχειρήσεων. (http://en.wikipedia.org) Για πολλούς ανθρώπους, ιδιαίτερα για τις γυναίκες, η καθημερινότητα στο χώρο της εργασίας είναι ένα βασανιστήριο. Το γεγονός ότι έρχεστε καθημερινά επαφή με απαιτητικούς πελάτες, αντιπαθητικούς συνεργάτες, πιεστικό προϊστάμενο κ.α. αρκεί για να σας χαλάσει τη διάθεση. Άλλωστε, γεγονός είναι ότι τα τελευταία χρόνια όλο 8

10 και περισσότεροι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν άγχος στον εργασιακό τους χώρο με συνέπειες τόσο ψυχολογικές όσο και σωματικές. Κάθε άνθρωπος βιώνει το στρες με το δικό του προσωπικό τρόπο, ο οποίος καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τα γονίδια, τις πρώτες του εμπειρίες και το πώς βλέπει τις καταστάσεις. Ανάμεσα στις πιο συνηθισμένες αιτίες που προκαλούν άγχος στον εργασιακό χώρο είναι : οι σχέσεις με τους συνεργάτες, οι προϊστάμενοι χωρίς κατανόηση, η έλλειψη επικοινωνίας, τα αυξημένα καθήκοντα, οι πιεστικές προθεσμίες, οι κακές εργασιακές συνθήκες καθώς και η αίσθηση ανασφάλειας για το μέλλον στην επιχείρηση. Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα άτομα που αντιμετωπίζουν εργασιακό στρες δεν μπορούν να συγκεντρωθούν στην εργασία τους, απουσιάζουν συχνά, φτάνουν αργοπορημένα ή φεύγουν νωρίτερα, αποφεύγουν να απαντήσουν στις τηλεφωνικές κλήσεις, εκδηλώνουν υπέρταση και πολλές φορές πίνουν αλκοόλ. Όσον αφορά την υγεία μας, το σώμα συνήθως αντιδρά στο στρες απελευθερώνοντας στο αίμα ορμόνες όπως η κορτιζόνη και η αδρεναλίνη, οι οποίες αυξάνουν την αυτοσυγκέντρωση, βελτιώνουν την ικανότητα αντίδρασης και τη δύναμη. Ταυτόχρονα αυξάνουν το ρυθμό της καρδιάς και την πίεση, ενδυναμώνουν τη μνήμη και το σύστημα άμυνας του οργανισμού. Αντίθετα, αν ο οργανισμός βρίσκεται κατ' επανάληψη αντιμέτωπος με προκλήσεις στρες και παράγει συνεχώς υψηλά επίπεδα ορμονών του στρες, δεν έχει χρόνο να ανακάμψει και να αναζωογονηθεί. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η συνεχής έκθεση στο στρες μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως πόνους στο στομάχι, παχυσαρκία, μείωση των δυνατοτήτων του ανοσοποιητικού μας συστήματος, κατάθλιψη, αϋπνία, αύξηση της πίεσης, του ρυθμού της καρδιάς κ.α. (http://en.wikipedia.org) Πολλές φορές θεωρούμε ότι το εργασιακό στρες είναι ένα αναγκαίο κακό για την αύξηση της παραγωγικότητας και τη διατήρηση της σε υψηλά επίπεδα. Η επιστήμη ωστόσο έχει διαφορετική άποψη. Το εργασιακό στρες είναι αντίθετο προς την υγειά και την παραγωγικότητα του εργαζομένου. Επίσης κοστίζει πολύ στις εταιρείες. Δεδομένα που συσσωρεύονται από έρευνες της τελευταίας εικοσαετίας, δείχνουν ότι το στρες σχετίζεται με τα αυξημένα ποσοστά αναρρωτικών αδειών, την πρόθεση των 9

11 εργαζομένων να αφήσουν τη δουλειά τους και τη βραδύτητα στην εκτέλεση της εργασίας. Στη Μεγάλη Βρετανία, το στρες που σχετίζεται με την εργασία ευθύνεται για περίπου έξι εκατομμύρια μέρες αναρρωτικής άδειας και για το 60% των συνολικών αδειών. Το κόστος των παθήσεων που οφείλεται στο εργασιακό στρες στις ΗΠΑ κοστίζει στη βιομηχανία περισσότερα από 150 δισ. δολάρια ετησίως. Ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας αναφέρει ότι σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εταιρείες πληρώνουν για τον ίδιο λόγο 200 δις δολάρια. Τα 3/4 των ανθρώπων που επιζητούν ψυχιατρική βοήθεια έχουν συμπτώματα που σχετίζονται με την έλλειψη ικανοποίησης από την εργασία και αδυναμία να χαλαρώσουν. Το εργασιακό στρες είναι οι ψυχολογικές και σωματικές αντιδράσεις του οργανισμού όταν τα καθημερινά βιώματα στη δουλειά δεν ταυτίζονται με τις δυνατότητες και τις προσδοκίες του εργαζομένου. Συχνά συγχέεται με τις επαγγελματικές προκλήσεις, ωστόσο είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Οι επαγγελματικές προκλήσεις εμπλέκουν ψυχολογικά και ενεργοποιούν τον εργαζόμενο, παρακινώντας τον να αναπτύξει νέες δεξιότητες και να κάνει τη δουλειά του καλύτερα. Η πρόκληση είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της υγιούς και παραγωγικής δουλειάς και όταν αντιμετωπίζεται επιτυχώς προσφέρει ικανοποίηση και χαλάρωση. Για πολλούς εργαζόμενους, η καθημερινή εργασιακή πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική. Η υγιής και δημιουργική ενασχόληση μετατρέπεται σε απαιτήσεις που δεν ικανοποιούνται ποτέ και η όρεξη για δουλειά σε εξάντληση. Το αίσθημα της ικανοποίησης αντικαθιστά ο κορεσμός και το άγχος. Το στρες ενεργοποιεί μια εγκεφαλική αντίδραση η οποία προετοιμάζει τον οργανισμό για άμυνα. Το νευρικό σύστημα πυροδοτεί την έκκριση ορμονών που οξύνουν τις αισθήσεις, αυξάνουν τον καρδιαγγειακή λειτουργία και τείνουν τους μύες. 10

12 Μικρά και μεμονωμένα επεισόδια στρες δεν αποτελούν ιδιαίτερο κίνδυνο. Ωστόσο, όταν οι καταστάσεις που προκαλούν το στρες διαιωνίζονται, τότε το ανθρώπινο σώμα διατηρείται σε μια κατάσταση συναγερμού που μακροπρόθεσμα φθείρει τον οργανισμό. Τελικά, η επερχόμενη κόπωση και το διαρκές στρες μειώνουν την ικανότητα του οργανισμού να αμυνθεί. Το αποτέλεσμα είναι διάφορες ψυχολογικές και σωματικές ασθένειες και σε ακραίες περιπτώσεις τραυματισμοί. Συχνά τα στελέχη των Πωλήσεων ανακαλύπτουν πως η προσωπική τους ζωή υποφέρει όσο αυξάνουν οι ώρες εργασίας, παραμένουν μέχρι αργά στο γραφείο ή παίρνουν δουλειά στο σπίτι. Αυτή η πίεση μπορεί να έχει άσχημες επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία των πωλητών. Η εκπαίδευση σε νέους και καλύτερους τρόπους διαχείρισης της πίεσης και του άγχους είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν εργαζόμενοι και εργοδότες στην τρέχουσα περίοδο, που η οικονομική ύφεση αυξάνει εκθετικά στους στρεσογόνους παράγοντες. ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΣΤΡΕΣ Το οξύ στρες είναι για μικρή χρονική περίοδο και η ορθολογική χρήση του αποφέρει ευεργετικά αποτελέσματα όπως την απαιτούμενη παρακίνηση για την ολοκλήρωση ενός project. Εφόσον είναι μικρής χρονικής διάρκειας και ελεγχόμενο, οι επιπτώσεις του δεν είναι σημαντικές. Από την άλλη πλευρά, το χρόνιο στρες είναι διαφορετικό και ως επί το πλείστον αποφέρει αρνητικές επιπτώσεις στον άνθρωπο. Η ψυχική και σωματική εξάντληση είναι σημαντικό πρόβλημα στις πωλήσεις. Προκαλείται από το άγχος που δημιουργείται με τη σειρά του από συνδυασμό διαφόρων παραγόντων όπως η έλλειψη χρόνου, ο όγκος εργασίας, η μη αναγνώριση από τη διοίκηση, οι παράλογοι στόχοι, οι χαμηλοί μισθοί κ.α. Τα στελέχη των πωλήσεων συχνά λένε πως το τελικό αποτέλεσμα είναι μια κατάσταση σωματικής, ψυχικής και διανοητικής εξάντλησης. Είναι ξεκάθαρο πως το χρόνιο στρες οδηγεί σε φυσιολογικά και ψυχολογικά προβλήματα. Το εργασιακό στρες είναι ένα σοβαρό πρόβλημα που ταλανίζει τις επιχειρήσεις παγκοσμίως. 11

13 Σύμφωνα με τον ορισμό του Health and Safety Executive (HSE), το εργασιακό άγχος είναι η «επιζήμια αντίδραση των ανθρώπων στην υπερβολική πίεση ή σε οποιαδήποτε άλλη μορφή απαίτησης που τους βαραίνει». Το συγκεκριμένο είδος στρες δεν έχει να κάνει με την αίσθηση πίεσης που όλοι βιώνουμε στις δουλείες μας αλλά με τον τρόπο που αντιδρούμε υπό το καθεστώς έντονης πίεσης. Το εργασιακό άγχος δεν αποφέρει αρνητικές επιπτώσεις μόνο στους εργαζόμενους αλλά και σε ολόκληρη την επιχείρηση αφού είναι λογικό η μείωση της απόδοσης και της αποτελεσματικότητας σε ατομικό επίπεδο να προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα σε μακροσκοπική κλίμακα. ( ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Το άγχος επηρεάζει το σώμα μας, τις σκέψεις μας, τα συναισθήματα μας και τις συμπεριφορές μας είτε με εμφανείς είτε με λιγότερο εμφανείς τρόπους και συχνά τα συμπτώματα παρατηρούνται όταν είναι σε προχωρημένο στάδιο. Ορισμένα από αυτά κατηγοριοποιούνται ανάλογα με το που εμφανίζονται. Για παράδειγμα, στο σώμα εμφανίζονται με την μορφή πονοκεφάλου, με πόνους στο στήθος, υψηλή πίεση, προβλήματα στο αναπνευστικό, αϋπνία, σωματική κούραση, στομαχόπονους κ.α. Στις σκέψεις και στα συναισθήματα μας έχει ως αποτέλεσμα την έντονη ανησυχία, λύπη, θυμό, απότομες αλλαγές διάθεσης, ανικανότητα συγκέντρωσης, κατάθλιψη και πολλά άλλα. Τέλος, στη συμπεριφορά προκαλεί την αύξηση του καπνίσματος, την λαιμαργία ή την ανορεξία, τη χρήση ναρκωτικών, τον αλκοολισμό την, μειωμένη απόδοση, τις συγκρούσεις στις προσωπικές σχέσεις κ.ο.κ. Στην εργασία, το στρες προκαλείται από την ανησυχία για τα αποτελέσματα και την επίτευξη των στόχων. Όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν με τον όγκο εργασίας, τείνουν να δουλεύουν περισσότερο ώστε να κλείσουν το κενό ανάμεσα στο ότι τι παράγουν και στο τι πιστεύουν πως θα έπρεπε να παράγουν. Αυτό συνεχίζεται μέχρις ότου να χάσουν τελικά το νόημα της εργασίας τους. Το εργασιακό άγχος δεν αποφέρει αρνητικές επιπτώσεις μόνο στους εργαζομένους αλλά και σε ολόκληρη την επιχείρηση. Αν και το άγχος συνδέεται 12

14 συνήθως με αρνητικές εικόνες και συνειρμούς, δεν είναι πάντα κακό. Το άγχος είναι απαραίτητο για την επιβίωση του ανθρώπου και όταν χρησιμοποιείται ευεργετικά, μπορεί να παρακινήσει τα άτομα να πετύχουν σημαντικούς στόχους και να προβούν σε ουσιώδες αλλαγές στη ζωή τους. Κλειδί για την κατανόηση του πότε το άγχος είναι ευεργετικό και πότε όχι είναι το χρονικό διάστημα που διαρκεί και η επίδραση που έχει στο άτομο. ( ΦΥΣΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ Αύξηση πίεσης ( blood pressure) Ταχυκαρδία ή αρρυθμία Εφίδρωση Πονοκέφαλοι Ζαλάδες Επηρεασμός Πόνοι στο σβέρκο και στους ώμους Ξηρότητα λαιμού και στόματος ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Ανησυχία και οξυθυμία Αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ Κάπνισμα (έναρξη ή αύξηση συχνότητας) Δυσκολία ξεκούρασης / ύπνου Μειωμένη συγκέντρωση / ελέγχου Μειωμένη αντίληψη Αδυναμία διεκπεραίωσης εργασίας 13

15 ΕΜΜΕΣΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ Ανθρώπινα λάθη Ατυχήματα Μικροτραυματισμοί Εργασιακό κλίμα / σχέσεις Λάθη με καταστροφικές συνέπειες Αυτοκινητιστικά, αεροπορικά και σιδηροδρομικά δυστυχήματα ( Είναι πλέον επίσημο: το εργασιακό άγχος... σκοτώνει! Ερευνητές στη Βρετανία παρουσίασαν τις ισχυρότερες μέχρι σήμερα αποδείξεις για το πώς το στρες που βιώνουμε στον χώρο εργασίας εμποδίζει την ομαλή λειτουργία των εσωτερικών οργάνων του σώματός μας και αυξάνει σχεδόν κατά 70% τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων. Εκτός από τον ανθυγιεινό τρόπο ζωής που ακολουθούν οι αγχωμένοι εργαζόμενοι -κάπνισμα, «γρήγορο φαγητό», έλλειψη άσκησης, κατανάλωση αλκοόλ-, η 12ετής έρευνα που μελέτησε περισσότερους από Βρετανούς δημοσίους υπαλλήλους ενοχοποιεί τις βιολογικές μεταβολές που πυροδοτούνται από το στρες. Σύμφωνα με τα ευρήματα της επιστημονικής ομάδας που δημοσιεύτηκαν στην επιθεώρηση «Εuropean Heart Journal», όσοι υπάλληλοι εμφάνισαν χρόνιο άγχος είχαν 68% περισσότερες πιθανότητες από τους μη αγχωμένους να αναπτύξουν στεφανιαία νόσο ή να υποστούν καρδιακή προσβολή. (Πηγή:Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ). Το εργασιακό άγχος αποτελεί το δεύτερο συνηθέστερο πρόβλημα υγείας που οφείλεται στην εργασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την οσφυαλγία, καθώς πλήττει σχεδόν έναν στους τρεις εργαζόμενους. Το εργασιακό άγχος μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε κλάδο και μέγεθος επιχείρησης, μπορεί να επηρεάσει τον καθένα σε οποιοδήποτε επίπεδο. Ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, όπως η βία και ο εκφοβισμός, μπορεί να οδηγήσουν σε εργασιακό άγχος. Το 4 % του ενεργού πληθυσμού αναφέρει ότι έχει πέσει 14

16 θύμα πραγματικής σωματικής βίας από ανθρώπους εκτός του χώρου εργασίας. Πολύ περισσότεροι είναι αυτοί που έχουν υποστεί απειλές ή προσβολές. Το 9 % των εργαζομένων στην Ευρώπη αναφέρουν ότι έχουν υποστεί εκφοβισμό. Τέτοιες στατιστικές αποτελούν ικανό λόγο για την ανάληψη δράσης (Πηγή: Τμήμα επιθεώρησης εργασίας). Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει την ψυχική υγεία σαν μία κατάσταση ευεξίας στην οποία το άτοµο ανταποκρίνεται στις δυνατότητές του/της, µπορεί να αντιμετωπίσει τα αναμενόμενα άγχη της ζωής, µπορεί να εργαστεί παραγωγικά και γόνιµα, και είναι σε θέση να συνεισφέρει στην κοινότητά του/της. Η ψυχική υγεία συμβάλλει στην ευημερία, την αλληλεγγύη και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η κακή ψυχική υγεία αντίθετα, συνεπάγεται πολλαπλά και ποικίλα προβλήματα όπως η ένταση, η µειωµένη λειτουργικότητα στο χώρο του σπιτιού και της εργασίας, το άγχος, η δυσκολία προσαρμογής στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, αλλά μπορεί να οδηγήσει και σε σοβαρότερα συμπτώματα και διαταραχές, όπως η σχιζοφρένεια και η κατάθλιψη. Συνεπάγεται ποικίλες δαπάνες, απώλειες και επιβαρύνσεις για τους πολίτες και τα κοινωνικά συστήματα. Οι επιπτώσεις των προβλημάτων σωματικής υγείας στην εργασία, έχουν μελετηθεί από χρόνια κυρίως από την σκοπιά μείωσης των αρνητικών τους συνεπειών, όπως οι αναρρωτικές άδειες, η μειωμένη αποδοτικότητα, οι αποζημιώσεις, ο κίνδυνος μετάδοσης και σε άλλους εργαζόμενους μιας μολυσματικής νόσου. Στις μέρες μας μάλιστα με τον κίνδυνο εξάπλωσης της γρίπης των πουλερικών στον άνθρωπο, έχουν ανακοινωθεί ήδη οι υπολογισμοί για τις επιπτώσεις της πιθανής πανδημίας, στην εργασία και το οικονομικό κόστος που θα προκύψει. Εκείνο που σίγουρα δεν έχει εκτιμηθεί, στο μέγεθος που του αξίζει, είναι οι συνέπειες των ψυχικών διαταραχών στο περιβάλλον της εργασίας. Αναφέρομαι σε μια μεγάλη κατηγορία προβλημάτων υγείας που η συμπτωματολογία τους, αν και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι δυσδιάκριτη, όχι μόνο επηρεάζει σημαντικά την παρουσία και την απόδοση 15

17 στον χώρο της εργασίας, αλλά συνδέεται παράλληλα, με πολλές πρόωρες συντάξεις και εργατικά ατυχήματα. (Πηγή:http://www.malliori.gr) Στην εποχή μας η πλειονότητα των εργαζομένων απασχολείται σε οργανωμένες επιχειρήσεις ή οργανισμούς. Οι αλλαγές στην οργάνωση, στη δομή και στους στόχους της επιχείρησης, όπως και η επέκταση ή η συρρίκνωσή της αποτελούν παράγοντες πρόκλησης άγχους για τους εργαζομένους, οι οποίοι φοβούνται για πιθανές αρνητικές επιπτώσεις και δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση. Η ανυπαρξία ενημέρωσης, η αίσθηση της απομόνωσης και της αδιαφορίας, η υποχρέωση λειτουργίας με νέους κανονισμούς προκαλούν σύγχυση και απογοήτευση. Οι διαταραγμένες σχέσεις μεταξύ των εργαζομένων, ο ανταγωνισμός, η υπονόμευση, η επιβουλή και οι διαμάχες εκνευρίζουν, αναστατώνουν, καταστρέφουν τη συνεργατικότητα, τη γαλήνη και την οργάνωση, και εκμηδενίζουν τη συναδελφικότητα και την αλληλεγγύη. Η διαφορετική αντίληψη του εργαζομένου για τους σκοπούς και τον τρόπο λειτουργίας της οργάνωσης, οι ηθικές και ιδεολογικές διαφορές, η υποχρέωση να υπηρετήσει ή να προωθήσει σκοπούς, υπηρεσίες ή προϊόντα που τα θεωρεί ξένα ή υποδεέστερα προς τη δική του άποψη καταπιέζουν την προσωπικότητά του και δημιουργούν διλήμματα και συνειδησιακές συγκρούσεις. Η επέκταση της επιχείρησης, η παραγωγή νέων προϊόντων, η ανάπτυξη νέων υπηρεσιών, αλλά και η συρρίκνωση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης όπως και οι ανακατατάξεις θέτουν σε δοκιμασία την ικανότητα προσαρμογής και διαταράσσουν την ισορροπία του ατόμου μέσα στην οργάνωση. Η εργασία και το εργασιακό περιβάλλον αποτελούν για την πλειονότητα των ανθρώπων μέσο και πεδίο προόδου, ανελικτικής σταδιοδρομίας και καταξίωσης. Η έλλειψη προοπτικών και ευκαιριών καθηλώνει και στερεί τα κίνητρα και τον ζήλο για βελτίωση και προώθηση. Η ανάθεση νέων καθηκόντων και η ανάληψη υποχρεώσεων, για τις οποίες ο εργαζόμενος θεωρεί ότι δεν έχει εκπαιδευτεί ή ότι είναι πέρα από το δικό του αντικείμενο εργασίας, δημιουργούν ανησυχία και αίσθηση ανεπάρκειας. 16

18 Πολλοί από τους παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν εργασιακό άγχος έχουν εντοπιστεί και μελετηθεί. Συνήθως, στην εμφάνιση του άγχους συμβάλλουν-από κοινού- πολλοί παράγοντες, εργασιακοί, προσωπικοί, οικογενειακοί και κοινωνικοί. Μεταξύ τους αναπτύσσεται δυναμική αλληλεπίδραση, η οποία μπορεί να οδηγήσει είτε στην ευόδωση είτε στην αποτροπή της εμφάνισης, και κυρίως της εγκατάστασης του άγχους. Απάντηση στο ερώτημα ποιοι εργαζόμενοι και πότε μπορεί να εμφανίσουν άγχος είναι δύσκολο έως αδύνατο να δοθεί. Η γνώση όμως των παραγόντων, οι οποίοι ενοχοποιούνται για την πρόκληση εργασιακού άγχους, βοηθά στον περιορισμό και στη μείωση των επιπτώσεών τους (Πηγή:http://www.iatronet.gr). Η ψυχική υγεία στην παιδική ηλικία ίσως να επηρεάζει το είδος εργασίας που ακολουθούν τα παιδιά στην ενήλικη ζωή τους, αλλά και τις πιθανότητες να υποφέρουν από εργασιακό άγχος, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη. Η έρευνα Βρετανών ενηλίκων από τη γέννησή τους το 1958 μέχρι σήμερα, έδειξε ότι όσοι επεδείκνυαν «τάσεις εσωτερίκευσης» -που περιλαμβάνουν υπερβολική κατήφεια, άγχος ή διαταραχές της προσοχής- στην παιδική ηλικία είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να διάγουν αγχώδη εργασιακή ζωή ως ενήλικες, σε εργασιακές θέσεις μεγάλων απαιτήσεων, ελάχιστης αυτονομίας και με μικρή εργασιακή ασφάλεια. Οι αγχώδεις αυτοί εργαζόμενοι είχαν επίσης μεγαλύτερες πιθανότητες να πάσχουν από κατάθλιψη στη μέση ηλικία, σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Journal of Occupational and Environmental Medicine». «Η κατάθλιψη και το άγχος στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει το είδος της εργασίας που θα ακολουθήσει κάποιος στην ενήλικη ζωή του, με μεγαλύτερες πιθανότητες να ακολουθήσει χαμηλόμισθες εργασίες», λέει ο επικεφαλής της έρευνας, δρ Στίβεν Στάνσφιλντ. Σε ηλικία 45 ετών, όσοι εργάζονταν σε θέσεις με μικρή εργασιακή ασφάλεια, μεγάλες απαιτήσεις και μικρή ελευθερία κινήσεων, είχαν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν κατάθλιψη ή διαταραχές του άγχους. Ο δρ Στάνσφιλντ εκτιμά ότι η κακή ψυχική υγεία στην παιδική ηλικία επηρεάζει αρνητικά τη μάθηση, αλλά και τις πιθανότητες του ατόμου να βρει καλά αμειβόμενη εργασία 17

19 ως ενήλικας. «Την ίδια ώρα, το άγχος και η κατάθλιψη έχουν αρνητικές συνέπειες στο αίσθημα αυτο-εκτίμησης και τη φιλοδοξία, οδηγώντας νέους ανθρώπους να αναζητούν θέσεις εργασίας, κατώτερες από τις ικανότητές τους», επισημαίνει ο δρ Στάνσφιλντ. (Πηγή: kathimerini.gr) 1.3. ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΑΦΟΣΙΩΣΗ Ο Rasch δήλωσε ότι «Η μακροχρόνια παραγωγικότητα δεν επηρεάζεται μονό από την πρόσληψη ενός άψογου καταρτισμένου προσωπικού αλλά και από την διατήρηση αυτού του προσωπικού στην εταιρεία για μεγάλο χρονικό διάστημα». (Rasch, 1991) Η διατήρηση προσωπικού ΙΤ ήταν πάντα πρόκληση για της επιχειρήσεις. Το κόστος πρόσληψης και εκπαίδευσης υπαλλήλων είναι υψηλό (Reichheld, 1996). Συνεπώς, η διατήρηση υπαλλήλων ΙΤ είναι μια συνεχής βασική ανησυχία για τους διευθυντές εταιριών (Jiang and Klein, 2002). Η επαγγελματική ικανοποίηση και η εταιρική αφοσίωση παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στον να επηρεάζεται η διάθεση των υπαλλήλων να παραμείνουν στην εταιρεία τους ( Igbaria et al., 1994). Όντως, έχουν αναγνωριστεί πως οι δύο πιο σοβαροί παράγοντες προβλεψημότητας στο θέμα της αλλαγής προσωπικού (Maertz and Griffeth, 2004). Ακόμη και όταν το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι αλλαγή προσωπικού, εάν βασικά στελέχη μιας ομάδας βιώσουν μείωση στην επαγγελματική τους ικανοποίηση ή αφοσίωση, η επιχείρηση χάνει λόγω της μειωμένης εργασιακής ποιότητας και ποσότητας. Η επαγγελματική ικανοποίηση και η εταιρική αφοσίωση μπορούν να επηρεαστούν από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των θέσεων εργασίας (Evans et al., 1979). Το άγχος του ρόλου ενός υπαλλήλου είναι μια εργασιακής φύσης πηγή εταιρικού άγχους, όπου ρόλος σημαίνει «συμπεριφορά και απαιτήσεις που έχουν σχέση με τη δουλεία που κάνει κάποιο άτομο» (Cooper et al., 2001). 18

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : Η ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ 2.1 ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ Την τελευταία δεκαετία επιστήμονες από όλο τον κόσμο έχουν επισημάνει την σημασία του παράγοντα της αυτοεκτίμησης στην επίτευξη προσωπικών και συλλογικών στόχων. Αρκετά συχνά μάλιστα η υψηλή αυτοεκτίμηση οδηγεί σε επίτευξη σημαντικών στόχων ανεξάρτητα από την ύπαρξη ανάλογων ικανοτήτων και αντιστρόφως η χαμηλή αυτοεκτίμηση οδηγεί σε αποτυχία παρά την ύπαρξη ικανοτήτων και σκληρής προετοιμασίας. Συγκεκριμένα η αυτοεκτίμηση έχει διαπιστωθεί ερευνητικά ότι σχετίζεται με ταχύτερη προσαρμογή στο εργασιακό περιβάλλον, καλύτερη συνεργασία, αντιμετώπιση δυσκολιών, αντοχή στο στρες, διατήρηση ψυχραιμίας σε πιεστικές καταστάσεις, πρόληψη λαθών και επίτευξη δύσκολων στόχων. Αντιθέτως η χαμηλή αυτοεκτίμηση έχει διαπιστωθεί ερευνητικά ότι οδηγεί σε έλλειψη πρωτοβουλίας, κακές διαπροσωπικές εργασιακές σχέσεις, παραίτηση και αποτυχία. Η αξιολόγηση του βαθμού αυτοεκτίμησης του εργαζομένου θα πρέπει να αποτελεί βασικό κομμάτι των διαδικασιών επιλογής και αξιολόγησης των σύγχρονων εταιρειών. Η αυτοεκτίμηση αποτελεί βασικό κομμάτι της ανθρώπινης προσωπικότητας και αναφέρεται στην πίστη του ατόμου στις ικανότητες και στις δυνάμεις του. Σαν χαρακτηριστικό γνώρισμα της προσωπικότητας εξελίσσεται διαρκώς με την πάροδο του χρόνου και αυξομειώνεται ανάλογα α) με τους στόχους που επιτυγχάνει το άτομο, β) τις αποτυχίες του καθώς και 19

21 γ) την υποκειμενική αξιολόγηση του για όλα τα παραπάνω. Σημαντικός όγκος επιστημονικών ερευνών έχει πραγματοποιηθεί την τελευταία 10ετία σχετικά με την διάσταση της αυτοεκτίμησης. Ο λόγος αύξησης του ενδιαφέροντος για την αυτοεκτίμηση έγκειται στο ότι η έλλειψη της σχετίζεται με ψυχοπαθολογία (δυσκολίες προσαρμογής, νευρώσεις, αυτοκτονικές τάσεις κ.α.) ενώ η ανάπτυξη της σχετίζεται ιδιαίτερα με την ψυχολογική ευεξία και την ποιότητα ζωής. Παράλληλα η υψηλή αυτοεκτίμηση θεωρείται ότι διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο στην επαγγελματική επιτυχία. Όλοι οι επιτυχημένοι επαγγελματίες διαθέτουν υψηλή αυτοεκτίμηση και όλες οι ανταγωνιστικές εταιρείες στηρίζουν την επίτευξη των στόχων τους σε εργαζόμενους με υψηλή αυτοεκτίμηση.( Τα περισσότερα αεροπορικά δυστυχήματα οφείλονται σε ανθρώπινα λάθη. Γίνονται ιατρικά λάθη που κοστίζουν σε άσκοπη ταλαιπωρία, επιδείνωση της υγείας ή ακόμα και τη ζωή μας. Υπάρχουν δάσκαλοι και καθηγητές που δε διδάσκουν σωστά και ταλαιπωρούν αδικαιολόγητα ανήλικους μαθητές. Υπάρχουν επίσης υπάλληλοι κρατικοί και μη που ταλαιπωρούν με επαγγελματικά λάθη, ανεπάρκεια και κακή συμπεριφορά το κοινό και τους εργοδότες τους. Όλα αυτά είναι γεγονότα, τεκμηριωμένα από ειδικούς και μη σε διαφόρους τομείς, και η λίστα μπορεί να είναι ανεξάντλητη. Πολλά λάθη και ελλείψεις οφείλονται σε συνθήκες εργασίας και θέματα κατάρτισης και εκπαίδευσης των εργαζομένων, θέματα τα οποία χειρίζονται και αξιολογούν οι εργοδότες και τα διάφορα επαγγελματικά σώματα. Καθώς τα θέματα αυτά είναι πιο αντικειμενικά μετρήσιμα και αναλαμβάνονται από τους αρμόδιους φορείς, δεν αναλύονται στο παρόν άρθρο που στόχο έχει να αγγίξει τον πιο υποκειμενικό αλλά και καθοριστικότατο στην εργασιακή απόδοση ανθρώπινο παράγοντα. Ξεκινούμε από την αρχή ότι είναι εξαιρετικά απίθανο κάποιος εργαζόμενος να θέλει συνειδητά να βλάψει τους συνανθρώπους του: ακόμα και οι πιο επικίνδυνοι ή κακότροποι εργαζόμενοι δεν αντιλαμβάνονται συνήθως ότι έχουν τέτοια συμπεριφορά ή βρίσκουν κάποια εξήγηση γι αυτήν που τουλάχιστο στους ίδιους να είναι πιστευτή. Πώς μπορούμε τότε να εξηγήσουμε και έτσι να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα και λάθη που οφείλονται στον ανθρώπινο παράγοντα; 20

22 Τα προβλήματα στον εργασιακό χώρο που σχετίζονται με τον ανθρώπινο παράγοντα είναι συνήθως τα εξής: Προβλήματα σχέσεων (μεταξύ συναδέλφων ή συνεργατών, εργοδότη εργοδοτούμενου, εργαζόμενου πελάτη κ.ο.κ.) Τα περισσότερα αεροπορικά δυστυχήματα οφείλονται σε ανθρώπινα λάθη. Γίνονται ιατρικά λάθη που κοστίζουν σε άσκοπη ταλαιπωρία, επιδείνωση της υγείας ή ακόμα και τη ζωή μας. Υπάρχουν δάσκαλοι και καθηγητές που δε διδάσκουν σωστά και ταλαιπωρούν αδικαιολόγητα ανήλικους μαθητές. Υπάρχουν επίσης υπάλληλοι κρατικοί και μη που ταλαιπωρούν με επαγγελματικά λάθη, ανεπάρκεια και κακή συμπεριφορά το κοινό και τους εργοδότες τους. Όλα αυτά είναι γεγονότα, τεκμηριωμένα από ειδικούς και μη σε διαφόρους τομείς, και η λίστα μπορεί να είναι ανεξάντλητη. Πολλά λάθη και ελλείψεις οφείλονται σε συνθήκες εργασίας και θέματα κατάρτισης και εκπαίδευσης των εργαζομένων, θέματα τα οποία χειρίζονται και αξιολογούν οι εργοδότες και τα διάφορα επαγγελματικά σώματα. Καθώς τα θέματα αυτά είναι πιο αντικειμενικά μετρήσιμα και αναλαμβάνονται από τους αρμόδιους φορείς, δεν αναλύονται στο παρόν άρθρο που στόχο έχει να αγγίξει τον πιο υποκειμενικό αλλά και καθοριστικότατο στην εργασιακή απόδοση ανθρώπινο παράγοντα. Ξεκινούμε από την αρχή ότι είναι εξαιρετικά απίθανο κάποιος εργαζόμενος να θέλει συνειδητά να βλάψει τους συνανθρώπους του: ακόμα και οι πιο επικίνδυνοι ή κακότροποι εργαζόμενοι δεν αντιλαμβάνονται συνήθως ότι έχουν τέτοια συμπεριφορά ή βρίσκουν κάποια εξήγηση γι αυτήν που τουλάχιστο στους ίδιους να είναι πιστευτή. Πώς μπορούμε τότε να εξηγήσουμε και έτσι να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα και λάθη που οφείλονται στον ανθρώπινο παράγοντα; Τα προβλήματα στον εργασιακό χώρο που σχετίζονται με τον ανθρώπινο παράγοντα είναι συνήθως τα εξής: Προβλήματα σχέσεων (μεταξύ συναδέλφων ή συνεργατών, εργοδότη εργοδοτούμενου, εργαζόμενου πελάτη κ.ο.κ.) Έλλειψη ενδιαφέροντος και / ή κινήτρων για την εργασία Προσωπικά προβλήματα εργαζομένων, όπως υγείας, οικογενειακά κ.ά. 21

23 Τέτοια προβλήματα μπορούν να έχουν ως συνέπεια τη δημιουργία ή επιδείνωση προβλημάτων συνέπειας, υπευθυνότητας, απόδοσης, παραγωγικότητας και ποιότητας εργασίας εκ μέρους των εργαζομένων. Όλα αυτά επιδεινώνονται συνήθως από τα συναισθήματα θυμού, δυσαρέσκειας και απογοήτευσης εκ μέρους και των δύο πλευρών, όπου σταδιακά το κάθε εμπλεκόμενο άτομο χάνει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον του για την ικανοποίηση του άλλου, ενώ μπορεί να φτάσει και σε εκδικητικές ή αποτραβηκτικές συμπεριφορές (όπως παραμέληση εργασίας και / ή παθητική στάση). Ο μεγάλος «χαμένος» βέβαια σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πάντα ο πελάτης ή το αντικείμενο εργασίας, όπου τέτοιες συμπεριφορές έχουν αναπόφευκτα αντίκτυπο, σε κάποιες περιπτώσεις σοβαρό ή και μοιραίο. Για παράδειγμα, ένας γιατρός που περνά κατάθλιψη πιθανόν να θέτει τους ασθενείς του σε κίνδυνο λόγω αμέλειας, οι επιβάτες ενός επαγγελματία οδηγού που βρίσκεται σε διαρκή κατάσταση θυμού λόγω σύγκρουσης με τον εργοδότη του ίσως κινδυνεύσουν, ενώ η υπεύθυνη πωλήσεων που έχει άλλες επαγγελματικές φιλοδοξίες και βρίσκει μονότονη την εργασία της πιθανόν να κοστίσει πελατεία, χρήματα και το καλό όνομα του εργοδότη της. Είναι σημαντικό βέβαια να έχουμε υπόψη μας ότι η προσωπικότητα και η σοβαρότητα των προβλημάτων καθορίζουν και τον τρόπο αντιμετώπισης και αντίδρασης, γι αυτό και δε μπορούμε να γενικεύουμε για όλους τους ανθρώπους. Σε κάποιες περιπτώσεις ικανοποιητικές λύσεις και επιλογές μπορούν να είναι: Αλλαγές συνθηκών εργασίας όταν αυτό είναι εφικτό (π.χ. μισθός, άδεια, ωράριο, φύση εργασίας καθήκοντα, συνεργασίες). Η απόλυση είναι μια επιλογή σχεδόν αδύνατη στον κρατικό τομέα αν και η συμπεριφορά του εργαζόμενου μπορεί να έχει ήδη κοστίσει σοβαρά και η απόλυση να προκαλέσει περαιτέρω προβλήματα (στον ίδιο, τον εργοδότη και τους πελάτες του). Συνεχιζόμενη εκπαίδευση για τόνωση ενδιαφέροντος και βελτίωση της ποιότητας εργασίας Σεμινάρια και εργαστήρια εργασιακών σχέσεων για καλύτερη επικοινωνία (αν όλοι συμμετέχουν και αν ενδιαφέρονται να μάθουν, να εκφραστούν ανοιχτά και να επιλύσουν προβλήματα) 22

24 Εκδηλώσεις για σύσφιξη των σχέσεων του προσωπικού (ευχάριστες αλλά με μειωμένη αποτελεσματικότητα) Η ανάγκη για τις παραπάνω επιλογές αναγνωρίζεται συνήθως από τους περισσότερους εργοδότες, ανάλογα βέβαια με το πόσο σωστοί επαγγελματίες είναι και οι ίδιοι και πόσο μακροπρόθεσμη ή βραχυπρόθεσμη επαγγελματική αντίληψη έχουν (αν επενδύουν δηλαδή σήμερα για να αμειφθούν αύριο ή αδυνατούν να δουν τη συνολική εικόνα). Σε αρκετές περιπτώσεις τα παραπάνω μπορούν να είναι αρκετά ικανοποιητικά. Σε άλλες όμως περιπτώσεις χρειάζεται παρέμβαση και βοήθεια ειδικού, όταν τα προαναφερθέντα μέτρα αποτύχουν ή είναι ακατάλληλα για το συγκεκριμένο πρόβλημα. Για παράδειγμα ένας εργαζόμενος που αντιμετωπίζει πένθος, προβλήματα οικογενειακά, συζυγικά, υγείας, προσωπικά όπως η χαμηλή αυτοεκτίμηση και άλλα, είναι απίθανο να βοηθηθεί ιδιαίτερα από την αλλαγή καθηκόντων ή ένα εργαστήριο εργασιακών σχέσεων. Τέτοιες παρεμβάσεις έχουν συχνά το αντίθετο αποτέλεσμα: στην πρώτη περίπτωση, η παρέμβαση μπορεί να εκληφθεί ως υποβιβασμός και να δημιουργήσει περαιτέρω κατάθλιψη και ένταση. Στη δεύτερη, ο εργαζόμενος είναι απίθανο να συμμετάσχει ενεργά και επιπλέον μπορεί να νιώθει ότι εισπράττει αδιαφορία και έλλειψη κατανόησης και συμπαράστασης από το εργασιακό του περιβάλλον, κάτι που είτε οδηγήσει σε εκδικητικές είτε σε αποτραβηκτικές συμπεριφορές, θα έχει αναμφίβολα αντίκτυπο και στον ίδιο και στο αντικείμενο της εργασίας του. Οι αναποτελεσματικές ή λανθασμένες παρεμβάσεις μπορούν επιπλέον να επηρεάσουν και τους υπόλοιπους υπαλλήλους και τους πελάτες του εργοδότη, καθώς και το καλό του όνομα. Αυτό είναι αναμενόμενο, αφού η στάση του εργοδότη προς τους υπαλλήλους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες είτε σε προσωπικό είτε σε εργασιακό επίπεδο αποτελεί δείγμα της όλης του στάσης και οι υπόλοιποι υπάλληλοι και οι πελάτες του μπορούν να κρίνουν αν είναι κάποιος με τον οποίο θέλουν να συνεργάζονται και εμπιστεύονται ή όχι. Κάποιοι εμπλεκόμενοι μπορούν επίσης να επηρεαστούν πιο έντονα λόγω καλής ή κακής σχέσης με τον εργαζόμενο. Έτσι, μπορεί να αρχίσουν και οι ίδιοι να παρουσιάζουν εκδικητικές ή αποτραβηκτικές συμπεριφορές προς τον εργοδότη και / ή την εργασία (όπως μαζικές απεργίες ή ομαδικά λάθη και παραμέληση εργασίας), ή να εμπλακούν στις συγκρούσεις και προστριβές, που και πάλι θα κοστίσουν στην εργασιακή απόδοση. 23

25 Καταστάσεις όπως οι πιο πάνω μπορούν να αποβούν πολύ επιζήμιες σε προσωπικό συναισθηματικό επίπεδο, σε επίπεδο εργασιακών και προσωπικών σχέσεων, καθώς και στην ποιότητα της εργασίας, αλλά και με σοβαρό πολλές φορές οικονομικό κόστος για την ίδια την εταιρία / οργανισμό. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι οι εργαζόμενοι που αντιμετωπίζουν προβλήματα θα πρέπει με δικό τους χρονικό και οικονομικό κόστος να ζητήσουν επαγγελματική βοήθεια. Όπως είναι όμως ερευνητικά κατοχυρωμένο και γι αυτό εφαρμόζεται σε Ευρώπη και Αμερική, οι εργοδότες θα έπρεπε να προσφέρουν στους υπαλλήλους τους δωρεάν ψυχοθεραπευτική βοήθεια από επαγγελματίες ψυχολογικούς συμβούλους (counsellors) ή συμβουλευτικούς ψυχολόγους. Μερικοί λόγοι είναι: Σε κάποιες περιπτώσεις είναι εμφανώς υποχρέωση του εργοδότη, ειδικά όταν τα προβλήματα προέρχονται καθαρά από τον εργασιακό χώρο και / ή η βοήθεια χρειάζεται σε ομαδικό επίπεδο, π.χ. προβλήματα επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ συναδέλφων, προϊσταμένου υφισταμένου κ.ό.κ. Είναι αξιοσημείωτο ότι όσον αφορά τη σωματική ασφάλεια των εργαζομένων αυτή προνοείται στις σχετικές συμβάσεις για την ασφάλεια στην εργασία, ενώ δεν ισχύει το ίδιο για τη ψυχική υγεία στην Κύπρο. Η απουσία βοήθειας και παρέμβασης επιδεινώνει συνήθως τα προβλήματα και την ένταση, ενώ γίνεται συνήθως αντιληπτή από τον εργαζόμενο ως περαιτέρω αδιαφορία για αυτά που συμβαίνουν στο άτομο ή στην ομάδα. Η συναισθηματική φόρτιση, ο θυμός, η απογοήτευση (και κατά συνέπεια οι εκδικητικές και / ή αποτραβηκτικές συμπεριφορές) εντείνονται, ειδικότερα όταν τα προβλήματα οφείλονται καθαρά στην εργασία και ο εργαζόμενος αισθάνεται ότι «δεν αρκεί που του προκάλεσαν τα προβλήματα, χρειάζεται να θυσιάσει τώρα χρόνο και χρήμα για να λύσει τα προβλήματα που του δημιούργησαν». Σε κάποιες περιπτώσεις αναλόγως εσόδων, οικονομικών και άλλων υποχρεώσεων ο εργαζόμενος μπορεί να μην έχει ή να ταλαιπωρείται για να βρει το χρόνο και τους πόρους που χρειάζονται για να λάβει συμβουλευτική ψυχοθεραπευτική βοήθεια. Αυτό ισχύει συνήθως για χαμηλόμισθους και / ή με πολλά χρέη και αυξημένες οικογενειακές υποχρεώσεις υπαλλήλους. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο εργαζόμενος συνήθως δε ζητά καν την απαραίτητη 24

26 βοήθεια αφού του είναι τόσο δύσκολο, με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται η κατάσταση τόσο σε προσωπικό όσο και σε εργασιακό επίπεδο. Όταν η επαγγελματική βοήθεια παρέχεται από τον εργοδότη, αυτός κερδίζει σχεδόν αυτόματα το σεβασμό και τη συμπάθεια των υπαλλήλων του, οι οποίοι τον βλέπουν ως πιο σύγχρονο Ευρωπαίο, ανθρώπινο και υποστηρικτικό. Αυτό από μόνο του συντείνει στην εξομάλυνση οποιασδήποτε αρνητικής κατάστασης, ενώ παρέχει και στους εργαζόμενους περισσότερα κίνητρα για υψηλότερη απόδοση. Μια άλλη σημαντική διάσταση είναι ότι, παρέχοντας την απαραίτητη συμβουλευτική ψυχοθεραπευτική στήριξη για τους εργαζόμενους του, ο εργοδότης λειτουργεί και ως μοντέλο πρότυπο μίμησης από τους υπαλλήλους του. Με το να είναι ο ίδιος πιο υπεύθυνος εργοδότης βοηθά τους υπαλλήλους του (αν όχι όλους τους πλείστους) να είναι και οι ίδιοι πιο υπεύθυνοι. Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε και στην Κύπρο τη σπουδαιότητα και σοβαρότητα του ανθρώπινου παράγοντα, πώς μπορούμε να τον αξιοποιήσουμε θετικά αλλά και αρνητικά αφήνοντας προσωπικά και εργασιακά προβλήματα να επιδεινώνονται χωρίς παρέμβαση και έχοντας τελικά σοβαρό αντίκτυπο στην ποιότητα της εργασίας. Πολλοί εργοδότες ανησυχούν για το οικονομικό κόστος της παροχής επαγγελματικών ψυχολογικών υπηρεσιών στους υπαλλήλους τους. Είναι κατανοητό ότι δε χρειάζονται όλοι επαγγελματική στήριξη, ούτε σημαίνει ότι αυτή η στήριξη πρέπει να είναι μακροχρόνια, αλλά αντίθετα να δίνεται όπου και όση χρειάζεται. Με αυτά τα δεδομένα, όπως ισχύει και στο εξωτερικό και κατοχυρώνεται από διεθνείς έρευνες, τα οφέλη τέτοιων παροχών είναι πολύ περισσότερα από το κόστος, ακόμα και σε οικονομικό επίπεδο: ο εργαζόμενος που λαμβάνει στήριξη από τον εργοδότη του και είναι ψυχικά υγιής και ήρεμος μέσω της επαγγελματικής βοήθειας που λαμβάνει είναι και ο αποδοτικός, παραγωγικός και «κερδοφόρος» εργαζόμενος. Σε κάποιες περιπτώσεις ικανοποιητικές λύσεις και επιλογές μπορούν να είναι: - Αλλαγές συνθηκών εργασίας όταν αυτό είναι εφικτό (π.χ. μισθός, άδεια, ωράριο, φύση εργασίας καθήκοντα, συνεργασίες). - Η απόλυση είναι μια επιλογή σχεδόν αδύνατη στον κρατικό τομέα αν και η συμπεριφορά του εργαζόμενου μπορεί να έχει ήδη κοστίσει σοβαρά και η απόλυση 25

27 να προκαλέσει περαιτέρω προβλήματα (στον ίδιο, τον εργοδότη και τους πελάτες του). - Συνεχιζόμενη εκπαίδευση για τόνωση ενδιαφέροντος και βελτίωση της ποιότητας εργασίας - Σεμινάρια και εργαστήρια εργασιακών σχέσεων για καλύτερη επικοινωνία (αν όλοι συμμετέχουν και αν ενδιαφέρονται να μάθουν, να εκφραστούν ανοιχτά και να επιλύσουν προβλήματα) - Εκδηλώσεις για σύσφιξη των σχέσεων του προσωπικού (ευχάριστες αλλά με μειωμένη αποτελεσματικότητα) Η ανάγκη για τις παραπάνω επιλογές αναγνωρίζεται συνήθως από τους περισσότερους εργοδότες, ανάλογα βέβαια με το πόσο σωστοί επαγγελματίες είναι και οι ίδιοι και πόσο μακροπρόθεσμη ή βραχυπρόθεσμη επαγγελματική αντίληψη έχουν (αν επενδύουν δηλαδή σήμερα για να αμειφθούν αύριο ή αδυνατούν να δουν τη συνολική εικόνα). Το εργασιακό στρες εμφανίζεται όταν αντιλαμβανόμαστε ότι οι απαιτήσεις στις οποίες πρέπει να ανταποκριθούμε είναι μεγαλύτερες από τις δυνατότητές μας. Όταν το στρες είναι έντονο και διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, αρχίζει να μας καταβάλει με συνέπεια να αναπτύσσονται διάφορα συμπτώματα που μας προειδοποιούν ότι κάτι δεν πάει καλά. Τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα (προμηνύματα) είναι τα ακόλουθα : έντονος εκνευρισμός, ανησυχία, ανασφάλεια, δυσκολίες στον ύπνο, διαταραχές μνήμης, τρέμουλο στα χέρια, πονοκέφαλοι, ασυνήθιστα σφιγμένοι μύες (ιδιαίτερα του λαιμού), ναυτία, ταχυκαρδία, έντονη εφίδρωση, ζαλάδα, τάσεις λιποθυμίας, κ.ά.. Οι λόγοι για τους οποίους εμφανίζονται υψηλά επίπεδα εργασιακού στρες ιδιαίτερα τις δυο τελευταίες δεκαετίες είναι αρκετοί. Ο εργασιακός χώρος πλέον απαιτεί υψηλή αποδοτικότητα και παραγωγικότητα. Ο εργαζόμενος δρα υπό συνθήκες οι οποίες είναι αρκετά πιεστικές. Επιπλέον, στη σύγχρονη πραγματικότητα η εργασία αποτελεί το μέσο για την αποδοχή και την αναγνώριση του ενήλικου ατόμου, γι αυτό και παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή του. Η σπουδαιότητα της εργασίας γίνεται πιο εύκολα αντιληπτή αν σκεφτεί κανείς τα υψηλά επίπεδα ανεργίας και τις επιπτώσεις της στη ζωή του ατόμου. 26

28 Οι παράγοντες που προκαλούν στρες δεν είναι ίδιοι για όλους. Αυτό που προκαλεί στρες σε ένα άτομο μπορεί να μην προκαλεί σε ένα άλλο. Το κάθε άτομο αντιδρά στο στρες με διαφορετικό τρόπο. Οι παράγοντες λοιπόν, που προκαλούν στρες στο χώρο της εργασίας μπορούν να ταξινομηθούν στις παρακάτω κατηγορίες: Περιβαλλοντικές συνθήκες. Παράγοντες όπως ο κακός φωτισμός, τα υψηλά επίπεδα θορύβου, ο ανεπαρκής εξαερισμός του χώρου, η κακή αρχιτεκτονική και εργονομική διευθέτηση του χώρου κ.ά. έχει βρεθεί ότι επιβαρύνουν σημαντικά την υγεία των εργαζομένων και συνιστούν συχνά σημαντική αιτία για την πρόκληση ατυχημάτων. Εργασιακές παράμετροι, όπως πρόγραμμα εργασίας, νυχτερινή βάρδια, εργασιακή και επαγγελματική ανασφάλεια, πιθανότητα μείωσης της αμοιβής ή των ωρών εργασίας, υποβάθμιση της εργασιακής θέσης. Παράγοντες που αφορούν την ίδια την εργασία Ο φόρτος εργασίας είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που προκαλούν στρες. Έχει βρεθεί ότι οι εργαζόμενοι που είναι υποχρεωμένοι να δουλεύουν περισσότερες ώρες και έχουν ταυτόχρονα πολλά καθήκοντα καταφεύγουν συχνότερα σε επιβλαβείς για την υγεία συνήθειες (κάπνισμα, χρήση αλκοόλ, κ.ο.κ.) και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αρρωστήσουν σε σύγκριση με τους εργαζόμενους που δεν έχουν υπερβολικό φόρτο εργασίας. Σύγκρουση ρόλων και ασάφεια ρόλων. Ως σύγκρουση ρόλων ορίζεται η συνθήκη κατά την οποία ο εργαζόμενος λαμβάνει αντικρουόμενα και ασαφή μηνύματα σε σχέση με τα καθήκοντα της εργασίας του από διαφορετικά κάθε φορά άτομα. Ως ασάφεια ρόλων ορίζεται η συνθήκη κατά την οποία ο εργαζόμενος δε γνωρίζει επακριβώς ποια είναι τα καθήκοντά του στο πλαίσιο της εργασίας του και ποια τα κριτήρια αξιολόγησής της Η μη δυνατότητα λήψης πρωτοβουλιών στην εργασία προκαλεί μείωση της ικανοποίησης και αύξηση του ποσοστού απουσιών από την εργασία. Παράγοντες που αφορούν τις διαπροσωπικές σχέσεις στον εργασιακό χώρο. Οι εργαζόμενοι που εξαιτίας της φύσης της εργασίας τους δεν είναι σε θέση να επικοινωνούν με τους συναδέλφους τους συνήθως δεν είναι ικανοποιημένοι από τη δουλειά τους. 27

29 Σήμερα υπάρχουν αρκετά ερευνητικά δεδομένα, τα οποία δείχνουν ότι το στρες επιδρά αρνητικά όχι μόνο στην ποιότητα της εργασίας ή στο επίπεδο παραγωγικότητας και ασφάλειας, αλλά και στην υγεία των εργαζομένων. (http://www.dimokratiki.org/) Η εταιρική αυτοεκτίμηση είναι ο βαθμός στον οποίο οι υπάλληλοι νιώθουν αξιόλογοι και σημαντικοί αποδεκτοί. Η πλαστικότητα συμπεριφοράς προβλέπει ότι οι υπάλληλοι με χαμηλή αυτοεκτίμηση υπόκεινται σε μεγαλύτερη επιρροή από εξωτερικά και κοινωνικά υπονοούμενα και ανταποκρίνονται περισσότερο από επιπτώσεις περιστάσεων όπως συναναστροφές με συνομήλικους, εργασιακό άγχος και στήριξη προϊσταμένων. Τέτοιοι υπάλληλοι βασίζονται περισσότερο σε συμβάντα σο χώρο εργασίας για να καθορίζουν τις απόψεις τους, τα συναισθήματα τους, και τις πράξεις τους. Για παράδειγμα, ο Mossholder και οι άλλοι συμπέραναν ότι οι παράγοντες άγχους είχαν αρνητικό αντίκτυπο στην επαγγελματική ικανοποίηση σε χαμηλής αυτοεκτίμησης νοσηλεύτριες. Κάποιες μελέτες έδειξαν ότι η υψηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να κατεβάσει τις σωματικές της εργασιακής πίεσης. Κατ ουσιαν, αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η αυτοεκτίμηση μπορεί να «μονώσει» το άτομο από το ερμηνεύει αρνητικά τους παράγοντες άγχους και μπορεί παρέχει αποτελεσματικές αντιδράσεις. (Schaubroeck and Merritt, 1997) Η ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ Η εξασφάλιση καλού εργασιακού περιβάλλοντος και καλής ποιότητας εργασιακής ζωής απασχολεί σήμερα όλο και περισσότερο τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς που επιθυμούν να προσελκύσουν και να διακρατήσουν εργαζομένους με προσόντα, ικανότητες και διάθεση για απόδοση. Μια σειρά από παράγοντες επηρεάζουν και μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα της εργασιακής ζωής όπως: 28

30 Ευχάριστο εργασιακό περιβάλλον. Ικανοποιητικές συνθήκες εργασίας. Εργασία ανάλογη με τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντα του εργαζομένου. Ευκαιρίες για επαγγελματική ανάπτυξη μέσω εκπαίδευσης και κατάρτισης. Δίκαιη μεταχείριση σε θέματα αμοιβών και προαγωγών. Ευκαιρίες για ανάπτυξη σχέσεων και ομαδικού πνεύματος με συναδέλφους. Υποστήριξη από προϊσταμένους, αναγνώριση προσπαθειών και δυνατότητα συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων. Μέριμνα και κατάλληλες πολιτικές για εναρμόνιση ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή (work/life balance). Το τελευταίο αποτελεί έναν παράγοντα ζωτικής σημασίας και συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες όσων επιχειρήσεων επιθυμούν και χαρακτηρίζονται ως «εξαιρετικοί εργοδότες». Τα προγράμματα εναρμόνισης εργασιακής και προσωπικής ζωής έχουν ιδιαίτερη σημασία για εκείνους τους εργαζόμενους που έχουν αυξημένες οικογενειακές υποχρεώσεις, όπως γονείς με μικρά παιδιά. Σήμερα στην Ε.Ε. η σύγκρουση ανάμεσα στην οικογενειακή και την επαγγελματική ζωή των εργαζομένων είναι πιο ισχυρή, ειδικά όταν πρόκειται για γονείς που διαθέτουν υψηλά προσόντα και είναι εξ ολοκλήρου αφοσιωμένοι στην επαγγελματική ζωή ή γενικότερα για τις ονομαζόμενες οικογένειες διπλής σταδιοδρομίας (dual career families). Σύμφωνα με εμπειρικές έρευνες, ενώ οι δυο σύντροφοι αναγνωρίζουν μια σειρά πλεονεκτημάτων στην ύπαρξη οικογένειας διπλής σταδιοδρομίας όπως μεγαλύτερο οικογενειακό εισόδημα, μεγαλύτερος αυτοσεβασμός, εκτίμηση από τον/την σύντροφο και καλύτερη κατανομή των υποχρεώσεων του σπιτιού την ίδια στιγμή μνημονεύουν μια σειρά σημαντικών μειονεκτημάτων. Αυτά αφορούν στη σύγκρουση ρόλων, διάφορες πικρίες, παράπονα, προκαταλήψεις και εξωτερικές κοινωνικές πιέσεις και κυρίως το φόρτο εργασίας, το άγχος, την έλλειψη χρόνου και τις δυσκολίες συντονισμού των υποχρεώσεων. Τα πιο σοβαρά προβλήματα αφορούν στο συμβιβασμό εργασίας, οικογένειας και συντροφικότητας. 29

31 Για την αντιμετώπιση των ανωτέρω προβλημάτων, σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. έχουν αναπτυχθεί πολιτικές συμφιλίωσης εργασίας και οικογένειας άλλοτε στα πλαίσια του Νόμου, άλλοτε με την πρωτοβουλία μεγάλων επιχειρήσεων και άλλοτε με τη βοήθεια μη κυβερνητικών οργανώσεων που στοχεύουν κυρίως στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης σε θέματα, όπως η αλόγιστη παράταση του ωραρίου των στελεχών, ο ρόλος του πατέρα κ.λπ. Οι φιλικές προς την οικογένεια πολιτικές περιλαμβάνουν κυρίως τη διευθέτηση και την ευελιξία του εργασιακού χρόνου και τη μέριμνα για τη φύλαξη των παιδιών. Συγκεκριμένα προτείνονται: Ευελιξία στο ωράριο άφιξης και αναχώρησης από την εργασία (flexitime). Μερική απασχόληση με δυνατότητα επανόδου στην πλήρη απασχόληση. Διευθέτηση ωρών εργασίας σε ετήσια βάση (annualization of working hours). Εργασία από το σπίτι σε συνδυασμό με κάποιες ημέρες στο γραφείο (hotdesking). Τηλε-εργασία (tele-working). Συμπιεσμένη εβδομάδα 4 ημερών (compressed week). Ωράριο εργασίας παράλληλο με αυτό του σχολείου. Κατανομή θέσης σε 2 εργαζόμενους (job sharing). Δυνατότητα διακοπής εργασίας με δικαίωμα επανόδου για ανατροφή παιδιών. Υπηρεσίες υποστήριξης σε εργαζόμενους με οικογενειακές υποχρεώσεις, όπως παιδικοί σταθμοί σε χώρους εργασίας, έτοιμο φαγητό, υπηρεσίες σιδερώματος και καθαριστηρίου κ.λπ. Παιδικές κατασκηνώσεις. Βραβεύσεις παιδιών υπαλλήλων για σχολικές επιδόσεις κ.λπ. Παράλληλα με τις ανωτέρω πολιτικές, που εφαρμόζονται κυρίως από μεγάλες επιχειρήσεις/οργανισμούς, υπάρχει μια σειρά νομοθετικών ρυθμίσεων που στοχεύουν στην εναρμόνιση οικογένειας/εργασίας. Συνοπτικά θα αναφέρουμε ορισμένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα χωρών της Ε.Ε. 30

32 Βρετανία: Προγράμματα εκπαίδευσης εργοδοτών για φιλικές πολιτικές προς εργαζομένους με οικογενειακές υποχρεώσεις. Ευαισθητοποίηση εργοδοτών σε θέματα τήρησης ωραρίων. Γαλλία: Φορολογικές απαλλαγές για παππούδες/γιαγιάδες που φροντίζουν εγγόνια. Εκστρατεία (du temps pour vivre) για ίση κατανομή οικογενειακών υποχρεώσεων στο σπίτι και για αύξηση πατρικής άδειας. Δανία: Εθελούσια έξοδος με εξασφαλισμένη επάνοδο και ταυτόχρονη πρόσληψη μαθητευόμενου. Ολλανδία: Νομοθεσία που συνδυάζει ευελιξία με εξασφάλιση απασχόλησης (flexicurity). Ιταλία: Οικονομικά κίνητρα σε επιχειρήσεις που επιτυγχάνουν συλλογικές συμβάσεις που προβλέπουν ευέλικτες πρακτικές απασχόλησης για γονείς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ Η μέση συμμετοχή των Ελληνίδων γυναικών στην απασχόληση περιορίζεται στο 40%, έναντι του 53% που αποτελεί το μέσο όρο της Ευρώπης των 15. Οι γυναίκες στη χώρα μας εμφανίζουν ποσοστό ανεργίας πολύ υψηλότερο από αυτό των ανδρών, ενώ η μερική απασχόληση εμφανίζει τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ε.Ε. Οι εργαζόμενοι δεν επιθυμούν τη μερική απασχόληση, κυρίως λόγω του πολύ χαμηλού επιπέδου των αμοιβών, ενώ πιστεύουν ότι οι μερικώς απασχολούμενοι έχουν μειωμένα εργασιακά δικαιώματα. Οι Έλληνες εργαζόμενοι, όμως, έρχονται δεύτεροι στο βαθμό δυσκολίας που συναντούν στην εναρμόνιση των οικογενειακών με τις εργασιακές τους υποχρεώσεις ενώ οι Έλληνες άνδρες κατέχουν τη δεύτερη θέση στο φόρτο της μέσης εβδομαδιαίας απασχόλησης με 44,6 ώρες εβδομαδιαίως. 31

33 Είναι προφανές πως στη χώρα μας οι γυναίκες, συχνά λόγω του γεγονότος ότι έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις, έχουν μειωμένες ευκαιρίες απασχόλησης, ενώ οι δυνατότητες μερικής απασχόλησης δεν είναι ελκυστικές λόγω των χαμηλών αποδοχών. Παράλληλα, οι άνδρες φαίνεται να υπεραπασχολούνται και να συμμετέχουν σε πολύ περιορισμένο βαθμό στα βάρη για τη φροντίδα της οικογένειας. Εναρμόνιση Οικογένειας και Εργασίας στην Ελλάδα. Ως σήμερα, το θέμα «οικογένεια-εργασία» αντιμετωπίζεται με ασφαλιστική και συνταξιοδοτική κάλυψη και με τη συμμετοχή ορισμένων εργοδοτών στα έξοδα των βρεφονηπιακών σταθμών. Οι εργαζόμενοι γονείς είτε στο δημόσιο, είτε στον ιδιωτικό τομέα, δικαιούνται επιδομάτων για την οικογένεια και τα παιδιά, τα οποία καταβάλλονται στον γονέα ανεξαρτήτως φύλου. Τα τελευταία χρόνια, η συμμετοχή του Δημόσιου Τομέα και των επιχειρήσεων στις οικογενειακές πολιτικές και η ανάλογη ευαισθητοποίηση των εργοδοτών παρουσιάζεται έντονη σε πολλές ΔΕΚΟ, Τράπεζες και μεγαλύτερες επιχειρήσεις που διαθέτουν, ή καλύπτουν, τα έξοδα παιδικού σταθμού και θερινών κατασκηνώσεων. Επίσης στα ζευγάρια διπλής σταδιοδρομίας, η ανάγκη για συνυπηρέτηση των συζύγων στην ίδια περιοχή, όπως και η ταυτόχρονη παροχή της ετήσιας άδειας, αντιμετωπίζονται θετικά. Όμως τα μέτρα αυτά αποτελούν περιορισμένο φαινόμενο για τη συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων που απασχολούνται στον Ιδιωτικό Τομέα. Γενικώς το ισχύων σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και πρόνοιας ούτε επαρκές, ούτε αποτελεσματικό μπορεί να θεωρηθεί, δεδομένου ότι περιορίζεται σε οικονομικά επιδόματα και φορολογικές ελαφρύνσεις. Σχετικά, δε, με την απασχόληση των νέων σήμερα εμφανίζεται η εξής εικόνα: υπάρχει ένα ποσοστό νέων με υψηλά προσόντα, με πανεπιστημιακές και μεταπτυχιακές σπουδές, που βρίσκει απασχόληση με προοπτικές γρήγορης εξέλιξης. Οι απαιτήσεις, όμως, της εργασίας πολλές φορές είναι πολύ υψηλές, ενώ υψηλά είναι και τα επιτεύγματα και η εργασιακή ικανοποίηση που τα συνοδεύει. Σαν αποτέλεσμα, 32

34 οι νέοι αυτοί σε αρκετά υψηλό ποσοστό γυναίκες περνούν ώρες στην εργασία τους και αναβάλλουν επ αόριστον τη δημιουργία οικογένειας. Από την άλλη πλευρά υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό νέων που, λόγω ανεργίας ή χαμηλών αποδοχών, δεν έχει τους απαραίτητους πόρους για να προχωρήσει σε δημιουργία οικογένειας και την απόκτηση παιδιών. Αυτό έχει οδηγήσει τη χώρα σε θεαματική μείωση του ποσοστού γεννήσεων, με αποτέλεσμα τη συνεχή γήρανση του πληθυσμού. Στην Ελλάδα αρκετές πολιτικές ρυθμίσεις που περιόριζαν τη λειτουργία της αγοράς εργασίας έχουν ήδη αρθεί. Πιστεύουμε ότι, όπως συνέβη και στις άλλες χώρες της Ε.Ε., η καλύτερη διευθέτηση στο χρόνο εργασίας μπορεί να βοηθήσει την οικονομία να προχωρήσει. Μεγαλύτερη ευελιξία στα ωράρια, δυνατότητες μερικής απασχόλησης, απασχόληση χωρίς καθημερινή μετάβαση στο χώρο της δουλειάς, διακοπές καριέρας για αντιμετώπιση οικογενειακών υποχρεώσεων, είναι όλα λύσεις που, αν μελετηθούν και εφαρμοστούν με ευελιξία, μπορούν και την ανεργία να περιορίσουν και τη δημιουργία οικογένειας να ενθαρρύνουν. Απαραίτητη, όμως, είναι η σωστή και οργανωμένη διαχείριση των ανθρωπίνων πόρων από ειδικά τμήματα στελεχωμένα με έμπειρα άτομα με ευαισθησία στα κοινωνικά θέματα και γνώση όλων των εναλλακτικών λύσεων που προσφέρονται. Εξαιρετικά ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι στη χώρα μας ορισμένες επιχειρήσεις δείχνουν να ευαισθητοποιούνται προς την κατεύθυνση των αναγκών των εργαζομένων και της ανάγκης για μια σύγχρονη πολιτική στη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Κύριοι άξονες αυτής της πολιτικής δεν μπορεί παρά να είναι και η ενίσχυση των μέτρων που βοηθούν στην επίτευξη εναρμόνισης ανάμεσα στην εργασία και την οικογένεια.( Τα χαμηλής αυτοεκτίμησης άτομα μπορεί να ενεργούν με ποιο παθητικό τρόπο λόγω των ανασφαλειών στην ικανότητα τους να επηρεάζουν το περιβάλλον τους, της επιθυμίας να συμμορφώνονται στις κοινωνικές προσδοκίες, και της υψηλότερης τάσης τους να επιτρέπουν την αυτοκριτική και την αρνητική ανταπόδοση. Συνεπώς, η αυτοεκτίμηση θα μπορούσε να βελτιώσει το αντίκτυπο που έχει η εναρμόνιση με 33

35 το εργασιακό άγχος πάνω στις εργασιακές συμπεριφορές. Ένα άτομο με υψηλή αυτοεκτίμηση θα πρέπει να επηρεάζεται λιγότερο από την εναρμόνιση με το εργασιακό άγχος διότι επηρεάζεται λιγότερο και αντιμετωπίζει αποτελεσματικότερα το περιβάλλον. Συνεπώς η διεύθυνση της εταιρείας μπορεί να μην δει την ανάγκη για παρεμβάσεις για να καταφέρει μια εναρμόνιση με το εργασιακό άγχος σε καταστάσεις όπου ένας υπάλληλος επιδεικνύει υψηλή αυτοεκτίμηση Είναι επίσης πιθανό η αυτοεκτίμηση να δρα ως μεταβλητής (μεσάζοντας) στην σχέση ανάμεσα στην εναρμόνιση με το εργασιακό άγχος και στις εργασιακές συμπεριφορές, αντί ως μετριαστής. Μια μεσολαβητική σχέση προβάλλει μια επιμήκη αλυσιδωτή σχέση που γίνεται αφορμή και για άλλα, ότι δηλαδή η εναρμόνιση με το εργασιακό άγχος έχει βασική επίπτωση στην εργασιακή ικανοποίηση και στην εταιρική αφοσίωση. Κάποιες μελέτες που εξέτασαν την αυτοεκτίμηση ανακάλυψαν αρνητική σχέση ανάμεσα στους δυο αυτούς μεταβλητούς παράγοντες. Άλλες μελέτες που εξέτασαν την αυτοεκτίμηση σαν βασική προϋπόθεση στις εργασιακές συμπεριφορές ανακάλυψαν μια θετική σχέση ανάμεσα τους. Μελετώντας την αυτοεκτίμηση ως μεσολαβητή ανάμεσα στην εργασιακή πίεση και στο προσδόκιμο επιτυχίας, ο Αbel ασχολήθηκε και με προϋπάρχουσες και με μετέπειτα σχέσεις και απεφάνθη ότι το υψηλότερο εργασιακό άγχος συσχετιζόταν με αρνητικές συμπεριφορές όταν η αυτοεκτίμηση χρησιμοποιείτο ως μεσολαβητής της σχέσης ανάμεσα στο εργασιακό άγχος και στο προσδόκιμο επιτυχίας. Συνεπώς η κακή εναρμόνιση με το εργασιακό άγχος μπορεί και να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην αυτοεκτίμηση η οποία με την σειρά της μπορεί να προκαλέσει άσχημες συμπεριφορές, ενώ η καλή εναρμόνιση με το εργασιακό άγχος μπορεί να αυξήσει την αυτοεκτίμηση και να επιφέρει θετικές συμπεριφορές. (Abel, 1996) Είναι αλήθεια ότι σήμερα ένα νέο αίτημα των εργαζόμενων και παράλληλα σημαντικός παράγοντας για τη διατήρηση της ψυχικής τους υγείας είναι η εναρμόνιση της προσωπικής και επαγγελματικής ζωής. Η αυξημένη είσοδος των γυναικών στην εργασία άλλαξε ριζικά τη δομή της οικογένειας με αποτέλεσμα την επιβάρυνση των ρόλων και στα δύο φύλα. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες καλούνται, πλέον, να αναλάβουν νέους ρόλους, οι οποίοι με τη σειρά τους προκαλούν 34

36 σύγκρουση ανάμεσα στους δύο τομείς, την εργασία και την οικογένεια (φαινόμενο γνωστό ως Work-Family Conflict). Συνεπώς, τα άτομα βιώνουν όχι μόνο τη σύγκρουση αλλά και όλες τις αρνητικές επιπτώσεις που αυτή μπορεί να έχει στην προσωπική και εργασιακή τους ζωή καθώς και την ψυχική τους ισορροπία. Ερευνητικά δεδομένα αποκαλύπτουν την ύπαρξη στενής σχέσης μεταξύ της επαγγελματικής και συζυγικής εξουθένωσης με αποτέλεσμα οι εμπειρίες από τον εργασιακό χώρο να μεταφέρονται και να παρεμβαίνουν στον οικογενειακό και αντίστροφα. Πρόσφατες μελέτες υποστήριξαν ότι οι αρνητικές εμπειρίες από το εργασιακό περιβάλλον επηρεάζουν την αίσθηση ευεξίας του κάθε συντρόφου, και συνεπώς τη συζυγική σχέση. Το άτομο, βιώνοντας εξουθένωση στην εργασία, συχνά απομονώνεται, χάνει την εμπιστοσύνη του στους συναδέλφους και έχει υπέρμετρες απαιτήσεις από το σύντροφό του. Τα συναισθήματα της απογοήτευσης μεταφέρονται στο γάμο προκαλώντας συγκρούσεις στη σχέση του ζευγαριού. Συχνά, τα άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο γάμο τους, είναι πιθανόν να επενδύουν πολύ χρόνο και ενέργεια στη δουλειά, βρίσκοντάς την σαν μια διέξοδο στα προσωπικά τους προβλήματα. Στην περίπτωση βέβαια που τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως τα περίμεναν και η οικογένεια δεν μπορεί να τους στηρίξει, απογοητεύονται πλήρως. Σε εργαζόμενους όπου η σύγκρουση εργασίας-οικογένειας είναι έντονη, το φαινόμενο της επαγγελματικής εξουθένωσης παρατηρείται ακόμη περισσότερο. Αυτά τα άτομα βιώνουν έντονο εργασιακό άγχος, είναι λιγότερο ευχαριστημένα από τη δουλειά τους, με τακτικές απουσίες ή αργοπορίες. Συχνά παρουσιάζουν παραίτηση από κάθε είδους επαγγελματική αλλά και οικογενειακή υποχρέωση, με συνέπεια να μειώνεται σημαντικά η εργασιακή τους απόδοση, ενώ στο πλαίσιο της οικογενειακής τους ζωής αποτελούν τους «παρόντες αλλά απόντες» γονείς και συντρόφους. Το στρες και η υπερκόπωση επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική τους υγεία, εμφανίζοντας υψηλά επίπεδα κατάθλιψης. (www.hrpro.gr/default) 35

37 Ίσες ευκαιρίες εξέλιξης ανεξαρτήτως φύλου (www.justgrads.gr) 36

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙ ΗΣ Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙ ΗΣ Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΑΓΧΟΣ - STRESS 1 Άγχος - Απόπειρα ορισμού! Το εργασιακό άγχος και γενικά το στρες αναφέρεται στη δυσμενή αντίδραση των ανθρώπων μετά από υπερβολική πίεση ή άλλης μορφής απαίτησηστην οποία υποβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνδροµο «Mobbing» στην Εργασία

Το σύνδροµο «Mobbing» στην Εργασία Το σύνδροµο «Mobbing» στην Εργασία Ο όρος mobbing προέρχεται από την αγγλική λέξη mob που σημαίνει επιτίθεµαι, περικυκλώνω, ενοχλώ και εκφράζει σήµερα τη συστηματική ψυχολογική επίθεση και στρατηγική περιθωριοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) Μιλτιάδης Δεληχάς μέλος Ομάδας Εργασίας της SLIC Επιθεωρητής Ασφάλειας & Υγείας στην Εργασία Ακτινοφυσικός MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ

Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ Ευρωπαϊκή Εκστρατεία για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία 2014-2015 Hilton Park, Λευκωσία,10/09/2015 Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ Η έρευνα διεξήχθη από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 2 μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Ένα σύνολο μη γνωστικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ Μια µατιά στην διαχείριση µ η χ ρ η του χρόνου η ημέρα είναι ατελείωτη, για εκείνον που γνωρίζει πώς να την εκτιμά και να την εκμεταλλεύεται GOETHE H επιτυχία είναι μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Γεράσιμος Νοταράς, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΘΕΑ Η διεθνής οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

CISM in Air Traffic Control. An Introduction to Critical Incident Stress Management CISM

CISM in Air Traffic Control. An Introduction to Critical Incident Stress Management CISM 1 CISM in Air Traffic Control An Introduction to Critical Incident Stress Management CISM Ατύχημα San Diego 1978 2 Ατύχημα Chicago 1979 3 Ατύχημα Air Florida, Washington 1982 4 Ατύχημα Sioux City 19-7-

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συμβουλευτικής. Εργασιακό άγχος

Θέματα Συμβουλευτικής. Εργασιακό άγχος Θέματα Συμβουλευτικής Εργασιακό άγχος Ιούνιος 2015 Εργασιακό άγχος της Μίτση Σχοινά, κλινικής ψυχολόγου Το εργασιακό άγχος είναι ένα ζήτημα προτεραιότητας και αυξανόμενης σημασίας για την υγεία και την

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανισότητα μεταξύ όλων των εργαζομένων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Το Άγχος στην εφηβεία

Το Άγχος στην εφηβεία Το Άγχος στην εφηβεία Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΤΗ ΕΚΠΟΝΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ Β 2 ΤΑΞΗΣ : ΚΕΡΜΠΙΖΙ ΦΑΤΜΙΡΑ, ΜΑΓΝΗΣΑΛΗ ΑΘΑΝΑΣΙΟ, ΜΑΖΑΡΑΚΑ ΙΩΑΝΝΑ, ΜΑΥΡΟΜΟΥΣΤΑΚΑΚΗ ΧΡΗΣΤΟ, ΜΕΡΛΟ ΑΝΤΩΝΗ, ΜΟΥΡΓΕΛΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ, ΜΠΑΝΟ ΚΩΝ/ΝΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον:

Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον: EXECUTIVE MBA Προπαρασκευαστικό Μάθηµα στις Επιστήµες Συµπεριφοράς Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον: Προσδιοριστικοί Παράγοντες, Αίτια, Αποτελέσµατα Ζωή Σ. ηµητριάδη, Ph.D. 1 Ανθρώπινη Συµπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη Prof. George Ikkos Dr. Susie Lingwood Απόδοση: Επιμέλεια: Καλλιόπη Νικολάου Ειδικ. Ψυχίατρος Στάθης Παναγούλιας Ψυχίατρος-Δ/ντής Ε.Σ.Υ. Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Το

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

«Περισσότερα ψηφιακά προϊόντα και υπηρεσίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης» Αθήνα, 7 Μαΐου 2014

«Περισσότερα ψηφιακά προϊόντα και υπηρεσίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης» Αθήνα, 7 Μαΐου 2014 ΟΜΙΛΙΑ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΡΒΑΝΙΤΟΖΗΣΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ «Περισσότερα ψηφιακά προϊόντα και υπηρεσίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης» Αθήνα, 7 Μαΐου 2014 Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ Γουρνάκης Δ. Παναγιώτης (Α.Μ.: 5268) Επιβλέπων Καθηγητής: Καθηγητής Μ. Χαλικιάς Α.Τ.Ε.Ι ΠΕΙΡΑΙΑ Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων νοείται το σύνολο των ενεργειών, στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα