ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΝΩΣΕΙΣ, ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΣΤΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ: ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΦΟΙΤΗΤΡΙΩΝ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΟΥΡΑΝΙΑ ΓΚΙΑΤΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΕΥΧΑΡΙΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΙΟΥΝΙΟΣ 2008

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΝΩΣΕΙΣ, ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΣΤΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ: ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΦΟΙΤΗΤΡΙΩΝ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΟΥΡΑΝΙΑ ΓΚΙΑΤΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΕΥΧΑΡΙΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΙΟΥΝΙΟΣ

3 ΜΕΛΗ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ: Εύχαρις Παναγοπούλου Λέκτορας Α.Π.Θ. Χρυσάνθη Σαρδέλη Λέκτορας Α.Π.Θ. Λεμονιά Σκούρα Λέκτορας Α.Π.Θ. 3

4 Περιεχόμενα Πρόλογος... 6 Περίληψη... 8 Abstract ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Tο τεστ Παπανικολάου και ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας Η συμμόρφωση στο τεστ Παπανικολάου Ο Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων - HPV (Human Papilloma Virus) Το εμβόλιο κατά του HPV Μελέτες στην Ελλάδα Σκοπός της μελέτης ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Μεθοδολογία Πληθυσμός της μελέτης δειγματοληψία Ερευνητικό εργαλείο: μεταβλητές-μεγέθη του ερωτηματολογίου Διαδικασία Στατιστική ανάλυση Αποτελέσματα Περιγραφικά χαρακτηριστικά, ερωτήσεις σχετικά με τη συμμόρφωση Μελέτη των ανεξάρτητων μεταβλητών γνώσεων και στάσεων. Σύγκριση των φοιτητριών της Ιατρικής και των υπολοίπων σχολών Μεταβλητή 1η : γνώσεις σχετικά με το pap test

5 Μεταβλητή 2 η : γνώσεις σχετικά με τον HPV Μεταβλητή 3 η : στάση απέναντι στην υγεία και στην πρόληψη Μεταβλητή 4 η : μοιρολατρική στάση Μεταβλητή 5 η : γνώσεις σχετικά με το εμβόλιο κατά του HPV Μεταβλητή 6 η : σημασία του προσυμπτωματικού ελέγχου pap test στην πρόληψη σε σχέση με το εμβόλιο Μεταβλητή 7 η : κωλύματα στην εφαρμογή του pap test και του εμβολιασμού Σύγκριση των φοιτητριών των ετών της Ιατρικής Σχολής Μεταβλητή 1 η : γνώσεις σχετικά με το pap test Μεταβλητή 2 η : γνώσεις σχετικά με τον HPV Μεταβλητή 3 η : γνώσεις σχετικά με το εμβόλιο κατά του HPV Μεταβλητές στάσεων κωλύματα στην εφαρμογή του pap test και του εμβολιασμού Παράγοντες που προβλέπουν τη συμμόρφωση στο pap test Συζήτηση Περιορισμοί της μελέτης Μελλοντικές προοπτικές Παράρτημα Ερωτήσεις της μεταβλητής: γνώσεις για το pap test Ερωτήσεις της μεταβλητής: γνώσεις για τον HPV Ερωτήσεις της μεταβλητής: γνώσεις για το εμβόλιο κατά του HPV Βιβλιογραφία

6 Πρόλογος Με την εισαγωγή του τεστ Παπανικολάου, τα τελευταία 60 χρόνια, σημειώθηκε μείωση της συχνότητας του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Ωστόσο η συχνότητά του παραμένει αυξημένη, λόγω του μικρού ποσοστού συμμόρφωσης των γυναικών στον προσυμπτωματικό αυτό έλεγχο. Η εισαγωγή των εμβολίων κατά του ιού HPV, στα πλαίσια της πρωτογενούς πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, υπόσχεται την περεταίρω μείωσή του, ή ακόμα σχεδόν και την εξάλειψή του. Το εμβόλιο, όμως δεν καταργεί τον τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο, στον οποίο πρέπει να υποβάλλονται οι γυναίκες, αλλά τον συμπληρώνει με απώτερο σκοπό την αποτελεσματικότερη πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η παρούσα διπλωματική εργασία, με τίτλο Γνώσεις, στάσεις και συμμόρφωση στο τεστ Παπανικολάου: σύγκριση μεταξύ φοιτητριών της Ιατρικής και άλλων σχολών του Α.Π.Θ., εκπονήθηκε στα πλαίσια του μεταπτυχιακού προγράμματος «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. κατά το ακαδημαϊκό έτος Σκοπός της μελέτης είναι να διερευνήσει το επίπεδο των γνώσεων των φοιτητριών σχετικά με τα θέματα που αφορούν στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, να εκτιμήσει τις στάσεις τους στην πρόληψη, καθώς και τους παράγοντες που επηρεάζουν τη συμμόρφωσή τους στον προσυμπτωματικό έλεγχο του τεστ Παπανικολαόυ. Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στην κα Παναγοπούλου Εύχαρι, επιβλέπουσα τη διπλωματική εργασία μου, για την πολύτιμη βοήθεια, τις εύστοχες υποδείξεις και τη συνεχή υποστήριξή της σε όλα τα στάδια πραγματοποίησης της μελέτης. Επίσης, και στα άλλα δύο μέλη της τριμελούς μου επιτροπής, κα Σαρδέλη Χρυσάνθη και Σκούρα Λεμονιά, για τη συμβολή τους στην διεκπεραίωση της πτυχιακής μου μελέτης. Επιπλέον, σε όλους τους διδάσκοντες καθηγητές που αφιέρωσαν χρόνο από τα μαθήματά τους, προκειμένου να συμπληρωθούν τα ερωτηματολόγια από τις φοιτήτριες. Ιδιαίτερα, θα ήθελα να ευχαριστήσω την κα Αλβανού-Αχπαράκη Αθανασία, καθηγήτρια της Ιστολογίας, για την υποστήριξή της και την ουσιαστική βοήθεια, που μου παρείχε κατά τη διάρκεια πραγματοποίησης της μελέτης.

7 Τέλος, στην κ.βασάλου Βασιλική, Φιλόλογο, για τις συμβουλές και ουσιώδεις προτάσεις της στη τελική μορφή και ανάπτυξη του κειμένου. Στο μικρό μου Βασιλάκη. 7

8 Περίληψη Σκοπός: σκοπός της μελέτης ήταν να διερευνηθούν το επίπεδο των γνώσεων σχετικά με τον προληπτικό έλεγχο τεστ Παπανικολάου, τον HPV, το εμβόλιο κατά του ιού, οι στάσεις και η συμπεριφορά καθώς και οι παράγοντες που επηρεάζουν τη συμμόρφωση στο test-pap screening των φοιτητριών της Ιατρικής και άλλων σχολών του Α.Π.Θ.. Μεθοδολογία: η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με χρήση ερωτηματολογίου, το οποίο μοιράστηκε σε 829 φοιτήτριες των σχολών της Ιατρικής, Φιλοσοφικής, Καλών Τεχνών, Κτηνιατρικής, Θετικών Επιστημών του Α.Π.Θ. Η μελέτη εκπονήθηκε κατά το χρονικό διάστημα 1/11/2007 έως 15/12/2007. Αποτελέσματα: Από το σύνολο των 829 φοιτητριών που συμμετείχαν στην έρευνα, οι 260 δήλωσαν ότι είχαν κάνει έστω και μία φορά pap test, ποσοστό 31,4%. Η πλειοψηφία γνώριζε τι είναι το test-pap, κάθε πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται και τι σημαίνει ένα μη φυσιολογικό τεστ. Το 75,8% του δείγματος είχε ακούσει για τον ιό HPV και η πλειοψηφία είχε γενικά καλή γνώση σχετικά με τον τρόπο και τους παράγοντες κινδύνου μετάδοσής του, την κλινική εικόνα και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που προκαλεί. Το 72,9% των φοιτητριών της μελέτης είχε ακούσει για το εμβόλιο κατά του HPV, 75% γνώριζε ότι το εμβόλιο προστατεύει από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ενώ 34,6% από τα κονδυλώματα. Η πλειοψηφία θα αναζητούσε περισσότερες πληροφορίες για τον ιό και το εμβόλιο, και συγκεκριμένα από το γενικό γιατρό. Οι φοιτήτριες της Ιατρικής παρουσίασαν καλύτερη γνώση σε σχέση με τις φοιτήτριες των υπολοίπων σχολών. Το δείγμα της μελέτης εμφάνισε αρκετά θετική στάση απέναντι στην πρόληψη και μέτρια μοιρολατρική στάση απέναντι στον καρκίνο. Σημαντικοί παράγοντες πρόβλεψης της συμμόρφωσης του πληθυσμού στο test-pap βρέθηκαν το κάπνισμα, η αρνητική στάση στην πρόληψη, η σημασία του test-pap στην πρόληψη του καρκίνου σε σχέση με τον εμβολιασμό, καθώς και τα κωλύματα αμηχανία, πόνος και το γεγονός ότι το τεστ αποτελεί χρονοβόρο διαδικασία. Συζήτηση: παρόλο που μελέτες έχουν δείξει ότι ο HPV παρουσιάζει μεγάλη επίπτωση μεταξύ των φοιτητριών, η μελέτη μας κατέδειξε ότι το ποσοστό συμμόρφωσής τους στο screening test-pap είναι μικρό (31,4%), αλλά λίγο μεγαλύτερο από το ποσοστό συμμόρφωσης του γενικότερου γυναικείου ελληνικού 8

9 πληθυσμού (<20%). Το καλό επίπεδο ενημέρωσης δεν αντανακλά και την αντίστοιχη κατανόηση, αφού η μελέτη έδειξε κενά και ανεπάρκεια στις γνώσεις. Το test-pap και ο εμβολιασμός αποτελούν προληπτικές δοκιμασίες του τραχηλικού καρκίνου και είναι συμπληρωματικές. Ο γυναικείος πληθυσμός πρέπει να συνεχίσει να υποβάλλεται σε τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο, ακόμα και αν εμβολιασθεί. Προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στην ευρεία ενημέρωση των γυναικών σχετικά με τα θέματα που αφορούν στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Επιπλέον, απαιτείται καταβολή προσπαθειών από τους αρμόδιους μηχανισμούς για την πραγματοποίηση οργανωμένου προληπτικού προγράμματος, που απουσιάζει από την Ελλάδα, με σκοπό την καλύτερη πρόληψη και την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Λέξεις-κλειδιά: προσυμπτωματικός έλεγχος test-pap, συμμετοχήσυμμόρφωση, στάση και συμπεριφορά στην πρόληψη, γνώσεις για το τεστ Παπανικολάου και τον HPV, HPV εμβόλιο, παράγοντες συμμόρφωσης, φοιτήτριες. 9

10 Abstract The aim of the study was to investigate the level of knowledge of female students of medical and other schools of Aristotle University of Thessaloniki, regarding cervical screening with pap test, the HPV, and the HPV vaccine and to determinate the factors influencing their compliance to the screening test. Methods: the data collection was accomplished using a questionnaire distributed to 829 female students of the Medical, Veterinary, Philosophical Schools, and the Schools of Fine Arts and of Applied Sciences of Aristotle University of Thessaloniki. The research lasted from 1 st November 2007 until 15 th December Results: From a total of 829 female students questioned in the current study, 260 indicated that they had screened at least once, accounting for the 31.4% of total participants. The majority of them were aware of what is a Pap smear test, of its frequency and of the interpretation of an abnormal result. 75.8% of respondents had heard of HPV and the majority demonstrated good awareness of the way of its transmission, the factors increasing the risk of transmission, the signs and the clinical symptoms caused by the HPV and the long-term effects of the virus. 72,9% (n=603) of participating students had heard of the vaccine for HPV, 75% identified its potential benefits in protection against cervical cancer, but only 34,6% in protection against genital warts. The majority would require further information concerning the virus and the vaccine, particularly from their general practitioner. Medical students proved to have better level of knowledge than students from the other Schools. The sample of the study reported fairly positive attitude towards prevention and moderate fatalistic attitudes towards cancer. Significant factors predicting the compliance to screening pap test was found to be smoking, the negative attitude towards prevention, the value of pap test in preventing cancer in relation to vaccination and several barriers, such as anticipated embarrassment, pain, as well as the fact that screening test-pap is a time-consuming procedure. Discussion: despite the known high prevalence of HPV amongst college students, the participation rate to screening test-pap in our sample was found small (31,4%), but nevertheless somewhat higher than that of the general female Greek population (<20%). Good level of students awareness concerning cervical cancer and its prevention does not imply corresponding levels of understanding of those issues, 10

11 as inadequacy in awareness was observed. Screening test-pap and vaccination represent complementary preventive procedures. Women should continue to undergo regular screening with pap test, even though vaccinated. Efforts should be focused on implementing educational programs concerning cervical cancer. In addition, attempts from relevant public organizations are required in order to achieve widespread and organized application of screening programs, currently not available in Greece, and accomplish better prevention and further elimination of cervical cancer. Keywords: screening test-pap, compliance, attitude towards prevention, knowledge of test-pap, HPV and HPV vaccine, factors influencing compliance, students 11

12 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 12

13 1. Tο τεστ Παπανικολάου και ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Μία από τις πιο καθοριστικές εξελίξεις στον τομέα της πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης κακοηθών νόσων, αποτελεί η εισαγωγή, προ 60 περίπου ετών, του προσυμπτωματικού ελέγχου του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, από τον Έλληνα ιατρό Γεώργιο Παπανικολάου, το γνωστό τεστ Παπανικολάου. Πρόκειται για εξέταση κυτταρολογικών επιχρισμάτων από τον κόλπο και τον τράχηλο της μήτρας, με σκοπό την έγκαιρη ανίχνευση προκαρκινικών και καρκινικών αλλοιώσεων των κυττάρων της περιοχής 1. Ο προληπτικός αυτός έλεγχος υπάγεται στα πλαίσια της δευτερογενούς πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ο οποίος περιλαμβάνει όλα τα προγράμματα και τις ενέργειες έγκαιρης παρέμβασης, διάγνωσης και θεραπείας, που απευθύνονται προς τα άτομα και/ή τις ομάδες υψηλού κινδύνου 2. Οι αρχές του προσυμπτωματικού ελέγχου διατυπώθηκαν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) το και από το Συμβούλιο της Ευρώπης το Αφορά στην εξέταση υγιών και ασυμπτωματικών ατόμων και στην ανίχνευση της νόσου σε πρώιμο στάδιο, κατά το οποίο η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι αποτελεσματικότερη. Συμβάλλει στη βελτίωση της πρόγνωσης της νόσου, στην αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, καθώς και στο οικονομικό όφελος, προερχόμενο από την αποφυγή πολυδάπανων εξετάσεων και θεραπειών, που απαιτεί η προχωρημένη μορφή της νόσου 2. Η εισαγωγή του pap test στην καθημερινή κλινική πράξη, συνέβαλε σημαντικά στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Από το 1950 έχει επιτευχθεί μείωση της επίπτωσης του καρκίνου κατά 79% και της προκαλούμενης από αυτόν θνησιμότητα κατά 70% 5. Έχει αποδειχθεί ότι ο κίνδυνος για την ανάπτυξη του διηθητικού καρκίνου είναι 10 φορές μεγαλύτερος στις γυναίκες, που δεν έχουν ελεγχθεί με pap test 6. Σε έρευνα στη Δανία, υπολογίστηκε ότι ο κίνδυνος εκδήλωσης καρκίνου του τραχήλου μειωνόταν, όσο αυξανόταν ο αντίστοιχος αριθμός pap test, στα οποία είχε υποβληθεί παλαιότερα η ασθενής. Έτσι, ένα αρνητικό pap test μείωνε τον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας κατά 48%, δύο έως τέσσερα κατά 69%, και πέντε ή περισσότερα κατά 100% 7. Ωστόσο, η συχνότητά του παραμένει υψηλή, αποτελώντας το δεύτερο πιο συχνό καρκίνο στις γυναίκες, μετά από τον καρκίνο του μαστού, ενώ στον τρίτο κόσμο (Αφρική, Νοτιοανατολική Ασία) αποτελεί την υπ αριθμόν ένα αιτία θανάτου 13

14 γυναικών από καρκίνο Το 2002 καταγράφηκαν παγκοσμίως περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, από τις οποίες οι (ποσοστό 83%) παρατηρήθηκαν στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες. Την ίδια χρονιά οι θάνατοι από τη νόσο ήταν παγκοσμίως, εκ των οποίων 85% παρατηρήθηκε στις υποανάπτυκτες χώρες 11. Η επίπτωση της νόσου καθώς και η θνησιμότητα απεικονίζονται στο γράφημα 1. Στην Ευρώπη ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί την 14η αιτία θανάτου από καρκίνο στο γυναικείο πληθυσμό. Σύμφωνα με στοιχεία από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Βρυξέλλες 2003) 2, στην Ευρώπη το 1997 αναφέρθηκαν κρούσματα καρκίνου του τραχήλου της μήτρας (7,81 κρούσματα ανά ) και θάνατοι από τον καρκίνο αυτό (4,9 θάνατοι ανά ). Η Πορτογαλία, την ίδια χρονιά, εμφάνισε τα περισσότερα κρούσματα καρκίνου (17,34/ ), ενώ το Λουξεμβούργο τα λιγότερα (4,24/ ) Το 2001 καταγράφηκαν θάνατοι 11. Περίπου γυναίκες εμφανίζουν κάθε χρόνο καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, και από αυτές περίπου πεθαίνουν από τη συγκεκριμένη νόσο, δηλαδή περίπου 45 γυναίκες κάθε μέρα. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την εκτίμηση της δεκαετίας του 90, η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του τραχήλου ήταν 9,29/ γυναίκες (EUCAN Database, 1998) 12. Κατά τη δεκαετία αυτή, στην Ελλάδα, περίπου 100 γυναίκες άνω των 25 ετών πέθαιναν κάθε χρόνο από τη νόσο (Στοιχεία Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας) 13. Το 1997, καταγράφηκαν 493 κρούσματα (8,93/100.00) και αναφέρθηκαν 219 θάνατοι (3,13/ ) 2. Το 2002 αναφέρθηκαν 578 περιπτώσεις του τραχηλικού καρκίνου, και 239 θάνατοι από τον καρκίνο αυτό. Σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην Ελλάδα σημειώνεται αύξηση της συχνότητας από το 1961 μέχρι το 2004, αλλά παραμένει χαμηλή σε σχέση με άλλα κράτη - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης 11. Η θνησιμότητα και η επίπτωση ανά ηλικία του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στην Ελλάδα, το 2002, απεικονίζονται στο γράφημα 2. 14

15 Γράφημα 1: Σταθμισμένη ανά ηλικία επίπτωση και θνησιμότητα καρκίνου του τραχήλου της μήτρας σε επιλεγμένες χώρες (στοιχεία 2002). Προσαρμοσμένο από GLOBOCAN

16 Γράφημα 2: επίπτωση και θνησιμότητα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ανά ηλικία στην Ελλάδα (στοιχεία GLOBOCAN 2002). 2. Η συμμόρφωση στο τεστ Παπανικολάου. Το γεγονός ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας έχει τόσο υψηλή συχνότητα, είναι απόρροια της μη εφαρμογής αποτελεσματικών προληπτικών προγραμμάτων και μεθόδων. Είναι γεγονός, ότι στην πράξη μόνο ένα ποσοστό των γυναικών κάνει τακτικά τεστ Παπανικολάου. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, η κατάσταση είναι απογοητευτική. Σύμφωνα με στοιχεία από έρευνα που διεξήχθη από την Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας, το 78% του γενικότερου πληθυσμού των Ελληνίδων δεν κάνει test-pap 14. Σε εκδήλωση της Αντικαρκινικής Εταιρείας, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ημέρα, διατυπώθηκε ότι, λιγότερο από 20% των γυναικών στην Ελλάδα υποβάλλεται σε τακτικό προληπτικό έλεγχο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας 15. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι, παρόλο το μικρό ποσοστό προληπτικού ελέγχου, η επίπτωση και η θνησιμότητα του καρκίνου αυτού στην Ελλάδα είναι σχετικά μικρές, συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως ήδη αναφέρθηκε προηγουμένως. Και ενώ στην Ελλάδα η συμμόρφωση στο pap test είναι πολύ μικρή, σε άλλες χώρες τα ποσοστά είναι πολύ μεγαλύτερα, χωρίς όμως να αγγίζουν πάντα τα επιθυμητά επίπεδα. Η μελέτη των Solomon et al (ΗΠΑ 2007) 16 έδειξε ότι από το συνολικό πληθυσμό των 110,7 εκατ. γυναικών στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2003, ποσοστό 60% είχε υποβληθεί σε pap test, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι διάφοροι 16

17 παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν τη συμμόρφωση όπως η ηλικία, η εθνικότητα, το επίπεδο μόρφωσης κ.ά. Στην ίδια μελέτη αναφέρεται ότι, με βάση πρόσφατων ερευνών, από το 1988 μέχρι το 2000, οι γεννημένες γυναίκες μετά το 1930 είχαν υποβληθεί σε έλεγχο το τελευταίο χρόνο σε ποσοστό 66%, ενώ τα τελευταία τρία χρόνια σε ποσοστό 85%. Μελέτες ανά τον κόσμο κατέδειξαν ποσοστά συμμόρφωσης στον προσυμπτωματικό έλεγχο, που κυμαίνονται μεταξύ 40% και 98%. Τα μικρότερα ποσοστά εμφανίζουν οι αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ τα μεγαλύτερα το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ και οι Σκανδιναβικές χώρες. Ενδεικτικά, στον πίνακα 1, αναφέρονται μερικές μελέτες και τα αντίστοιχα ποσοστά συμμόρφωσης, στα οποία κατέληξαν. Σύμφωνα με τα στοιχεία, εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι Ελληνίδες εμφανίζουν πολύ μικρότερο ποσοστό συμμόρφωσης στο screening pap test. ΗΠΑ(Behbakht et al) 17 75% αστικού πληθυσμού Αφρικό-Αμερικάνων και Ισπανών Αγγλία (Pitts & Clarke, 2002) 18 98% του πληθυσμού της μελέτης είχε υποβληθεί σε τουλάχιστον ένα pap test, ενώ 66% έκανε έλεγχο κάθε τρία χρόνια, Αγγλία (Yu CK, 1998) 19 80,5% είχε υποβληθεί τουλάχιστον σε ένα τεστ, ενώ 71,7% έκαναν τακτικό έλεγχο. Τζαμάικα (Bessler et al.) 20 11% δεν είχε υποβληθεί ποτέ σε pap test, ενώ 38% είχε υποβληθεί στη δοκιμασία τον τελευταίο χρόνο. Ιταλία (Pavia et al.) 21 75% είχε υποβληθεί στον έλεγχο, από το οποίο 50% τα τελευταία 3 χρόνια. Ινδία (Basu et al.) 22 62,7% Χονγκ-Κονγκ (Twinn et al.) 23 57%, Μεξικό (Watkins et al.) 24 48% είχε υποβληθεί σε έλεγχο τα τελευταία 2 χρόνια. Δανία (Espersen et al.) 25 75% Πίνακας 1: μελέτες ανά τον κόσμο, και τα αντίστοιχα ποσοστά συμμόρφωσης που κατέδειξαν. Πολλές μελέτες έχουν γίνει με σκοπό τη διερεύνηση των παραγόντων, που επηρεάζουν τη συμμόρφωση στο τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο. Έχουν 17

18 αναφερθεί ως ανασταλτικοί παράγοντες, το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο 26-29, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο 30,31, η ελλιπής ενημέρωση 24,28,32,33,, η ανασφάλεια και ο φόβος για το αποτέλεσμα 34, τα αισθήματα αμηχανίας και πόνου κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας 28,29,35,36, ο οικονομικός παράγοντας 37, η έλλειψη χρόνου 37, η μοιρολατρική στάση απέναντι στον καρκίνο 17,38, η αρνητική στάση απέναντι στην πρόληψη 21,39,40, κ.ά. Η γνώση του ρόλου και του σκοπού του τεστ Παπανικολάου σχετίζεται θετικά με τη συμμόρφωση στο screening 41. Σε μελέτη αποδείχθηκε ότι η αμηχανία ήταν σημαντικότερος προγνωστικός παράγοντας συμμόρφωσης, ακόμα και από την υποκειμενική αντίληψη του κινδύνου νόσησης και της γνώσης των οφελών του pap test 42. Η αμηχανία αναφέρεται πιο έντονη, στην περίπτωση που την εξέταση διεκπεραιώνει άνδρας γιατρός. Οι γυναίκες που θεωρούν το τεστ επώδυνο, έχουν 5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα μη συμμόρφωσης 35. Στην Αγγλία, όπου εφαρμόζεται πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου εδώ και δεκαετίες, ο αναφερόμενος κυριότερος λόγος μη συμμετοχής στο πρόγραμμα είναι ο πόνος 36. Σε μελέτη σε γυναίκες ειδικευόμενες γυναικολογίας, η έλλειψη χρόνου, ο φόβος και η αμηχανία, καθώς και η αντίληψη ότι ανήκουν σε ομάδα χαμηλού κινδύνου νόσησης, αποτέλεσαν τους σημαντικότερους παράγοντες πρόβλεψης της συμμόρφωσης 43. Η μοιρολατρική στάση (fatalismo) προέρχεται από την άποψη ότι πολύ λίγα είναι αυτά, που κάποιος μπορεί να κάνει προκειμένου να αλλάξει τη μοίρα του, και να αποφύγει τον καρκίνο 44. Πολλοί πιστεύουν ότι ο καρκίνος δε μπορεί να θεραπευθεί, και ότι η διάγνωσή του σημαίνει τη θανατική καταδίκη τους. Σε μία μελέτη σημαντικότερος παράγοντας πρόβλεψης βρέθηκε η ηλικία 30. Το 62% των γυναικών κάτω των 30 ετών δεν είχαν κάνει ποτέ τον έλεγχο, ενώ το ποσοστό μη συμμόρφωσης στις γυναίκες της ηλικιακής ομάδας ετών ήταν μόνον 19%. Υπάρχουν, όμως και μελέτες που έχουν καταδείξει ότι η συμμόρφωση ελαττώνεται με την ηλικία 45. Όλοι οι παραπάνω παράγοντες συμβάλλουν στο μικρό ποσοστό συμμόρφωσης και στη διατήρηση της υψηλής συχνότητας του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, παρόλο που αποτελεί έναν από τους λίγους καρκίνους, που μπορεί να προβλεφθεί και να αντιμετωπισθεί σε πολύ πρώιμα στάδια. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος αποτελεί αποτελεσματική μέθοδο για τον έλεγχο του καρκίνου. Βέβαια, η πρωτογενής πρόληψη του καρκίνου, όταν αυτή είναι εφικτή, πρέπει να αποτελεί την κύρια προτεραιότητα. Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Βρυξέλλες 2003) 2 συστήνει ότι αυξημένες πιθανότητες επιτυχίας, σε ότι αφορά στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, έχουν μόνο 18

19 οργανωμένα και σε εθνικό επίπεδο προγράμματα μαζικού προληπτικού πληθυσμιακού ελέγχου με τεστ Παπανικολάου, με εξασφάλιση της ποιότητας σε όλα τα επίπεδα και της πλήρους πληροφόρησης σχετικά με τα οφέλη και τους κινδύνους. Όταν προσφέρεται ένα οργανωμένο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου, θα πρέπει να επιδιώκεται υψηλό ποσοστό συμμόρφωσης. Μαζικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου κάθε δύο μέχρι πέντε χρόνια μπορούν να μειώσουν την συχνότητα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μέχρι και 80%. Τέτοιο πρόγραμμα υπάρχει στη Σουηδία από το Σύμφωνα με αυτό, οι γυναίκες καλούνται να υποβληθούν δωρεάν σε τεστ Παπανικολάου στην ηλικία των 23 ετών, κάθε 3 χρόνια μέχρι την ηλικία των 50 ετών, και κάθε 5 χρόνια μέχρι την ηλικία των 60. Οι λεπτομέρειες του ραντεβού ρυθμίζονται με προσωπικό γράμμα που λαμβάνουν οι γυναίκες. Η Σουηδία είναι μία από τις 3 ευρωπαϊκές χώρες (Φιλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο, οι άλλες δύο), που εμφανίζουν ποσοστό συμμόρφωσης >80% 47. Η μελέτη των Eaker et al. έδειξε ότι στην Ουψάλα το 1996, μόνο το 2% των γυναικών ηλικίας δεν είχαν κάνει ποτέ pap test 37. Δυστυχώς, τέτοια προγράμματα δεν υπάρχουν σε πολλές χώρες. Μελέτη που έγινε σε 18 Ευρωπαϊκές χώρες έδειξε, ότι 6 μόνο χώρες (Σουηδία, Δανία, Φιλανδία, Λουξεμβούργο, Ισλανδία, Τσεχία) είχαν εφαρμόσει screening στη δεκαετία του 60, ενώ 5 (Νορβηγία, Γαλλία, Ιταλία, Ουγγαρία, Λιθουανία) είχαν εφαρμόσει τουλάχιστον ένα πιλοτικό πρόγραμμα μέχρι το Η Ελλάδα στερείται "Εθνικών Προληπτικών Προγραμμάτων για τον Καρκίνο του Τραχήλου της Μήτρας", όπου οι γυναίκες θα ειδοποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα, από το ίδιο το Κράτος, για την υποβολή τους στο τεστ. Λίγες προσπάθειες για οργανωμένο πρόγραμμα μαζικού προληπτικού ελέγχου έχουν γίνει μέχρι τώρα στην Ελλάδα. Το 1991 στα πλαίσια του προγράμματος «Ευρώπη κατά του καρκίνου», τέθηκαν σε εφαρμογή δύο τέτοια προγράμματα. Το Ορμύλια Screening Πρόγραμμα, στην περιοχή της Χαλκιδικής (Βόρεια Ελλάδα), και το Μεσσηνία και Ηλεία Screening Πρόγραμμα στη Νότια Ελλάδα, από την Εθνική Ογκολογική Εταιρεία 13. Σκοπός ήταν να εκτιμηθούν η ισχύουσα κατάσταση του προσυμπτωματικού ελέγχου, καθώς και οι προοπτικές βελτίωσης της συμμόρφωσης. Κατά την εφαρμογή των δύο αυτών προγραμμάτων, οι υπεύθυνοι καλούσαν τους αντίστοιχους γυναικείους πληθυσμούς να υποβληθούν στη δοκιμασία του test-pap. Η συμμετοχή -συμμόρφωση- στα δύο αυτά προγράμματα ανήλθε στο 53,49%, πολύ μεγαλύτερη από τη συμμόρφωση του γενικότερου ελληνικού γυναικείου πληθυσμού (20%). Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει την άποψη ότι προγράμματα μαζικού 19

20 προληπτικού ελέγχου, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και στα πλαίσια της τοπικής αυτοδιοίκησης, μπορούν να συμβάλλουν ριζικά στη βελτίωση της εφαρμογής του προσυμπτωματικού ελέγχου, όχι μόνο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, αλλά και για άλλα νοσήματα που παρουσιάζουν μεγάλη επίπτωση, όπως π.χ. ο καρκίνος του μαστού, η οστεοπόρωση κτλ. Η διενέργεια του pap test στην Ελλάδα, είναι συνήθως περιστασιακή, και η δυνατότητα πραγματοποίησης παρέχεται από τα Δημόσια Νοσοκομεία και από κάποια Περιφερειακά Κέντρα Υγείας, ανάλογα με την υγειονομική - κοινωνική ασφάλιση. Επίσης, pap test διενεργούνται σε ιδιωτικά νοσοκομεία και ιατρεία, τα οποία άλλοτε είναι συμβεβλημένα με τα Δημόσια Ταμεία και τα έξοδα των ιατρικών πράξεων καλύπτονται από αυτά, ενώ άλλοτε γίνονται επί πληρωμή 48. Η Αμερικάνικη Εταιρεία Καρκίνου (American Cancer Society ACS) 16,49 συστήνει, όσον αφορά στη συχνότητα επανάληψης του test-pap σε υγιείς ασυμπτωματικές γυναίκες, τα εξής: 1. ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, δηλαδή το pap test, πρέπει να ξεκινάει να εφαρμόζεται τρία χρόνια μετά την έναρξη της σεξουαλικής ζωής, αλλά όχι αργότερα από την ηλικία των 21 χρόνων. 2. πρέπει να επαναλαμβάνεται τακτικά ετησίως ή κάθε δύο χρόνια, όταν εφαρμόζεται το νεότερο υγρής φάσεως (liquid-based) τεστ Παπανικολάου. 3. μετά την ηλικία των 30 χρόνων, γυναίκες που έχουν τρία συνεχόμενα φυσιολογικά τεστ, μπορούν να επαναλαμβάνουν τον έλεγχο κάθε 2-3 χρόνια, εκτός και αν υφίστανται παράγοντες κινδύνου. 4. μετά την ηλικία των 70 χρόνων, γυναίκες με 3 συνεχόμενα φυσιολογικά τεστ και χωρίς άλλα παθολογικά ευρήματα τα τελευταία χρόνια, μπορούν να επιλέξουν τη διακοπή του ελέγχου. 3. Ο Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων - HPV (Human Papilloma Virus). Μετά από μεγάλο αριθμό μελετών, οι οποίες διήρκεσαν περίπου μια 20ετία, αποδείχθηκε τελικά η αιτιολογική σχέση του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας Μέχρι σήμερα έχουν περιγραφεί πάνω από 100 διαφορετικά στελέχη του HPV, τα οποία διαφέρουν ελαφρώς μεταξύ 20

21 τους, ως προς τη γενετική τους δομή. Τα στελέχη «χαμηλού κινδύνου» (τύπος 6,11 κ.ά.), προκαλούν τα κονδυλώματα, που είναι καλοήθεις αλλοιώσεις, ενώ σχετίζονται σπανίως και με νεοπλασματτικές αλλοιώσεις 53. Τα στελέχη «υψηλού κινδύνου» (π.χ., 16, 18) θεωρούνται υπεύθυνα για την εκδήλωση προκαρκινικών και καρκινικών αλλοιώσεων 54,55. Ο HPV 16 είναι υπεύθυνος περίπου για το 50%, ενώ μαζί με τον τύπο 18, για περίπου 70% των περιπτώσεων καρκίνου 56,57. Σε μελέτη που έγινε στην Ελλάδα σε γυναίκες με νεοπλασματικές αλλοιώσεις του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ανιχνεύθηκε ο ιός HPV σε ποσοστό 60% των συμμετασχόντων, και ο σημαντικότερο απαντημένος ήταν ο τύπος HPV H HPV μόλυνση θεωρείται μία από τις συχνότερες σεξουαλικά μεταδιδόμενες ιογενείς νόσους. Το 50% των σεξουαλικώς ενεργών ατόμων θα αποκτήσουν τον ιό σε κάποια στιγμή της ζωής τους, ενώ τουλάχιστον το 80% των γυναικών θα μολυνθεί από τον ιό μέχρι την ηλικία των 50 ετών 59. Οι περισσότερες μολύνσεις είναι ασυμπτωματικές και ο ιός υποστρέφεται μέσα σε δύο χρόνια 54. Το 70% των μολύνσεων εξαφανίζονται εντός έτους, και το 90% εντός δύο ετών από τη στιγμή της μόλυνσης 54,60,61. Ο κίνδυνος μόλυνσης από τον ιό αυξάνεται όσο μικρότερη είναι η ηλικία έναρξης της σεξουαλικής δραστηριότητας, όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των σεξουαλικών συντρόφων, και όσο μεγαλύτερη είναι η εναλλαγή των συντρόφων (ο κίνδυνος αυτός έχει υπολογισθεί ότι αυξάνεται κατά 15% περίπου ανά νέο σεξουαλικό σύντροφο), από το κάπνισμα, από τυχόν προηγούμενο ιστορικό μολύνσεως από άλλο σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα 51,62,63 κ.ά. Επιδημιολογικές μελέτες έχουν καταδείξει πολύ αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης από τον ιό σε άνδρες και γυναίκες της ηλικιακής ομάδας χρονών Γενικά παρατηρείται μια αντίστροφη σχέση μεταξύ της ηλικίας και της μόλυνσης από τον ιό. Το ποσοστό μόλυνσης από τους υψηλού κινδύνου τύπους κυμαίνεται μεταξύ 8-12% σε γυναίκες χρονών, και μειώνεται στο 2-5% σε γυναίκες ηλικίας πάνω από 35 χρονών 66. Έχει βρεθεί ότι ο κίνδυνος, μόλυνσης είναι πολύ μεγάλος στο φοιτητικό πληθυσμό, ίσως λόγω της σεξουαλικής του συμπεριφοράς 67. Αναφέρεται ότι το 60% των φοιτητριών μολύνονται, κάποια στιγμή, από τον ιό 54. Οι Winer et al. παρακολούθησαν 148 φοιτήτριες από την έναρξη της σεξουαλικής τους ζωής, και διαπιστώθηκε ότι η επίπτωση του ιού ήταν 38,9% μετά από 24 μήνες και ότι αυξήθηκε στο 54% μετά από 48 μήνες 68. Σε δύο άλλες μελέτες, νεαρές γυναίκες, στις οποίες αρχικά δεν ανευρέθηκε ο ιός, εμφάνισαν συχνότητα του HPV 43-44%, μετά από 36 μήνες 54,

22 Ο πληθυσμός, επομένως, της ηλικιακής αυτής ομάδας, (18-24 χρόνων), απαιτείται να αποτελεί στόχο κατάλληλης ενημέρωσης σχετικά με τον HPV, στα πλαίσια της πρωτογενούς πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η πληροφόρηση, φυσικά, πρέπει να αφορά και στο δευτερογενή τρόπο πρόληψής του, δηλαδή το pap test. Πολλές μελέτες έχουν διερευνήσει το επίπεδο γνώσεων πανεπιστημιακού πληθυσμού, αναφορικά με τα θέματα αυτά, κυρίως στις ΗΠΑ. Οι έρευνες αυτές κατέδειξαν ότι ο νεαρός γυναικείος πληθυσμός έχει σχετικά καλό επίπεδο γνώσεων όσον αφορά στον προσυμπτωματικό έλεγχο- screening pap test 70,71,72,73,74. Στο γενικότερο πληθυσμό, η μελέτη των Pitts & Clarke (2002) 18 κατέδειξε καλή γνώση του screening pap test: 97% απάντησε σωστά στην ερώτηση τι είναι το τεστ Παπανικολάου, 95,3% ήταν ενημερωμένο για την προτεινόμενη συχνότητα επανάληψης του ελέγχου στην Αγγλία, και 97,3% γνώριζε τι μπορεί να σημαίνει ένα μη φυσιολογικό pap test. Σε αντίστοιχα αποτελέσματα κατέληξε και η μελέτη των Giles & Garland 75, το 2006, στην Αυστραλία: 94% γνώριζαν τι είναι το τεστ, 76,6% ήταν ενημερωμένο για τη συστημένη συχνότητα επανάληψής του (στην Αυστραλία), και 93,3% γνώριζε τι σημαίνει ένα μη φυσιολογικό τεστ. Όσον αφορά στο επίπεδο των γνώσεων σχετικά με τον ιό, μελέτες σε πανεπιστημιακό πληθυσμό έδειξαν γενικά φτωχό επίπεδο, με μία τάση βελτίωσης στις πιο πρόσφατες. Μελέτες γύρω στο 1990 ανέφεραν ότι λιγότερο από 15% των φοιτητών είχαν ακούσει για τον ιό, ενώ το επίπεδο ενημέρωσης παρουσιάζεται υψηλότερο σε πιο πρόσφατες μελέτες 71,72,76,77, γύρω στο 2000, κυμαινόμενο από 30 έως 45%. Υψηλότερο, όμως, παρουσιάστηκε σε πρόσφατη μελέτη, που έγινε στην Αυστραλία το 2007 από τους Gerend et al., η οποία πραγματοποιήθηκε μετά την έγκριση του εμβολίου κατά του ιού HPV στη χώρα. Η μελέτη αυτή, σε αντίθεση με τις προηγούμενες, κατέδειξε καλό επίπεδο γνώσεων. Περισσότερες από 75% των φοιτητριών είχαν ακούσει για τον ιό, και η γενικότερη γνώση γύρω από αυτόν ήταν καλή Το εμβόλιο κατά του HPV. Η πληροφόρηση για τον HPV παίζει, αναμφισβήτητα σημαντικό ρόλο στην πρωτογενή πρόληψη για την HPV - μόλυνση. Η ουσιαστική, όμως, πρωτογενής πρόληψη για την HPV-μόλυνση και τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας συνίσταται πλέον σήμερα, στη δημιουργία ειδικών προφυλακτικών εμβολίων 22

23 εναντίον ορισμένων των συχνότερα απαντώμενων τύπων του HPV και στην εφαρμογή προληπτικού εμβολιασμού των παιδιών εναντίον των τύπων αυτών του ιού, που κυρίως ευθύνονται για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Το 2006 στις ΗΠΑ, η FDA (Food and Drug Administration) ενέκρινε το πρώτο προφυλακτικό εμβόλιο κατά του HPV (Gardasil της Merck Pharmaceuticals) για κοπέλες και νεαρές γυναίκες ηλικίας 9-26 ετών 79. Πρόκειται για ένα τετραδύναμο εμβόλιο, που προφυλάσσει από τη μετάδοση των τύπων 6, 11, 16 και 18 του HPV, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για το 90% των κονδυλωμάτων, και για το 70% όλων των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας 62. Χορηγείται σε τρεις δόσεις: Κλινικές μελέτες κατέδειξαν ότι το εμβόλιο είναι αποτελεσματικό, ασφαλές και καλά ανεκτό 80. Έτσι, αποδείχθηκε ότι είναι 100% αποτελεσματικό, με 95% διαστήματα εμπιστοσύνης CI: %, σε μελέτη 2392 γυναικών 81. Το Σεπτέμβριο του 2007 εγκρίθηκε στην Ευρώπη η χορήγηση και του δεύτερου εμβολίου, το οποίο είναι διδύναμο εναντίον των τύπων 16 και 18 (Cervarix της GlaxoSmithKline (GSK)) 82,83. Σε μια διπλή τυφλή μελέτη, εμβολιάστηκαν 1113 γυναίκες ετών με τρεις δόσεις (στους 0,1 και 6 μήνες) ή με εικονικό εμβόλιο. Η αποτελεσματικότητα του εμβολίου στις γυναίκες που έλαβαν και τις τρεις δόσεις, ήταν 91,6% (95% CI 64,5%-98%) ως προς την πρόληψη παροδικής λοίμωξης, και 100% (95% CI 47% 100%) ως προς την επιμένουσα λοίμωξη 84. Η ανοσία, που παρέχουν τα εμβόλια αυτά, δεν έχει ακόμα εξακριβωθεί, αλλά μελέτες υποδεικνύουν διάρκεια τουλάχιστον 5 χρόνων μετά τον εμβολιασμό 85,86. Το εμβόλιο Gardasil έχει ήδη εγκριθεί σε 57 χώρες (παντού μέσω ταχείας διαδικασίας έγκρισης), συμπεριλαμβανομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, του Καναδά και της Αυστραλίας. Σε περισσότερες από 50 επιπλέον χώρες σε όλο τον κόσμο, αιτήσεις για άδεια κυκλοφορίας βρίσκονται στη διαδικασία αξιολόγησης από τους οργανισμούς έγκρισης. Στην Ευρώπη έχει ήδη ενταχθεί στα εθνικά προγράμματα εμβολιασμού πολλών χωρών, όπως στην Αυστρία, στη Γαλλία, στην Ολλανδία, στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στην Ιταλία, στη Νορβηγία, στο Λουξεμβούργο, στη Δανία, στην Ελβετία 87. Το εμβόλιο Cervarix πήρε και αυτό έγκριση κυκλοφορίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και είναι πλέον διαθέσιμο στις 27 χώρες - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην Ελλάδα, το εμβόλιο Gardasil εγκρίθηκε και άρχισε να κυκλοφορεί στις αρχές του έτους 2007, ενώ το Cervarix κυκλοφόρησε στο τέλος του ίδιου έτους. Την περίοδο διεξαγωγής της παρούσας έρευνας κυκλοφορούσε μόνο το πρώτο, και τα ασφαλιστικά ταμεία 23

24 κάλυπταν μόνο τον εμβολιασμό κοριτσιών ετών. Πλέον, και τα δύο εμβόλια έχουν ενταχθεί επίσημα στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού. Συστήνεται σε όλα τα κορίτσια ηλικίας ετών, αλλά και στις νεαρές κοπέλες ηλικίας ετών, εφόσον δεν έχουν εμβολιαστεί στη συνιστώμενη ηλικία. Τα ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν, πλέον, τον εμβολιασμό και των δύο ηλικιακών ομάδων 88. Λίγες μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί με σκοπό τη διερεύνηση του επιπέδου γνώσεως για το εμβόλιο, το οποίο εξάλλου είναι καινούριο. Έτσι, σε μελέτη που έγινε όταν το εμβόλιο ήταν ακόμα σε δοκιμαστική φάση, το επίπεδο της γνώσεως ήταν χαμηλό 75, ενώ αντίθετα σε άλλη που πραγματοποιήθηκε μετά την κυκλοφορία του, το επίπεδο πληροφόρησης βρέθηκε αυξημένο 89. Στη βιβλιογραφία, πολλές μελέτες ασχολήθηκαν με την εκτίμηση της αποδοχής του εμβολίου. Βρέθηκε γενικά ότι η αποδοχή του εμβολίου είναι καλή 90. Αναφέρονται οι εξής παράγοντες που ευνοούν την αποδοχή του: η αποτελεσματικότητά του 90-92, η ιατρική σύσταση 90-92, η ενημέρωση στο σχολείο 93, οι στάσεις απέναντι στο εμβολιασμό, όπως π.χ. η έλλειψη φόβου 93, η συνειδητοποίηση της σοβαρότητας της νόσου 94, οι κοινωνικές επιρροές, όπως στάση και απόψεις των γονέων 93,94, και η αυξημένη πιθανότητα μόλυνσης 90,91. Το κόστος αποτελεί σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα 90. Στη μελέτη των Gerend et al. 78, στην Αυστραλία το 2007, το 65% των φοιτητών ενδιαφέρονταν να λάβουν το εμβόλιο. Στη μελέτη των Kahn JA et al. (2003) 95, οι φοιτητές έδειξαν, επίσης, θετική στάση για την αποδοχή του εμβολίου, ενώ σε αυτή των Rosenthal et al. 96 δήλωσαν ότι οι γονείς τους, ο γιατρός τους, και ο σύντροφός τους θα τις υποστήριζε στην απόφασή τους να λάβουν το εμβόλιο. 5. Μελέτες στην Ελλάδα. Στην Ελλάδα, στα πλαίσια της πρόληψης του τραχηλικού καρκίνου στις Ευρωπαϊκές χώρες (European Cervical Cancer Association ECCA), ξεκίνησε ένα πιλοτικό Πρόγραμμα, με το κωδικό όνομα «ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ» (ΛΥΣΙτελή ΣΤΡατηγική Αντιμετώπισης Του HPV και του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας), από την Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική του Α.Π.Θ. Οι στόχοι του προγράμματος αυτού είναι: α. η ενημέρωση του κοινού πάνω στα θέματα HPV - καρκίνος τραχήλου της μήτρας - εμβόλια, β. η καταγραφή της υπάρχουσας σήμερα κατάστασης στον ελληνικό γυναικείο πληθυσμό, όσον αφορά στη συχνότητα μόλυνσής του από τον HPV, την καταγραφή επιδημιολογικών δεδομένων, την 24

25 καταγραφή της συχνότητας εμφάνισης των προκαρκινικών και καρκινικών καταστάσεων στον τράχηλο της μήτρας (ανιχνευόμενων με το τεστ Παπανικολάου, το HPV DNA test ή και τα δύο), τον έλεγχο της ετοιμότητας του ελληνικού πληθυσμού να δεχθεί την προοπτική εφαρμογής του εμβολίου, κ.ά.. Η πρώτη φάση του προγράμματος "Λυσιστράτη" διήρκεσε δύο χρόνια (Σεπτέμβριος Οκτώβριος 2007). Εξετάστηκαν γυναίκες σε εντοπισμένη περιοχή. Περαιτέρω στόχος είναι η κάλυψη του γενικότερου γυναικείου ελληνικού πληθυσμού. Από το πρώτο στάδιο το 6,8% των γυναικών βρέθηκε θετικό στους υψηλού κινδύνου τύπους του ιού, με κυρίαρχο τον HPV 16, και με συχνότερους φορείς τις γυναίκες νεαρής ηλικίας (13-27% σε ηλικίες ετών). Όσον αφορά στη συμμόρφωση των Ελληνίδων στο τεστ Παπανικολάου, διαπιστώθηκε ότι κάτω από το 30% των Ελληνίδων κάνει τακτικά τεστ Παπανικολάου (μόνο το 14% των γυναικών ετών). Ιδιαίτερα θετική (άνω του 75%) βρέθηκε η στάση των Ελληνίδων ως προς τον εμβολιασμό τόσο των ιδίων όσο και των νεαρών κοριτσιών ή αγοριών τους, ανεξάρτητα από ηλικία, εκπαίδευση, τόπο διαμονής και οικογενειακό εισόδημα 97. Πρόσφατη μελέτη ειδικών της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας (διεξήχθη το καλοκαίρι του 2006 υπό τον καθηγητή Οικονομικών της Υγείας κ. Ι. Κυριόπουλο) 14 που αφορούσε νέες γυναίκες ετών, έδειξε ότι 6 στις 10 Ελληνίδες δε γνώριζαν για ποιο λόγο διεξάγεται το τεστ Παπανικολάου. Το 52% δε γνώριζε την κύρια αιτία που οδηγεί σε καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, και μάλιστα εξεπλάγη όταν έμαθε πόσο εύκολα μπορεί να μεταδοθεί ο HPV, και πόσο κοινός είναι. Η μελέτη κατέδειξε ότι 6 στις 10 Ελληνίδες θεωρούν ότι κινδυνεύουν ελάχιστα έως καθόλου να προσβληθούν από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ενώ 2 στις 10 δηλώνουν άγνοια για το θέμα. 25

26 6. Σκοπός της μελέτης. Από τη βιβλιογραφία δε βρέθηκαν περαιτέρω αντίστοιχες μελέτες στο γενικότερο γυναικείο Ελληνικό πληθυσμό, αλλά ούτε και στο φοιτητικό γυναικείο πληθυσμό, εκτός από τις προαναφερθείσες. Μελέτες σε φοιτητές έχουν γίνει μέχρι τώρα κυρίως στις ΗΠΑ. Η παρούσα αποτελεί μία από τις πρώτες, που γίνονται μετά την έγκριση και κυκλοφορία του εμβολίου, και μάλιστα σε πανεπιστημιακό πληθυσμό. Σκοπός της μελέτης είναι να εκτιμήσει τους παράγοντες που επηρεάζουν τη συμμόρφωση του ελληνικού φοιτητικού γυναικείου πληθυσμού στον προσυμπτωματικό έλεγχο του τεστ Παπανικολάου. Στη μελέτη επιλέχθηκαν να συμμετάσχουν φοιτήτριες (ΑΠΘ), δεδομένου ότι ο HPV παρουσιάζει μεγαλύτερη επίπτωση στους πανεπιστημιακούς πληθυσμούς 54, Επιπρόσθετος ερευνητικός στόχος, είναι ο έλεγχος του επιπέδου των γνώσεων των φοιτητριών σχετικά με τα θέματα, που αφορούν στο screening pap test, στον HPV, και το εμβόλιο κατά του ιού, καθώς επίσης και η εκτίμηση των στάσεων και της συμπεριφοράς τους απέναντι στην πρόληψη. Το 50% σχεδόν των συμμετεχόντων αποτελούν φοιτήτριες της Ιατρικής Σχολής. Έτσι, εκτός των παραπάνω στόχων, επιχειρείται να γίνει σύγκριση των φοιτητριών της Ιατρικής με αυτές των υπολοίπων, αλλά και των φοιτητριών της ιατρικής μεταξύ τους, όσον αφορά στη συμμόρφωση, στις γνώσεις και στις στάσεις απέναντι στη πρόληψη. Τα επιδημιολογικά στοιχεία του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και του προληπτικού ελέγχου στην Ελλάδα είναι ελλιπή. Με την εισαγωγή του εμβολίου γίνεται επιτακτική η ανάγκη να διερευνηθούν όλα τα παραπάνω, έτσι ώστε να κινητοποιηθούν οι δημόσιοι φορείς υγείας, και οι κατάλληλοι μηχανισμοί, με σκοπό την επίτευξη οργανωμένου σχεδιασμού μαζικού προγράμματος πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, μη υπάρχοντος αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. 26

27 ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 27

28 1. Μεθοδολογία 1.1. Πληθυσμός της μελέτης δειγματοληψία. Πρόκειται για μία μελέτη χρονικής στιγμής (cross-sectional), στην οποία συμπεριλήφθηκαν συνολικά 829 φοιτήτριες από τις εξής σχολές του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης: Ιατρική Σχολή, Σχολή Θετικών Επιστημών, Φιλοσοφική, Σχολή Καλών Τεχνών και Κτηνιατρική. Επειδή συμμετείχαν φοιτήτριες της Ιατρικής Σχολής, οι οποίες ήταν ο κύριος πληθυσμός-στόχος της μελέτης, και με τις οποίες συγκρίθηκαν οι φοιτήτριες των υπολοίπων σχολών, αποφεύχθηκε η επιλογή άλλων σχολών των Επιστημών Υγείας (Οδοντιατρική, Φαρμακευτική, Βιολογικό). Όσον αφορά στην Ιατρική Σχολή, συμμετείχαν τα πρώτα πέντε έτη. Από κάθε έτος επιλέχθηκε από τον Οδηγό Σπουδών ένα μάθημα, κατά τη διάρκεια του οποίου μοιράστηκε το ερωτηματολόγιο, και συγκεκριμένα κλινικό εργαστήριο, τέτοιο ώστε να εξασφαλιστεί η μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή, αφού στα εργαστήρια η παρουσία των φοιτητών είναι υποχρεωτική. Τα ερωτηματολόγια δε μοιράστηκαν κατά τη διάρκεια των φροντιστηριακών μαθημάτων (αμφιθέατρο), διότι η παρουσία των φοιτητών σε αυτά είναι προαιρετική. Μόνο για το 1 ο έτος επιλέχθηκε φροντιστηριακό μάθημα, γιατί οι φοιτητές τα παρακολουθούν, ενώ στα μεγαλύτερα έτη η παρουσία των φοιτητών είναι ελάχιστη έως και μηδαμινή. Το 6 ο έτος επιλέχθηκε να μη συμμετέχει στη μελέτη, γιατί οι φοιτητές χωρίζονται σε μικρές ομάδες και σε Νοσοκομεία (τα οποία είναι απομακρυσμένα από το πανεπιστημιακό χώρο) για να παρακολουθήσουν τα κλινικά μαθήματα και αυτό θα δυσχέραινε την έρευνα. Στόχος ήταν να επιτευχθούν ισόποσα δείγματα από κάθε έτος, έτσι έστω να μπορούν να είναι συγκρίσιμα. Όσον αφορά στις υπόλοιπες σχολές, η επιλογή των μαθημάτων και των ετών ήταν τυχαία, με μοναδικό κριτήριο τη διατήρηση ισόποσων δειγμάτων από κάθε έτος, στο σύνολο όμως όλων των σχολών. Η συμμετοχή των φοιτητριών ήταν προαιρετική και ανώνυμη. Στη μελέτη μπορούσαν να συμμετάσχουν όλες οι φοιτήτριες, οι οποίες είχαν καλή γνώση της Ελληνικής γλώσσας. Οι φοιτήτριες ενημερώθηκαν επαρκώς για το σκοπό της μελέτης, προκειμένου να συμμετάσχουν. 28

29 1.2. Ερευνητικό εργαλείο: μεταβλητές-μεγέθη του ερωτηματολογίου. Προκειμένου να διαμορφωθεί το ερωτηματολόγιο, προηγήθηκε κατάλληλη ανασκόπηση στην υπάρχουσα βιβλιογραφία. Στόχος ήταν η εύρεση μελετών με τα κατάλληλα ερωτηματολόγια, τα σχετικά με τις γνώσεις, τις στάσεις και τη συμμόρφωση στο pap test, καθώς και τις γνώσεις για τον HPV και για το εμβόλιο κατά του ιού. Στις μεταβλητές των γνώσεων, έγιναν κάποιες τροποποιήσεις στις απαντήσεις ορισμένων ερωτήσεων κλειστού τύπου, ενώ κάποιες άλλες μετασχηματίστηκαν σε ερωτήσεις ανοιχτού τύπου. Στο ερωτηματολόγιο προσαρμόστηκαν δύο ερωτήσεις που αφορούν στη σημαντικότητα του pap test στην πρόληψη σε σχέση με τον εμβολιασμό κατά του HPV, καθώς επίσης και κλίμακες για την αξιολόγηση των δυνητικών κωλυμάτων στην εφαρμογή των δύο παραπάνω προληπτικών μεθόδων. Οι ερωτήσεις μεταφράστηκαν στην Ελληνική γλώσσα και στη συνέχεια μετα-μεταφράστηκαν στην Αγγλική γλώσσα (back translation). Οι ερωτήσεις των μεταβλητών τοποθετήθηκαν με τέτοια σειρά στο ερωτηματολόγιο, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή νοηματική συνέχεια. Έτσι, συντάχθηκε ένα ερωτηματολόγιο (εργαλείο της ερευνητικής μεθόδου), 41 ερωτήσεων, το οποίο απαρτίζεται από τρία μέρη: 1. Στο πρώτο μέρος περιέχονται ερωτήσεις σχετικές με προσωπικές πληροφορίες (περιγραφικά-δημογραφικά χαρακτηριστικά) των φοιτητριών: ηλικία, έτος σχολής, καταγωγή, οικογενειακό ιστορικό καρκίνου, κάπνισμα. 2. Στο δεύτερο υπάρχουν ερωτήσεις σχετικές με την εξαρτώμενη μεταβλητή, δηλαδή τη συμμόρφωση στο pap test: «έχετε κάνει pap test;», «η ηλικία σας κατά το πρώτο pap test;», «ιστορικό δυσπλασίας», «πότε κάνατε το τελευταίο;», «η μητέρας σας κάνει pap test;». 3. Στο τελευταίο μέρος του ερωτηματολογίου παρατίθενται οι ανεξάρτητες μεταβλητές-μεγέθη, οι σχετικές με τις γνώσεις και τις στάσεις απέναντι στην υγεία και την πρόληψη. Το δείγμα χωρίστηκε σε δύο ομάδες: ομάδα 1 φοιτήτριες Ιατρικής και ομάδα 2 φοιτήτριες των υπολοίπων σχολών. Η ομάδα 1 χωρίστηκε σε δύο υποομάδες: υποομάδα Α φοιτήτριες της Ιατρικής των τριών πρώτων ετών της 29

30 σχολής, και υποομάδα Β φοιτήτριες του 4 ου και 5 ου έτους. Οι διαχωρισμοί έγιναν προκειμένου να γίνει σύγκριση τόσο της εξαρτώμενης μεταβλητής (συμμόρφωση), όσο και των ανεξάρτητων (προσωπικά- κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά, γνώσεις και στάση απέναντι στην υγεία και στην πρόληψη), μεταξύ των ομάδων και των υποομάδων. Ο διαχωρισμός των φοιτητριών της ιατρικής έγινε με γνώμονα το ότι, στο 2 ο εξάμηνο του τρίτου έτους, σύμφωνα με τον Οδηγό Σπουδών της σχολής, οι φοιτητές διδάσκονται για τον HPV στα πλαίσια του μαθήματος της Μικροβιολογίας, καθώς επίσης λαμβάνοντας υπόψη και το ότι, από το 4 ο έτος και μετά οι φοιτητές αρχίζουν τα κλινικά μαθήματα. Το ενδιαφέρον σε αυτές τις δύο υποομάδες ήταν να διερευνηθεί αν υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις μεταβλητές, δεδομένου ότι καθώς οι φοιτήτριες διανύουν τα μεγαλύτερα έτη της σχολής, εμπλουτίζονται οι γνώσεις τους και η κλινική τους εμπειρία, και διαφοροποιούνται οι απόψεις τους και η στάση τους απέναντι στα θέματα της υγείας και της πρόληψης. Περιγραφή του τρίτου μέρους του ερωτηματολογίου. Μεταβλητή 1 η : «Γνώσεις σχετικά με το pap test». Η μεταβλητή αυτή απαρτίζεται από 3 ερωτήσεις: «γνωρίζετε τι είναι το pap test;», «πόσο συχνά πρέπει να γίνεται;» και «τι νομίζετε πως μπορεί να σημαίνει ένα μη φυσιολογικό pap test;». Οι ερωτήσεις αυτές αντλήθηκαν από αντίστοιχες προηγούμενες μελέτες των Giles & Garland 75 και των Pitts & Clarke 18 (παράρτημα). Μεταβλητή 2 η : «Γνώσεις σχετικά με τον HPV». Οι φοιτήτριες κλήθηκαν να δώσουν απαντήσεις σε ερωτήσεις προκειμένου να εξεταστεί το επίπεδο ενημέρωσης και γνώσεών τους σε θέματα σχετικά με τον HPV. Οι ερωτήσεις αυτές αφορούν στον τρόπο μετάδοσής του, στους παράγοντες κινδύνου μετάδοσής του, στην κλινική εικόνα που προκαλεί και στις πιθανές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του. Βασίζονται σε προηγούμενες μελέτες των Giles & Garland 75 και των Pitts & Clarke 18. Αναλυτικότερα, οι ερωτήσεις παρατίθενται στο παράρτημα. 30

31 Μεταβλητή 3 η : «Στάση απέναντι στην υγεία και στην πρόληψη». Για τη μεταβλητή αυτή, στο ερωτηματολόγιο, υπάρχουν 9 θέσεις-απόψεις (statements), σχετικές με την υγεία και την πρόληψη, τις οποίες χρησιμοποίησαν σε μελέτη τους οι Sutton & Rutherford 98. Από τις φοιτήτριες ζητήθηκε να συμπληρωθεί, για καθεμία από αυτές, μία κλίμακα «five-point Likert Scale», με εύρος απαντήσεων που κυμαίνεται από «απολύτως συμφωνώ» μέχρι «απολύτως διαφωνώ». Η κλίμακα παρουσιάζεται στον πίνακα 1.1. κλίμακα : στάση απέναντι στην υγεία και στην πρόληψη 1. υπάρχουν καταστάσεις που με απασχολούν περισσότερο από την υγεία μου. 2. είναι προτιμότερο να ζεις το σήμερα, παρά να ανησυχείς για μετά 10 χρόνια. 3. όσον αφορά στην υγεία μου, προτιμώ να αφήνω τα πράγματα στην τύχη τους. 4. αν είχα κάποιο πρόβλημα υγείας, θα προτιμούσα να το γνώριζα όσο το δυνατό νωρίτερα. 5. δε συντρέχει λόγος πρόληψης-screening, εφόσον δεν υπάρχουν συμπτώματα. 6. η έλλειψη ενημέρωσης με αποτρέπει από το screening-πρόληψη. 7. όσον αφορά στην υγεία μου, δεν ευελπιστώ τα πράγματα να εξελιχθούν όπως θα ήθελα. 8. κάνοντας screening, προκαλείς τη μοίρα. 9. όσον αφορά στην υγεία μου, είμαι αισιόδοξος για το μέλλον. Πίνακας 1.1: μεταβλητή «στάση απέναντι στην υγεία και στην πρόληψη». Από την κλίμακα αυτή προκύπτουν 3 υποκλίμακες: 1) στάση απέναντι στην υγεία: θέσεις 1,2,3,4 2) αρνητική στάση στην πρόληψη: 5,6,8 3) αισιόδοξη άποψη: 7,9. Κάθε υποκλίμακα αθροίζει το score των θέσεων που την απαρτίζουν: 1) στάση απέναντι στην υγεία: εκφράζει το συνολικό score των θέσεων 1,2,3,4. Κάθε περιστατικό μπορεί να συγκεντρώνει ελάχιστο score 4 μέχρι μέγιστο 20. Tο ελάχιστο score εκφράζει το μικρότερο ενδιαφέρον των φοιτητριών για τα θέματα που αφορούν στην υγεία. 31

32 2) αρνητική στάση στην πρόληψη - screening: εκφράζει το συνολικό score των θέσεων 5,6,8, με ελάχιστο score 3 και μέγιστο 15. Το ελάχιστο αντανακλά την αρνητική στάση ως προς το screening πρόληψη. 3) αισιόδοξη στάση σε θέματα υγείας: εκφράζει το συνολικό score των θέσεων 7,9, με ελάχιστο score 2 και μέγιστο 10. Το ελάχιστο score αντανακλά την αισιόδοξη στάση απέναντι σε θέματα υγείας. Για κάθε υποκλίμακα υπολογίσθηκε ο συντελεστής αξιοπιστίας Cronbach s a (a coefficient), προκειμένου να εξεταστεί ο βαθμός συσχέτισης και η εσωτερική συνοχή (internal consistency) των ερωτήσεων της. Έτσι, για την 1 η υποκλίμακα βρέθηκε ο συντελεστής Cronbach s a=0,5, που υποδηλώνει μέτριο βαθμό αξιοπιστίας, και ως εκ τούτου τα αποτελέσματα της υποκλίμακας μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη μελέτη. Για τη 2 η υποκλίμακα βρέθηκε ο συντελεστής a=0,277. Αφαιρώντας όμως, από την υποκλίμακα την ερώτηση 6, ο συντελεστής αυξάνεται a=0,45 και φτάνει σε οριακά μέτρια επίπεδα. Η υποκλίμακα, επομένως, «αρνητική στάση στην πρόληψη», για να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη μελέτη, θα αθροίζει πλέον το συνολικό score των θέσεων 5 και 8 (ελάχιστο score 2 και μέγιστο 10). Για την 3 η υποκλίμακα ο συντελεστής a βρέθηκε a=0,956, που υποδηλώνει πολύ καλό βαθμό εσωτερικής συνοχής των ερωτήσεων. Μεταβλητή 4 η : «Μοιρολατρική στάση». Η κλίμακα «μοιρολατρική στάση» αποτελείται από 6 ερωτήσεις (πίνακας 1.2), για τις οποίες ζητήθηκε από τις φοιτήτριες να βαθμολογήσουν από 1 δε συμφωνώ καθόλου, μέχρι 5 συμφωνώ πολύ (κλίμακα «five-point Likert Scale»). Έτσι, το ελάχιστο score που μπορεί να συγκεντρώνει κάθε περιστατικό της μελέτης για το σύνολο των ερωτήσεων είναι 6, ενώ το μέγιστο είναι 30. Mικρότερα scores υποδηλώνουν λιγότερο μοιρολατρική στάση. Η κλίμακα αυτή εμφανίζει δείκτη εσωτερικής συνοχής Cronbach s a=0,53. Μετατράπηκε σε μεταβλητή που αθροίζει το συνολικό score και των 6 ερωτήσεων για κάθε περιστατικό, με min score= 6 και max score= 28. Η κλίμακα αυτή έχει χρησιμοποιηθεί σε μελέτη των Behbakht et al

33 Κλίμακα: μοιρολατρική στάση 1. ο καρκίνος είναι μια θανατηφόρος ασθένεια. 2. ο καρκίνος προέρχεται από «κακή τύχη». 3. τίποτα δε μπορεί να γίνει προκειμένου να αποφευχθεί ο καρκίνος. 4. οτιδήποτε μπορεί να προκαλέσει καρκίνο. 5. η θεραπεία του καρκίνου είναι «χειρότερη» από την ίδια την ασθένεια. 6. δεν θα ήθελα να γνωρίζω αν έχω καρκίνο. Πίνακας 1.2: κλίμακα «μοιρολατρική στάση». Μεταβλητή 5 η : «Γνώσεις σχετικά με το εμβόλιο κατά του HPV». Οι φοιτήτριες ζητήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικές με το εμβόλιο κατά του HPV. Ο ερωτήσεις αφορούν στα δυνητικά οφέλη από το εμβόλιο, τις πηγές αντλήσεως πληροφοριών για το εμβόλιο, αλλά και για τον HPV, τις ηλικιακές ομάδες στις οποίες πρέπει να εφαρμόζεται, τυχόν αναμνηστικές δόσεις και τη στάση των φοιτητριών στο ενδεχόμενο διαθεσιμότητας του εμβολίου. Οι ερωτήσεις αυτές (παράρτημα) έχουν χρησιμοποιηθεί σε μελέτη των Giles & Garland 75 και των Pitts & Clarke 18. Στις ερωτήσεις και των τριών μεταβλητών των γνώσεων, δόθηκε στις φοιτήτριες η εξήγηση ότι μπορούσαν να δώσουν περισσότερες από μία απαντήσεις, εφόσον το έκριναν σκόπιμο. Μεταβλητή 6 η : Σημασία του προσυμπτωματικού ελέγχου pap test στην πρόληψη σε σχέση με το εμβόλιο. Στη συνέχεια του ερωτηματολογίου υπάρχουν δύο ερωτήσεις σχετικά με τη σημασία του pap test στην πρόληψη, σε σχέση με το εμβόλιο: 1. το εμβόλιο και ο προσυμπτωματικός έλεγχος pap test έχουν την ίδια βαρύτητα στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας; 2. αν κάνω εμβόλιο, δε χρειάζεται να κάνω pap test; Ο ερευνητής ζήτησε από τις φοιτήτριες να βαθμολογήσουν σε κλίμακα με εύρος απαντήσεων από 1 δε συμφωνώ καθόλου, μέχρι 5 συμφωνώ πολύ (κλίμακα «five-point Likert Scale»). 33

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο

14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο 14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο Ενα νέο προληπτικό «όπλο» ενάντια στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας βρίσκεται πλέον στα χέρια των ειδικών και κυρίως των γυναικών. Ποιες είναι οι δυνατότητές

Διαβάστε περισσότερα

Η λοίμωξη από τον ιό HPV

Η λοίμωξη από τον ιό HPV Η λοίμωξη από τον ιό HPV Γενικά Ο ιός HPV ή αλλιώς ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (εικόνα 1) είναι ένας μικρο-οργανισμός που αναπτύσσεται μέσα στα κύτταρα μας, όπως άλλωστε συμβαίνει με όλους τους ιούς.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου!

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Η πρόληψη σώζει ζωές. Δηλαδή η συνέπειά σου απέναντί στον εαυτό σου. Και πως μεταφράζεται αυτό;

Διαβάστε περισσότερα

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων HPV Human Papilloma Virus Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Υψηλή θνησιμότητα Ο δεύτερος σε συχνότητα που αφορά τις γυναίκες παγκόσμια 500.000 γυναίκες εμφανίζουν καρκίνο τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014 Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Εισαγωγή Μισό αιώνα µετά τη θεµελιώδη ανακάλυψη της κυτταρολογικής εξέτασης κολπικών

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV)

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ 1 Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΣΟΥ ΣΕΡΡΩΝ ΣΤΙΣ 11 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΜΕ ΓΕΝΙΚΟ ΤΙΤΛΟ «ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Το τεστ ΠΑΠ δεν είναι τεστ διάγνωσης καρκίνου. Αυτό που κάνει είναι να ανιχνεύει επιφανειακά κύτταρα του τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ FLASH! PREP ΣΤΗΝ ΕΥΡΏΠΗ: ΠΡΏΤΑ ΑΠΟΤΕΛΈΣΜΑΤΑ COORDINATION GROUP STUDY GROUP UNAIDS

ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ FLASH! PREP ΣΤΗΝ ΕΥΡΏΠΗ: ΠΡΏΤΑ ΑΠΟΤΕΛΈΣΜΑΤΑ COORDINATION GROUP STUDY GROUP UNAIDS ΠΡΏΤΑ ΑΠΟΤΕΛΈΣΜΑΤΑ COORDINATION GROUP STUDY GROUP APPROVED BY SUPPORTED BY UNAIDS 2 ΤΙ ΕΊΝΑΙ Η PREP; ακρωνύμιο PrEP (pre-exposure prophylaxis δηλαδή προφύλαξη πριν την έκθεση) αναφέρεται στη χρήση αντιρετροϊκών

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων(

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( HPV Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( 1. Ερωτήσεις απαντήσεις για τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) Τι είναι ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV: Human Papillomavirus

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας

Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας ΜΟΣΧΑΚΗ ΒΙΚΤΩΡΙΑ Μsc ΜΑΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΑΙΑΣ Σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς. Δρ Παύλος Νεοφύτου

Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς. Δρ Παύλος Νεοφύτου Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς Δρ Παύλος Νεοφύτου Δρ Ανδρέας Πατσαλίδης, Δρ Άντρη Ευριπίδου, Δρ Σπυρος Γεωργίου,, Prof.

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμη Τμήμα ς 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθυντής : Καθηγητής Δημήτριος Καφετζής Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Σημείωμα του συγγραφέα Ευχαριστίες HPV: Τι είναι, πού βρίσκονται και τι προκαλούν

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Σημείωμα του συγγραφέα Ευχαριστίες HPV: Τι είναι, πού βρίσκονται και τι προκαλούν ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σημείωμα του συγγραφέα.... 31 Ευχαριστίες.... 39 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι μολύνσεις από τους HPV και τα πιθανά επακόλουθα HPV: Τι είναι, πού βρίσκονται και τι προκαλούν ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ Η παρούσα έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑ Α ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΜΑ Α ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑ Α ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΙΛΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ: ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΕΥΚΑΡΠΙ ΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΝΟΣΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Πρόληψη νόσων είναι οι διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 2/2017 (09 15 Ιανουαρίου 2017)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 2/2017 (09 15 Ιανουαρίου 2017) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 2/2017 (09 15 Ιανουαρίου 2017) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2016-2017 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές πληροφορίες και μεθοδολογία. Επισκόπηση προφίλ. Προσδοκίες των φοιτητών και αξιολόγηση πανεπιστημίου. Εκπαίδευση και καριέρα

Γενικές πληροφορίες και μεθοδολογία. Επισκόπηση προφίλ. Προσδοκίες των φοιτητών και αξιολόγηση πανεπιστημίου. Εκπαίδευση και καριέρα Greek Edition Γενικές πληροφορίες και μεθοδολογία Επισκόπηση προφίλ Προσδοκίες των φοιτητών και αξιολόγηση πανεπιστημίου Εκπαίδευση και καριέρα trendence radius of action over 530,000 participants 27 countries

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΩΝΙΔΟΥ Λεμεσός, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2015-2016 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Την περίοδο γρίπης 2015-2016 το επιδημικό κύμα της γρίπης ξεκίνησε την εβδομάδα 1/2016 (4-10 Ιανουαρίου 2016), κορυφώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία HIV. Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων

Επιδημιολογία HIV. Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων Επιδημιολογία HIV Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων Επιδημιολογία Επιδημιολογία: Η μελέτη της συχνότητας των νοσημάτων και της σχέσης τους με χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Ανταπόκριση στο Τέστ Παπανικολάου στην Επαρχία Λευκωσίας

Ανταπόκριση στο Τέστ Παπανικολάου στην Επαρχία Λευκωσίας Ανταπόκριση στο Τέστ Παπανικολάου στην Επαρχία Λευκωσίας Βασίλειος Τάνος MD, PhD Ελισάβετ Παπαθανασίου, Τζιακούρη BA Εθελόντριες Αντικαρκινικού Συνδέσμου Κύπρου Καθ. Αλέξανδρος Καραγρηγορίου ΒAMath. PhD

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙΣ Ε.Α.Ν Γ.Ν.Ν.Θ.Α «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΠΡΟΥΠΗ ΕΠΙΣΚΕΠΤΡΙΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΕΤΑΞΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΠΕ 12/2/2015 ΙΣΤΟΡΙΚΟ Γ.Ν.Ν.Θ.Α. «Η ΣΩΤΗΡΙΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φαρμακευτική 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Α. Καβαδέλλα, Κ. Τσιχλάκης, Α. Κοσιώνη, Ι. Τζούτζας, J. Cowpe, A. Bullock Οδοντιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Αθήνα Cardiff University,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Πολιτική Επιστήμη 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η παγκόσμια ημέρα κατά του καρκίνου: Στατιστικά-πρόληψη

Σήμερα η παγκόσμια ημέρα κατά του καρκίνου: Στατιστικά-πρόληψη Σήμερα η παγκόσμια ημέρα κατά του καρκίνου: Στατιστικά-πρόληψη Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου καθιερώθηκε με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ένωσης κατά του Καρκίνου και πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ιστορία-Αρχαιολογία Τμήμα Ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Dr. Γιώργος ΜΙΧΑΗΛ BSCCP/RCOG DT Diploma in Colposcopy Ο Ο τραχηλικός καρκίνος αποτελεί μια πολύ σπάνια συνέπεια μιας ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Καλών Τεχνών Τμήματα Εικαστικών & Εφαρμοσμένων Τεχνών, Θεάτρου, Μουσικών Σπουδών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.:

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 5/2017 (30 Ιανουαρίου 05 Φεβρουαρίου 2017)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 5/2017 (30 Ιανουαρίου 05 Φεβρουαρίου 2017) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 5/2017 (30 Ιανουαρίου 05 Φεβρουαρίου 2017) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2016-2017 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση. Αθήνα 12/04/2016

Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση. Αθήνα 12/04/2016 Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση Αθήνα 12/04/2016 Ο ρυθμός αύξησης των ασφαλίστρων στην Ευρώπη (βάση το έτος 2004) 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% -20% 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Στυλιανού Στυλιανή

Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Στυλιανού Στυλιανή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV Στυλιανού Στυλιανή Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φυσική Αγωγή Τμήματα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΜΣ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ- ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ» Η συμβολή του Παρατηρητηρίου Υγείας στην επιτυχημένη λειτουργία των προγραμμάτων διαλογής Έλενα Ριζά,, MPH, PhD, DLSHTM

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 30 Δεκεμβρίου 2011

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 30 Δεκεμβρίου 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 30 Δεκεμβρίου 2011 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήματα: ς, Ποιμαντικής & Κοινωνικής ς 1 Μελέτη απορρόφησης του

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Τούντας. Καθηγητής Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθυντής

Γιάννης Τούντας. Καθηγητής Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ, ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟY ΑΘΗΝΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΥΓΕΙΑΣ Η Σημασία της Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Κτηνιατρική 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Οικονομική Επιστήμη Τμήμα Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 3/2017 (16 22 Ιανουαρίου 2017)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 3/2017 (16 22 Ιανουαρίου 2017) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 3/2017 (16 22 Ιανουαρίου 2017) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2016-2017 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Ο ΠΡΟΩΡΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ Όνομα Φοιτήτριας: Χρυσοστομή Αγαθοκλέους Αριθμός φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΜΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΜΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΜΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή διατριβή ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 1/2017 (02 08 Ιανουαρίου 2017)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 1/2017 (02 08 Ιανουαρίου 2017) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 1/2017 (02 08 Ιανουαρίου 2017) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2016-2017 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Θετικών Επιστημών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Μιχαήλ Κοραλία, Τσίφτης Γεώργιος, Τσουμάκας Κων/νος, Ανδρουλάκης Ιωάννης, Παυλοπούλου Ιωάννα Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Γεωπονική 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής: Δρ. Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης Σημαντικά Σημεία ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΟΝΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Η δηλούμενη επίπτωση της ελονοσίας στην Ελλάδα παρουσιάζει αυξητική τάση. Για την πενταετία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΤΙΚΗ. Οκτώβριος 2014

ΑΤΤΙΚΗ. Οκτώβριος 2014 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 09/07/2013 30/09/2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΙΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ

Ο ΙΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ Ο ΙΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ (HPV) ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Θ. Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ. Δ Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ: Η μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ.

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ. Πρόληψη Να ζείτε συνετά, σε χίλιους ανθρώπους µόνο ένας θα πεθάνει φυσικά, οι υπόλοιποι θα υποκύψουν λόγω του παράλογου τρόπου ζωής τους Μαµµωνίδης 1135-1204 µ.χ. Τι θα διαπραγµατευτεί το µάθηµα Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Παιδαγωγική Σχολή Τμήμα: Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

εξουαλικώς t μεταδιδόμενα

εξουαλικώς t μεταδιδόμενα ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΖΩΗ M i / τεχνολογικά χρονικά εξουαλικώς t μεταδιδόμενα της Ε. Βαβουράκη* Τι είναι τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα; Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) είναι ασθένειες που μεταδίδονται

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 03 / 07 / 2015 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Προσδόκιµο και Υγείας 2012 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), σε συνεργασία µε την Ευρωπαϊκή Κοινή ράση για την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Δασολογία-Περιβάλλον Σχολή Δασολογίας & Φυσικού Περιβάλλοντος 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Δεκέμβριος 2012 Στόχος Έρευνας Στόχος της έρευνας είναι να σκιαγραφηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Γνώση και στάση νοσηλευτών στη διαχείριση του πόνου καρκινοπαθών που νοσηλεύονται Παναγιώτης Χαραλάμπους Λεμεσός, 2014 i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 28 Απριλίου 2010

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 28 Απριλίου 2010 Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 28 Απριλίου 21 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών δεδομένων της χώρας μας για τη γρίπη. Κατά την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ιατρική 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση Αξιολόγηση της Μάθησης

Εκτίμηση Αξιολόγηση της Μάθησης Εκτίμηση Αξιολόγηση της Μάθησης Ορισμοί Ο διδάσκων δεν αρκεί να κάνει μάθημα, αλλά και να διασφαλίζει ότι πετυχαίνει το επιθυμητό αποτέλεσμα της μάθησης Η εκτίμηση της μάθησης αναφέρεται στην ανατροφοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα