Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ 19(2): , 2007 Aνασκόπηση Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης Π.Κ. Ηλιάδου Δ.Χ. Γουλής Δ.Γ. Γουλής Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Αλληλογραφία: Δημήτριος Γ. Γουλής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Περιφερειακή Οδός, Νέα Ευκαρπία, Θεσσαλονίκη Τηλ.: Κατατέθηκε: 17/2/07 Εγκρίθηκε: 24/5/07 ΠερIληψη Η θεραπεία των συμπτωμάτων και των παθήσεων που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση έχει καταστεί σημαντικό κοινωνικο-οικονομικό και ιατρικό θέμα, λόγω της συνεχούς αύξησης του αριθμού των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών. Οι κύριες ενδείξεις χορήγησης θεραπείας ορμονικής υποκατάστασης (ΘΟΥ) με τη μορφή οιστρογόνων μαζί με προγεσταγόνο -ή μόνο οιστρογόνων σε γυναίκες χωρίς μήτρα- είναι τα μετρίου έως σοβαρού βαθμού αγγειοκινητικά συμπτώματα και τα συμπτώματα από το ουρογεννητικό σύστημα. Στη ΘΟΥ χρησιμοποιούνται τα φυσικά οιστρογόνα και δύο μεγάλες ομάδες προγεσταγόνων, τα παράγωγα της προγεστερόνης και τα παράγωγα της νορτεστοστερόνης. Τα συνηθέστερα σχήματα χορήγησης είναι η κυκλική διαδοχική χορήγηση με ενδιάμεση διακοπή, η κυκλική διαδοχική χορήγηση χωρίς ενδιάμεση διακοπή και η συνεχής συνδυασμένη θεραπεία. Η ΘΟΥ μπορεί να χορηγηθεί από του στόματος, διαδερμικά, ως αυτοκόλλητα, τοπικά, ως κρέμα οιστρογόνων, ως υποδόριο εμφύτευμα και εισπνεόμενη. Στη θεραπευτική αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και των συνεπειών της εμμηνόπαυσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν, εναλλακτικά της ΘΟΥ, η τιβολόνη και οι εκλεκτικοί τροποποιητές των οιστρογονικών υποδοχέων (Selective Estrogen Receptor Modulators - SERMs). Όροι ευρετηρίου: θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης, οιστρογόνο, προγεσταγόνο, τιβολόνη, εκλεκτικοί τροποποιητές των οιστρογονικών υποδοχέων, SERMs, εμμηνόπαυση. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εξαιτίας της συνεχούς αύξησης του αριθμού των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών, η θεραπεία των συμπτωμάτων και των παθήσεων που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση έχει ήδη καταστεί σημαντικό κοινωνικο-οικονομικό και ιατρικό θέμα στις βιομηχανοποιημένες κοινωνίες. Σήμερα, το 30% των γυναικών στις αναπτυγμένες χώρες είναι μεγαλύτερες των 50 ετών και υπολογίζεται ότι θα ζήσουν άλλα 30 έτη μετά από την εμμηνόπαυση. Γι αυτό το λόγο, η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (ΘΟΥ) αποτελεί πεδίο με πολύ μεγάλη ανάπτυξη, καθώς θεωρείται ότι μπορεί να συνεισφέρει θετικά τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική σφαίρα της μετεμμηνοπαυσιακής γυναίκας. 141

2 Ηλιαδου και συν. Θεραπεια ορμονικης υποκαταστασης Όνομα Εταιρεία Φάσεις Τύπος Activelle* Novo Nordisk 1 tab Kliogest* Novo Nordisk 1 tab Angeliq Schering Ελλας 1 tab Climodien Schering Ελλας 1 tab Estalis Novartis 1 patch Systen conti Janssen Cilag 1 patch Cyclacur Shepa 2 tab Divina Organon 2 tab Estopause Faran 2 tab Estracomb TTSNovartis 2 patch Πίνακας 1. ΘΟΥ: Σκευάσματα συνδυασμού οιστρογόνου Systen sequi Janssen Cilag 2 patch Trisequens Novo Nordisk 3 tab Trisequens Forte* Novo Nordisk 3 tab Τα σκευάσματα με αστερίσκο (*) απεσύρθησαν πρόσφατα. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΘΟΥ Οι κύριες ενδείξεις χορήγησης οιστρογόνων μαζί με προγεσταγόνο, ή μόνο οιστρογόνων σε γυναίκες χωρίς μήτρα, είναι τα μετρίου έως σοβαρού βαθμού εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, που περιλαμβάνουν τα αγγειοκινητικά συμπτώματα και τα συμπτώματα από το ουρογεννητικό σύστημα 1. Η ΘΟΥ μπορεί να χορηγηθεί σε γυναίκες με φυσική εμμηνόπαυση, καθώς και σε γυναίκες με παθολογική εμμηνόπαυση, όπως πρώιμη εμμηνόπαυση ή υπογοναδισμό. Αν και η ΘΟΥ έχει έγκριση στις ΗΠΑ και τον Καναδά για την πρόληψη της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης, σήμερα δεν αποτελεί, πλέον, θεραπεία πρώτης εκλογής για τη μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση 2. Παρόμοια, η ΘΟΥ δε συστήνεται πλέον για την πρωτογενή ή δευτερογενή πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων, ούτε για την πρόληψη της νόσου Alzheimer ΔΡΑΣΕΙΣ ΘΟΥ Δράση στα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα Ο συνδυασμός οιστρογόνων προγεστερόνης βελτιώνει την εμμηνορρυσία, που είναι διαταραγμένη κατά την περιεμμηνοπαυσιακή περίοδο. Ωστόσο, καθώς πολλές γυναίκες δεν επιθυμούν, πλέον, έμμηνο ρύση σε αυτή τη φάση της ζωής τους, κερδίζει έδαφος η χορήγηση ΘΟΥ με συνεχή τρόπο, ώστε κατά το δυνατόν να μειωθεί η πιθανότητα αιμορραγίας από τον κόλπο 3-6. Η ΘΟΥ έχει αποδείξει την ευεργετική της επίδραση σε μια σειρά συμπτωμάτων όπως είναι οι εξάψεις, οι νυχτερινοί ιδρώτες, το αίσθημα παλμών και η συναισθηματική αστάθεια. Η έναρξη HRT αναμένεται να εξαφανίσει τα αγγειοκινητικά συμπτώματα στο 70% των περιπτώσεων και να τα βελτιώσει σε ένα επιπρόσθετο 20%, αφήνοντας συμπτωματικό μόνο το 10% των ασθενών 3-6. Η ΘΟΥ έχει ευνοϊκή επίδραση στην ατροφική κολπίτιδα, καθώς αποκαθιστά το όξινο ph του κόλπου. Ανάλογες βελτιώσεις αναμένονται στα ουρολογικά συμπτώματα, που προκύπτουν από την οιστρογονο-εξαρτώμενη δυσλειτουργία της ουρήθρας και της ουροδόχου κύστης 3-6. Η εμμηνόπαυση προκαλεί ξηρότητα και ελάττωση του πάχους του δέρματος, εξαιτίας της μείωσης του κολλαγόνου. Η χρήση ΘΟΥ

3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ και προγεσταγόνου που κυκλοφορούν στην Ελλάδα (Πηγή: ΕΟΦ) Δισκία Οιστρογόνο Προγεσταγόνο Τιμή (Ευρώ) 28 1mg οιστραδιόλη 0,5mg νορεθιστερόνη 7, mg οιστραδιόλη 1mg νορεθιστερόνη 7, mg οιστραδιόλη 2mg δροσπιρενόνη 22, mg οιστραδιόλη 2mg διενογέστη 8,56 50μg οιστραδιόλη 5mg νορεθιστερόνη 13,08 3,2mg οιστραδιόλη 11mg νορεθιστερόνη 23, mg οιστραδιόλη 1, mg οιστραδιόλη 0,5mg νοργεστρέλη 11 2mg οιστραδιόλη 4, mg οιστραδιόλη 10mg μεδροξυπρογεστερόνη 16 2mg οιστραδιόλη 5, mg οιστραδιόλη 5mg μεδροξυπρογεστερόνη 50μg οιστραδιόλη 10,92 50μg οιστραδιόλη 0,25μg νορεθιστερόνη 3,2mg οιστραδιόλη 16,0 3,2mg οιστραδιόλη 11mg νορεθιστερόνη 12 2mg οιστραδιόλη 10 2mg οιστραδιόλη 1mg νορεθιστερόνη 5,75 6 1mg οιστραδιόλη 12 4mg οιστραδιόλη 10 4mg οιστραδιόλη 1mg νορεθιστερόνη 8,51 6 1mg οιστραδιόλη αναμένεται όχι μόνο να σταματήσει, αλλά και να αναστρέψει τη φυσική αυτή εξέλιξη. Επιπρόσθετα βελτιώνεται ο λόγος οιστρογόνων/ανδρογόνων, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της απόπτωσης των τριχών και της σμηγματόρροιας 3-6. Δράση στα οστά Μεγάλος αριθμός μελετών έχει τεκμηριώσει τη θετική συσχέτιση μεταξύ μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης και ΘΟΥ. Η τελευταία έχει αποδειχθεί ότι ελαττώνει τους δείκτες οστικού μεταβολισμού, αυξάνει την οστική πυκνότητα ελαττώνει τον αριθμό των σπονδυλικών και εξωσπονδυλικών καταγμάτων 7-9. Δράση στο ενδομήτριο Η χορήγηση οιστρογόνου έχει ως αποτέλεσμα την υπερπλασία του ενδομητρίου, που αποτελεί αποδεδειγμένο παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του ενδομητρίου 10. Ο σχετικός κίνδυνος ανάπτυξης καρκινώματος είναι 2,3 (6% στις γυναίκες που κάνουν χρήση οιστρογόνων και 2,6% σε αυτές που δεν κάνουν χρήση), αλλά κατεβαίνει στα επίπεδα του γενικού πληθυσμού αν χορηγηθεί συνδυασμένη θεραπεία οιστρογόνων και προγεστερινοειδούς. Το τελευταίο πρέπει να χορηγείται τουλάχιστον για 10 ημέρες ανά μήνα για να ασκεί την προστατευτική του επίδραση. Δράση στο μαστό Η χρήση ΘΟΥ έχει συνδεθεί με αυξημένα ποσοστά ανάπτυξης καρκινώματος του μαστού 10. Ο σχετικός κίνδυνος είναι 2,3% ανά έτος χρήσης. Ωστόσο, καθώς το καρκίνωμα του μαστού είναι σπάνια πάθηση, αυτό που αποκτά ιδιαίτερη σημασία είναι ο απόλυτος κίνδυνος ανάπτυξης της πάθησης. Έτσι, ο καρκίνος του μαστού θα αναπτυχθεί επιπρόσθετα του γενικού πληθυσμού: - σε 2 στις γυναίκες που χρησιμοποιούν ΘΟΥ για 5 έτη, - σε 6 στις γυναίκες που χρησιμοποιούν ΘΟΥ για 10 έτη, - σε 12 στις γυναίκες που χρησιμοποιούν 143

4 Ηλιαδου και συν. Θεραπεια ορμονικης υποκαταστασης Πίνακας 2. ΘΟΥ: Σκευάσματα μόνο οιστρογόνου που κυκλοφορούν στην Ελλάδα (Πηγή: ΕΟΦ) Όνομα Εταιρεία Τύπος Δισκία Οιστρογόνο Τιμή (Ευρώ) Estrofem Novo Nordisk tab 28 1mg οιστραδιόλη 4,18 Femaston Solvay Pharma tab 28 2mg οιστραδιόλη 8,26 Aerodiol Servie inh 150μg οιστραδιόλη 15,38 Estraderm TTS Novartis patch 25μg οιστραδιόλη 4,59 Estraderm TTS Novartis patch 50μg οιστραδιόλη 6,44 Estraderm TTS Novartis patch 100μg οιστραδιόλη 7,13 Menorest Novartis patch 25μg οιστραδιόλη 5,54 Menorest Novartis patch 50μg οιστραδιόλη 6,59 Menorest Novartis patch 75μg οιστραδιόλη 7,63 Menorest Novartis patch 100μg οιστραδιόλη 7,63 Dermestril Faran patch 25mg οιστραδιόλη 5,54 Dermestril Faran patch 50μg οιστραδιόλη 7,81 Dermestril Faran patch 100μg οιστραδιόλη 9,10 Estramon Hexal Ag Germany patch 4mg οιστραδιόλη 12,44 Estradot Novartis patch 37,5μg οιστραδιόλη 7,05 Estradot Novartis patch 50μg οιστραδιόλη 7,05 Estradot Novartis patch 100μg οιστραδιόλη 8,15 ΘΟΥ για 15 έτη. Τονίζεται ότι τα ποσοστά αυτά αφορούν σε νοσηρότητα και όχι σε θνητότητα από την πάθηση. Οι γυναίκες που αναπτύσσουν καρκίνωμα του μαστού μετά από χρήση ΘΟΥ τείνουν να έχουν βιολογικά καλοηθέστερους όγκους, σε σχέση με τα καρκινώματα που αναπτύσσονται σε γυναίκες που δε λαμβάνουν ΘΟΥ. Η προσθήκη προγεσταγόνου όχι μόνο δεν ελαττώνει, αλλά πιθανώς αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκινώματος. Τέλος, ένα επιπρόσθετο πρόβλημα είναι η αύξηση της μαστογραφικής πυκνότητας που προκαλεί η ΘΟΥ, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη την αξιολόγηση της μαστογραφίας. Δράση σε μεταβολικές παραμέτρους Η χορήγηση ΘΟΥ επιδρά σε μια σειρά μεταβολικών παραμέτρων 11,12. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρούνται αύξηση της HDL-χοληστερόλης, ελάττωση του ινωδογόνου, ελάττωση του παράγοντα πήξης VII, ελάττωση της αντιθρομβίνης, ελάττωση της συγκόλλησης των αιμοπεταλίων, βελτίωση της ανοχής της γλυκόζης και ανακατανομή του λίπους. Η μεταφορά των παρατηρήσεων αυτών σε κλινικό επίπεδο, δηλαδή η ελάττωση της θνητότητας από καρδιαγγειακά νοσήματα στις χρήστριες ΘΟΥ, δεν τεκμηριώθηκε σε τυχαιοποιημένες διπλές τυφλές μελέτες. 144 ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των οιστρογόνων παρέρχονται μετά από μερικές εβδομάδες και μπορούν να συνοψισθούν στα ακόλουθα: ναυτία, μετεωρισμός, αύξηση βάρους, κατακράτηση ύδατος, τάση μαστών, πονοκέφαλοι - ημικρανίες, αιμορραγία από τον κόλπο, έκκριση τραχηλικής βλέννης, μυϊκοί σπασμοί (κράμπες) κάτω άκρων, χολόσταση - χολολιθίαση. Τα προγεσταγόνα που περιέχονται στη ΘΟΥ έχουν συσχετισθεί με εύκολη κόπωση, ελαττωμένη libido, ατροφία - ξηρότητα κόλπου, τάση μαστών, ακμή, σμηγματόρροια, ελάττωση της HDL-χοληστερόλης και αύξηση βάρους. Τα τέσσερα τελευταία ευρήματα παρουσιάζονται σχεδόν αποκλειστικά όταν γίνεται χρήση προγεστερινοειδών που αποτελούν παράγωγα της τεστοστερόνης ΑΝΤΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ Απόλυτες Ως αποτέλεσμα των ανεπιθύμητων ενεργειών των οιστρογόνων, οι απόλυτες αντενδείξεις χορήγησής τους έχουν καθορισθεί ως εξής : - Ορμονοεξαρτώμενοι όγκοι: μαστός, ενδομήτριο, προλακτίνωμα, - Θρομβοεμβολικό νόσημα, - Ηπατική νόσος: χολοστατικός ίκτερος - σύνδρομα Dubin-Johnson & Rotor, πορφυρία, καλοήθεις ή κακοήθεις ηπατικοί όγκοι,

5 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ - Αδιάγνωστη αιμορραγία από το γεννητικό σύστημα, - Σοβαρή υπερτριγλυκεριδαιμία, - Κύηση και γαλουχία. Σχετικές Οι σχετικές αντενδείξεις χορήγησης ΘΟΥ συνοψίζονται στα εξής: - Παχυσαρκία, - Ινομύωμα, - Ενδομητρίωση, - Οίδημα καρδιακής ή νεφρικής αιτιολογίας, - Ημικρανία. ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Έναρξη ΘΟΥ Ο χρόνος έναρξης της ΘΟΥ δεν έχει καθορισθεί με ακρίβεια. Οι περισσότεροι ειδικοί συστήνουν τη λήψη της ΘΟΥ μετά από την πλήρη διακοπή της περιόδου. Λιγότεροι προτείνουν την έναρξη των οιστρογόνων κατά την περιεμμηνοπαυσιακή περίοδο, ίσως ακόμη και πριν την έλευση κάθε σημείου εμμηνόπαυσης. Ο λόγος γι αυτήν την ενέργεια είναι ο φόβος ότι κατά την περιεμμηνοπαυσιακή περίοδο μπορεί να χαθεί μεγάλη ποσότητα οστού. Τα δεδομένα δεν είναι αρκετά, αλλά φαίνεται να υποδεικνύουν ότι όσο η γυναίκα έχει περίοδο, ακόμη και αραιή, και η FSH δεν αυξάνεται, η απώλεια οστού δεν είναι μεγάλη. Επιλογή σκευάσματος Ως ΘΟΥ μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε οιστρογόνα σε συνδυασμό με προγεσταγόνα είτε οιστρογόνα μόνο, σε γυναίκες χωρίς μήτρα 1. Διάφορα οιστρογονικά μόρια είναι διαθέσιμα για ΘΟΥ. Tα συνθετικά οιστρογόνα, όπως η αιθυνιλοιστραδιόλη, αποτελούν κύριο συστατικό των αντισυλληπτικών δισκίων, αλλά δεν χρησιμοποιούνται στη ΘΟΥ, εξαιτίας της μεγάλης τους δραστικότητας και των ανεπιθύμητων ενεργειών. Έτσι, στη ΘΟΥ χρησιμοποιούνται φυσικά οιστρογόνα, όπως η οιστραδιόλη, συνήθως σε μορφή εστέρα, που βελτιώνει τη βιοδιαθεσιμότητά τους ή τους προσδίδει ευνοϊκά φαρμακοκινητικά χαρακτηριστικά. Μια άλλη ομάδα οιστρογόνων που χρησιμοποιείται στη ΘΟΥ είναι τα συζευγμένα οιστρογόνα, που δεν είναι ανθρώπινα παράγωγα αλλά προέρχονται από την απόσταξη ούρων θηλυκών αλόγων, συνήθως στη μορφή θειϊκών εστέρων. Τα προγεσταγόνα χρησιμοποιούνται στη μεγάλη πλειοψηφία τους ως ανταγωνιστές της δράσης των οιστρογόνων, με σκοπό να προστατέψουν το ενδομήτριο από την υπερπλασία και το καρκίνωμα. Επειδή η φυσική προγεστερόνη έχει χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα,στη ΘΟΥ χρησιμοποιούνται δύο μεγάλες ομάδες προγεσταγόνων, τα παράγωγα της προγεστερόνης και τα παράγωγα της νορτεστοστερόνης. Τα παράγωγα της προγεστερόνης χαρακτηρίζονται από αντιοιστρογονική δράση στο ενδομήτριο και ήπια ανδρογεννητική δράση. Αντίθετα τα παράγωγα της νορτεστοστερόνης συνδέονται εκλεκτικότερα με τον υποδοχέα της προγεστερόνης και, ως αποτέλεσμα, χαρακτηρίζονται από ισχυρή αντιοιστρογονική δράση αλλά και ισχυρή ανδρογονική δράση, που έχει κλινικές επιπτώσεις τόσο στο δέρμα όσο και στο μεταβολισμό των λιπιδίων. Οδός χορήγησης Η ΘΟΥ μπορεί να χορηγηθεί 16 : - Από του στόματος, - Διαδερμικά, ως patches, - Τοπικά, ως κρέμα οιστρογόνων, - Ως υποδόριο εμφύτευμα, - Εισπνεόμενη. Η οδός χορήγησης έχει μεγάλη επίδραση τόσο στο μεταβολισμό όσο και στη διακύμανση των επιπέδων των οιστρογόνων στο πλάσμα. Η πιο συχνή οδός χορήγησης ΘΟΥ είναι η από του στόματος. Πλεονεκτήματα αυτής αποτελούν η δυνατότητα άμεσης ελάττωσης της δόσης ή διακοπής της χορήγησης, η άμεση αύξηση της δόσης, όποτε απαιτηθεί, και η ύπαρξη μεγάλης ποικιλίας σκευασμάτων και συνδυασμών, με σκοπό την εξατομίκευση της θεραπείας. Η οιστραδιόλη, όταν χορηγείται από του στόματος μεταβολίζεται στο ήπαρ, όπου μετατρέπεται κυρίως σε οιστρόνη. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «επίδραση πρώτης διέλευσης» ( first-pass effect ). Ως αποτέλεσμα αυτού: - Τα από του στόματος οιστρογόνα απαιτείται να χορηγηθούν σε υψηλότερες δόσεις από ότι τα παρεντερικά. - Τα από του στόματος οιστρογόνα απαιτείται να χορηγηθούν τουλάχιστον σε ημερήσια βάση. - Ο λόγος οιστραδιόλης προς οιστρόνη είναι χαμηλότερος της μονάδας, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. - Η μεγάλη ενδοηπατική συγκέντρωση οιστρογόνων οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή παραγόντων πήξης και αγγειοτενσινογόνου, αυξάνοντας τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. - Η μεγάλη ενδοηπατική συγκέντρωση οιστρογόνων οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή HDL και ελαττωμένη παραγωγή LDL, ελαττώνοντας τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Τα οιστρογόνα μπορούν να χορηγηθούν διαδερμικά, με τη μορφή patches, που επικολλούνται στο δέρμα και απελευθερώνουν σταδιακά μικρές ποσότητες οιστρογόνων. Αν δεν περιέχουν προγεσταγόνο και η γυναίκα έχει τη μήτρα της, το τελευταίο θα πρέπει να χορηγηθεί από του στόματος. Tα patches αλλάζονται 145

6 Ηλιαδου και συν. συνήθως κάθε 3-7 ημέρες. Τα πλεονεκτήματά τους είναι η εύκολη διακοπή τους, αν παραστεί ανάγκη, και η επίτευξη σταθερών επιπέδων στο πλάσμα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Μειονέκτημα αποτελεί ο τοπικός δερματικός ερεθισμός. Η διακολπική χορήγηση οιστρογόνων με τη μορφή κρέμας ή κολπικών υπόθετων χρησιμοποιείται κυρίως για την ανακούφιση των συμπτωμάτων της ατροφικής κολπίτιδας. Πρόσφατα έχει κυκλοφορήσει εισπνεόμενη οιστραδιόλη, με ευνοϊκή φαρμακοκινητική συμπεριφορά. Τέλος, τα ενέσιμα οιστρογόνα καθώς και τα υποδόρια εμφυτεύματα χρησιμοποιούνται ελάχιστα στην Ελλάδα. Τα σκευάσματα που κυκλοφορούν σήμερα στη χώρα μας αναγράφονται στους πίνακες 1 και 2. Πολλές γυναίκες εμφανίζουν συστηματικές, μη ειδικές ανεπιθύμητες ενέργειες σε μια μορφή οιστρογόνων, όπως κεφαλαλγίες και κακουχία. Αυτό δεν είναι απαραίτητο να συνεχίζεται και σε άλλη μορφή, παρ όλο που οι δραστικές ουσίες παραμένουν οι ίδιες. Ο θεράπων ιατρός μπορεί έτσι να δοκιμάζει εναλλακτικές μορφές ΘΟΥ, υπό την προϋπόθεση πως οι δράσεις τους είναι ισοδύναμες. Θεραπεια ορμονικης υποκαταστασης Σχήματα χορήγησης Ανάλογα με τις ατομικές ανάγκες της ασθενούς αλλά και τις ιδιαίτερες προτιμήσεις των ιατρών έχουν χρησιμοποιηθεί πολλά σχήματα ΘΟΥ. Γενική αποδοχή ωστόσο υπάρχει μόνο στο εξής: η μονοθεραπεία με οιστρογόνα, είτε συνεχής είτε κυκλική, χορηγείται μόνο σε γυναίκες που έχουν υποστεί υστερεκτομή, εξαιτίας του κινδύνου ανάπτυξης υπερπλασίας ή καρκινώματος του ενδομητρίου. Τα συνηθέστερα σχήματα χορήγησης είναι τα εξής: - Κυκλική διαδοχική χορήγηση με ενδιάμεση διακοπή. Το σχήμα αυτό μιμείται καλύτερα το φυσικό κύκλο και αποτελεί την πρώτη επιλογή για περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Χορηγείται οιστρογόνο τις ημέρες 1-21 και προγεσταγόνο συγχρόνως για τις τελευταίες ημέρες. Στη συνέχεια η ασθενής δε λαμβάνει θεραπεία για 7 ημέρες. - Κυκλική διαδοχική χορήγηση χωρίς ενδιάμεση διακοπή. Μερικοί αναφέρονται στο σχήμα αυτό αποκαλώντας το «συνεχή διαδοχική θεραπεία». Τα οιστρογόνα χορηγούνται συνεχώς, ενώ τα προγεσταγόνα δίνονται για ημέρες, συνήθως στην αρχή κάθε ημερολογιακού μήνα. Η κυκλική προσθήκη προγεσταγόνου, τόσο σε αυτό το σχήμα όσο και στο προηγούμενο, οδηγεί μερικές φορές σε αιμορραγία από απόσυρση, είτε κατά τη διάρκεια χρήσης του προγεσταγόνου είτε αμέσως μετά. Το προγεσταγόνο όχι μόνο προστατεύει το ενδομήτριο, αλλά και σταθεροποιεί τους ανώμαλους κύκλους. Ωστόσο, πολλές γυναίκες, ιδιαίτερα αυτές που βρίσκονται αρκετά χρόνια μετά από την εμμηνόπαυση, θεωρούν την αιμορραγία από απόσυρση μειονέκτημα της θεραπείας, με αποτέλεσμα τη διακοπή της. - Συνεχής συνδυασμένη θεραπεία. Το οιστρογόνο και το προγεσταγόνο χορηγούνται συνεχώς. Η θεραπεία εφαρμόζεται κυρίως σε γυναίκες με εγκατεστημένη εμμηνόπαυση, καθώς με αυτό το σχήμα αυξάνεται η πιθανότητα επίτευξης αμηνόρροιας, με αποτέλεσμα την καλύτερη συμμόρφωση της ασθενούς. Αιμορραγία εκ διαφυγής μπορεί να συμβεί κατά τους πρώτους μήνες της θεραπείας. Διάρκεια χορήγησης ΘΟΥ Η βέλτιστη διάρκεια χορήγησης δεν έχει καθορισθεί. Η άποψη ότι η ΘΟΥ θα πρέπει να θεωρείται ισόβια θεραπεία έχει χάσει τους υποστηρικτές της, μετά από τη δημοσίευση μεγάλων τυχαιοποιημένων διπλών τυφλών μελετών (μελέτη HERS, μελέτη WHI, μελέτη WISDOM) που κατέδειξαν στατιστικά σημαντική αύξηση του κινδύνου για καρκίνο του μαστού, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, στεφανιαία νόσο, θρομβοεμβολικά επεισόδια και άνοια με τη χρήση συζευγμένων οιστρογόνων και μεδροξυπρογεστερόνης, ενώ η μονοθεραπεία με συζευγμένα οιστρογόνα προκάλεσε αύξηση του κινδύνου για αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση Σύμφωνα με τις σύγχρονες οδηγίες, η ΘΟΥ πρέπει να χορηγείται βραχυπρόθεσμα μόνο, μέχρις ότου τεθούν υπό έλεγχο τα αγγειοκινητικά συμπτώματα. Ειδικότερα, συστήνεται θεραπεία στις νεότερες ηλικίες για τα αγγειοκινητικά συμπτώματα ή/και τις ατροφίες του ουροποιητικού και γεννητικού συστήματος, σε όσο το δυνατόν μικρότερες δόσεις και για όσο το δυνατόν βραχύτερη διάρκεια. Η διακοπή της θεραπείας πρέπει να είναι βαθμιαία και όχι απότομη, με την οποία επανεμφανίζονται τα αγγειοκινητικά συμπτώματα. Συνιστάται το σχήμα των 6 εβδομάδων (μείωση κατά ένα χάπι την εβδομάδα) και σε γυναίκες με σοβαρότερη συμπτωματολογία το σχήμα των 12 εβδομάδων (μείωση κατά ένα χάπι ανά δύο εβδομάδες). ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Στη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης μπορούν να υπαχθούν με την ευρύτερη έννοια η τιβολόνη και οι εκλεκτικοί τροποποιητές των οιστρογονικών υποδοχέων (Selective Estrogen Receptor Modulators - SERMs). Τιβολόνη Η τιβολόνη είναι συνθετικό στεροειδές, με ποι-κίλη δράση ανάλογα με τον ιστό-στόχο. Η διαθέσιμη στο εμπόριο μορφή του δισκίου των 2,5mg απορρο-φάται γρήγορα και ανεξάρτητα από γεύματα, δημιουργώντας αιχμή στο αίμα ύστερα από τέσσερις, περίπου, ώρες. Η τιβολόνη μεταβολίζεται στο ήπαρ και αποβάλλεται από τα ούρα, με χρόνο ημίσειας ζωής 45 ώρες 23. Το φάρ- 146

7 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ μακο ως αυτούσιο μόριο στερείται στεροειδικής δραστικότητας. Οι κύριες δράσεις της τιβολόνης ασκούνται μέσω των μεταβολιτών της, της 3α-υδροξυ-τιβολόνης (3α-ΟΗ-τιβολόνη), της 3β-υδροξυ-τιβολόνης (3β-ΟΗτιβολόνη) και του Δ 4 ισομερούς της. Ύστερα από τη λήψη της από το στόμα, η τιβολόνη μετατρέπεται ταχέως στους μεταβολίτες της, οι οποίοι εμφανίζονται στην κυκλοφορία συνδεδεμένοι με θειικές ρίζες 24. Οι 3α- και 3β- μεταβολίτες ασκούν οιστρογονική δράση και διεγείρουν κυρίως τον οιστρογονικό υποδοχέα α (ERα), ενώ το Δ 4 ισομερές διεγείρει τους υποδοχείς της προγεστερόνης και των ανδρογόνων, με συγγένεια και δραστικότητα αντίστοιχη της προγεστερόνης και της τεστοστερόνης. Η τιβολόνη στερείται γλυκοκορτικοειδικής δραστικότητας. Πλην της δράσης της στους στεροειδικούς υποδοχείς, η τιβολόνη αναστέλλει τοπικά τη δράση της σουλφατάσης στο μαστό και στο ενδομήτριο, με αποτέλεσμα οι ιστικές συγκεντρώσεις των ελεύθερων οιστρογόνων στους ιστούς αυτούς να είναι ελαττωμένες 25. Η τιβολόνη ελαττώνει τη βαρύτητα και τη συχνότητα των εξάψεων και των νυκτερινών εφιδρώσεων σε σημαντικό βαθμό, συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο 26. Σε σύγκριση με την ορμονική θεραπεία, η τιβολόνη φαίνεται ότι είναι εξίσου αποδοτική στην ύφεση των κλιμακτηριακών συμπτωμάτων 27. Επιπλέον, η τιβολόνη βελτιώνει τα συμπτώματα από την ψυχική σφαίρα, όπως τις διαταραχές του ύπνου και τις εναλλαγές της διάθεσης 28. Η ομαλή σεξουαλική λειτουργία απαιτεί οιστρογονική και ανδρογονική επάρκεια στο γεννητικό και στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Τα σωματικά συμπτώματα, όπως η κολπική ξηρότητα και οι υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις ή κολπίτιδες, προέρχονται, κυρίως, από την ένδεια οιστρογόνων και θεραπεύονται εξίσου καλά είτε με την τιβολόνη είτε με την ορμονική θεραπεία με οιστρογόνα. Συμπτώματα, όμως, όπως η μειωμένη σεξουαλική διάθεση και διεγερσιμότητα, οφείλονται στην ένδεια των ανδρογόνων και η ορμονική θεραπεία δεν είναι πάντα αποτελεσματική. Η τιβολόνη ασκεί ανδρογονική δράση τόσο άμεσα, μέσω του Δ 4 μεταβολίτη της, όσο και έμμεσα, μειώνοντας τα επίπεδα της SHBG του πλάσματος, με αποτέλεσμα την αύξηση της ελεύθερης και, κατά συνέπεια, της βιολογικά δραστικής τεστοστερόνης. Λόγω της διπλής οιστρογoνικής και ανδρογονικής δράσης, η τιβολόνη φαίνεται να υπερέχει έναντι της ορμονικής θεραπείας, όσον αφορά στην αντιμετώπιση της σεξουαλικής δυσλειτουργίας που σχετίζεται με την εμμηνόπαυση. Η τιβολόνη ασκεί προστατευτική δράση στα οστά μέσω των οιστρογονικών υποδοχέων. Σε τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες διαπιστώθηκε ότι η τιβολόνη αυξάνει την οστική πυκνότητα, τόσο στη σπονδυλική στήλη όσο και στο ισχίο 29,30. Εντούτοις, δεν υπάρχουν στοιχεία όσον αφορά στην επίδραση της τιβολόνης στη συχνότητα των οστεοπορωτικών καταγμάτων. Η τιβολόνη μετατρέπεται τοπικά, στον ενδο-μητρικό ιστό, στο Δ 4 μεταβολίτη της, ο οποίος ασκεί προγεστερονική δράση, με αποτέλεσμα να μη διεγείρει το ενδομήτριο. Η θεραπεία με τιβολόνη συνδυάζεται με ιστολογικώς τεκμηριωμένο ατροφικό ενδομήτριο στο 90% των περιπτώσεων, ενώ στο υπόλοιπο 10% έχει ήπια παραγωγική δράση 31. Συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο, η θεραπεία με τιβολόνη έχει διπλάσιο αριθμό αιμόρροιας εκ διαφυγής κατά το πρώτο εξάμηνο, συγκριτικά, όμως, με την ορμονική θεραπεία, η τιβολόνη παρουσιάζει το μισό αριθμό παρόμοιων επεισοδίων 32. Τα επεισόδια αιμόρροιας είναι αυτοπεριοριζόμενα και, συνήθως, δεν συνδέονται με υπερπλαστικό ενδομήτριο. Τέλος, η τιβολόνη δε φαίνεται να έχει επίδραση στο μέγεθος και στην εξέλιξη των ινομυωματωδών πυρήνων. Κλινικά, η τιβολόνη στην πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν επηρεάζει την μαστογραφική πυκνότητα, σε αντίθεση με την ορμονική θεραπεία, η οποία αυξάνει την πυκνότητα της μαστογραφίας σε ποσοστό 10-30% περίπου 33. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν ακόμη αρκετά δεδομένα σχετικά με την επίδραση της τιβολόνης στη συχνότητα του καρκίνου του μαστού. Μέχρι σήμερα υπάρχει μία μόνο προοπτική μελέτη παρατήρησης (Million Women Study), η οποία έχει συνδέσει τη λήψη τιβολόνης με αυξημένη συχνότητα καρκίνου του μαστού (σχετικός κίνδυνος 1,45 με 95% διάστημα εμπιστοσύνης 1,25-1,68) 34. Η τιβολόνη μειώνει τόσο τα τριγλυκερίδια όσο και την HDL-χοληστερόλη κατά 30% περίπου. Η ολική και η LDL-χοληστερόλη δεν επηρεάζονται ιδιαίτερα από τη θεραπεία 35. Ακόμη, μειώνει το ινωδογόνο, την αντιθρομβίνη και τον αναστολέα-1 του ενεργοποιητή του πλασμινογόνου (ΡΑΙ-1). H μακροχρόνια επίδραση της τιβολόνης στη συχνότητα των καρδιαγγειακών νοσημάτων αναμένεται να αποδειχθεί σε τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες. SERMs Οι εκλεκτικοί τροποποιητές των οιστρογονικών υποδοχέων (SERMs) είναι ουσίες που μιμούνται μερικές από τις δράσεις των οιστρογόνων και αποτελούν μέγιστο επίτευγμα της φαρμακολογίας με ενδιαφέρουσες προοπτικές στην κλινική πράξη. Σε αντίθεση με τα οιστρογόνα, που είναι μόνο αγωνιστές, και τα αντι οιστρογόνα, που είναι μόνο ανταγωνιστές, οι SERMs έχουν την ικανότητα να τροποποιούν την αναμενόμενη δράση των υποδοχέων με τους οποίους συνδέονται και να ασκούν εκλεκτική αγωνιστική ή ανταγωνιστική δράση στους διάφορους ιστούς-στόχους των οιστρογόνων. Οι SERMs είναι ποικίλες χημικές ενώσεις, που δεν 147

8 Ηλιαδου και συν. 148 Θεραπεια ορμονικης υποκαταστασης έχουν όλες τη στεροειδή δομή των οιστρογόνων, αλλά έχουν τεταρτοταγή δομή που τους επιτρέπει να συνδέονται με τον υποδοχέα των οιστρογόνων. Επομένως, ο όρος «SERM» αναφέρεται στη δράση και όχι στη δομή του μορίου. Μερικά μέλη αυτής της κατηγορίας ήταν γνωστά για πολλά χρόνια ως αντι οιστρογόνα, όπως η κλομιφένη, που χρησιμοποιείται για πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας, και η ταμοξιφένη, που χορηγείται για την αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού. Εντούτοις, μόνον πρόσφατα αναγνωρίσθηκε η πολλαπλή ειδικότητά τους σε διάφορους ιστούς. Μερικά φυτο-οιστρογόνα, όπως η γενιστεΐνη (genistein), φαίνεται να παρουσιάζουν ιδιότητες παρόμοιες με τους SERMs. Ανάλογα με τη δομή υπάρχουν πολλές κατηγορίες SERMs και συνεχώς δημοσιεύονται εργασίες με καινούργια παράγωγα. Οι πιο γνωστοί SERMs, που έχουν ήδη δοκιμασθεί στην κλινική πράξη, ή που θα έχουν ενδεχόμενη κλινική σημασία είναι τα παράγωγα του τριφαινυλαιθυλενίου (ταμοξιφένη, τορεμιφένη και οσπεμιφένη) και τα παράγωγα του βενζοθειοφαινίου (ραλοξιφένη, αρζοξιφένη και ERA 923) 36,37. Όλοι οι γνωστοί SERMs μεταβολίζονται στο ήπαρ και τα μεταβολικά τους παράγωγα εκκρίνονται στη χολή και αποβάλλονται με τα κόπρανα, ενώ ελάχιστα ποσά αποβάλλονται με τα ούρα. Η ταμοξιφένη και τορεμιφένη έχουν χρόνο ημίσειας ζωής πέντε έως έξι ημέρες, ενώ η ραλοξιφένη και οσπεμιφένη έχουν 28 ώρες, περίπου. Τέλος, η αρζοξιφένη έχει χρόνο ημίσειας ζωής ώρες 38. Λόγω της εκλεκτικής δράσης τους ως αγωνιστές, οι SERMs μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόληψη ή τη θεραπεία νόσων που προκαλούνται από την έλλειψη οιστρογόνων, όπως η οστεοπόρωση. Εξάλλου, λόγω της εκλεκτικής δράσης τους ως ανταγωνιστές, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόληψη ή τη θεραπεία νόσων, όπως ο καρκίνος του μαστού, όπου η αγωνιστική δράση δεν είναι επιθυμητή στον συγκεκριμένο ιστό. Οι διαθέσιμοι SERMs έχουν δύο περιορισμούς: την ασθενή αγωνιστική δράση στους ιστούς-στόχους και την επιδείνωση των εξάψεων (το συχνότερο λόγο χορήγησης οιστρογόνων). Ακόμη, η ταμοξιφένη φαίνεται ότι διεγείρει το ενδομήτριο. Έτσι, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (Food and Drug Administration - FDA) έχει εγκρίνει τρεις SERMs για ευρεία κλινική χρήση: την ταμοξιφένη, για την πρόληψη και τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, την τορεμιφένη, για τη θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου του μαστού, και τη ραλοξιφένη, για την πρόληψη και τη θεραπεία της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης. Η ραλοξιφένη χορηγείται από του στόματος σε εφάπαξ δόση 60mg ημερησίως για την πρόληψη και τη θεραπεία της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης. Η χρήση της ραλοξιφένης σχετίζεται με αύξηση της οστικής πυκνότητας στη σπονδυλική στήλη και το ισχίο, μείωση του κινδύνου εμφάνισης σπονδυλικών καταγμάτων 39,40, ελάττωση του κινδύνου διηθητικού καρκίνου του μαστού 41,42, μείωση των επιπέδων ολικής και LDL χοληστερόλης, αλλά με αυξημένο κίνδυνο θρομβοεμβολικών επεισοδίων, γι αυτό και αντενδείκνυται η χρήση της σε γυναίκες με ανάλογο ιστορικό. Επίσης, η χορήγηση ραλοξιφένης μπορεί να προκαλέσει επίταση ή εμφάνιση των αγγειοκινητικών εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων, αλλά δεν αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καταρράκτη, χολολιθίασης, ενδομήτριας υπερπλασίας ή καρκίνου του ενδομητρίου, ούτε προκαλεί κολπική αιμόρροια ή μαστοδυνία 39,43. Όσο ο μοριακός μηχανισμός της δράσης των SERMs γίνεται κατανοητός, τόσο θα διευρύνεται και η γνώση μας για τη δράση των οιστρογόνων. Οι SERMs αποτελούν ομάδα φαρμάκων που υπόσχονται πολύ περισσότερα από όσα έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα. Μια πολλά υποσχόμενη προοπτική είναι η παραγωγή ενός SERM που θα επαυξάνει τα οφέλη των οιστρογόνων και θα αναστέλλει τις παρενέργειες και, επιπλέον, θα είναι εκλεκτικός τροποποιητής των συνδεόμενων με τον υποδοχέα πρωτεϊνών. Με την τροποποίηση αυτή, θα υπάρχει η δυνατότητα, ανάλογα με τον ιστό-στόχο, να αυξάνεται (αγωνιστής σε οστά και αγγεία) ή να ελαττώνεται (ανταγωνιστής σε μαστό και μήτρα) η δράση αυτού του ιδανικού SERM. Τέλος, η έννοια των εκλεκτικών στη δράση ουσιών ανοίγει τον δρόμο για την παραγωγή τροποποιητών και για άλλους υποδοχείς, στεροειδικούς και μη στεροειδικούς. Summary Iliadou PK, Goulis DC, Goulis DG Hormone replacement therapy Helen Obstet Gynecol 19(2): , 2007 The management of symptoms and diseases related to menopause is a major socioeconomic and medical issue, due to the continuously increasing population of postmenopausal women. The primary indications for hormone replacement therapy (HRT), i.e. combination of estrogen and progestogen or unopposed estrogen in women without a uterus, are moderate to severe vasomotor symptoms and symptoms related to the urogenital system. In HRT, natural estrogens and two major groups of progestogens, the derivatives of progesterone and the derivatines of nortestosterone, are used. The dosing regimens are the cyclical combined, intermittent and non-intermittent, and the continuous combined. The routes of administration are per os, transdermally as patches, topically as estrogen cream, subcutaneously as pellets and intranasally as

9 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ spray. Other compounds, such as tibolone and selective estrogen receptor modulators (SERMs), are used in the therapeutic management of the symptoms and consequences of menopause. Key words: hormone replacement therapy, HRT, estrogen, progestogen, tibolone, Selective Estrogen Receptor Modulators, SERMs, menopause. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. The North American Menopause Society. Recommendations for estrogen and progestogen use in peri- and postmenopausal women: October 2004 position statement of the North American Menopause Society. Menopause 2004; 11: North American Menopause Society. Management of osteoporosis in postmenopausal women: 2006 position statement of the North American Menopause Society. Menopause 2006; 13: Belchetz PE. Hormonal treatment of postmenopausal women. N Engl J Med 1994; 330: Burkman RT, Collins JA, Greene RA. Current perspectives on benefits and risks of hormone replacement therapy. Am J Obstet Gynecol 2001; 185(2 Suppl): Ettinger B. Overview of estrogen replacement therapy: a historical perspective. Proc Soc Exp Biol Med 1998; 217: Gambrell RD Jr. Update on hormone replacement therapy. Am Fam Physician 1992; 46(5 Suppl): Wells G, Tugwell P, Shea B, Guyatt G, Peterson J, Zytaruk N, et al, for the Osteoporosis Methodology Group and the Osteoporosis Research Advisory Group. Meta-analyses of therapies for postmenopausal osteoporosis. V. Metaanalysis of the efficacy of hormone replacement therapy in treating and preventing osteoporosis in postmenopausal women. Endocr Rev 2002; 23: Cauley JA, Robbins J, Chen Z, Cummings SR, Jackson RD, LaCroix AZ, et al, for the Women`s Health Initiative Investigators. Effects of estrogen plus progestin on risk of fracture and bone mineral density: the Women s Health Initiative randomized trial. JAMA 2003; 290: Torgerson DJ, Bell-Syer SE. Hormone replacement therapy and prevention of nonvertebral fractures: a meta-analysis of randomized trials. JAMA 2001; 285: Genazzani AR, Gadducci A, Gambacciani M. Controversial issues in climacteric medicine II. Hormone replacement therapy and cancer. International Menopause Society Expert Workshop June 2001, Opera del Duomo, Pisa, Italy. Climacteric 2001; 4: Gorsky RD, Koplan JP, Peterson HB, Thacker SB. Relative risks and benefits of long-term estrogen replacement therapy: a decision analysis. Obstet Gynecol 1994; 83: Grady D, Rubin SM, Petitti DB, Fox CS, Black D, Ettinger B, et al. Hormone therapy to prevent disease and prolong life in postmenopausal women. Ann Intern Med 1992; 117: L Hermite M. Risks of estrogens and progestogens. Maturitas 1990; 12: MacLennan AH. Hormone replacement therapy and the menopause. Australian Menopause Society. Med J Aust 1991; 155: Hartmann BW, Huber JC. The mythology of hormone replacement therapy. Br J Obstet Gynaecol 1997; 104: Baker, VL. Alternatives to oral estrogen replacement: Transdermal patches, percutaneous gels, vaginal creams and rings, implants, other methods of delivery. Obstet Gynecol Clin North Am 1994; 21: Anderson GL, Limacher M, Assaf AR, Bassford T, Beresford SA, Black H, et al, for the Women`s Health Initiative Steering Committee. Effects of conjugated equine estrogen in postmenopausal women with hysterectomy: the Women`s Health Initiative randomized controlled trial. JAMA 2004; 291: Chlebowski RT, Hendrix SL, Langer RD, Stefanick ML, Gass M, Lane D, et al, for the WHI Investigators. Influence of estrogen plus progestin on breast cancer and mammography in healthy postmenopausal women: the Women`s Health Initiative Randomized Trial. JAMA 2003; 289: Wassertheil-Smoller S, Hendrix SL, Limacher M, Heiss G, Kooperberg C, Baird A, et al, for the WHI Investigators. Effect of estrogen plus progestin on stroke in postmenopausal women: the Women`s Health Initiative: a randomized trial. JAMA 2003; 289: Manson JE, Hsia J, Hohnson KC, Rossouw JE, Assaf AR, Lasser NL, et al, for the Women`s Health Initiative Investigators. Estrogen plus progestin and the risk of coronary heart disease. N Engl J Med 2003; 349: Cushman M, Kuller LH, Prentice R, Rodabough RJ, Psaty BM, Stafford RS, et al, for the Women`s Health Initiative Investigators. Estrogen plus progestin and risk of venous thrombosis. JAMA 2004; 292:

10 Ηλιαδου και συν. 22. Shumaker SA, Legault C, Rapp SR, Thal L, Wallace RB, Ockene JK, et al, for the WHIMS Investigators. Estrogen plus progestin and the incidence of dementia and mild cognitive impairment in postmenopausal women: the Women`s Health Initiative Memory Study: a randomized controlled trial. JAMA 2003; 289: Modelska K, Cummings S. Tibolone for postmenopausal women: systematic review of randomized trials. J Clin Endocrinol Metab 2002; 87: Vos RM, Krebbers SF, Verhoeven CH, Delbressine LP. The in vivo human metabolism of tibolone. Drug Metab Dispos 2002; 30: De Gooyer ME, Overklift Vaupel Kleyn GT, Smits KC, Ederveen AGH, Verheul HAM, Kloosterboer HJ. Tibolone: a compound with tissue specific inhibitory effects on sulfatase. Mol Cell Endocrinol 2001; 183: Landgren MB, Bennink HJ, Helmond FA, Engelen S. Dose-response analysis of effects of tibolone on climacteric symptoms. BJOG 2002; 109: Huber J, Palacios S, Berglund L, Hanggi W, Sathanandan SM, Christau S, et al. Effects of tibolone and continuous combined hormone replacement therapy on bleeding rates, quality of life and tolerability in postmenopausal women. BJOG 2002; 109: Meeuwsen IB, Samson MM, Dursma SA, Verhaar HJ. The influence of tibolone on quality of life in postmenopausal women. Maturitas 2002; 41: Ederveen AG, Kloosterboer HJ. Tibolone exerts ist protective effect on trabecular bonn loss through the estrogen receptor. J Bone Miner Res 2001; 16: Gallagher JC, Baylink DJ, Freeman R, McClung M. Prevention of bone loss with tibolone in postmenopausal women: results of two randomized, double-blind, placebo-controlled, dose-finding studies. J Clin Endocrinol Metab 2001; 86: Van Gorp T, Neven P. Endometrial safety of hormone replacement therapy: review of literature. Maturitas. 2002; 42: Berning B, van Kuijk JW, Fauser BC. Absent correlation between vaginal bleeding and estradiol levels or endometrial mprphology during tibolone use in early postmenopausal women. Maturitas 2000; 35: Colacurci N, Fornaro F, De Franciscis P, Palermo M, del Vecchio W. Effects of different types of hormone replacement therapy on mammographic Θεραπεια ορμονικης υποκαταστασης density. Maturitas 2001; 40: Beral V, Million Women Study Collaborators. Breast cancer and hormone-replacement therapy in the Million Women Study. Lancet 2003; 362: Lloyd G, McGing A, Patel N, Lumb PJ, Wierzbicki AS, Jackson G. A randomized placebo controlled trial of the effects of tibolone on blood pressure and lipids in hypertensive women. J Hum Hypertension 2000; 14: Jordan VC. Antiestrogens and selective estrogen receptor modulators as multifunctional medicines. 1. Receptor interactions. J Med Chem 2003; 46: Jordan VC. Antiestrogens and selective estrogen receptor modulators as multifunctional medicines. 2. Clinical considerations and new agents. J Med Chem 2003; 46: Morello KC. Pharmakokinetics of selective estrogen receptor modulators. Clin Pharmacokinet 2003; 42: Ettinger B, Black DM, Mitlack BH, Knickerbocker RK, Nickelsen T, Genant HK, et al. Reduction of vertebral fracture risk in postmenopausal women with osteoporosis treated with raloxifene: results from a 3-year randomized clinical trial. Multiple Outcomes of Raloxifene Evaluation (MORE) Investigators. JAMA 1999; 282: Jolly EE, Bjarnason NH, Neven P, Plouffe L Jr, Johnston CC Jr, Watts SD, et al. Prevention of osteoporosis and uterine effects in postmenopausal women taking raloxifene for 5 years. Menopause 2003; 10: Cummings SR, Eckert S, Krueger KA, Grady D, Powles TJ, Cauley JA, et al. The effect of raloxifene on risk of breast cancer in postmenopausal women: results from the MORE randomized trial. Multiple Outcomes of Raloxifene Evaluation. JAMA 1999; 281: Martino S, Cauley JA, Barrett-Connor E, Powles TJ, Mershon J, Disch D, et al, for CORE Investigators. Continuing outcomes relevant to Evista: breast cancer incidence in postmenopausal osteoporotic women in a randomized trial of raloxifene. J Natl Cancer Inst 2004; 96: Grady D, Ettinger B, Moscarelli E, Plouffe L Jr, Sarkar S, Ciaccia A, et al, for the Multiple Outcomes of Raloxifene Evaluation Investigators. Safety and adverse effects associated with raloxifene: multiple outcomes of raloxifene evaluation. Obstet Gynecol 2004;104:

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 16 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 16 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 16 Μάρτιος 2014 Εµµηνόπαυση Εισαγωγή - Ορισµός Εµµηνόπαυση ονοµάζεται η οριστική διακοπή εµµήνου ρύσεως, λόγω της εξάντλησης των ωοθυλακίων των ωοθηκών που οδηγεί σε παύση της ωοθηκικής

Διαβάστε περισσότερα

Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα

Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα Ειρήνη Λαμπρινουδάκη Ενδοκρινολόγος Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών Τμήμα Κλιμακτηρίου - Εμμηνόπαυσης Β Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 15 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 15 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 15 Μάρτιος 2014 Κλιµακτήριος Εισαγωγή - Ορισµός Εµµηνόπαυση ονοµάζεται η οριστική διακοπή εµµήνου ρύσεως, λόγω της εξάντλησης των ωοθυλακίων των ωοθηκών που οδηγεί σε παύση της

Διαβάστε περισσότερα

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Πελοπίδας Κουτρουμάνης, MD, MRCOG Σαν εμμηνόπαυση ορίζεται η χρονική περίοδος που ακολουθεί την τελευταία έμμηνο ρύση και οφείλεται στην μη αναστρέψιμη, οριστική παύση

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Οστεοπόρωση Ορισµός Οστεοπόρωση ονοµάζεται η κατάσταση στην οποία µειώνεται η οστική µάζα και διαταράσσεται η µικροαρχιτεκτονική του οστού. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Ορµονική θεραπεία υποκατάστασης

Ορµονική θεραπεία υποκατάστασης 23 Ορµονική θεραπεία υποκατάστασης Ε. ΚΟΥΣΤΑ Ενδοκρινολόγος Eισαγωγή εμμηνόπαυση είναι ένα βιολογικό φαινόμενο που συμβαίνει σαν φυσιολογική Η συνέπεια της γήρανσης, συνεπώς δεν μπορεί να χαρακτηριστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Ενότητα 5: Υπογονιμότητα Νεοκλής Γεωργόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Φυσιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή

Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή ΟΜΙΛΗΤΗΣ: Ιφιγένεια Κώστογλου Αθανασίου, MSc, MD, PhD Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και Λονδίνου MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας Διευθύντρια Ενδοκρινολόγος ΓΝ Αθηνών «Κοργιαλένειο

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΚΜΗ 1) Σε γυναίκες που η συνήθης τοπική ή αντιβιοτική per os αγωγή έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης Νεότερα δεδομένα

Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης Νεότερα δεδομένα ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2010, 27(5):776-782 Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης Νεότερα δεδομένα Λόγω της διάστασης απόψεων σχετικά με τα πλεονεκτήματα και τους κινδύνους της ορμονικής

Διαβάστε περισσότερα

Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης

Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης 24 Ανασκόπηση Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης Ελένη Κούστα Ενδοκρινολόγος Αλληλογραφία: Ελένη Κούστα, Σ. Αρβανιτάκη 6, 491 00 Κέρκυρα Tηλ: 26610 80561 Fax: 26610 80562 E mail: lkousta@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) Livial

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) Livial ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) Livial 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Livial 2,5 mg δισκία. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ & ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά Κάθε δισκίο περιέχει: 2,5 mg Tibolone

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 6 Ιούλιος 2013. Φαρµακευτική αντιµετώπιση Πόνου σχετιζόµενου µε Ενδοµητρίωση

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 6 Ιούλιος 2013. Φαρµακευτική αντιµετώπιση Πόνου σχετιζόµενου µε Ενδοµητρίωση Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 6 Ιούλιος 2013 Φαρµακευτική αντιµετώπιση Πόνου σχετιζόµενου µε Ενδοµητρίωση Η ενδοµητρίωση αποτελεί µια χρόνια και συχνά εξελικτική φλεγµονώδη κατάσταση της πυέλου µε κυρίαρχο σύµπτωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Aνασκόπηση Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: θεραπευτική αντιμετώπιση

Aνασκόπηση Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: θεραπευτική αντιμετώπιση 19(2):180-190, 2007 Aνασκόπηση Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: θεραπευτική αντιμετώπιση Χ.Π. Τσαμέτης Π.Κ. Ηλιάδου Δ.Γ. Γουλής Ι. Παπαδήμας Ι. Μπόντης ΠερΙληψη Η αντιμετώπιση της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης

Διαβάστε περισσότερα

πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες

πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Β' ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Αθήνα 2013 Ειρήνη Λαμπρινουδάκη Επ. Καθηγήτρια Γυναικολογικής Ενδοκρινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση;

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Θ. Μίκος Λέκτορας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Εµµηνόπαυση Το χρονικό σηµείο στη ζωή της γυναίκας που σταµατά η περίοδος της. Εµµηνόπαυση Γιατί συµβαίνει Οι ωοθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά (ονομασία ΙΝΝ)

ΠEΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά (ονομασία ΙΝΝ) ΠEΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ESTALIS 50/250 διαδερμικό έμπλαστρο 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά (ονομασία ΙΝΝ) Κάθε διαδερμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Vagifem10 μg κολπικά δισκία 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε κολπικό δισκίο περιέχει: Estradiol hemihydrate ισοδύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ 1 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 43% θανάτων γυναικών στις ΗΠΑ 54% θανάτων γυναικών στην Ευρώπη (ΕΟΚ και Ανατολική Ευρώπη) Δραματική αύξηση νοσηρότητας με ηλικία Αιτίες θανάτου 2

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος, της επισήμανσης και του φύλλου οδηγιών χρήσης που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές Σεξουαλικής Διαπαιδαγώγησης Θωμάς Γεωργ. Γκίκας Μαιευτήρας Χειρουργός Γυναικολόγος Αθήνα 188 Μαρτίου 2009 Σιβιτανίδειος Σχολή Αναπαραγωγικό Σύστημα Γυναίκας Έξω Γεννητικά Όργανα Αναπαραγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Ονομασία, μορφή, περιεκτικότητα Cyclacur Επικαλυμμένο δισκίο 2 mg/tab, (2 + 0,5)mg/TAB 1.2 Σύνθεση Δραστικά

Διαβάστε περισσότερα

1. ΟΝΟΜAΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

1. ΟΝΟΜAΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) 1. ΟΝΟΜAΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Zoladex ενέσιμο εμφύτευμα 3.6 mg 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ & ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά Κάθε προγεμισμένη σύριγγα περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλική λειτουργία στην εμμηνόπαυση

Σεξουαλική λειτουργία στην εμμηνόπαυση EλλHNIKH MAIEYTIKH & γynaikoλογia 19(3):252-256, 2007 Aνασκόπηση Σεξουαλική λειτουργία στην εμμηνόπαυση Α. Σόρτσης Τ. Τσαλίκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εμμηνόπαυση είναι η χρονική περίοδος όπου συμβαίνουν ανατομικές,

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρής ανωμαλίας του εμβρύου που επάγονται τη γέννηση παθολογικού νεογνού και η εγκυμοσύνη δεν έχει διάρκεια περισσότερο από 24 εβδομάδες.

σοβαρής ανωμαλίας του εμβρύου που επάγονται τη γέννηση παθολογικού νεογνού και η εγκυμοσύνη δεν έχει διάρκεια περισσότερο από 24 εβδομάδες. Τεχνητή διακοπή κύησης Το Νομικό Πλαίσιο στην Ελλάδα Αρθρ.304 ( ΠΚ ) «4. εν είναι άδικη πράξη η τεχνητή διακοπή της εγκυμοσύνης που ενεργείται με την συναίνεση της εγκύου από ιατρό μαιευτήρα - γυναικολόγο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός. Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι,

Χαιρετισμός. Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, Χαιρετισμός Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, Με ιδιαίτερη χαρά σας προσκαλούμε στο 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, που θα πραγματοποιηθεί στις 4 και 5 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣIΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤIΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ FEMASTON επικαλυμμένα με λεπτό υμένιο δισκία 2 mg/tab & επικαλυμμένα με λεπτό υμένιο δισκία (2+10) mg/tab 2. ΠΟIΟΤIΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Πανουλής Μαιευτήρας Γυναικολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κωνσταντίνος Πανουλής Μαιευτήρας Γυναικολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Κωνσταντίνος Πανουλής Μαιευτήρας Γυναικολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Διάγνωση της Εμμηνόπαυσης Τουλάχιστον 6 μήνες αμηνόρροιας Προσδιορισμός FSH, LH και Ε2 Η εμμηνόπαυση σηματοδοτείται

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος γενετικών πολυμορφισμών οιστρογονικών υποδοχέων Άρης Μπεχλιούλης, MD Ειδικευόμενος Καρδιολογίας Υποψήφιος

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά.

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟ. Φάρμακο λέμε οποιαδήποτε ουσία που όταν χορηγηθεί στον άνθρωπο, τα ζώα ή τα φυτά με συγκεκριμένο τρόπο και σε συγκεκριμένη δόση έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Evista 60 mg επικαλυμμένα με υμένιο δισκία 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε επικαλυμμένο με υμένιο δισκίο, περιέχει 60 mg

Διαβάστε περισσότερα

UTROGESTAN Progesterone (micronized) ΦΥΛΛΟ Ο ΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΗΣΤΗ

UTROGESTAN Progesterone (micronized) ΦΥΛΛΟ Ο ΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΗΣΤΗ UTROGESTAN Progesterone (micronized) ΦΥΛΛΟ Ο ΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΗΣΤΗ Παρακαλούµε διαβάστε αυτό το φυλλάδιο προσεκτικά πριν αρχίσετε να χρησιµοποιείτε το φάρµακό σας. Περιέχει σηµαντικές πληροφορίες. Αν δεν

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Οστεοπόρωση

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Οστεοπόρωση Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 00 Οστεοπόρωση 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης 18 Οστεοπόρωση: επιδηµιολογία και αίτια Μ. Κήτα Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ

ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ Contraceptive Methods A. Abstinence B. Oral Contraceptives Combined (estrogen and progestin) Mini-Pills (progestin-only pills;

Διαβάστε περισσότερα

Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία. Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας

Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία. Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας Αντισύλληψη κατά τη γαλουχία Παπανικολάου Μαριάννα Μαία-Msc Γ.Ν. Καβάλας Ο Μητρικός Θηλασμός ως Μέθοδο Αντισύλληψης Ο Μητρικός Θηλασμός είναι η Αρχαιότερη Αντισυλληπτική Μέθοδος σε όλο τον κόσμο Μετά τον

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προκαταρτικό Πρόγραμμα

Προκαταρτικό Πρόγραμμα 5 oπανελλήνιο Συνέδριο ΚΛΙΜΑΚΤΗΡΙΟΥ & ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ 1 & 2 Απριλίου 2011 Ξενοδοχείο Stratos Vassilikos, Αθήνα Προκαταρτικό Πρόγραμμα Προθεσμία Υποβολής Εργασιών 1 η Μαρτίου 2011 Oργάνωση Eλληνική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Η διαδικασία της γήρανσης είναι φυσιολογική και αναπότρεπτη. Εν τούτοις η αποκατάσταση της χαµένης ζωτικότητας των ανδρών είναι τώρα εφικτή. Οι υπεύθυνες

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης

Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης Β.Π.Π. Ορισμοί-φυσιολογία Μεταβολικές αλλαγές στην εμμηνόπαυση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Ref.: SmPC Razylan HN + CI _

Ref.: SmPC Razylan HN + CI _ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η οστεοπόρωση: Υπολογίζεται ότι επηρεάζει 200 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως Ευθύνεται για περισσότερα από 8,9 εκατομμύρια κατάγματα το χρόνο, παγκοσμίως (1 οστεοπορωτικό κάταγμα

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και παρακολούθηση των γυναικών στην εμμηνόπαυση

Αξιολόγηση και παρακολούθηση των γυναικών στην εμμηνόπαυση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ 19(2):135-140, 2007 Aνασκόπηση Αξιολόγηση και παρακολούθηση των γυναικών στην εμμηνόπαυση Λ. Ζεπειρίδης Θ. Θεοδωρίδης Ι. Μπόντης ΠερIληψη Οι γυναίκες στην εμμηνόπαυση

Διαβάστε περισσότερα

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ Μονϊδα Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ Α Μαιευτικό - Γυναικολογικό Κλινικό ΑΠΘ Ιατρικό Σχολό Αριςτοτϋλειο Πανεπιςτόμιο Θεςςαλονύκησ Θεραπεύα του υπογοναδιςμού κατϊ τη διϊρκεια τησ αναπαραγωγικόσ ηλικύασ Δημότριοσ

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris

Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris Κολπική μαρμαρυγή και κίνδυνος θρομβωτικού επεισοδίου Εάν INR

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΩΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Αξιολόγηση κλινικής εικόνας ακμής(μορφή και βαρύτητα) Γνώση του σκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων

Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων Κάπνισµα Προάγει την αθηρογένεση Περιορίζει την αιµατική ροή Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων Επηρεάζει τη πήξη Μειώνει πλασµινογόνο και τον ενεργοποιητή του

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Παραδοσιακά, οι αλλαγές στις ανδρικές ορµόνες, οι σχετιζόµενες µε την ηλικία, δεν θεωρήθηκαν προβληµατικές επειδή η γονιµότητα στους άνδρες παραµένει

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

MΕΛΕΤΗ ΛΙΠΙΔΑΙΜΙΚΟΥ ΠΡΟΦΙΛ ΣΕ ΔΕΙΓΜΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΕ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

MΕΛΕΤΗ ΛΙΠΙΔΑΙΜΙΚΟΥ ΠΡΟΦΙΛ ΣΕ ΔΕΙΓΜΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΕ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΠΡΟΦΙΛ ΣΕ ΔΕΙΓΜΑ 1. Μικροβιολογικό Εργαστήριο, Γενικό Νοσοκομείο Γ.ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ Θεσσαλονίκης, 2. Επιστημονικός Συνεργάτης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Εισαγωγή Κατά την διάρκεια της εμμηνοπαυσιακής

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Primolut Nor 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ Primolut Nor 5 mg δισκία 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ 1 δισκίο Primolut Nor περιέχει 5 mg οξικής

Διαβάστε περισσότερα

Βηηακίλε D θαη Αλάινγα

Βηηακίλε D θαη Αλάινγα Βηηακίλε D θαη Αλάινγα Οκάδα ελψζεσλ, πνπ ζπκπεξηιακβάλεη: Φπζηθή βηηακίλε D Καιζηηξηφιε/Οξκφλε D (δξαζηηθφο κεηαβνιίηεο) Αιθαθαιζηδφιε (αλάινγν ηεο βηηακίλεο D) Φπζηθή Βηηακίλε D πκπεξηιακβάλεη ηελ εξγνθαιζηθεξφιε

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ Η ICS (International Continence Society) έχει ορίσει την ακράτεια των ούρων ως μια κατάσταση ακούσιας απώλειας των ούρων, η οποία αποτελεί κοινωνικό και υγιεινoμικό πρόβλημα που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο!

Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο! Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο! 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Ονομασία, μορφή, περιεκτικότητα P r o

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Number of Postmenopausal Women in the US Is Continually Increasing

Number of Postmenopausal Women in the US Is Continually Increasing ΚΑΡΚΙΝΟΣ και ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Number of Postmenopausal Women in the US Is Continually Increasing Population 100,000 90,000 80,000 70,000 60,000 50,000 40,000 30,000 20,000 10,000 0 65 years 60-64

Διαβάστε περισσότερα

Η θεραπεία της οστεοπόρωσης

Η θεραπεία της οστεοπόρωσης Η θεραπεία της οστεοπόρωσης Πέτρος Δ. Παπαπέτρου Διευθυντής Β' Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού, Π.Γ.Ν.Α «Αλεξάνδρα» ία θεραπεία για την οστεοπόρωση θεωρείται αποτελεσματική όταν ελαττώνει τον

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. Androcur Δισκία 10 mg/tab Cyproterone acetate

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. Androcur Δισκία 10 mg/tab Cyproterone acetate ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ Androcur Δισκία 10 mg/tab Cyproterone acetate Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης προτού αρχίσετε να παίρνετε αυτό το φάρμακο. - Φυλάξτε

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Επινοηθείσα ονομασία. οιστραδιόλη Linoladiol Estradiol - Emulsion. οιστραδιόλη Linoladiol N 10mg/100g (0.01%)

Επινοηθείσα ονομασία. οιστραδιόλη Linoladiol Estradiol - Emulsion. οιστραδιόλη Linoladiol N 10mg/100g (0.01%) Παραρτημα I Κατάσταση με τις ονομασίες, τις φαρμακοτεχνικές μορφές, τις περιεκτικότητες των φαρμακευτικών προϊόντων, τις οδούς χορήγησης, τους κατόχους της άδειας κυκλοφορίας στα Κράτη Μέλη 1 Φαρμακευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τι είναι οστεοπόρωση; 11/6/2015. Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τι είναι οστεοπόρωση; 11/6/2015. Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών Παροχή μηχανικής στήριξης Προστασία των ευαίσθητων ανατομικών δομών Μεταβολική αποθήκη για τα μεταλλικά άλατα Συμμετοχή στη ρύθμιση της ομοιόστασης Ca και

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ GLIATILIN (Choline alfoscerate) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: GLIATILIN 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: Μαλακές Κάψουλες:

Διαβάστε περισσότερα