ΔΙΑΓΝΩΣΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΓΛΑΤΚΩΜΑΣΙΚΗ ΝΕΤΡΟΠΑΘΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΑΓΝΩΣΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΓΛΑΤΚΩΜΑΣΙΚΗ ΝΕΤΡΟΠΑΘΕΙΑ"

Transcript

1 ΔΙΑΓΝΩΣΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΓΛΑΤΚΩΜΑΣΙΚΗ ΝΕΤΡΟΠΑΘΕΙΑ Γηώξγνο Ν. Μαγθνπξίηζαο Σκήκα Γιαπθώκαηνο, Ννζνθνκείν «Εξπζξόο ηαπξόο» Ζ δηεξεύλεζε, ηνπ γιαπθώκαηνο μεθηλάεη από ηε ζηηγκή πνπ βξεζεί απμεκέλε ε ελδνθζάικηα πίεζε (ΔΟΠ), ή παξαηεξεζεί βπζνζθνπηθά ύπνπηε θνίιαλζε ηεο νπηηθήο ζειήο. Πξσηαξρηθό ζθνπό ηεο πεξαηηέξσ νθζαικνινγηθήο εμέηαζεο απνηειεί ε αλεύξεζε ησλ αηηίσλ πνπ πξνθαινύλ ππεξηνλία θαη γιαπθσκαηηθή βιάβε ζην νπηηθό λεύξν. Με ηελ εμέηαζε ηνπ πξνζζίνπ εκηκνξίνπ ζηε ζρηζκνεηδή ιπρλία, κε ηε ιεπηνκεξή βπζνζθόπεζε θαη κε ηε γσληνζθνπία είλαη δπλαην λα απνθαιπθζνύλ επξήκαηα, πνπ πξνθαινύλ δεπηεξνπαζέο γιαύθσκα ή γιαύθσκα θιεηζηήο γσλίαο. Δθόζνλ απνθιεηζηνύλ αηηηνινγηθά απηνί νη ηύπνη γιαπθώκαηνο, ηόηε ε ππνςία ζηξέθεηαη πξόο ηελ θαηεύζπλζε ηνπ πξσηνπαζνύο γιαπθώκαηνο αλνηθηήο γσλίαο (ρξνλίνπ απινύ γιαπθώκαηνο). Ζ δηάγλσζε ηνπ ηύπνπ γιαπθώκαηνο θαζνξίδεη θαη ηελ πεξαηηέξσ αγσγή. Ζ δηάγλσζε θαη ε παξαθνινύζεζε ηνπ ρξνλίνπ απινύ γιαπθώκαηνο (ΦΑΓ) ή γιαπθσκαηηθήο νπηηθνπάζεηαο (όξνο πνπ πεξηιακβάλεη γιπθώκαηα θπζηνινγηθώλ θαη πςειώλ πηέζεσλ) βαζίδεηαη θπξίσο ζηε κέηξεζε ηεο ΔΟΠ κε ηελ ηνλνκεηξία, ζηε κειέηε ηεο νπηηθήο ζειήο κε δηάθνξεο εμεηαζηηθέο κεζόδνπο θαη ζηνλ έιεγρν ησλ νπηηθώλ πεδίσλ κε ηελ πεξηκεηξία, θαη επί νξηαθώλ επξεκάησλ ζηε ζπλεθηίκεζε νξηζκέλσλ παξαγόλησλ θηλδύλνπ. Παξάγνληεο θηλδύλνπ Τν ρξόλην απινύλ γιαύθσκα νξίδεηαη σο κία εμειηζζόκελε λεπξνπάζεηα πνιππαξαγνληηαθήο αηηηνινγίαο πνπ νθείιεηαη ζηνλ πξννδεπηηθό ζάλαην ησλ γαγιηαθώλ θπηηάξσλ θαη έρεη σο ζπλέπεηα ραξαθηεξηζηηθή βιάβε ηνπ νπηηθνύ λεύξνπ θαη απώιεηα ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ. Σηελ εηθόλα θαίλνληαη ηππηθά ηνμνεηδή θαη παξάθεληξα ζθνηώκαηα κε ξηληθή ζηέλσζε. ζθόησκα ζπλδέεηαη κε ηπθιή θειίδα. Αξηζηεξά ην Σηελ παζνγέλεζε ηεο γιαπθσκαηηθήο βιάβεο επηδξνύλ ζε άιινηε άιιν βαζκό ν κεραληθόο παξάγσλ (ΔΟΠ), ν αγγεηαθόο (δηαηαξαρή ηεο αηκάησζεο ηνπ ΟΝ), ν γελεηηθόο (εππάζεηα ηνπ ΟΝ, πηζαλόλ ηεο lamina cribrosa) θαη ελδερνκέλσο κεηαβνιηθνί θαη άιινη κε ηαπηνπνηεκέλνη παξάγνληεο, νη νπνίνη νδεγνύλ κε ην κεραληζκό ηεο απόπησζεο ζην ζάλαην ησλ γαγγιηαθώλ θπηηάξσλ

2 2 ΠΑΘΟΓΔΝΔΗ ΓΛΑΤΚΩΜΑΣΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΠΑΡΑΓΟΝΣΔ: ΜΗΥΑΝΙΚΟ[ΕΟΠ] ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΓΕΝΕΣΙΚΟ ΑΛΛΟΙ? Σξαύκα, ηζραηκία ΗΘΜ. ΠΔΣ. ηέξεζε λεπξνηξνθηθώλ νπζηώλ Ευπάθεια? ΠΡΩΣΟΠΑΘΗ ΒΛΑΒΗ λεπξηθώλ ηλώλ Παξαγωγή λεπξνηνμηθώλ νπζηώλ [γινπηακηληθό, ΝΟ, FRO] ΑΠΟΠΣΩΗ [bcl2 - bax] ΘΑΝΑΤΟΣ ΓΑΓΓΛ. Κ. ΓΔΤΣΔΡΟΠΑΘΗ ΒΛΑΒΗ παξαθείκελωλ λεπξηθώλ ηλώλ (FRO : ειεύζεξεο ξίδεο νμπγόλνπ ΝΟ: νμ αδώηνπ) Επηδεκηνινγηθά πξνθύπηνπλ σο παξάγνληεο θηλδύλνπ: Κπξίσο ε απμεκέλε ΕΟΠ, θαηά δεύηεξν ιόγν ε θιεξνλνκηθόηεηα θαη ζηε ζπλέρεηα θαηαζηάζεηο δηαηαξαρώλ ηεο αηκαηηθήο θπθινθνξίαο (π.ρ. λπθηεξηλή ππόηαζε, ζ. Raynaud), καύξε θπιή, ειηθία, κπσπία θαη θεληξηθό πάρνο θεξαηνεηδνύο. ΓΛΑΤΚΩΜΑΣΙΚΗ ΝΔΤΡΟΠΑΘΔΙΑ ΔΟΠ : παπάγων κινδύνος Βλαπηική επίδπαζη ΔΟΠ ζηη ΓΝ (κλινικά δεδομένα ) - Σχετική 15% με Γ Ν ΔΟΠ < 22 ζε επανειλ. ηονομεηπήζειρ 7% πληθςζμού ΔΟΠ 21-27: 10% ζηη δεκαεηία ανάπηςξη Γ Ν - Σημαντική μικπή αζςμμεηπία ΔΟΠ - αζύμμεηπη Γ Ν 22 mm Hg 25 mm Hg ζε πποσωπημένη Γ Ν: σαμηλόηεπη ΔΟΠ-ζηόσορ, μικπόηεπη πιθανόηηηα εξέλιξηρ ηηρ βλάβηρ AGIS, AJO 2000 Δνκή θεξαηνεηδνύο - Παρπκεηξία Πξόζθαηα ζπκπεξηιακβάλεηαη ζηνπο παξάγνληεο θηλδύλνπ θαη ην θεληξηθό πάρνο ηνπ θεξαηνεηδνύο (ΚΠΚ ή CCT: central corneal thickness,) <555 κm. Ζ επηθξαηέζηεξε εξκελεία ηνπ ΚΠΚ σο παξάγνληα θηλδύλνπ απνδίδεηαη ζην ζθάικα πνπ πξνθύπηεη από ηελ κέηξεζε ηεο ΔΟΠ κε ην ηνλόκεηξν ηνπ Goldmann. Οη παξαδνρέο ζην λόκν Impert-Fick (βιέπε παξαθάησ ηνλνκεηξία) πνπ βαζίδεηαη ε Goldmann ηνλνκεηξία θαίλνληαη ζηνλ πίλαθα. Οη κεηξήζεηο ζεσξνύληαη αμηινπηζηεο ζε πάρε θεξαηνεηδή πεξίπνπ 520 κm.

3 3 ΓΛΑΤΚΩΜΑ - ΚΔΡΑΣΟΔΙΓΗ Κεπαηοειδήρ - ΔΟΠ : ζθάλμαηα Gοldmann ηονομεηπίαρ νόμορ Imbert Fick - παπαδοσέρ εθαπμογήρ ζηον κεπαηοειδή - λεπηή ηείνοςζα ζηο άπειπο μεμβπάνη ( 520μm - πάχος κερατοειδή?) - ζθαιπικέρ μεμβπάνερ ηέλεια ελαζηικέρ ( rigidity?) - ζθαιπα με ομοιογενή ελαζηική ζςμπεπιθοπά ( βολβός? ) Goldmann H, Schmidt T. Applanationstonometrie Ophthalmologica, Άξα ζε παρείο θεξαηνεηδείο κεηξηέηαη ςεπδώο απμεκέλε ΕΟΠ, ελώ ζε ιεπηνύο ςεπδώο ρακειόηεξε ΕΟΠ. Δηζη κπνξεί ζε έλαλ νθζαικό πνπ ραξαθηεξίδεηαη ππεξηνληθόο (ύπνπηνο γιαπθώκαηνο) λα ππνθξύπηεηαη παρύο θεξαηνεηδήο (ζε κειέηε βξέζεθε όηη πεξίπνπ 50% ησλ ππεξηνληθώλ έρνπλ παρύ θεξαηνεηδή, νη νπνίνη δησξζνύκελνη κε έλαλ αιγόξηζκν ε ΔΟΠ έηλαη ζε θπζ. όξηα), ή αληίζεηα ζε άιινλ νθζαικό κε ΔΟΠ < 22 mm Hg θαη ππνςία γιαπθώκαηνο θπζηνινγηθήο πίεζεο λα ππάξρεη ιεπηόο θεξαηνεηδήο θαη ε πξαγκαηηθή ΔΟΠ λα είλαη πςειόηεξε. Όινη νη ύπνπηνη θαη γιαπθσκαηηθνί πξέπεη λα ππνβάιινληαη ζε παρπκεηξία. Θα πξέπεη αθόκε λα αλαθεξζεί, όηη παξακέλεη αθόκε αλαπάληεην θαηά πόζν ν θίλδπλνο εκθάληζεο γιαπθώκαηνο ζε νθζαικνύο κε ιεπηό θεξαηνεηδή νθείιεηαη ζηελ ππνεθηίκεζε ηεο πξαγκαηηθήο ΔΟΠ ή ζηελ απμεκέλε επαηζζεζία ησλ ηζηώλ ησλ γιαπθσκαηηθώλ νθζαικώλ. Τν ζέκα ηεο αληηθεηκεληθήο κέηξεζεο ηεο ΔΟΠ πξνβιεκαηίδεη γηα ην κέιινλ ηηο ζπλέπεηεο ηεο δηαζιαζηηθήο ρεηξνπξγηθήο ζε νθζαικνύο πνπ ζα αλαπηύμνπλ γιάπθσκα, ιόγσ ηνπ ηνλνκεηξηθνύ ζθάικαηνο από ηεο ιέπηπλζεο ηνπ θεξαηνεηδνύο Ωζηόζν ε επξεία εθαξκνγή ησλ δηαζιαζηηθώλ ρεηξνπξγηθώλ επεκβάζεσλ ζηελ θιηληθή πξάμε, πξνώζεζε ηελ έξεπλα ηεο δνκήο ηνπ θεξαηνεηδνύο θαη ησλ ηδηνηήησλ ηνπ. Πεηξακαηηθά θαη θιηληθά έγηλε ζαθέο όηη ν θεξαηνεηδήο απνηειεί ζύλζεηε εηεξνγελή δνκή κε ηδηαίηεξα γεσκεηξηθά (πάρνο, αθηίλα θακππιόηεηαο) θαη βην-κεραληθά ραξαθηεξηζηηθά. Τειεπηαία νη βην-κεραληθέο ηδηόηεηεο ηνπ θεξαηνεηδνύο απέθηεζαλ ηδηαίηεξε ζεκαζία όζνλ αθνξά ηελ επίδξαζή ηνπο ζηηο κεζόδνπο κέηξεζεο ηεο ΔΟΠ θαη ζηε παζνγέλεζε ηνπ γιαπθώκαηνο. Ζ βην-κεραληθή απόθξηζε ηνπ θεξαηνεηδνύο εμαξηάηαη θαη από άιιεο παξακέηξνπο πέξαλ ηνπ πάρνπο ηνπ, όπσο ε ημσδνειαζηηθόηεηα, νη νπνίεο ζρεηίδνληαη κε ηελ ελπδάησζε ηνπ ζηξώκαηνο, ηελ ζύζηαζε ηνπ θνιιαγόλνπ,ή θαη άιινπο κε εμαθξηβσκέλνπο δνκηθνύο παξάγνληεο. Ο πξνζδηνξηζκόο ησλ βην-κεραληθώλ ηδηνηήησλ ηνπ νθζαικνύ in vivo εθαξκόζζεθε πξόζθαηα ζηελ θιηληθή πξάμε κε ηε ζπζθεπή Ocular Response Analyzer (ORA), πνπ ζηεξίδεηαη ζηελ ηνλνκεηξία κε επαθήο (αέξνο). Σηε ζπζθεπή ORA εθαξκόδεηαη κία πξσηόηππε κέζνδνο ακθίδξνκεο επηπέδσζεο ηνπ θεξαηνεηδνύο, κέζσ ηεο νπνίαο ππνινγίδεηαη κία λέα παξάκεηξνο, ελδεηθηηθή ησλ ημσδνειαζηηθώλ ηδηνηήησλ ηνπ, ε θεξαηνεηδηθή πζηέξεζε (corneal hysteresis). Οη δηαθνξεηηθέο ημσδνειαζηηθέο ηδηόηεηεο ηνπ θεξαηνεηδνύο έρνπλ αληίθηππν ζηνλ ηξόπν κέηξεζεο ηεο ΔΟΠ. Όπσο πξνθύπηεη αό ηνλ λόκν ησλ Impert-Fick, αιιά θαη κε βάζε πεηξακαηηθά κνληέια, αθνύ ν θεξαηνεηδήο δελ είλαη ηέιεηα ειαζηηθή θαη δελ είλαη νκνηγελήο κε ηνλ ζθιεξό, νη κεηαβνιέο ζηηο ημσδνειαζηηθέο ηδηόηεηεο ηνπ βνιβνύ (rigidity) κπνξεί λα επεξεάζνπλ ζεκαληηθά ηηο κεηξήζεηο κε ηελ GAT. Τν ινγηζκηθό ηεο ζπζθεπήο ιακβάλεη ππόςε ηελ θεξαηνεηδηθή πζηέξεζε ζηνλ πξνζδηνξηζκό ηεο ελδνθζάικηαο πίεζεο (ΔΟΠ), πξνθεηκέλνπ λα ειαρηζηνπνηεζεί ην ηνλνκεηξηθό ζθάικα από ηηο δνκηθέο ηδηαηηεξόηεηεο ηνπ θεξαηνεηδνύο. Οη λέεο κέζνδνη ηνλνκεηξίαο, όπσο θαη ε θαηά Pascal πξνηείλνληαη σο πηό αληηθεηκεληθέο, επεηδε δελ επεξεάδνληαη από ηηο ηδηαηηεξόηεηεο ηνπ θεξαηνεηδή. Σίγνπξα όκσο ρξεηάδεηαη αθόκε κεγαιύηεξε εκπεηξία γηα λα γίλνπλ νη λεεο απηέο κέζνδνη επξέσο απνδεθηέο ζηελ θιηληθή πξάμε.

4 Η δηάγλσζε ηνπ ΧΑΓ γίλεηαη εμ απνθιεηζκνύ άιισλ αηηηώλ απμεζεο ηεο ΕΟΠ 4 Γσληνζθνπία Ζ παξαηήξεζε ηεο γσλίαο ηνπ πξνζζίνπ ζαιάκνπ, κέζσ ηεο νπνίαο απνρεηεύεηαη ην πδαηνεηδέο πγξό, ζπκβάιιεη ζηελ αλίρλεπζε ηνπ κεραληζκνύ αύμεζεο ηεο ΔΟΠ. Ζ άκεζε εμέηαζε ηεο γσλίαο δελ είλαη δπλαηή, γηαηί ην ελδνζήιην ηνπ θεξαηνεηδή πξνθαιεί πιήξε εζσηεξηθή αλάθιαζε ηεο πνξείαο ηνπ θσηόο πνπ πξνέξρεηαη από ηελ πεξηθεξηθή πεξηνρή ηεο ίξηδαο θαη ηνπ δηεζεηηθνύ εζκνύ. Ωζηόζν πξέπεη λα αλαθεξζεί γηά ηζηνξηθνύ ιόγνπο, όηη ε πξώηε γσληνζθνπηθή αλαθνξά παγθνζκίσο ην 1907 αλήθεη ζηνλ Διιελα νθζαικίαηξν Τξάληα, ν νπνίνο εμέηαζε άκεζα ηε γσλία ζε νθζαικό κε θεξαηόζθαηξα πηέδνληαο ην ζθιεξνθεξαηνεηδέο όξην. Μία δεθαεηία αξγόηεξα ε γσληνζθνπία επηηεύρζεθε κε εηδηθέο πάινπο επαθήο, ηα γσληνζθόπηα, πνπ εθάπηνληαη ζηνλ θεξαηνεηδή θαη εμνπδεηεξώλνπλ ηελ θακππιόηεηα ηνπ. Σήκεξα ρξεζηκνπνηνύληαη δηάθνξα είδε γσληνζθνπίσλ, πνπ είηε κέζσ πξηζκαηηθήο εθηξνπήο (άκεζα), ή κέζσ θαζξεπηώλ (έκκεζα) επηηξέπνπλ ηε κειέηε ηεο γσλίαο. Ζ εμέηαζε γίλεηαη ζπλήζσο κε ην επξύηεξα δηαδεδνκέλν έκκεζν γσληζθόπην ηνπ Goldmann κέζσ ηεο ζρηζκνεηδνύο ιπρλίαο ππό κεγέζπλζε. Τα άκεζα γσληνζθόπηα πξνζθέξνληαη γηά θαηαθεθιηκκέλνπο αζζελείο θαη παηδηά, θπξίσο δε θαηά ηε δηάξθεηα επέκβαζεο ζπγγελνύο γιαπθώκαηνο. Ζ ηνπνζέηεζε ηνπ γσληνζθνπίνπ ζηνλ θεξαηνεηδή γίλεηαη κεηά από ελζηάιιαμε ηνπηθνύ αλαηζζεηηθνύ, κε ηελ εθαξκνγή παρύξξεπζησλ πγξώλ (κεζπινζειινπιόδεο) ή θπζηνινγηθνύ νξνύ. Τν εύξνο ηεο γσλίαο, ε ύπαξμε λεναγγείσλ ή θιεγκνλσδώλ κεκβξαλώλ, ε πνζόηεηα ρξσζηηθήο, ή ε εηθόλα απόθξαμεο από ζπκθύζεηο ηεο ίξηδαο (γσληνζπλέρεηεο), απνηεινύλ γσληνζθνπηθά επξήκαηα, από ηα νπνία πξνζδηνξίδεηαη ε αηηηνινγία ηεο ππεξηνλίαο. Ζ αηηηνινγηθή δηάγλσζε ελόο γιαπθώκαηνο είλαη θαζνξηζηηθήο ζεκαζίαο, εθόζνλ ζαπηή βαζίδεηαη ε επηινγή ηεο αλάινγεο ζεξαπείαο. Τν ΦΑΓ ραξαθηεξίδεηαη από εηθόλα αλνηθηήο γσλίαο ρσξίο καθξνζθνπηθά, παζνινγηθά ζηνηρεία. Δηζη, γσληνζθνπηθά, ε δηάγλσζε ή ε ππνςία ηνπ ΦΑΓ ζηεξίδεηαη ζηνλ απνθιεηζκό αηίσλ απόθξαμεο ηεο γσλίαο. Τα γσληνζθόπηα ρξεζηκεύνπλ επίζεο γηά ηελ εθαξκνγή αθηίλσλ laser ζην δηεζεηηθό εζκό ζε νξηζκέλεο πεξηπηώζεηο ΦΑΓ, πνπ ελδείθλπηαη ε ζεξαπεπηηθή αληηκεηώπηζε κε laser ηξακπεθνπινπιαζηηθή. Τνλνκεηξία Ζ αύμεζε ηεο ΔΟΠ απνηειεί ηνλ βαζηθόηεξν παξάγνληα θηλδύλνπ γηά ηελ αλάπηπμε ηνπ ΦΑΓ. Δπνκέλσο ε αθξηβήο κέηξεζε ηεο ΔΟΠ θαη ε αμηνιόγεζε ησλ κεηαβνιώλ ηεο έρνπλ βαξύλνπζα δηαγλσζηηθή αμία. Θεσξεηηθά ν πηό αμηόπηζηνο πξνζδηνξηζκόο ηεο ΔΟΠ επηηπγράλεηαη άκεζα κέζσ εηζαγσγήο βειόλαο ζηνλ πξόζζην ζάιακν ζπλδεδεκέλεο κε καλόκεηξν. Πξαθηηθά όκσο ε κέζνδνο απηή δελ είλαη εθαξκόζηκε ζηνλ άλζξσπν θαη έρεη κόλν πεηξακαηηθή ζεκαζία. Σηελ θιηληθή πξάμε ε ΔΟΠ ππνινγίδεηαη έκκεζα κε ηε κέζνδν ηεο ηνλνκεηξίαο, πνπ ζηεξίδεηαη ζηελ εθαξκνγή κηθξήο εμσηεξηθήο δύλακεο ζηελ επηθάλεηα ηνπ θεξαηνεηδή ππό ηνπηθή αλαηζζεζία κεζσ εηδηθώλ νξγάλσλ, ησλ ηνλνκέηξσλ. Αλάινγα κε ηελ αξρή ιεηηνπξγίαο ηνπο ππάξρνπλ δύν ηύπσλ ηνλόκεηξα : εκβύζηζεο θαη επηπέδσζεο. Παιαηόηεξα ν ππνινγηζκόο ηεο ΔΟΠ γηλόηαλ κε ηνλόκεηξν εκβύζηζεο, γλσζηό σο ηνλόκεηξν ηνπ Schiotz, από ην όλνκα ηνπ νθζαικηάηξνπ πνπ ην ρξεζηκνπνίεζε αξρηθά ην Με ηε κέζνδν απηή κεηξίεηαη ζε θιίκαθα ην βάζνο ηεο παξακόξθσζεο ηνπ θεξαηνεηδή, πνπ πξνθαιείηαη όηαλ έλα έκβνιν νξηζκέλνπ βάξνπο ηνπνζεηείηαη θάζεηα ζηελ επηθάλεηα ηνπ. Τα απνηειέζκαηα απηνύ ηνπ ηύπνπ ηνλνκεηξίαο δελ είλαη απόιπηα αθξηβή, δηόηη ε εκβύζηζε ηνπ εκβόινπ είλαη κελ αλάινγε κε ην επίπεδν ηεο ΔΟΠ, επεξεάδεηαη όκσο κεηαμύ άιισλ θπξίσο από ην βαζκό δηάηαζεο ηνπ ζθιεξνύ ζε θάζε νθζαικό. Δηζη ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο ε ηνλνκεηξία θαηά Schiotz αληηθαηαζηάζεθε από ηελ ηνλνκεηξία επηπέδσζεο, ράξη ζηελ αλαθάιπςε ηνπ ηνλνκέηξνπ ηνπ Goldmann ηo H ιεηηνπξγία ηνπ ζηεξίδεηαη ζηελ αξρή ησλ Ηmbert - Fick, βάζεη ηεο νπνίαο ε δύλακε πνπ απαηηείηαη γηά λα επηπεδσζεί δεδνκέλε επηθάλεηα ηνπ θεξαηνεηδή (3,06 mm), αληηζηνηρεί ζηελ ηηκή ηεο ΔΟΠ. Τν ηνλόκεηξν ηνπ Goldmann εθαξκόδεηαη ζηε ζρηζκνεηδή ιπρλία, είλαη εύρξεζην, θαη απνηειεί ην πιένλ αμηόπηζην θαη δηαδεδνκέλν όξγαλν κέηξεζεο ηεο ΔΟΠ ζηελ θιηληθή πξάμε. Γηάθνξεο κεραληθέο θαη ειεθηξνληθέο παξαιιαγέο ησλ ηνλνκέηξσλ εκβύζηζεο θαη επηπέδσζεο πνπ αλαπηύρζεθαλ θαηά θαηξνύο, δελ έηπραλ επξύηεξεο θιηληθήο εθαξκνγήο. Οξηζκέλα όκσο από απηά είλαη ρξήζηκα γηά ηελ ηνλνκεηξία ζε θαηαθεθιηκέλνπο ή αλαηζζεηνπνηεκέλνπο αζζελείο, ζε πεξηπηώζεηο νθζαικώλ κε παζνινγηθό θεξαηνεηδή, θαζώο θαη γηα αδξό έιεγρν ηεο ΔΟΠ σο κέζνδνο screening. Ζ ηνλνκεηξία θαηά Goldmann γηα λα πξνζθέξεη αθξηβή απνηειέζκαηα ρξεηάδεηαη εκπεηξία θαη ηδηαίηεξε πξνζνρή εθ κέξνπο ηνπ νθζαικηάηξνπ. Σθάικαηα πνπ πξνέξρνληαη από θαθή ηερληθή ιήςεο ηεο ΕΠ (πξνζνρή ζην εύξνο ησλ εκηθύθιίσλ, δεμηά ζηελ εηθόλα ε ζσζηή κέηξεζε )

5 5 ή από αλήζπρν αζζελή πνπ δελ ραιαξώλεη ηα βιέθαξα ηνπ, κπνξεί λα νδεγήζνπλ ζε ιαλζαζκέλα απνηειέζκαηα. Σπρλά επηβάιιεηαη επαλάιεςε ηεο εμέηαζεο κε ππνκνλή, κέρξη ν εμεηαζηήο λα είλαη ζίγνπξνο γηά ηελ αμηνπηζηία ηεο κέηξεζεο. Απηό ηζρύεη θπξίσο γηά νξηαθέο πεξηπηώζεηο ΔΟΠ, δει. ηεο ηάμεο ησλ 21 mm Hg, όπνπ ιαλζαζκέλεο κεηξήζεηο κε απόθιηζε 2 ή 3 mm Hg από ηελ πξαγκαηηθή ηηκή παίδνπλ ζεκαληηθό ξόιν ζηελ αμηνιόγεζε ησλ ππνινίπσλ επξεκάησλ γηά ηελ πξσΐκε δηάγλσζε ελόο ΧΑΓ. Ζ αθξίβεηα ησλ κεηξήζεσλ είλαη επίζεο εμίζνπ ζεκαληηθή γηά ηηο πεξηπηώζεηο πξνρσξεκέλνπ ΦΑΓ ππό αγσγή, όπνπ δηαθπκάλζεηο ηεο ΔΟΠ θαηά ιίγα mm Hg είλαη θξίζηκεο γηά ηελ εθηίκεζε επαξθνύο ξύζκηζεο (ΕΟΠ-ζηόρνο). Πξέπεη λα ηνληζζεί, όηη ε ηνλνκεηξία είλαη απαξαίηεηε εμέηαζε ξνπηίλαο ζε άηνκα άλσ ησλ 40 εηώλ, πνπ γηά νπνηνλδήπνηε ιόγν επηζθέπηνληαη νθζαικίαηξν. Ζ δηάγλσζε ελόο γιαπθσκαηηθνύ νθζαικνύ, ζπλήζσο αζπκπησκαηηθνύ, είλαη πόιύ πηζαλή όηαλ ε ΔΟΠ είλαη απμεκέλε άλσ ησλ mm Hg. Σπρλά όκσο θαηά πξώηε ηνλνκέηξεζε δηαπηζηώλνληαη ηηκέο ΔΠ πεξί ηα 21 mm Hg, πνπ πξνβιεκαηίδνπλ θαη επηβάιινπλ ιεπηνκεξέζηεξν έιεγρν ηεο ΔOΠ θαη όιεο ηηο πεξαηηέξσ εμεηάζεηο γηά ηελ πξώηκε δηάγλσζε ελόο ΦΑΓ. Σηελ αλάγθε δηεξεύλεζεο ηέηνησλ πεξηπηώζεσλ ζπλεγνξνύλ επηδεκηνινγηθέο κειέηεο πνπ αλαθέξνπλ, όηη ζε γιαπθσκαηηθνύο νθζαικνύο ην 50% εκθαλίδεη θαηά ηελ πξώηε εμέηαζε ΔΟΠ θάησ από 21 mm Hg, ελώ πεξίπνπ ην 20% έρεη ζε επαλεηιεκκέλεο κεηξήζεηο ΔΟΠ θάησ από 22 mm Hg. Αληίζηνηρα όκσο πξέπεη λα ιακβάλεηαη ππόςε όηη νξηαθέο ηηκέο ΔΟΠ κπνξεί λα αθνξνύλ κηά απιή νθζαικηθή ππεξηνλία, πνπ ρξεηάδεηαη κόλν παξαθνινύζεζε θαη όρη πξνιεπηηθή ζεξαπεία. Από ηε ζηηγκή πνπ ζα ηεζεί ε ππνςία ΦΑΓ, πξέπεη λα πξνγξακκαηηζζεί θαηαξρήλ εκεξήζηα ηνλνκεηξηθή θακπύιε, δει. κέηξεζε θαη θαηαγξαθή ηεο ΔΟΠ 3-5 θνξέο θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ 24ώξνπ (ελδερνκέλσο θαη κεηακεζνλύθηηα). Ζ απνθάιπςε εκεξεζίσλ δηαθπκάλζεσλ ηεο ΕΟΠ >5 mm Hg είλαη ζεκαληηθό ζηνηρείν ζηελ πξώηκε δηαγλσζε ηνπ ΦΑΓ. Ηδηαίηεξε πξνζνρή πξέπεη λα δνζεί ζηελ πξσηλή ηνλνκέηξεζε, αθνύ ζην κεγαιύηεξν πνζνζηό ΦΑΓ δηαπηζηώλεηαη αύμεζε ηεο ΔΟΠ ηηο πξσηλέο ώξεο. Δπίζεο ζε πεξίπησζε νξηαθώλ ηηκώλ ΔΟΠ λα επαλαιακβάλεηαη ε ηνλνκέηξεζε ην πξσί, ε ελδερνκέλσο αιιε ώξα πνπ βξίζθεηαη ε πηό απμεκέλε ηηκή ΔΟΠ. Οη ηνλνκεηξήζεηο αθνξνύλ πάληα θαη ηνπο δύν νθζαικνύο θαη αμηνινγνύληαη ζπγθξηηηθά έζησ θαη κηθξέο δηαθνξέο κεηαμύ ησλ δύν ηηκώλ ΔΟΠ, όηαλ κάιηζηα ζπκβαδίδνπλ κε αλάινγα αζύκκεηξα επξήκαηα ηεο νπηηθήο ζειήο θαη ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ. Δάλ βξεζεί δηαθνξα ΕΟΠ > 5 mm Hg κεηαμύ ησλ δύν νθζαικώλ, είλαη πηζαλόηαηα παζνινγηθή γηά ηνλ πηό ππεξηνληθό νθζαικό. Τν πξόβιεκα ηεο Goldmann ηνλνκεηξίαο ζρεηηθά κε ηνλ θεξαξνεηδή ζπδεηήζεθε παξαπάλσ. Ωζηόζν πξνο ην παξόλ δελ ππάξρνπλ αθόκε ζαθή δεδνκέλα, πξνθεηκέλνπ λα αληηθαηαζηαζεί ζηελ θιηληθή πξάμε ε Goldmann ηνλνκεηξία από ηηο λεόηεξεο κεζόδνπο. Είλαη απηνλόεην όηη πιένλ ζε όιεο ηηο πεξηπηώζεηο ππνςίαο ή δεδνκέλνπ γιαπθώκαηνο ζα ζπλεθηηκεζεί ζηε κέηξεζε ηεο ΕΟΠ ην θεληξηθό πάρνο ηνπ θεξαηνεηδή.

6 6 Εμέηαζε ηεο νπηηθήο ζειήο Ζ νπηηθή ζειή (ΟΘ) απνηειεί ην νθζαικνζθνπηθά νξαηό ηκήκα ηνπ νπηηθνύ λεύξνπ, πεξηβάιιεηαη από ηνλ ηνλ ζθιεξηθό δαθηύιην ηνπ Elschnig, θαη πεξηέρεη ηνπο λεπξάμνλεο ησλ γαγγιηαθώλ θπηηάξσλ ( λεπξηθέο ίλεο πνπ θαηαλέκνληαη ζε πεξίπνπ 1000 δεζκίδεο),αζηξνγινηαθά θύηηαξα, κεζνθπηηάξην νπζία, ηξηρνεηδή θαη ηα θεληξηθά αγγεία ηνπ ακθηβιεζηξνεηδή. Τα όξηα ηεο πξνβάιινπλ θπζηνινγηθά ζε κηθξό βαζκό πξνο ηα έζσ, ιόγσ ηεο ζπζζώξεπζεο ησλ λεπξαμόλσλ από όιεο ηηο πεξηνρέο ηνπ ακθηβιεζηξνεηδή. Ζ θπζηνινγηθή θνίιαλζε ζην θέληξν πεξίπνπ ηεο ΟΘ ραξαθηεξίδεη ην ηκήκα πνπ δελ πεξηέρεη λεπξηθό ηζηό, είλαη ηξηζδηάζηαην κέγεζνο θαη ε λνεηή επηθάλεηά ηεο πξνο ηελ παινεηδηθή θνηιόηεηα νξίδεηαη από ην επίπεδν πνπ ζπλαληηόληαη ηα πξόζζηα άθξα ηνπ πεξηζειαίνπ ζθιεξηθνύ δαθηπιίνπ κε ηε κεκβξάλε ηνπ Bruch. Ζ εκβξπνινγηθή ηεο αλάπηπμε εμαξηάηαη από ην κέγεζνο ηνπ ζθιεξηθνύ ηξήκαηνο θαη από ην βαζκό ππνζηξνθήο ησλ παινεηδηθώλ αγγείσλ. Σηνλ ππζκέλα ηεο θνίιαλζεο θαίλεηαη ζε άιινηε άιιν βαζκό ε πξόζζηα επηθάλεηα ηνπ εζκνεηδνύο πεηάινπ (lamina cribrosa). Μέζσ ησλ πόξσλ ηνπ δηέξρνληαη νη λεπξηθέο ίλεο. Οη ηζηνινγηθέο αιινηώζεηο θαη ε δνκή ησλ πόξσλ ηνπ εζκνεηδνύο πεηάινπ ελέρνληαη πηζαλά ζηελ παζνγέλεηα ηεο γιαπθσκαηηθήο βιάβεο. Ο δαθηύιηνο πνπ νξίδεηαη απν ηελ πεξίκεηξν ηεο θνίιαλζεο θαη από ηελ πεξίκεηξν νιόθιεξεο ηεο ΟΘ απνηειεί ηελ λεπξνακθηβιεζηξνεηδηθή δώλε (ΝΑΖ). H αμηνιόγεζή ηεο NAZ έρεη ηδηαίηεξε ζεκαζία ζηε δηαγλσζηθή ηνπ γιαπθώκαηνο. Με ηελ πάξνδν ηεο ειηθίαο κεηώλεηαη ν αξρηθόο αξηζκόο ησλ λεπξαμόλσλ πεξίπνπ θαηά εηεζηώο. Ζ αμηνιόγεζε ησλ κνξθνινγηθώλ αιινηώζεσλ ηεο θεθαιήο ηνπ νπηηθνύ λεύξνπ είλαη απαξαίηεηε ζηε κειέηε ηνπ γιαπθώκαηνο, εθόζνλ ε βιάβε ηνπ νπηηθνύ λεύξνπ είλαη ηειηθά ην θνηλό θιηληθό ζεκείν ζε όινπο ηνπο ηύπνπο γιαπθώκαηνο. Ζ πνηνηηθή κειέηε ηεο ΟΘ γίλεηαη κε ηελ βνήζεηα ηεο νθζαικνζθόπεζεο, ηεο βηόκηθξνζθνπεζεο θαη ηεο θσηνγξαθίαο βπζνύ. Τα ζηνηρεία πνπ αμηνινγνύληαη είλαη ε ρξνηά, ην κέγεζνο θαη ην ζρήκα ηεο ΟΘ, ην κέγεζνο θαη ε κνξθή ηεο θνίιαλζεο, ην πάρνο θαη ε ρξνηά ηεο ΝΑΕ θαη ε πνξεία ησλ αγγείσλ. Ζ αμηνιόγεζε ησλ παξακέηξσλ ηεο ΟΘ πξέπεη λα γίλεηαη πάληα ζπγθξηηηθά κεηαμύ ησλ δύν νθζαικώλ. Ζ άκεζε βπζνζθόπεζε είηε κε ην νθζαικνζθόπην, ή ιεπηνκεξέζηεξα βηνκηθξνζθνπηθά κε ην ηξηθαηνπηξηθό γπαιί ηνπ Goldmann θαη ε έκκεζε νθζαικνζθόπεζε κεζσ θαηάιιεισλ θαθώλ (78 Dpt, 90Dpt), επηηξέπεη ηελ ηξηζδηάζηαηε αμηνιόγεζε ηεο ΟΘ. Σε πεξηπηώζεηο πξνρσξεκέλνπ θαηαξξάθηε θαη κόληκεο κύζεο ιόγσ κπσηηθώλ ζηελ εμέηαζε ηεο ΟΘ ζπκβάιιεη επίζεο ε κνλόθζαικε έκκεζε νθζαικνζθόπεζε. Με ηε ςεθηαθή αλάιπζε ηνπ εηδώινπ ηεο ΟΘ επηηεύρζεθε ε ηξηζδηάζηαηε απεηθόληζε θαη ν πνζνηηθόο πξνζδηνξηζκόο ησλ δηάθνξσλ παξακέηξσλ ηεο ΟΘ, Ζ θπζηνινγηθή ρξνηά ηεο ΟΘ γύξσ από ηα θεληξηθά αγγεία θαη πεξηθεξηθά από ηα όξηα ηεο θπζηνινγηθήο θνίιαλζεο είλαη ξόδηλε, ελδεηθηηθή επαξθνύο αγγεηνβξίζεηαο. Ζ ΟΘ εκθαλίδεη ζπλήζσο θίηξηλε ρξνηά ζην θέληξν ηεο (σρξόηεηα) πνπ δελ ζπκπίπηεη παληα κε ηα όξηα ηεο θνίιαλζεο. Επνκέλσο θαηά ηελ αμηνιόγεζε ηνπ κεγέζνπο ηεο θνίιαλζεο πξέπεη λα ιακβάλεηαη ππόςε ζαλ ζεκείν αλαθνξάο ε αλάθακςε ησλ κηθξώλ αγγείσλ πνπ πνξεπόληαη θαηά κήθνο ηεο θαη όρη ηα όξηα ηεο σρξήο πεξηνρήο. Σηα πξώηα ζηάδηα ησλ γιαπθσκαηηθώλ κνξθνινγηθώλ κεηαβνιώλ ηεο ΟΘ εκθαλίδνληαη κηθξέο ηνπηθέο εθζθαθέο ηεο ΟΘ (εγθνπέο), ιόγσ απώιεηαο λεπξηθνύ ηζηνύ, πνπ αξρηθά δελ ζπλνδεύνληαη από ηαπηόρξνλε εκβύζηλζε ησλ κηθξώλ επηθαλεηαθώλ ηνπο αγγείσλ. Καηά ηε βηνκηθξνζθόπεζε παξαηεξείηαη έλα ράζκα κεηαμύ ησλ κηθξώλ αγγείσλ θαη ηνπ ππνθέηκελνπ λεπξηθνύ ηζηνύ, πνπ αηξνθεί ζηαδηαθά ιόγσ εμέιημεο ηεο βιάβεο. Αλάινγα κε ηελ δηεύξπλζε ηεο θνίιαλζεο ηα κηθξά αγγεία (circumlinear vessels) κεηαηνπίδνληαη θαηά κήθνο ησλ πιαγίσλ ηνηρσκάησλ ηεο, παίξλνληαο έηζη κηά ραξαθηεξηζηηθή ηνμνεηδή πνξεία επάλσ από έλα ράζκα ηζηνύ, ελδεηθηηθή εμειηζζόκελεο γιαπθσκαηηθήο βιάβεο Ζ ζέζε ησλ κεγάισλ θεληξηθώλ αγγείσλ ζπκβάιιεη ζηελ εθηίκεζε ησλ ξηληθώλ νξίσλ ηεο ΟΘ, ελώ ε ξηληθή ηνπο κεηαηόπηζε δελ έρεη πιένλ ηδηαίηεξε δηαγλσζηηθή αμία, δηόηη εμαξηάηαη από ην κέγεζνο ηεο ΟΘ, θαη κπνξεί λα παξεξκελεπζεί ζε πεξηπηώζεηο κεγάισλ θπζηνινγηθώλ θνηιάλζεσλ. Τν κέγεζνο θαη ην ζρήκα ησλ ΟΘ εκθαλίδεη κεγάιε πνηθηιία ζηνλ πιεζπζκό. Ζ δηάκεηξόο ηεο ΟΘ αλ θαη δελ έρεη ζπγθεθξηκέλε ζπζρέηηζε κε ην αμνληθό κήθνο ηνπ βνιβνύ θαη ηελ δηαζιαζηηθή αλσκαιία, είλαη ζπλήζσο κηθξόηεξε ζε ππεξκεηξσπηθνύο θαη κεγαιύηεξε ζε κπσπηθνύο νθζαικνύ, θαζώο θαη ζηνπο Νεγξνπο. Δπηθξαηεί ε άπνςε, όηη νη κεγάιεο ΟΘ είλαη πεξηζζόηεξν επαίζζεηεο θαη ζε κηθξέο απμήζεηο ηεο ΔΠ. Υπνηίζεηαη βάζεη ηεο ζεσξίαο ηεο Φπζηθήο όηη ηα κεγαιύηεξα ζθιεξηθά ηξήκαηα (κεγαιύηεξε επηθαλεηα ΟΘ) είλαη πηό επέλδνηα ζε δεδνκέλε ΔΠ. Τν ίδην ζπκπέξαζκα πξνθύπηεη θαη από κεγάιεο θιηληθέο κειέηεο,όπνπ έρεη παξαηεξεζεί κεγάιύηεξε επίπησζε θαη δπζκελέζηεξε πνξεία ηνπ ΦΑΓ ζε Νέγξνπο θαη ζε πςειή κπσπία πιεζπζκνί πνπ εκθαλίδνπλ κεγαιύηεξν κέζν όξν κεγέζνπο ΟΘ. Παξά ηελ ακθηζβεηνύκελε

7 δηαγλσζηηθή ζεκαζία ηνπ νιηθνύ κεγέζνπο ηεο ΟΘ, ν πξνζδηνξηζκόο ησλ νξίσλ ηεο είλαη ζεκαληηθόο, δηόηη ζπλδέεηαη άκεζα κε ην κέγεζνο ηεο θνίιαλζεο θαη ηεο ΝΑΕ. Τν κέγεζνο θαη ε κνξθή ηεο θνίιαλζεο ηεο ΟΘ απνηειεί ην βαζηθόηεξν ζηνηρείν ζηε κειέηε ηνπ γιαπθώκαηνο. Ζ πξννδεπηηθή δηεπξπλζε ηεο θνίιαλζεο ππνδειώλεη απώιεηα λεπξηθνύ ηζηνπ θαη απνηειεί ηε ραξαθηεξηζηηθή γιαπθσκαηηθή βιάβε, πνπ ζπλήζσο πξνεγείηαη ησλ αληρλεύζηκσλ ιεηηνπξγηθώλ δηαηαξαρώλ. Κιηληθό κέηξν ηνπ κεγέζνπο ηεο θνίιαλζεο απνηειεί ε ζρέζε ηεο δηακέηξνπ ηεο θνίιαλζεο (cup) πξνο ηελ νιηθή δηάκεηξν ηεο ΟΘ (disc), πνπ αλαθέξεηαη ζαλ πειίθν C/D. Ζ δηαθνξά ησλ δύν δηακέηξσλ ππνδειώλεη πξαθηηθά ην εύξνο ηεο ΝΑΕ. Ζ θπζηνινγηθή θνίιαλζε είλαη ζπλήζσο ζπκκεηξηθή κεηαμύ ησλ δύν νθζαικώλ. Τν κέγεζνο ηεο πνηθίιιεη αλάινγα κε ην κέγεζνο ηεο ΟΘ, γεγνλόο πνπ ζπλδέεηαη κε γελεηηθνύο θαη θιεξνλνκηθνύο παξάγνληεο. Μεγάιεο ΟΘ έρνπλ κεγαιύηεξεο θνηιάλζεηο, ελώ κηθξεο ΟΘ κηθξόηεξεο θνηιάλζεηο. Πειίθν C/D κηθξόηεξν ή ίζν 0,3 είλαη κε πνιύ κεγάιε πηζαλόηεηα ελδεηθηηθό θπζηνινγηθήο θνίιαλζεο, ελώ κόλν 3% ηνπ θπζηνινγηθώλ νθζαικώλ ερνπλ θνηιάλζεηο κεγαιύηεξεο από 0,6. Σηελ αμηνιόγεζε ηνπ πειίθνπ C/D, ιόγσ ηεο κεηαβιεηόηεηαο πνπ εκθαλίδεη ζηνλ πιπζεζκό, πξέπεη λα ζπλεθηηκάηαη ην εύξνο θαη ε κνξθή ηεο ΝΑΕ, πνπ επεξεάδεηαη ζπγθξηηηθά κε ηε θνίιαλζε, ιηγόηεξν από ην κέγεζνο ηεο ΟΘ θαη βνεζάεη πεξηζζόηεξν ζηελ πξώηκε δηάγλσζε. Σηελ παξαθάησ εηθόλα όηη ε θνίιαλζε απμάλεη θπζηνινγηθά αλάινγα κε ηελ επηθάλεηα ηεο ΟΘ (2,3,4 mm 2 ). Τν κέγεζνο ηεο θνίιαλζεο απμάλεηαη θπζηνινγηθά κε ηελ πάξνδν ηεο ειηθίαο, ελώ ηαπηόρξνλα παξαηεξείηαη ειάηησζε ηνπ εύξνπο ηεο ΝΑΕ. 7 ΟΘ: 4 mm² ΟΠΣΙΚΗ ΘΗΛΗ - ΓΛΑΤΚΩΜΑ Μεγάιε θνίιαλζε ζπρλά δελ είλαη ελδεηθηηθή γιαπθωκαηηθήο βιάβεο C/D: 0,7 ΟΘ: 3 mm² Φπζηνινγηθή θνίιαλζε αλάινγε κε ην κέγεζνο ηεο ζειήο Δηαγλωζηηθό θξηηήξην: θνίιαλζε + εύξνο λεπξνακθ/θήο δώλεο C/D: 0,4-0,5 ΟΘ: 2 mm² Ρ Κ C/D: 0,3-0,4 Θεσξείηαη όηη νη κεγαιύηεξεο θνηιάλζεηο είλαη πηό επαίζζεηεο ζε ρακειόηεξα επίπεδα ΔΠ. Δληνύηνηο ε ηηκή ηνπ πειίθνπ C/D κηθξόηεξε από 0,5, πνπ ζπλήζσο δελ ζεσξείηαη ύπνπηε γιαύθσκαηηθήο βιάβεο δελ είλαη απόιπην θξηηήξην. Γηά ην ιόγν απηό εθηνο από ηνλ πξνζδηνξηζκό ηνπ πειίθνπ C/D πξέπεη λα αμηνινγείηαη θαη ε κνξθή ηεο θνίιαλζεο. Απμεκέλε θάζεηε δηάκεηξνο ηεο θνίιαλζεο ζε ζύγθξηζε κε ηελ νξηδόληηα, ιόγσ ειάηησζεο ηνπ εύξνπο ηεο ΝΑΕ ζηνλ άλσ ή ηνλ θάησ πόιν, εληζρύεη ηελ ππνςία γιαπθσκαηηθήο βιάβεο. Τν εύξεκα απηό ζπκβαδίδεη κε ηελ ηζηνινγηθή παξαηήξεζε ηεο ζπρλά εθιεθηηθήο βιάβεο ηνπ άλσ θαη θάησ θξνηαθηθνύ λεπξηθνύ δεκαηίνπ, πνπ πηζαλά λα ζπζρεηίδεηαη κε ην δηαθνξεηηθό κέγεζνο ησλ πόξσλ ηνπ εζκνεηδνύο πεηάινπ ζηηο αληίζηνηρεο ζέζεηο. Σπλήζσο ζε θπζηνινγηθνύο νθζαικνύο ε ζρέζε ηεο θαζέηνπ πξνο ηελ νξηδόληηα δηάκεηξν ηζνύηαη πεξίπνπ κε ηελ κνλάδα. Μόλν ζε 4% ησλ θπζηνινγηθώλ νθζαικώλ ε θάζεηε δηάκεηξνο είλαη κεγαιύηεξε θαηά 20% ηεο νξηδόληηαο Ελα ζεκαληηθό θξηηήξην πξώηκεο γιαπθσκαηηθήο δηεύξπλζεο ηεο θνίιαλζεο, απνηειεί ε αζπκκεηξία ηνπ πειίθνπ C/D ηδηαίηεξα ζηνλ θάζεην άμνλα (παξαθάησ εηθόλα). Αζζπκεηξία πειίθνπ C/D κεγαιύηεξε από 0,2 παξαηεξείηαη κόλν ζε πεξίπνπ 1,5% ησλ θπζηνινγηθώλ νθζαικώλ.

8 8 ΠΡΩΙΜΗ ΓΛΑΤΚΩΜΑΣΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ιέπηπλζε λεπξνακθ/θήο δώλεο ζπλήζωο άλω ή θάηω πόινπ, ζπαληόηεξα δηάρπηε Σmax mm Hg αύμεζε θάζεηεο δηακέηξνπ C/D δεκηνπξγία εγθνπώλ (notching) Βαζικό διαγνωζηικό κπιηήπιο: ΑΤΜΕΣΡΙΑ C/D θαηά θαλόλα αλάινγε κε ΑΤΜΕΣΡΙΑ ΕΟΠ Tmax mm Hg Δθηόο από ηηο πξώηκεο αιινηώζεηο ηεο θνίιαλζεο, πνπ αθνξνύλ ζπρλά ηελ θάζεηε δηάκεηξν, θαη ε εμέιημή ηεο γίλεηαη ζπλήζσο θαηά ηνλ θάζεην άμνλα θαη ηδηαίηεξα ζην θάησ θξνηαθηθό ηκήκα ηεο. Σην άλσ ή ζπλήζσο ζην θάησ θξνηαθηθό ηεηαξηεκόξην ηεο ΟΘ κπνξεί λα ζρεκαηηζζνύλ νη ραξαθηεξηζηηθέο εγθνπέο ηεο ΝΑΕ (rim notches) πνπ νθείινληαη ζε ηνπηθή αηξνθία ηνπ λεπξηθνύ ηζηνύ θαη ζπλδπάδνληαη ζπρλά κε αξρόκελα ηνμνεηδή ζθνηώκαηα. Σηηο ίδηεο ζπλήζσο ζέζεηο (άλσ θαη θάησ θξνηαθηθά) κπνξεί λα παξαηεξεζνύλ κηθξέο επηζειαίεο αηκνξξαγίεο, πνπ κε ηελ εκθάληζε ηνπο πξννησλίδνπλ αληίζηνηρεο δεκαηηαθέο βιάβεο ζην ΟΠ, απνηεινύλ παξάγνληα εμέιημεο ηεο βιάβεο, θαη εμαθαλίδνληαη ζε ιίγνπο κήλεο. Ζ εμέιημε ηεο βιάβεο γίλεηαη ζπλήζσο κε αύμεζε ηεο εγθνπήο (θαζέηνπ δηακέηξνπ) θαη ιεηηνπξγηθά κε επέθηαζε ηνπ ππάξρνληνο δεζκηδηθνύ ζθνηώκαηνο θαη αύμεζε ηνπ βάζνπο ηνπ (Σηελ εηθόλα θάησ θαίλεηαη ραξαθηεξηζηηθά ε κεηαηόπηζε ησλ θάησ αγγείσλ πεξηθεξηθόηεξα ιόγσ απώιεηαο λεπξηθνύ ηζηνύ. Ζ ρεηξόηεξε πνηόηεηα εηθόλαο ζηε δεθαεηία νθείιεηαη ζηελ αλάπηπμε θαηαξξάθηε). ΔΞΔΛΙΞΗ ΓΛΑΤΚΩΜΑΣΙΚΗ ΒΛΑΒΗ Σπαληόηεξα θαη ζηα πην πξνρσξεκέλα ζηάδηα ε κνξθνινγηθή εμέιημε ηεο γιαπθσκαηηθήο θνίιαλζεο κπνξεί λα έρεη θαη ηε κνξθή νκνηόκνξθεο δηεύξπλζεο πξνο όιεο ηηο θαηεπζύλζεηο. Οη γιαπθσκαηηθέο βιάβεο ηεο ΟΘ έρνπλ ζπζρεηηζζεί από παιαηά κε ηηο παξαζειαίεο αιινηώζεηο, ηδηαίηεξα ζηα θξνηαθηθά όξηα ηεο ΟΘ. Ζ παξαζειαία ρνξηνεηδηθή αηξνθία δηαπηζηώλεηαη ζπρλά ζε ειηθησκέλνπο αζζελείο κε πξνρσξεκέλν ζηάδην γιαπθώκαηνο, ρσξίο όκσο λα απνηειεί ραξαθηεξηζηηθό θιηληθό ζεκείν, αθνύ κπνξεί λα παξαηεξεζεί θαη ζε κή γιαπθσκαηηθνύο νθζαικνύο αηόκσλ κεγάιεο ειηθίαο, νθεηιόκελε πηζαλά ζε αγγεηαθέο δηαηαξαρέο Τα ηειεπηαία ρξόληα ε παξαζειαία πεξηνρή κειεηήζεθε ιεπηνκεξέζηεξα θαη δηαθξίζεθε ζε δύν δώλεο βπζνζθνπηθώλ αιινηώζεσλ. Ζ θεληξηθόηεξε δώλε πνπ ζπλνξεύεη κε ηα όξηα ηεο ΟΘ

9 νλνκάδεηαη δώλε Β θαη απνηειεί ηελ κελνεηδή πεξηνρή αηξνθίαο ηνπ κειαγρξνπ επηζειίνπ θαη ηνπ ρνξηνεηδή κε νξαηά ρνξηνεηδηθά αγγεία, ελώ ε δώλε Α παξαηεξείηαη είηε κόλε ηεο (ρσξίο ηε δώλε Β), ή πεξηθεξηθόηεξα ηεο δώλεο Β θαη δηαθξίλεηαη απν κηθξέο πεξηνρέο ππν- θαη ππέξρξσζεο, ιόγσ κεηαηνπίζεσλ κειαγρξσζηηθήο. Σε γιαπθσκαηηθνύο νθζαικνύο δηαπηζηώζεθε απμεκέλν εκβαδόλ θαη ησλ δύν δσλώλ ζε ζύγθξηζε κε θπζηνινγηθνύο νθζαικνύο, ελώ ε αύμεζε ηνπ εκβαδνύ ηδηαίηεξα ηεο δώλεο Β ζπζρεηίδεηαη ζηαηηζηηθά ζεκαληηθά κε ηελ εμέιημε ησλ γιαπθσκαηηθώλ βιαβώλ ηεο ΟΘ. Ζ εκθάληζε θαη ησλ δύν δσλώλ είλαη ζηαηηζηηθά ζεκαληηθά ζπρλόηεξε ζε γιαπθσκαηηθνύο νθζαικνύο θαη ε αλίρλεπζή ηνπο είλαη δπλαηόλ λα ζπκβάιιεη ζηελ πξώηκε δηάγλσζε ηνπ γιαπθώκαηνο ζε πεξηπηώζεηο κηθξώλ ΟΘ, κε κηθξέο, βπζνζθνπηθά θπζηνινγηθέο θνηιάλζεηο. Οια ηα πξναλαθεξζέληα ζηνηρεία πνπ ζπκβάιινπλ ζηε δηάγλσζε ησλ γιαπθσκαηηθώλ αιινηώζεσλ ηεο ΟΘ εμαξηόληαη απνθιεηζηηθά από ηελ ππνθεηκεληθή εθηίκεζε ηόζνλ ησλ νξίσλ ηεο ΟΘ, όζνλ θαη ησλ επί κέξνπο επηθαλεηώλ ηεο θνίιαλζεο θαη ηεο ΝΑΕ. Οη απνθιίζεηο πνπ παξαηεξνύληαη ζηελ πνηνηηθή αμηνιόγεζε ηεο ΟΘ αθόκε θαη κεηαμύ εκπείξσλ νθζαικηάηξσλ είλαη ζεκαληηθέο θαη έρνπλ γίλεη αληηθείκελν δηάθνξσλ κειεηώλ. Δηζη αθόκε θαη εάλ ε πξώηκε δηάγλσζε είλαη βπζνζθνπηθά ζε πνιιέο πεξηπηώζεηο εθηθηή, ε δηαπίζησζε κηθξώλ κεηαβνιώλ ηεο θνίιαλζεο θαηά ηελ παξαθνινύζεζε είλαη ρσξίο ηελ απνηύπσζε ηεο ΟΘ αδύλαηε. Ζ θσηνγξαθία ησλ ΟΘ βνεζάεη αδξά ζηελ παξαθνινύζεζε, αλ θαη ζπρλά ε θσηνγξάθηζε δπζρεξαίλεηαη ιόγσ αλεπαξθνύο κπδξίαζεο ή ζνιεξώλ δηαζιαζηηθώλ κέζσλ. Οη πξνζπάζεηεο γηά ηε κέηξεζε ησλ "γεσκεηξηθώλ" κεγεζώλ ηεο ΟΘ μεθηλνύλ από ηα ηέιε ηνπ πξνεγνύκελνπ αηώλα. Ζ πνζνηηθή εθηίκεζε ηεο επηθάλεηαο ηεο ΟΘ θαη ηεο θνίιαλζεο επηηεύρζεθε αξρηθά κε ηε κέζνδν ηεο πιαληκεηξίαο πνπ εθαξκόζζεθε ζε απιέο ή ζηεξενζθνπηθέο θσηνγξαθίεο. Με ηε κέζνδν ηεο θσηνγξακκεηξίαο κέζσ ζηεξενθσηνγξαθηώλ έγηλε δπλαηή κε ηε βνήζεηα ειεθηξνληθνύ ππνινγηζηή ε αθξηβέζηεξε νξηνζέηεζε ηεο πεξηκέηξνπ ηεο θνίιαλζεο θαζώο θαη ν ηξηζδηάζηαηνο πνζνηηθόο πξνζδηνξηζκόο ηνπ βάζνπο θαη ηνπ όγθνπ ηεο. Οη δύν απηέο κέζνδνη, θαη ηδηαίηεξα ε θσηνγξακκεηξία, αλ θαη πξνζθέξνπλ αμηόπηζηα ζηνηρεία γηά ηελ ηνπνγξαθία ηεο ΟΘ, δελ ηπγράλνπλ επξύηεξεο θιηληθήο εθαξκνγήο, δηόηη είλαη πνιύ ρξνλνβόξεο. Ωζηόζν απνηέιεζαλ ηε βάζε γηά ηηο πεξαηηέξσ ηερλνινγηθέο εμειίμεηο ζηνλ ηνκέα ηεο ςεθηαθήο αλάιπζεο ηνπ εηδώινπ ηεο ΟΘ. Ζ ιεηηνπξγία ησλ ζπζθεπώλ ηεο ςεθηαθήο αλάιπζεο ηνπ εηδώινπ ηεο ΟΘ μεθίλεζε ζηiο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 80 θαη ζηεξίδεηαη ζηε κεηαθνξά ηεο εηθόλαο ηεο ΟΘ θαη ηεο πεξηζειαίαο πεξηνρήο, κε δηάθνξεο ηερληθέο " θσηνγξάθiζεο ", ζηελ νζόλε ελόο ειεθηξνληθνύ ππνινγηζηή, κε ζθνπό ηελ ηξηζδηάζηαηε απεηθόληζή ηεο, ηελ ηαρύηεξε ςεθηαθή επεμεξγαζία ηεο θαη ηνλ πνζνηηθό πξνζδηνξηζκό ησλ γεσκεηξηθώλ κεγεζώλ ηεο. Τα βαζηθά γεσκεηξηθά κεγέζε ηεο ΟΘ πνπ είλαη δπλαηό λα ππνινγηζζνύλ ζε αξηζκεηηθέο ηηκέο είλαη νη δηάθνξνη δηάκεηξνη ηεο ΟΘ θαη ηεο θνίιαλζεο (θαηά ζπλέπεηα θαη ην πειίθν C/D), ε επηθάλεηα ηεο ΟΘ ηεο θνίιαλζεο θαη ηεο ΝΑΖ, ν όγθνο θαζώο θαη ε θιίζε (κνξθή) ηεο θνίιαλζεο. Οη κεηξήζεηο απηεο κπνξεί λα αθνξνύλ νιόθιεξε ηελ ΟΘ ή δηάθνξα κέξε ηεο. Τελ πξώηε ηερληθή θσηνγξάθiζεο απεηέιεζε ε κέζνδνο ηεο ζηεξεν-βηληεν-νθζαικνγξαθίαο (stereovideography), πνπ εθαξκόζζεθε αξρηθά ζηελ ζπζθεπή Optic Nerve Head Analyzer κε πεληρξά όκσο απνηειέζκαηα. Ζ πηό πξνεγκέλε ηερληθή ιήςεο ηεο εηθόλαο ηεο ΟΘ βαζίδεηαη ζηελ αξρή confocal laser scanning ηνκνγξαθίαο, πνπ αλαπηύρζεθε αξρηθά ζηε ζπζθεπή Laser Tomographic Scanner (LTS) θαη εθαξκόδεηαη ζήκεξα θιηληθά ζηh ζύγρξνλε ζπζθεπε Heidelberg Retina Tomograph (HRT). Σηε κέζνδν confocal laser scanning ηνκνγξαθία ε πεγή θσηηζκνύ είλαη αθηηληβνιία laser ρακειήο έληαζεο (γηα LTS: laser He - Ne). Oη αθηίλα laser κε ηε βνήζεηα θαηνπηξηθνύ ζπζηήκαηνο πεξλάεη κέζα από έλαλ ζαξσηή (scanner) θαη αθνύ θαηόπηλ εζηηαζζεί από έλαλ αληηθεηκεληθό ζπγθιίλνληα θαθό, ζαξώλεη κία κόλνλ επηθάλεηα ηνπ εμεηαδνκέλνπ αληηθεηκέλνπ (ΟΘ). Οη αλαθιώκελεο αθηίλεο από ηελ ζπγθεθξηκέλε επηθάλεηα εζηηάδνληαη θαηόπηλ ζην θέληξν ελόο δηαθξάγκαηνο θαη ηειηθά θαηεπζύλνληαη ζε αληρλεπηή πνπ επεμεξγάδεηαη ηελ έληαζε ηνπ ζήκαηνο. Οη αλαθιώκελεο αθηίλεο πνπ δελ πξνέξρνληαη από ηελ επηθάλεηα εζηίαζεο, αιιά από επίπεδα κπξνζηά ή πίζσ απ'απηή, δελ εζηηάδνληαη ζην θέληξν ηνπ δηαθξάγκαηνο κε απνηέιεζκα ηα ζήκαηα πνπ αληρλεύνληαη λα είλαη ρακειόηεξεο έληαζεο. Δηζη ν αληρλεπηήο επεμεξγάδεηαη κόλνλ ην ζήκα κεγίζηεο έληαζεο πνπ πξνέξρεηαη από ηελ επηθάλεηα εζηίαζεο. Καηά ηνλ ίδην ηξόπν ζαξώλνληαη δηαδνρηθά 32 εγθάξζηεο ηνκέο κεηαμύ ηνπ επηπέδνπ ησλ ακθηβιεζηξνεηδηθώλ αγγείσλ θαη ελόο επηπέδνπ πνπ δηέξρεηαη πίζσ από ηνλ ππζκέλα ηεο θνίιαλζεο. Ο ειεθηξνληθόο ππνινγηζηήο ζπγρσλεύεη θαηόπηλ ηηο 32 ηνκέο ζε κία εηθόλα, πνπ απεηθνλίδεηαη ζηελ νζόλε ηνπ, θαη πξνζδηνξίδεη ζε ηξείο δηαζηάζεηο ηηο αξηζκεηηθέο ηηκέο ησλ δηαθόξσλ γεσκεηξηθώλ κεγεζώλ ηεο ΟΘ. Ο ρξόλνο ιήςεο θάζε ηνκνγξαθίαο είλαη κηθξόηεξνο από έλα δεπηεξόιεπην. Οη ζπζθεπέο ςεθηαθήο αλάιπζεο έρνπλ ηελ δπλαηόηεηα εθηύπσζεο ησλ επξεκάησλ κε δηάθνξνπο ηξόπνπο θαη θαηαρώξεζεο ζηε κλήκε ηνπ Ζ/Υ, ώζηε λα είλαη δπλαηή ε άκεζε ζύγθξηζε κε ηηο επόκελεο εμεηάζεηο Ζ αλαπαξαγσγηκόηεηα ησλ απνηειεζκάησλ πνπ ζηεξίδνληαη ζηελ ηερληθή ηεο confocal laser scanning ηνκνγξαθίαο είλαη ηθαλνπνηεηηθή. Γηά ηα δπζδηάζηαηα κεγέζε ν ζπληειεζηήο κεηαβιεηόηεηαο 9

10 (ελλνηνινγηθά αθνξά ηε πηζαλή απόθιηζε ζε θάζε κέηξεζε) ζε 5 δηαδνρηθέο κεηξήζεηο ηεο ίδηαο ΟΘ θπκάηλεηαη κεηαμύ 5% - 10%, γηά ηνλ όγθν ηεο θνίιαλζεο εηλαη πεξίπνπ 10%, ελώ γηά ηελ θιίζε ηεο θνίιαλζεο είλαη ζρεηηθά απμεκέλνο (25%). Από πνιιέο εξγαζίεο πξνθύπηεη όηη νη κέζεο ηηκέο ησλ γεσκεηξηθώλ κεγεζώλ ζε θπζηνινγηθνύο, ππεξηνληθνύο θαη γιαπθσκαηηθνύο νθζαικνύο, αλ θαη δηαθέξνπλ κεηαμύ ηνπο, έρνπλ ζεκαληηθή επηθάιπςε, ιόγσ κεγάισλ ζηαζεξώλ απνθιίζεσλ. Φαίλεηαη ινηπόλ, όηη πξνο ην παξόλ, παξά ηα ζηαηηζηηθά λνξκνγξάκκαηα, δελ είλαη δπλαηό λα νξηζζνύλ αθξηβή παζνγλσκνληθά γεσκεηξηθά κεγέζε ζε θπζηνινγηθνύο ή ππεξηνληθνύο νθζαικνύο, πνπ λα πξνδηθάδνπλ ηελ αλάπηπμε γιαπθώκαηνο. Ωζηόζν ε ςεθηαθή αλάιπζε ηνπ εηδώινπ ηεο ΟΘ απόηειεί κηα ζεκαληηθή ηερλνινγηθή εμέιημε πνπ δίλεη ηε δπλαηόηεηα ηεο αληηθεηκεληθνπνίεζεο ησλ βπζνζθνπηθώλ επξεκάησλ θαη ζπκβάιιεη θπξίσο ζηελ παξαθνινύζεζε ππόπησλ ή γιαπθσκαηηθώλ νθζαικώλ, αθνύ επηηξέπεη δηαρξνληθά ηε ζύγθξηζε ησλ κνξθνινγηθώλ κεηαβνιώλ βάζεη αξηζκεηηθώλ ηηκώλ. Ταπηόρξνλα ε ζπζρεηηζή ηνπο κε ηα πεξηκεηξηθά επξήκαηα δηεπθνιύλεη ηελ αζθαιέζηεξε εξκελεία ηεο εμέιημεο ηνπ ΟΠ, όπσο π.ρ. ζε πεξηπηώζεηο εμέιημεο θαηαξξάθηε θαη γιαπθώκαηνο ή θαθήο ζπλεξγαζίαο ηνπ εμεηαδνκέλνπ, πνπ ε αμηνιόγεζε ηνπ γηα ηπρόλ ζηαζεξόηεηα ή επηδείλσζε ηεο πνξείαο ηνπ είλαη ζπρλά ακθίβνιε. Εμέηαζε ηεο πεξηζειαίαο πεξηνρήο Ζ κειέηε ηεο πεξηζειαίαο πεξηνρήο βαζίδεηαη ζηελ αμηνιόγεζε ησλ αιινηώζεσλ ηεο ακθηβιεζηξνεηδηθήο ζηηβάδαο ησλ λεπξηθώλ ηλώλ (ΑΣΝΗ - retinal nerve fiber layer, RNFL). Ζ εμέηαζε κπνξεί λα γίλεη βηνκηθξνζθνπηθά ζηε ζρηζκνεηδή ιπρλία κε ηε ρξήζε αλέξπζξνπ θσηόο θαη ιεπηνκεξέζηεξα κε ηε βνήζεηα ηεο κνλνρξσκαηηθήο θσηνγξαθίαο βπζνύ. H ζεκαζία ηεο εμέηαζεο ηεο ΑΣΝΗ ζηελ δηαγλσζηηθή ηνπ γιαπθώκαηνο αλαθέξεηαη από ην Δθηνηε δηάθνξνη εξεπλεηέο παξαηήξεζαλ όηη νη αιινηώζεηο ηεο ΑΣΝΗ κπνξεί λα πξνεγεζνύλ κέρξη θαη 6 ρξόληα από ηελ εκθάληζε ησλ αληρλεύζηκσλ κεηαβνιώλ ηνπ ΟΠ, αθόκε θαη ζε πεξηπηώζεηο βπζνζνθπηθά θπζηνινγηθήο ΟΘ. Οη αιινηώζεηο ηεο ΑΣΝΗ ζπζρεηίδνληαη απόιπηα κε επηζειαίεο αηκνξξαγίεο ηεο ΟΘ πξηλ από ηελ εκθάληζε αληίζηνηρσλ εληνπηζκέλσλ ζθνησκάησλ ηνπ ΟΠ θαζώο θαη κε ηηο εγθνπεο ηεο θόηιαλζεο. Γηά ηελ θσηνγξάθηζε κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί νπνηαδήπνηε θσηνγξαθηθή κεραλή βπζνύ, κε ιήςε ζε επξεία (60-50 κνίξεο) θαη ζε ζηελόηεξε γσλία (25-30 κνίξεο). Φξεζηκνπνηείηαη πςειήο αλάιπζεο αζπξόκαπξν film θαη ν θσηηζκόο θαζνξίδεηαη αλάινγα κε ηα δεδνκέλα ηεο θσηνγξαθηθήο κεραλήο θαη ηνπ ρξεζηκνπνηνύκελνπ θίιηξνπ. Ζ νξαηόηεηα ηεο ΑΣΝΗ απμάλεη κε ηε ρξήζε πξάζηλεο ή κπιε θσηεηλήο αθηηλνβνιίαο, κέζσ εηδηθώλ θίιηξσλ ( λκ). Ζ κπιέ αθηηλνβνιία πνπ αληαλαθιάηαη από ηηο επηθαλεηαθέο ζηηβάδεο ηνπ ακθηβιεζηξνεηδή θαη απνξξνθάηαη από ην κειάγρξνπλ επηζήιην απνηππώλεη ζαθέζηεξα ηελ ΑΣΝΗ ηδηαίηεξα ζε βπζνύο κε ιίγε ρξσζηηθή, ή κε αηξνθία ηνπ κειάγρξνπ επηζειίνπ. Αληίζεηα ε πξάζηλε αθηηλνβνιία ελδείθλπηαη γηά ηε θσηνγξάθεζε βπζώλ κε πνιιή ρξσζηηθή θαη κε ζρεηηθά ζνινκέλν θαθό πνπ απνξξαθάεη ηελ κπιέ αθηηλνβνιία. Φπζηνινγηθά ε ΑΣΝΗ απεηθνλίδεηαη ζε αζπξόκαπξν film ειαθξά ιεπθσπή. κε ιεπηέο, αθηηλνεηδώο δηαηεηαγκέλεο γξακκώζεηο. Ηζηνινγηθέο έξεπλεο έρνπλ απνδείμεη όηη νη γξακκώζεηο απηέο είλαη δεζκίδεο λεπξαμόλσλ αθνξηδόκελεο θαηά ην κήθνο ηνπο από γινία, πνπ πξνέξρεηαη από απνθύζεηο ησλ θπηηάξσλ ηνπ Mόller. Σηελ νξηδόληηα θξνηαθηθή θαη ξηληθή πεξηζειαία πεξηνρή νη γξακκώζεηο είλαη ιεπηόηεξεο θαη δπζδηάθξηηεο επεηδή ζε θάζε κία γξάκκσζε αλαινγεί κόλνλ κία λεπξηθή δέζκίδα, ελώ ζηηο ηνμνεηδείο πεξηνρέο άλσ θαη θάησ νη δεζκίδεο είλαη επξύηεξεο θαη επθξηλέζηεξεο, ιόγσ πεξηζζνηέξσλ δεζκίδσλ αλά γξάκκσζε. Σε θαιήο πνηόηεηαο θσηνγξαθίεο ε ηνμνεηδήο πνξεία ηεο ΑΣΝΗ άλσ θαη θάησ θξνηαθηθά είλαη νξαηή κέρξη ηε κέζε πεξηθέξεηα. Τα ακθηβιεζηξνεηδηθά αγγεία πνπ βξίζθνληαη αλάκεζα ζηελ ΑΣΝΗ θπζηνινγηθά απεηθνλίδνληαη κε ειαθξά αζαθή όξηα. Ζ νξαηόηεηα ηεο ΑΣΝΗ κεηώλεηαη κε ηελ πάξνδν ηεο ειηθίαο θαη ε δπλαηόηεηα απεηθόληζήο ηεο δπζρεξέλεηαη από ηε ζόισζε ησλ δηαζιαζηηθώλ κέζσλ ελώ πξνππνζέηεη κεγάιν εύξνο θόξεο γηά ηε θσηνγξάθηζε. Ζ αξρηθή εκθάληζε θαη ε εμέιημε ησλ αιινηώζεσλ ηεο ΑΣΝΗ είλαη πνηθίιιε. Ζ αηξνθία κπνξεί λα είλαη δηάρπηε ή εληνπηζκέλε κε ζθελνεηδή κνξθή. Πνιιέο θνξέο όκσο ε αλίρλεπζε ηδηαίηεξα κηάο ήπηαο δηάρπηεο αηξνθίαο είλαη δύζθνιε Σηα πξνρσξεκέλα ζηάδηα γιαπθώκαηνο παξαηεξείηαη ηειηθά κηά δηάρπηε θνθθηώδεο εκθάληζε ηνπ βπζνύ. Ζ εληνπηζκέλε αηξνθία δηαγηγλώζθεηαη πηό εύθνια ιόγσ ηεο ζρηζκνεηδνύο ε ζθελνεηδνύο κνξθήο ηεο, Δκθαλίδεηαη ζε πεξίπνπ 20% ησλ γιαπθσκαηηθώλ νθζαικώλ θαη απεηθνλίδεηαη ζαλ κία ζθνηεηλή πεξηνρή κε απνπζία γξακκώζεσλ, ζαθώο αθνξηδόκελε από ηηο παξαθείκελεο ιεπθσπέο γξακκσηέο πεξηνρέο. Ζ ιεπηή ζρηζκνεηδήο κνξθή γηά λα ζεσξεζεί παζνινγηθή πξέπεη λα μεθηλάεη από ηα όξηα ηεο ΟΘ. Ζ δηαγλσζηηθή αμία ηεο κειέηεο ηεο ΑΣΝΗ δελ πεξηνξίδεηαη όκσο κόλν ζηελ αληηθεηκεληθή απεηθόληζε θαη παξαθνινύζεζε κηάο ύπνπηεο γιαπθσκαηηθήο βιάβεο, αιιά καο θαηεπζύλεη ηαπηόρξνλα ζηελ ιεπηνκεξέζηεξε εμέηαζε ηεο 10

11 ιεηηνπξγίθόηεηαο ηεο ύπνπηεο πεξηνρήο, πνπ ε πηζαλή δηαηξαρή ηεο λα κελ είλαη αληρλεύζηκε κε ηα ηππνπνηεκέλα πξνγξάκκαηα ηεο απηνκαηνπνηεκέλεο πεξηκεηξίαο. Ζ ζύγρξνλε κέζνδνο κειεηεο ησλ λεπξηθώλ ηλώλ πνπ γεηηληάδνπλ άκεζα κε ηα όξηα ηεο ΟΘ εθαξκόδεηαη κέζσ ησλ ζπζθεπώλ ςεθηαθήο αλάιπζεο. Με ηε δπλαηόηεηα ηεο ηξηζδηάζηαηε αλάιπζεο από ηε laser scanning ηνκνγξαθία επηηπγράλεηαη ε "αλάγιπθε" απεηλόληζε ηεο επηθάλεηαο ησλ λεπξηθώλ ηλώλ (retinal height, contoure) θαη ν πξνζδηνξηζκόο ηνπ ύςνπο (πάρνπο) ησλ (θπζηνινγηθά ζύκθσλα κε ηζηνινγηθέο κειέηεο είλαη κm) κε βάζε έλα ζρεηηθό επίπεδν αλαθνξάο ζηνλ ακθηβιεζηξνεηδή. Οη κεηξήζεηο γίλνληαη ζηα ζεκεία ηνπ πεξηγξάκκαηνο ηεο ΟΘ, πνπ νξηνζεηείηαη από ηνλ εμεηαζηή, δειαδή ζε απόζηαζε κ από ηελ έμνδν ησλ λεπξηθώλ ηλώλ πξόο ηνλ ακθηβιεζηξνεηδή θαη ζε 360 κνίξεο γύξσ από ηα όξηα ηεο ΟΘ. Τν ζρήκα ηεο εγθάξζηαο απηήο πεξηζειαίαο ηνκήο ππνινγίδεηαη θαη εθηππώλεηαη ππό κνξθή θακπύιεο. Ζ θπζηνινγηθή θακπύιε έρεη δηθόξπθε θαηαλνκή, κε θνξπθέο ζηνλ άλσ θαη θάησ πόιν ηεο ΟΘ, ιόγσ ηνπ κεγαιπηέξνπ πάρνπο ησλ λεπξηθώλ ηλώλ ζηηο αληίζηνηρεο πεξηνρέο. Ζ αλίρλεπζε γεληθεπκέλεο πηώζεο ηεο ή επηπέδσζεο ησλ θνξπθώλ ηεο είλαη ελδεηθηηθή αξρόκελεο αηξνθίαο ηεο ΑΣΝΗ θαη ζπκβάιιεη ζηελ πξώηκε δηάγλσζε γιαπθσκαηηθώλ βιαβώλ. H πνζνηηθή αλάιπζε ηεο πεξηζειαίαο πεξηνρήο επηηπγράλεηαη κε ηηο ζπζθεπέο Nerve Fiber Analyzer, GDx θαη Optical coherence Tomography (OCT) Σηελ εηθόλεο από OCT θαίλεηαη επάλσ ε δηθόξπθε θπζηνινγηθή θακπύιε (κέζα ζην πξάζηλν λνξκόγξακκα) θαη ζηελ επόκελε ε παζνινγηθή επηπέδσζε ηεο θακπύιεο 11

12 Πεξηκεηξία 12 Ζ γιαπθσκαηηθή βιάβε ηνπ νπηηθνύ λεύξνπ πξνζβάιιεη ζηα πξώηα ηεο ζηάδηα ηηο πεξηθεξηθέο δεζκίδεο λεπξηθώλ ηλώλ. Καηά ηελ εμέιημε ηνπ XAΓ, εθόζνλ δελ ζπλππάξρνπλ άιιεο νθζαικνινγηθέο παζήζεηο (π.ρ. θαηαξξάθηεο), ε νπηηθή νμύηεηα επεξεάδεηαη όηαλ πξνρσξήζεη θαηά πνιύ ε βιάβε ηνπ νπηηθνύ λεύξνπ, θαη πξνζβιεζνύλ πιένλ νη θεληξηθέο λεπξηθέο ίλεο. Δηζη ν πξνζδηνξηζκόο ηεο νπηηθήο νμύηεηαο δελ βνεζάεη ζηε δηάγλσζε ή ζηελ παξαθνινύζεζε ηεο λόζνπ. Ζ βιάβε όκσο ησλ πεξηθεξηθώλ λεπξηθώλ ηλώλ πξνθαιεί έθθεληξεο ιεηηνπξγηθέο δηαηαξαρέο ηνπ ακθηβιεζηξνεηδή, πνπ εθδειώλνληαη κε ραξαθηεξηζηηθέο αιινηώζεηο ζην νπηηθό πεδίν. Ωο νπηηθό πεδίν νξίδεηαη ν πεξηβάιισλ ρώξνο πνπ αληηιακβάλεηαη έλαο ζηαζεξά πξνζεισκέλνο νθζαικόο θαη θπζηνινγηθά εθηείλεηαη, αλάινγα κε ηε κνξθή ηεο κύηεο θαη ηνπ ππεξνθξύνπ, ξηληθά κνίξεο, πξνο ηα άλσ κνίξεο, πξνο ηα θάησ 75 κνίξεο θαη θξνηαθηθά 90 κνίξεο. Τν νπηηθό πεδίν θαη νη αιινηώζεηο ηνπ, πνπ είλαη γλσζηέο κε ηνλ όξν "ζθνηώκαηα" εμεηάδνληαη κε ηε κέζνδν ηεο πεξηκεηξίαο. Δάλ ε πξνζβεβιεκέλε πεξηνρή ηνπ ακθηβιεζηξνεηδή εκθαλίδεη πιήξε απώιεηα ιεηηνπξγίαο, ηόηε ην ζθόησκα πνπ πξνθαιείηαη ζην νπηηθό πεδίν νλνκάδεηαη "απόιπην", ελώ αλ δηαηεξεί έλα κεησκέλν βαζκό ιεηηνπξγηθόηεηαο νλνκάδεηαη "ζρεηηθό". Σην νπηηθό πεδίν ππάξρεη έλα παξάθεληξν θξνηαθηθό, θπζηνινγηθό, πεξηγεγξακκέλν ζθόησκα 6 κνηξώλ, ε "ηπθιή θειίδα", πνπ αληηζηηρεί ζηελ νπηηθή ζειή. Τα γιαπθσκαηηθά ζθνηώκαηα εκθαλίδνληαη αξρηθά, ζύκθσλα κε ηελ θαηαλνκή ησλ πξνζβεβιεκέλσλ λεπξηθώλ δεζκίδσλ, ζηελ παξάθεληξε πεξηνρή ησλ κνηξώλ (πεξηνρή Bjerrum) ζπλήζσο ξηληθά, κπνξεί όκσο λα παξαηεξεζνύλ θαη πηό θεληξηθά ή πνιύ ζπαληόηεξα θξνηαθηθά. Απσικέρ γλαςκωμαηικέρ αλλοιώζειρ ΟΠ Ζ πηό απινπζηεπκέλε κνξθή πεξηκεηξίαο, πνύ κπνξεί λα γίλεη από γηαηξό θάζε εηδηθόηεηαο ρσξίο ηερλνινγηθό εμνπιηζκό, είλαη ε αδξή εθηίκεζε ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ κε ηελ επίδεημε θηλνπκέλσλ δαθηύισλ από ηελ πεξηθέξεηα πξνο ην θέληξν, από δηαθνξεηηθέο θαηεπζύλζεηο, ζε επζεία πξνζεισκέλν νθζαικό (confrontation test). Ζ κέζνδνο απηή όκσο είλαη κόλν θαηαηνπηζηηθή γηά ηελ αλίρλεπζε εθηεηακέλσλ πεξηθεξηθώλ ζθνησκάησλ (π.ρ. εκηαλνςία, πξνρσξεκέλν γιάπθσκα). Ζ αθξηβέζηεξε ιήςε ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ επηηπγράλεηαη κε εηδηθέο ζπζθεπέο, ηα πεξίκεηξα, πνπ πξνζθέξνπλ ηελ έληππε θαηαγξαθή ησλ νξίσλ θαη ησλ κεηαβνιώλ ηνπ. Γεληθά όια ηα πεξίκεηξα απνηεινύληαη από έλαλ εκηζθαηξηθό ζόιν κέζα ζηνλ νπνίν ν εμεηαδόκελνο, κε θαιπκέλν ηνλ έλαλ νθζαικό θαη πξνζεισκέλν ηνλ άιιν ζην θέληξν ηνπ ζόινπ, θαιείηαη λα αληηιεθζεί ηα πξνβαιιόκελα νπηηθά εξεζίζκαηα. Οη ζεηηθέο απαληήζεηο ζηα αληηιεπηά από ηνλ εμεηαδόκελν εξεζίζκαηα δίδνληαη κε ην πάηεκα ελόο δηαθόπηε θαη θαηαγξάθνληαη, είηε από ηνλ εμεηαζηή ζηα παιαηόηεξα πεξίκεηξα, ή κέζσ ειεθηξνληθνύ ππνινγηζηή ζηα ζύγρξνλα απηνκαηνπνηεκέλα. Γηά ηελ θαηαλόζε ησλ αξρώλ ηεο πεξηκεηξίαο ζα πξέπεη λα έρνπκε ππόςε νξηζκέλα ζηνηρεία από ηε θπζηνινγία ηεο όξαζεο. Γηά ηε ζύλζεζε κηάο νινθιεξσκέλεο εηθόλαο ζην νπηηθό πεδίν επηηεινύληαη ηαπηόρξνλα δηάθνξεο ςπρνθπζηθέο ιεηηνπξγίεο, όπσο ε ηθαλόηεηα δηάθξηζεο ζεκείσλ ζην ρώξν, αληίιεςεο θηλνπκέλσλ ζεκείσλ, αληίιεςεο ρξσκάησλ, δηάθξηζεο ηαρέσο επαλαιακβαλνκέλσλ θσηεηλώλ εξεζηζκάησλ (flicker) θαη αληίιεςεο δηαθνξώλ θσηεηλόηεηαο. Ζ κεηαθνξά όισλ ησλ παξαπάλσ εξεζηζκάησλ πξνο ηνλ εγθέθαιν γίλεηαη κέζσ ησλ λεπξηθώλ ηλώλ. Αλάινγα κε ην κέγεζνο ηεο γιαπθσκαηηθήο βιάβεο ηνπ νπηηθνύ λεύξνπ πξνθαιείηαη δηαηαξαρή ησλ ιεηηνπξγηώλ απηώλ ζε άιινηε άιιν βαζκό θαη ελδερνκέλσο ζε άιινηε άιιν ρξόλν. Ζ αξρή ηεο θιαζζηθήο πεξηκεηξίαο, πνπ εθαξκόδεηαη θαη ζήκεξα ζηελ θαζεκεξηλή θιηληθή πξάμε, ζηεξίδεηαη ζηε ςπρνθπζηθή παξάκεηξν αληίιεςεο δηαθνξώλ θσηεηλόηεηαο (differential light sensitivity),

13 δει. ζηελ ηθαλόηεηα ηνπ νθζαικνύ λα δηαθξίλεη κηά θσηεηλή ιεπθή θειίδα (ζηόρνο) πνπ βξίζθεηαη επάλσ ζε ιεπθή επηθάλεηα κε κηθξόηεξε θσηεηλόηεηα (ζηαζεξά θσηεηδόκελνο ζόινο πεξηκέηξνπ). Τα ηειεπηαία ρξόληα έρνπλ αλαπηπρζεί θαη άιια είδε πεξηκεηξίαο, πνπ ην θαζέλα πξνβάιινληαο αλάινγα νπηηθά εξεζίζκαηα έιέγρεη δηαθνξεηηθή ςπρνθπζηθή ιεηηνπξγία, κε ζθνπό ηελ όζν ην δπλαηόλ πξσΐκόηεξε αλίρλεπζε ηεο ιεηηνπξγηθήο δηαηαξαρήο. Τα είδε απηά ηεο πεξηκεηξίαο, όπσο ή ρξσκαηηθή πεξηκεηξία (blueon-yellow ή short wave length perimetry), ε πεξηκεηξία θηλνπκέλσλ ζηόρσλ (dot motion perimetry), ή ε πεξηκεηξία πξνβνιήο ζρεκάησλ (high-pass resolution perimetry), θαη πην πξόζθαηα ε πεξηκεηξία Frequency doubling technology κε πξνβνιή ζηόρσλ ηύπνπ contrast sensitivity. H θιαζζηθή πεξηκεηξία αξρηζε νπζηαζηηθά λα εθαξκόδεηαη επξέσο από ην 1940 κε ηελ θαηαζθεπή ηνπ εκηζθαηξηθνύ πεξηκέηξνπ ηνπ Goldmann, ζην νπνίν ηππνπνηήζεθε ζηαζεξή ζρέζε ηνπ θσηηζκνύ ηνπ ζόινπ ηνπ κε ηε θσηεηλόηεηα ησλ πξνβαιινκέλσλ ζηόρσλ θαζώο θαη ζπλερήο έιεγρνο ηεο θεληξηθήο πξνζήισζεο ηνπ εμεηαδόκελνπ νθζαικνύ. Τα ζηνηρεία απηά θαηέζηεζαλ ηα επξήκαηα ηεο πεξηκεηξίαο ζε κεγαιύηεξν βαζκό ζπγθξίζηκα θαη αμηόπηζηα. Ο πξνζδηνξηζκόο ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ ζην πεξίκεηξν ηνπ Goldmann γίλεηαη ρεηξνθίλεηα από ηνλ εμεηαζηή, κέ κεηαθίλεζε δεδνκέλσλ θσηεηλώλ ζηόρσλ από ηελ πεξηθέξεηα πξόο ην θέληξν ζε δηάθνξνπο κεζεκβξηλνύο ηνπ εκηζθαηξηθνύ ζόινπ. Ο εμεηαδόκελνο απαληάεη ζεηηθά όηαλ πξσηναληηιεθζεί ηελ θίλεζε ηνπ ζηόρνπ κε πάηεκα ηνπ ερνδηαθόπηε θαη ν εμεηαζηήο ζεκεηώλεη ζε εηδηθό έληππν πνπ βξίζθεηαη πίζσ από ην ζόιν ηα εμσηεξηθά όξηα ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ. Ζ κέζνδνο απηή πεξηκεηξίαο νλνκάδεηαη θηλεηηθή θαη ζε έκπεηξν εμεηαζηή παξέρεη ηε δπλαηόηεηα αλίρλεπζεο απνιύησλ ζθνησκάησλ. Ωζηόζν δελ είλαη επαξθήο γηά ηελ απνθάιπςε ησλ ζρεηηθώλ ζθνησκάησλ, πνπ πξνθαινύληαη από ηηο πξώηκεο γιαπθσκαηηθέο βιάβεο. Από ην 1970, κε ηελ πξόνδν ησλ Ζ/Υ, ε Goldmann θηλεηηθή πεξηκεηξία άξρηζε ζηαδηαθά λα αληηθαζίζηαηαη από ηε απηνκαηνπνηεκέλε ζηαηηθή πεξηκεηξία (ΑΠ) ε νπνία απνηειεί απαξαίηεηε ηαθηηθή εμέηαζε γηά θάζε ππεξηνληθό ή γιαπθσκαηηθό αζζελή. Με ηε ζηαηηθή κέζνδν πεξηκεηξίαο πνπ εθαξκόδεηαη από ηα απηόκαηα πεξίκεηξα πξνζδηνξίδεηαη πνζνηηθά ν νπδόο επαηζζεζίαο ζηε δηάθξηζε δηαθνξώλ θσηεηλόηεηαο (differential threshold) ζε νξηζκέλα ζεκεία ηνπ ακθηβιεζηξνεηδή. Σην ζόιν ησλ απηνκάησλ πεξηκέηξσλ, πνπ έρεη αλάινγε θσηεηλόηεηα κε ηνπ Goldmann (31,5 Apostilb), πξνβάιινληαη ζε νξηζκέλα πξνγξακκαηηζκέλα ζεκεία θαη ζε ηαθηό ρξόλν, ζηόρνη κε δηαθνξεηηθή θσηεηλόηεηα (ινγαξηζκηθά από 0, Αpostilb), δηάξθεηαο 0,1 sec. Ζ ειάρηζηε δηαθνξά θσηεηλόηεηαο πνπ αληηιακβάλεηαη ην εμεηαδόκελν ζεκείν ηνπ ακθηβιεζηξνεηδή αληηζηνηρεί ζηνλ νπδό επαηζζεζίαο ηνπ θαη πξνζδηνξίδεηαη κε κνλάδα κεηξήζεσο ην Decibel (db), πνπ βξίζθεηαη ζε αληηζξόθσο αλάινγε καζεκαηηθή ζρέζε κε ην Apostilb. Ζ επεμεξγαζία ησλ απαληήζεσλ, ε έληππε θαηαγξαθή θαη ε απνζήθεπζή ηνπο γίλεηαη κέζσ Ζ/Υ. Δηδηθό ζύζηεκα ειέγρεη ηηο ηπρόλ απώιεηεο πξνζήισζεο ηνπ εμεηαδνκέλνπ, πνπ θαηαγξάθνληαη σο δείθηεο αμηνπηζηίαο ηεο εμέηαζεο. Σε θάζε απηόκαην πεξίκεηξν ππάξρνπλ πξνγξάκκαηα κε πξνθαζνξηζκέλα δίθηπα εμεηαδνκέλσλ ζεκείσλ θαη πνηθίιεο έθηαζεο νηπηθνύ πεδίνπ. Σπλήζσο ρξεζηκνπνηνύληαη ηα πξνγξάκκαηα 30 ή 24 κνηξώλ κε δίθηπν αλά 6 κνίξεο, αθνύ, όπσο πξναλαθέξζεθε, ηα αλακελόκελα γιαπθσκαηηθά επξήκαηα εκθαλίδνληαη ζηηο παξάθεληξεο πεξηνρέο. Τν κέγεζνο ηνπ ζηόρνπ κπνξεί λα απμεζεί όηαλ ζηλππάξρνπλ ζνιεξά δηαζιαζηηθά κέζα (π.ρ. θαηαξξάθηεο). Τα πιένλ δηαδεδνκέλα απηόκαηα πεξίκεηξα είλαη νη ζπζθεπέο Humphrey Field Analyzer θαη Octopus Perimeter. Ζ δηάξθεηα εμέηαζεο γηά θάζε νθζαικό είλαη πεξίπνπ 12 ιεπηά. Τα βαζηθά πιενλεθηήκαηα ηεο ΑΠ είλαη ε ηππνπνηήζε ηεο ιήςεο ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ θαη ε κε παξεκβνιή ηνπ αλζξώπηλνπ παξάγνληα (εμεηαζηή), πνπ απμάλνπλ ηελ αμηνπηζηία, ηελ αλαπαξαγσγηκόηεηα θαη ηε δπλαηόηεηα δηαρξνληθήο ζπγθξηζεο θάζε εμέηαζεο. Ωζηόζν ε νξζή αμηνιόγεζε ησλ επξεκάησλ ηεο ΑΠ πξνππνζέηεη ηελ ηήξεζε νξηζκέλσλ θαλόλσλ σο πξνο ηε ιήςε ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ, ηελ θαιή ζπλεξγαζία ηνπ εμεηαδνκέλνπ θαη ηελ επνπηεία ηνπ εμεηαζηή (πξνηηκόηεξν νθζαικηάηξνπ) θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμέηαζεο. Οη θαλόλεο γηά ηελ απνθπγή ιαζώλ (ςεπδώο ζεηηθώλ επξεκάησλ) είλαη ε εθαξκνγή θαηάιιειεο δηνξζσηηθήο πάινπ γηα δηόξζσζε ηεο θνληηλήο όξαζεο, ε ζσζηή ζέζε ηνπνζέηεζεο ηεο θεθαιήο ηνπ εμεηαδνκέλνπ, θαη επαξθέο εύξνο θόξεο εηδηθά ζε πεξηπηώζεηο γιαπθσκαηηθώλ πνπ ε θόξε βξίζθεηαη ζε κύζε ιόγσ κπσηηθώλ θνιιπξίσλ (πηηινθαξπίλε). Πξνζνρή πξέπεη λα δίλεηαη ζηε ζπλεξγαζία ηνπ εμεηαδνκέλνπ, πνπ κπνξεί λα ππνιείπεηαη, είηε ιόγσ κε θαηαλόεζεο ηεο εμέηαζεο, ε ιόγσ απξνζεμίαο, ή ιόγσ επεξρόκελεο θόπσζεο ηνπ εμεηαδνκέλνπ. Τα θαηλόκελα απηά είλαη ζπρλά θαηά ηε ιήςε ηνπ πξώηνπ νπηηθνύ πεδίνπ, γηαπηό ζε αλάινγεο πεξηπηώζεηο ε εμέηαζε ζα πξέπεη λα επαλαιακβάλεηαη, σζηε λα επέιζεη εμνηθείσζε κε ηε κέζνδν. Δπνκέλσο θαηά ηελ εξκελεία ελόο νπηηθνύ πεδίνπ πξέπεη απαξαίηεηα λα ιακβάλνληαη ππόςε απηνί νη παξάγνληεο θαη θπξίσο λα ζπλεθηηκεζνύλ ηα απνηειέζκαηα κε ηα αληηθεηκεληθά βπζνζθνπηθά επξήκαηα, εθόζνλ κάιηζηα ηα δηαγλσζηηθά ιάζε ζηελ θαζεκεξηλή πξάμε ιόγσ κε αμηόπηζησλ νπηηθώλ πεδίσλ δελ είλαη ακειεηέα. Η κνξθνινγία ζα πξέπεη λα ζπζρεηίδεηαη κε ηελ ιεηηνπξγία. 13

14 Σηελ εηθόλα θαίλεηαη πώο ε ξηληθή ζηέλσζε ζπκπίπηεη κε ην έιιεηκκα ησλ λεπξηθώλ ηλώλ 14 Γηα ηελ πξώηκε δηάγλσζε ηνπ ΦΑΓ ζε έλα εθηππσκέλν νπηηθό πεδίν αμηνινγνύκε ηηο απόιπηεο ηηκέο ησλ νπδώλ επαηζζεζίαο θάζε εμεηαδνκέλνπ ζεκείνπ, ηηο δηαθνξέο ηνπο από ηηο αλακελόκελα θπζηνινγηθέο ηηκέο αλάινγα κε ηελ ειηθία, ηελ θαηαλνκή ηνπο ζηηο ύπνπηεο πεξηνρέο, όπνπ αλακέλνληαη νη γιαπθσκαηηθέο βιάβεο, θαζώο επίζεο θαη νξηζκέλνπο δείθηεο, πνπ βαζίδνληαη ζε ζηαηηζηηθή πξνζέγγηζε, ππνινγηζκέλε από ηα δεδνκέλα ηνπ Ζ/Υ. Ύπνπην εύξεκα απνηειεί ε κείσζε ηνπιάρηζηνλ δύν γεηηληαδόλησλ νπδώλ θαηά 5 db, θαη ζεηηθό θαηά 10 db, ηδίσο όηαλ νη δηαθνξέο απηέο παξαηεξνύληαη ζηηο παξάθεληξεο πεξηνρέο ή ξηληθά ελόο εκηκνξίνπ θαη είλαη αζζύκεηξεο ζπγθξηηηθά κε ην άιιν εκηκόξην. Ζ επαλάιεςε ησλ επξεκάησλ ζε επόκελν νπηηθό πεδίν επηβεβαηώλεη ηε δηάγλσζε. Ζ εμέιημε ηεο βιάβεο γίλεηαη ζπρλόηεξα κε ηελ αύμεζε ηνπ βάζνπο ελόο ζθνηώκαηνο (πεξαηηέξσ κείσζεο ηνπ νπδνύ επαηζζεζίαο), κε ηελ επέθηαζε ηνπ θαηά κήθνο ηεο αληίζηνηρεο λεπξηθήο δεζκίδαο, ή κε ηελ εκθάληζε λένπ ζθνηώκαηνο ζε άιιε ζέζε. Καηά ηελ παξαθνινύζεζε ηα απνηειέζκαηα ελόο νπηηθνύ πεδίνπ είλαη ζηελ πξάμε κέρξη έλα βαζκό αλαπαξαγώγηκα, γηαηί ζπρλά αθόκε θαη ζε θπζηνινγηθά νπηηθά πεδία εκθαλίδνληαη δηαθπκάλζεηο ηνπ νπδνύ επαηζζεζίαο. Οη δηαθπκάλζεηο απηέο νθείινληαη θπξίσο ζην όηη ν θπζηνινγηθόο νπδόο επαηζζεζίαο ζηα θεληξηθά ζεκεία ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ βξίζθεηαη ζε κία δπλακηθή θαηάζηαζε ππνδνρήο εξεζηζκάησλ, πνπ κεηαβάιιεηαη θάζε ρξνληθή ζηηγκή κε απόθιηζε πεξίπνπ +/- 5 db. Οη πεξηθεξηθόηεξνη θπζηνινγηθνί νπδνί επαηζζεζίαο θαη νη δηαηαξαγκέλνη νπδνί έρνπλ αθόκε κεγαιύηεξεο δηαθπκάλζεηο. Δηζη παξά ηηο ηερλνινγηθέο ηεινηνπνηήζεηο παξακέλεη αθόκε ην πξόβιεκα ζηνλ ζαθή θαζνξηζκό ηεο ζηαζεξόηεηαο, ή ηεο ηπρνλ κηθξήο επηδείλσζεο ελόο επαλαιακβαλνκέλνπ νπηηθνύ πεδίνπ, όηαλ κάιηζηα ζπλππάξρνπλ θαη δηαρξνληθά εμειίμηκεο παζήζεηο, όπσο ν θαηαξξάθηεο. Εηζη γηά λα απνθαλζνύκε σο πξνο ηελ εμέιημε κηάο ιεηηνπξγηθήο βιάβεο, πξέπεη ηα θζίλνληα επξήκαηα λα παξαηεξνύληαη ζε ζεηξά νπηηθώλ πεδίσλ. Παξά ηε ζεκαληηθή ζπκβνιή ηεο ζηε δηάγλσζε θαη παξαθνινύζεζε ηνπ γιαπθώκαηνο, ε απηνκαηνπνηεκέλε πεξηκεηξία έρεη σο θύξηα κεηνλεθηήκαηα: 1) ηελ κνλνηνλία ηνπ θσηεηλνύ εξεζίζκαηνο γηα κεγάιε ρξνληθή δηάξθεηα («θνηκίδεη» ηνλ εμεηαδόκελν) πνπ νδεγεί ζε ςεπδώο αξλεηηθέο απαληήζεηο, 2) ηελ κε δηάθξηζε ηνπ ζηόρνπ από άιια θσηεηλά εξεζίζκαηα ακθ/θήο πξνέιεπζεο πνπ εκθαλίδνληαη ζηνλ εμεηαδόκελν θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμέηαζεο (ακθ/θόο «ζόξπβνο» - noise, όπσο ν ελδνγελήο ζόξπβνο κηαο ηειεθσληθήο γξακκήο) θαη πξνθαινύλ ςεπδώο ζεηηθέο απαληήζεηο, θαη 3) ηε κε αλίρλεπζε ππάξρνπζαο βιάβεο, πνπ θαίλεηαη όηη αθνξά έλα κεγάιν πνζνζηό (25%) ησλ ππεξηνληώλ. Γηα ηε βειηίσζε ησλ ζπλζεθώλ εμέηαζεο θαη γηα ηελ αύμεζε ηεο αληρλεπζηκόηεηαο ηεο βιάβεο αλαπηύρζεθαλ λένη κέζνδνη πεξηκεηξίαο, όπσο ε ρξσκαηηθή (SWAP, blue on yellow), ε πεξηκεηξία κε ηελ ηερληθή δηπιαζηαζκνύ ηεο ζπρλόηεηαο (Frequency doubling technology), ε πεξηκεηξία πξνβνιήο ζρεκάησλ (High pass

15 resolution perimetry), θαη ε πεξηκεηξία θηλνπκέλσλ ζηόρσλ (dot motion perimetry). Oη κέζνδνη απηνί πεξηκεηξίαο ζηεξίδνληαη ζε άιιεο ςπρνθπζηθέο ιεηηνπξγίεο ηνπ ακθ/δή, εθηόο ηεο δηάθξηζεο δηαθνξώλ θσηεηλόηεηαο πνπ εθαξκόδεηαη ζηελ θιαζζηθή απηνκαηνπνηεκέλε πεξηκεηξία. Ζ επεμεξγαζία νπηηθώλ εξεζηζκάησλ πνπ δηεγείξνπλ νκάδα θσηνππνδνρεσλ όπσο αληίιεςε ρξσκάησλ, δηάθξηζε ζρεκάησλ ή θηλνπκέλσλ ζεκείσλ ζην ρώξν γίλεηαη από δηαθνξεηηθνύο ηύπνπο γαγγιηαθώλ θπηηάξσλ λεπξηθώλ νδώλ. Τα κηθξά γαγγιηαθά (parvocellular λεπξηθή νδόο) αληηδξνύλ ζε πςειέο ρσξηθέο θαη ρακειέο ρξνληθά ζπρλόηεηεο, ελώ ηα κεγάια γαγγιηαθά (magnocellular νδόο) ζε ρακειέο ρσξηθέο θαη πςειέο ρξνληθά ζπρλόηεηεο. Θεσξείηαη όηη αλάινγα κε ηε γιαπθσκαηηθή βιάβε κπνξεί λα πξνζβιεζνύλ πξστκόηεξα θάπνηα από ηηο ππννκάδεο ησλ γαγγιηαθώλ θπηηάξσλ θαη αληίζηνηρα ε ςπρνθπζηθή ιεηηνπξγία ηνπο πνπ κπνξεί λα αληρλεπζεί κε ηελ αλάινγε κέζνδν πεξηκεηξίαο. Οη λέεο απηέο κέζνδνη, θπξίσο ε FDT θαη ρξσκαηηθή πεξηκεηξία σο επξύηεξα εθαξκνδόκελεο ζηελ θιηληθή πξάμε, δελ ππνθαζηζηνύλ ηελ θιαζζηθή ΑΠ, κπνξεί όκσο λα ζπλεθηηκεζνύλ κε ηα ππόινηπα επξήκαηα. Δηζη παξόια ηα δηαγλσζηηθά πξνβιεκαηα θαη ηνπο πεξηνξηζκνύο πνπ έρεη ε ΑΠ παξακέλεη ην βαζηθόηεξν όξγαλν ζηελ αλίρλεπζε ησλ ιεηηνπξγηθώλ βιαβώλ (επαηζζεζία ηεο κεζόδνπ ζηελ απνθάιπςε ζθνησκάησλ πεξίπνπ 80%), αξθεί λα αμηνινγείηαη κε ηε δένπζα γλώζε θαη πξνζνρή. θαη ε Τν νπηηθό πεδίν ζα πξεπεη λα επαλαιακβάλεηαη ζύληνκα επί αζαθώλ, κή αμηόπηζησλ επξεκάησλ ζε ζύληνκν ρξνληθό δηάζηεκα, εηδάιισο αλάινγα κε ηε βαξύηεηα ηνπ ΦΑΓ θάζε 4-8 κήλεο. 15 Αιιεο εμεηαζηηθέο κέζνδνη Γηάθνξεο άιιεο εμεηαζηηθέο κεζόδνη αλεπηύρζεζαλ θαηά θαηξνύο κε ζθνπό λα αληρλεπζεί όζν ην δπλαηόλ πξσΐκόηεξα ε γιαπθσκαηηθή βιάβε Οη ζεκαληηθόηεξεο απν απηέο είλαη ν έιεγρνο ηεο αληίιεςεο ησλ ρξσκάησλ θαη ηεο επαηζζεζία δηάθξηζεο αληηζέζεσλ (contrast sensitivity), ην ειεθηξνακθηβιεζηξνεηδνγξάθεκα θαη ηα πξνθιεηά δπλακηθά ηνπ ηληαθνύ ινβνύ. Οη κέζνδνη απηέο δείρλνπλ ζε νξηζκέλεο πεξηπηώζεηο ζεηηθά απνηειέζκαηα, σζηόζν ε επαηζζεζία ηνπο δελ είλαη ζε ηθαλνπνηεηηθά επίπεδα θαη γηαπηόλ ην ινγό δελ ηπγράλνπλ πξνο ην παξόλ επξύηεξεο θιηληθήο εθαξκνγήο. Ζ αληίιεςε ησλ ρξσκάησλ ζην ΦΑΓ κπνξεί λα δηαηαξαρζεί πξηλ από ηηο αληρλεύζηκεο βιάβεο ηνπ νπηηθνύ πεδίνπ ή ηε κείσζε ηεο νπηηθήο νμύηεηα θαη αθνξά ηνλ άμνλα θπαλνύ - θίηξηλνπ ρξώκαηνο (ηξηηαλσπία). Ζ αληίιεςε ησλ ρξσκάησλ εμεηάδεηαη κε ην Farnsworth-Munsell-100-Hue-Test, ή πηό ζπληνκα κε ην Panel-D- 15-Test (επίδεημε ρξσκαηηζηώλ αληηθεηκέλσλ δηαθνξεηηθώλ απνρξώζεσλ, πνπ ν εμεηαδόκελνο θαιείηαη λα ηα ηνπνζεηήζεη ζε ζπγθεθξηκέλε ζεηξά). Ζ επίθηεηε ηξηηαλσπία πνπ παξαηεξείηαη ζε ππεξηνληθνύο ή γιαπθσκαηηθνύο νθζαικνύο κπνξεί λα εξκελεπζεί αηηηνινγηθά κε ηε βιάβε ηεο ππννκάδαο ησλ κεγάισλ γαγγιηαθώλ θπηηάξσλ, ηα νπνία κεηαθέξνπλ ηα εξεζίζκαηα ηνπ θπαλνύ ρξώκαηνο θαη ζεσξείηαη όηη είλαη πίν επαίζζεηα ζε αύμεζε ηεο ελδνθζάικηαο πίεζεο. Σηελ αξρή απηή ζηεξίδεηαη θαη ε πξναλαθεξζείζα κέζνδνο ηεο ρξσκαηηθήο πεξηκεηξίαο. Δλα ζεκαληηθόο παξάγσλ πνπ κεηώλεη ηελ εμηδίθεπζε ηεο κεζόδνπ είλαη ε εκθαληδόκελε θαη ζε θπζηνινγηθνύο νθζαικνύο κε ηελ πάξνδν ηεο ειηθίαο ηξηηαλσπία. Τα απνηειεζκαηα ηεο ρξσκαηηθήο αληίιεςεο επεξεάδνληαη επίζεο από ηε ζόισζε ηνπ θαθνύ, ε νπνία πξνθαιεί απνξξόθεζε ηεο θπαλήο αθηηλνβνιίαο. Ζ επαηζζεζία δηάθξηζεο αληηζέζεσλ ειέγρεηαη κε ηελ επίδεημε ζεηξάο ζρεκάησλ, ζηα νπνία ελαιιάζνληαη γθξί θαη ιεπθέο ζηήιεο εκηηνλνεηδώο δηαηεηαγκέλεο, κε θζίλνπζα αληίζεζε θσηεηλόηεηαο (contrast). Από κειέηεο πξνθύπηεη, όηη ε ςπρνθπζηθή απηή ιεηηνπξγία δηαηαξάζζεηαη πξώΐκα θαηά ηε γιαπθσκαηηθή βιάβε, επεξεάδεηαη όκσο θαη απηή από ηελ ειηθία θαη από ηελ θαηάζηαζε ηνπ θαθνύ. Δλα λέν είδνο πεξηκεηξίαο ε frequency doubling perimetry αλαπηύρζεθε πνιύ πξόζθαηα θαη ζηεξίδεηαη ζηηο κεηαβνιέο ηεο επαηζζεζίαο αληηζέζεσλ, ηα απνηειέζκαηα ηεο νπνίαο δελ είλαη αθόκε ηεθκεξησκέλα. Γεληθά ηα επξήκαηα ηεο ειεθηξνθπζηνινγίαο είλαη ελδηαθέξνληα, γηαηί νη εμεηαζηηθέο ηεο κέζνδνη δελ εμαξηώληαη από ηνλ ππνθεηκεληθό παξάγνληα. Τα πηό ζεηηθά απνηειέζκαηα ζηε δηαγλσζηηθή ηνπ γιαπθώκαηνο (κέησζε ησλ θαηαγξαθνκέλσλ δπλακηθώλ) έρνπλ παξαηεξεζεί κε ην pattern stimulation ειεθηξνακθηβιεζηξνεηδνγξάθεκα (PERG), πνπ ειέγρεη ηελ ειεθηξηθή δπλακηθή θαηάζηαζε ησλ γαγγιηαθώλ θπηηάξσλ. Δληνύηνηο ε επαηζζεζία ηεο κεζόδνπ ζπγθξηλόκελε κε ηελ πεξηκεηξία δελ είλαη πξνο ην παξόλ ηθαλνπνηεηηθή. Τα πξνθιεηά δπλακηθά ηνπ ηληαθνύ ινβνύ έρνπλ επίζεο εθαξκνζζεί κε δηάθνξεο ηερληθέο πξνβνιήο ζρεκάησλ δίθελ ζθαθηέξαο (pattern stimulation), αιιά θαίλεηαη όηη δελ έρνπλ ζεκαληηθέο δπλαηόηεηεο αληρλεπζεο παξάθεληξσλ ζθνησκάησλ, αθνύ ηα θαηαγξαθόκελα λεπξηθά εξεζίζκαηα πξνέξρνληαη θπξίσο από ηελ θεληξηθή πεξηνρή ηνπ ακθηβιεζηξνεηδή (σρξά θειίδα).

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Εισαγωγή στη Φωτογραυία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 3 ο ΚΛΕΙΣΡΟ ΣΑΥΤΣΗΣΑ ΚΛΕΙΣΡΟΤ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΣΑΛΛΗΛΗ ΣΑΥΤΣΗΣΑ Σι είναι υωτογραυική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη: 1. Φαθό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ T A E K W O N D O Δ. ΠπθαξΨο ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ ΦΠΗΘΝΘΔΟΑΞΔΗΑ Ο Ρ Ι Μ Ο Φπζη(θ)νζεξαπεΫα εϋλαη ε επηζηϊκε, ε νπνϋα κόλν κε θπζηθψ κωζα θαη κεζόδνπο πξνζπαζεϋ λα ζεξαπεύζεη

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

Γεώξγηνο Π. Καξακαλώιεο Ννζνθνκείν Αηηηθόλ 9 ε Εθπαηδεπηηθή δηεκεξίδα ΕΠΕΓΕ, Αζήλα 24-25 Σεπηεκβξίνπ 2011 πνηεο νη βαζηθέο αξρέο ηεο κεζόδνπ; θαηαγξαθή ελδναπιηθώλ πηέζεσλ ζηαηηθέο πηέζεηο αξρέο ηεο κεζόδνπ

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

Master Class 3. Ο Ν.Ζανταρίδης προτείνει θέματα Μαθηματικών Γ Λσκειοσ ΘΕΜΑ 1.

Master Class 3. Ο Ν.Ζανταρίδης προτείνει θέματα Μαθηματικών Γ Λσκειοσ ΘΕΜΑ 1. ΘΕΜΑ. Γηα ηελ ζπλάξηεζε f : IR IR ηζρύεη + f() f(- ) = γηα θάζε IR. Να δείμεηε όηη f() =, ΙR. Να βξείηε ηελ εθαπηόκελε (ε) ηεο C f πνπ δηέξρεηαη από ην ζεκείν (-,-) 3. Να βξείηε ην εκβαδόλ Δ(α) ηνπ ρωξίνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n . ΜΑΚΡΑ ΣΟΑ 7 & ΕΘΝ. ΑΝΣΙΣΑΕΩ (ΠΕΙΡΑΙΑ),. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗ 06 Α (ΠΕΙΡΑΙΑ), 3. ΠΤΡΓΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ (ΑΘΗΝΑ). ΣΗΛ 040970,,, www.vtal.gr Επιλεγμένες Ασκήσεις. α) Έζησ η.δ. Ep. Να δεηρζεί όηη ε T,..., ~, 0

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

47 ν Παλειιήλην Οθζαικνινγηθό πλέδξην. 29-31 Μαΐνπ 2014 Θεζζαινλίθε

47 ν Παλειιήλην Οθζαικνινγηθό πλέδξην. 29-31 Μαΐνπ 2014 Θεζζαινλίθε 47 ν Παλειιήλην Οθζαικνινγηθό πλέδξην 29-31 Μαΐνπ 2014 Θεζζαινλίθε ΓΙΑΘΛΑΣΙΚΗ ΥΔΙΡΟΤΡΓΙΚΗ - ΠΡΟΚΛΗΔΙ ΗΜΔΡΑ Πνιπεζηηαθή εθηνκή θεξαηνεηδνύο γηα δηόξζσζε πξεζβπσπίαο Dr Ηξ. Δ. Βνπλνηξππίδεο ΜΔΘΟΓΟΙ ΑΝΣΙΜΔΣΩΠΙΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Εξγαζηεξηαθή άζθεζε 7: Ηιεθηξνληθή κηθξνζθνπία ζάξσζεο (SEM) Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 9/6/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Εξγαζηεξηαθή άζθεζε 7: Ηιεθηξνληθή κηθξνζθνπία ζάξσζεο (SEM) Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 9/6/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Εξγαζηεξηαθή άζθεζε 7: Ηιεθηξνληθή κηθξνζθνπία ζάξσζεο (SEM) Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 9/6/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τν κηθξνζθόπην ειεθηξνληθήο ζάξσζεο είλαη έλα είδνο ειεθηξνληθνύ κηθξνζθνπίνπ

Διαβάστε περισσότερα

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk)

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Σεκηλάξην Τνκέα Λνγηζκηθνύ Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Περίιευε παροσζίαζες Τη είλαη ηα «Γίθηπα πνπ παξέρνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑ 1 ον ΔΙΑΓΩΓΗ ΣΟ ΧΔΙΡΙΜΟ ΣΗ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ Δξαζηηέρλεο Φσηνγξαθίδσ Σι είναι θφηογραθική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη:

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Τ Μ Η Μ Α ΟΧΗΜΑΤΩΝ. Ιμαντοκίνηςη

Τ Μ Η Μ Α ΟΧΗΜΑΤΩΝ. Ιμαντοκίνηςη Ιμαντοκίνηςη Μεηάδνζε θίλεζεο θαη κεηαθνξά ηζρύνο κεηαμύ αηξάθησλ ζε κεγάιε απόζηαζε Μεηαθνξά ηζρύνο κέζσ ηξηβήο ζην ζύζηεκα ηκάληα ηξνραιία Είδε ηκάλησλ: επίπεδνη (γηα κεγάιεο απνζηάζεηο αηξάθησλ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Ioanna Tzoulaki MSc PhD Lecturer in Epidemiology University of Ioannina School of Medicine & Imperial College School of Medicine Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 2: Μέηξεζε ηεο επηηάρπλζεο ηεο βαξύηεηαο κε ηε κέζνδν ηνπ θπζηθνύ εθθξεκνύο Ζκεξνκελία δηεμαγσγήο: 12/5/2005

Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 2: Μέηξεζε ηεο επηηάρπλζεο ηεο βαξύηεηαο κε ηε κέζνδν ηνπ θπζηθνύ εθθξεκνύο Ζκεξνκελία δηεμαγσγήο: 12/5/2005 Δξγαζηεξηαθή άζθεζε : Μέηξεζε ηεο επηηάρπλζεο ηεο βαξύηεηαο κε ηε κέζνδν ηνπ θπζηθνύ εθθξεκνύο Ζκεξνκελία δηεμαγσγήο: /5/005 ΕΙΑΓΩΓΗ Ζ εξγαζηεξηαθή άζθεζε πεξηιακβάλεη έλα πείξακα θαη ζθνπόο ηεο είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΑΝΟΣ Μ. ΣΤΕΦΑΣ Φεηξνπξγόο Οθζαικίαηξνο Λεωφ. Μεσογείων 8 Α, Αθήνα (115 27) 210 777 00 89 www.stefasvision.gr

ΣΤΕΦΑΝΟΣ Μ. ΣΤΕΦΑΣ Φεηξνπξγόο Οθζαικίαηξνο Λεωφ. Μεσογείων 8 Α, Αθήνα (115 27) 210 777 00 89 www.stefasvision.gr Σελίδα1 ΣΤΕΦΑΝΟΣ Μ. ΣΤΕΦΑΣ Φεηξνπξγόο Οθζαικίαηξνο Λεωφ. Μεσογείων 8 Α, Αθήνα (115 27) 210 777 00 89 www.stefasvision.gr Τι είναι γλαύκωμα; To γιαύθσκα είλαη κηα νκάδα παζήζεσλ πνπ πξνθαινύλ βξαδεία πξννδεπηηθή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

Intel Accelerate Your Code

Intel Accelerate Your Code Intel Accelerate Your Code Semester Project at Parallel & Distributed systems Dimitrios S. Tsiktsiris University of Western Macedonia Department of Informatics & Telecommunications Engineering Kozani,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΜΕΝΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΕΥΝΗΣΗ ΝΟΗΜΟΤΝΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΜΕΝΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΕΥΝΗΣΗ ΝΟΗΜΟΤΝΗ ΘΕΜ 1 ο (2.5 κνλάδεο) ΠΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΜΚΕΔΟΝΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΜΗΜ ΕΦΡΜΟΜΕΝΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΕΥΝΗΣΗ ΝΟΗΜΟΤΝΗ Σελικέρ εξετάσειρ Σετάπτη 21 Ιανοςαπίος 2009 13:00-16:00 Έζησ ν θόζκνο ηεο ειεθηξηθήο

Διαβάστε περισσότερα

ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης

ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης Μ ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης 1. κοπός ηελ άζθεζε γίλεηαη κέηξεζε ηνπ κέηξνπ δηάηκεζεο ελόο κεηαιιηθνύ ζύξκαηνο από ηελ πεηξακαηηθά κεηξεκέλε πεξίνδν ηαιάλησζεο ελόο ζηξνθηθνύ ηαιαλησηή.

Διαβάστε περισσότερα

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;...

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;... ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Ιζοδύναμη ανηίζηαζη ζύνδεζηρ ανηιζηαηών Η δηδαζθαιία ηεο ηζνδύλακεο αληίζηαζεο γηα ζύλδεζε αληηζηαηώλ ζε ζεηξά θαη παξάιιεια ππάξρεη ζην Αλαιπηηθό Πξόγξακκα Σπνπδώλ ζηα καζήκαηα Φπζηθήο

Διαβάστε περισσότερα

Μαζήκαηα Εηδηθεσοκέλωλ. Κύθιος Γιαύθωκα. Χρόληο απιό γιαύθωκα ΙΙ. Σηραηεγηθές προζέγγηζες

Μαζήκαηα Εηδηθεσοκέλωλ. Κύθιος Γιαύθωκα. Χρόληο απιό γιαύθωκα ΙΙ. Σηραηεγηθές προζέγγηζες Μαζήκαηα Εηδηθεσοκέλωλ Κύθιος Γιαύθωκα Χρόληο απιό γιαύθωκα ΙΙ Σηραηεγηθές προζέγγηζες Χ.Τερζίδοσ Επιμελήηρια Α Εργαζηήριο Γλασκώμαηος, Οθθαλμολογικό Τμήμα, Γ.Ν. Παηηζίων Δ/νηής Α.Δ. Πεηούνης Ε.Ο.Ε. 2008

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Τν crossover καλώδιο ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα ζπλδεζνύλ δπν ππνινγηζηέο κεηαμύ ηνπο θαη αλ θηηάμνπλ έλα κηθξό ηνπηθό δίθηπν(lan). Έλα LAN κπνξεί λα είλαη ηόζν

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ 1. Τηηινκεηξηθή κέζνδνο αλάιπζεο, Βαζηθέο Αξρέο Τηηινκεηξίαο, Μεζνδνινγία, Αλαιπηηθά Σθεύε θαη Όξγαλα. 2. Αιθαιηκεηξία (Πξνζδηνξηζκόο νιηθήο νμύηεηαο μηδηνύ) 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Πληροθορίες για ηο μικροζκόπιο

Πληροθορίες για ηο μικροζκόπιο Πληροθορίες για ηο μικροζκόπιο Η επηινγή ηεο θαηάιιειεο κεγέζπλζεο ζην κηθξνζθόπην εμαξηάηαη από ην πξνο παξαηήξεζε αληηθείκελν. Η δπλαηόηεηα δηάθξηζεο ηωλ δηαθόξωλ ηκεκάηωλ ηνπ θπηηάξνπ νθείιεηαη ζην

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ ΣΜΖΜΑ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΣΔΥΝΗΚΖ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΜΑΘΖΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΗΓΑΚΟΝΣΔ: Β. ΥΡΖΣΑΡΑ, Καθ. ΔΞΑΜΖΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΗΝΟ, Δπ.Καθ. Φεβροσάριος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ Η ζεκεξηλή ξαγδαία εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο ηεο κηθξνειεθηξνληθήο επέηξεςε ηελ θαηαζθεπή εηδηθώλ νινθιεξσκέλσλ θπθισκάησλ απνζήθεπζεο δεδνκέλσλ θαη πιεξνθνξηώλ θαηαιακβάλνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΔΧΜΔΣΡΗΑ ΓΗΑ ΟΛΤΜΠΗΑΓΔ

ΓΔΧΜΔΣΡΗΑ ΓΗΑ ΟΛΤΜΠΗΑΓΔ ΒΑΓΓΔΛΖ ΦΤΥΑ 011 1 ΒΑΗΚΟΗ ΟΡΗΜΟΗ 11 ΓΤΝΑΜΖ ΖΜΔΗΟΤ Έζησ P ηπρόλ ζεκείν ηνπ επηπέδνπ θύθινπ C (O,R ) (πνπ βξίζθεηαη εθηόο ηνπ θπθιηθνύ δίζθνπ C (O,R ) ) θαη PT ε εθαπηνκέλε από ην P (T ην ζεκείν επαθήο )

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης

Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης multiplex PCR ΜΘΥΑΛΗ ΚΟΤΣΘΛΘΕΡΗ, MD, Ph.D Καθηγηηής Πειραμαηικης Φσζιολογίας, Θαηρική τολή, Παν/μίοσ Αθηνών Η αλίρλεπζε ηεο ύπαξμεο

Διαβάστε περισσότερα

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ.

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΓΑΘΡΙΑ Π. 1,2, ΓΑΘΡΙΑΠ Θ. 1, ΚΖΡΠΗΝ- ΓΑΘΡΙΑ Γ. 1,3,4, ΘΑΡΠΗΑΟΓΑΛΖΠ Ι. 1,5, Α ΛΑΠΡΑΠΗΝ Α. 1,4,6, ΛΗΘΝΙΑΝΠ ΠΘΔΛΡΔΟΖΠ 6. 1. Δ Ρ Α Η Ο Δ Η Α Φ Ο

Διαβάστε περισσότερα

Γηαγλσζηηθή θαη Θεξαπεπηηθή Πξνζέγγηζε ηνπ «Μεγάθνινπ»

Γηαγλσζηηθή θαη Θεξαπεπηηθή Πξνζέγγηζε ηνπ «Μεγάθνινπ» Γηαγλσζηηθή θαη Θεξαπεπηηθή Πξνζέγγηζε ηνπ «Μεγάθνινπ» Κσλζηαληίλνο Μηκίδεο Γαζηξεληεξνιόγνο Δπίθνπξνο Καζεγεηήο Παζνινγίαο Γεκνθξίηεην Παλεπηζηήκην Θξάθεο Οξηζκόο Ο όξνο κεγάθνιν αλαθέξεηαη ζηε δηάκεηξν

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΚΤΣΕΥΜΘΙΗ ΥΟΚΗ Σ.Α.Σ.Λ. ΖΑΡΟΓΘΑΜΜΗ ΠΤΡΟ ΑΕΛ:4518

ΠΟΚΤΣΕΥΜΘΙΗ ΥΟΚΗ Σ.Α.Σ.Λ. ΖΑΡΟΓΘΑΜΜΗ ΠΤΡΟ ΑΕΛ:4518 ΒΑΡΤΣΗΜΔΣΡΙΑ ΘΔΜΑ:ΟΡΓΑΝΑ ΜΔΣΡΗΗ ΥΔΣΙΚΩΝ ΣΙΜΩΝ ΣΗ ΒΑΡΤΣΗΣΑ ΠΟΚΤΣΕΥΜΘΙΗ ΥΟΚΗ Σ.Α.Σ.Λ. ΖΑΡΟΓΘΑΜΜΗ ΠΤΡΟ ΑΕΛ:4518 ΥΔΣΙΚΗ ΜΔΣΡΗΗ ΣΗ ΒΑΡΤΣΗΣΑ Με ηνλ όξν απηό ελλννύκε ηε κέηξεζε ηεο δηαθνξάο ΔgPQ ηωλ ηηκώλ ηνπ

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

όπου R η ακηίνα ηου περιγεγραμμένου κύκλου ηου ηριγώνου.

όπου R η ακηίνα ηου περιγεγραμμένου κύκλου ηου ηριγώνου. ΕΩΜΕΤΡΙ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΜΔ ΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΣ Ι ΤΗΝ ΛΥΣΗ ΣΚΗΣΕΩΝ ΕΜΔ Πρόηζε Ίζ πολυγωνικά χωρί έχουν ίζ εμβδά Το νηίζηροθο δεν ιζχύει ηλδή δύο ιζοεμβδικά χωρί δεν είνι κηά νάγκη ίζ Εκβδόλ ηεηργώλοσ πιεσράς Εκβδόλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ Η πνδειαζία είλαη κηα επράξηζηε δξαζηεξηόηεηα κε πνιιά πιενλεθηήκαηα, δηαδεδνκέλε παγθνζκίσο. Ωζηόζν, ππάξρνπλ παξάγνληεο πνπ ζέηνπλ ηελ ζσκαηηθή καο αθεξαηόηεηα ζε θίλδπλν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗ36. Άσκηση 1. Άσκηση 2. Οη δηεπζύλζεηο ησλ 4 σλ ππνδηθηύσλ είλαη νη αθόινπζεο. Υπνδίθηπν Α: 10.101.1.64/27 Υπνδίθηπν Β: 10.101.1.

ΠΛΗ36. Άσκηση 1. Άσκηση 2. Οη δηεπζύλζεηο ησλ 4 σλ ππνδηθηύσλ είλαη νη αθόινπζεο. Υπνδίθηπν Α: 10.101.1.64/27 Υπνδίθηπν Β: 10.101.1. Άσκηση 1 ΠΛΗ36 1. Η κόλε πεξίπησζε λα έρνπκε ζύγθξνπζε κεηαμύ παθέησλ ησλ δύν θόκβσλ είλαη λα ζηείιεη ν δεύηεξνο πξηλ πξνιάβεη λα πιεξνθνξεζεί γηα ηελ θαηάιεςε ηνπ δηάπινπ από ηνλ άιιν. Από ηε ζηηγκή πνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΝΚΑΓΑ Α ΔΡΩΣΖΔΗ ΩΣΟΤ- ΙΑΘΟΤ 1. Γηα έλα αγαζό όηαλ ε ζηαζεξά γ είλαη ίζε κε ην κεδέλ ηόηε ε θακπύιε πξνζθνξάο δηέξρεηαη από ηελ αξρή ηωλ αμόλωλ.

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα.

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα. Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΗΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΟΗ ΦΤΗΚΔ ΔΠΗΣΖΜΔ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ

ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ Ζ ΚΑΚΖ ΘΡΔΦΖ Δπεξεάδεη: ηε κπτθή ηζρύ ησλ ζθειεηηθώλ κπώλ κε απνηέιεζκα ηε κεησκέλε

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Ψεθηαθή Φσηνγξαθία θαη Επεμεξγαζία Εηθόλαο. Γεώξγηνο Π. Παπιίδεο Γξ. Ηιεθηξνιόγνο Μεραληθόο Κύξηνο Δξεπλεηήο Δξεπλεηηθό Κέληξν Αζελά

Ψεθηαθή Φσηνγξαθία θαη Επεμεξγαζία Εηθόλαο. Γεώξγηνο Π. Παπιίδεο Γξ. Ηιεθηξνιόγνο Μεραληθόο Κύξηνο Δξεπλεηήο Δξεπλεηηθό Κέληξν Αζελά Ψεθηαθή Φσηνγξαθία θαη Επεμεξγαζία Εηθόλαο Γεώξγηνο Π. Παπιίδεο Γξ. Ηιεθηξνιόγνο Μεραληθόο Κύξηνο Δξεπλεηήο Δξεπλεηηθό Κέληξν Αζελά πεξίγξακκα ηεο ζεηξάο δηαιέμεσλ.- Ψεθηαθή θσηνγξαθία Δηζαγσγή ζηελ ςεθηαθή

Διαβάστε περισσότερα