ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΔΡΟΜΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΣΤΙΣ ΝΗΣΟΥΣ ΜΗΛΟ & ΚΙΜΩΛΟ 26-30/05/2008

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΔΡΟΜΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΣΤΙΣ ΝΗΣΟΥΣ ΜΗΛΟ & ΚΙΜΩΛΟ 26-30/05/2008"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΔΡΟΜΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΣΤΙΣ ΝΗΣΟΥΣ ΜΗΛΟ & ΚΙΜΩΛΟ 26-30/05/2008 Στα πλαίσια των μαθημάτων: Κοιτασματολογία Τεκτονική -Βιομηχανικά Ορυκτά- Υποθαλάσσιες ορυκτές πρώτες ύλες- Ενεργειακές Πρώτες Ύλες- Παλαιοντολογία - Στρωματογραφία Συνεργαζόμενοι για την συγγραφή του παρόντος: Καθηγητής Δρ. Μ. Σταματάκης Διευθυντής του Τομέα Οικονομικής Γεωλογίας και Γεωχημείας Αναπληρωτής Καθηγητής Δρ. Κ. Θ. Παπαβασιλείου, Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας και Γεωχημείας Επικ. Καθηγήτρια Δρ. Μ. Τριανταφύλλου, Τομέας Ιστορικής Γεωλογίας Παλαιοντολογίας Επίκ. Καθηγητής Δρ. Ι. Φουντούλης, Τομέας Δυναμικής, Τεκτονικής & Εφαρμοσμένης Γεωλογίας Καθηγητής Δρ. Ε. Λέκκας, Τομέας Δυναμικής, Τεκτονικής & Εφαρμοσμένης Γεωλογίας Αν. Καθηγητής Δρ. Κ. Κυριακόπουλος, Τομέας Ορυκτολογίας & Πετρολογίας Μεταπτυχιακοί Φοιτητές Μεγρέμη Ιφιγένεια Κανελλόπουλος Χρήστος Προπτυχιακοί Φοιτητές Μαυρογόνατος Κωνσταντίνος Αλεξούλη Σοφία

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το γεωλογικό εργαστήριο της Μήλου: υβριδική μεταλλογένεση πολυτίμων και βασικών μετάλλων, και βιο-γεωχημικές διεργασίες, σε ένα αναδυόμενο ηφαίστειο Β) ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΜΦΑΝΙΣΕΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ & ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ Γ) ΤΟ ΚΟΙΤΑΣΜΑ Mn ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΒΑΝΙ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ: ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ - ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΙΟΥ Δ )ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Ε) ΜΙΚΡΟΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1

3 Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ από Ε. Λέκκα & Ι. Φουντούλη (βασισμένο στην εργασία των ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ, Δ., ΛΕΚΚΑ, Ε. & ΣΥΣΚΑΚΗ, Δ Τεκτονική ανάλυση του γεωθερμικού πεδίου της νήσου Μήλου. Δελτ. Ελλ. Γεωλ Ετ. ΧΧΙV, σελ ) Τα κύρια ρήγματα που οριοθετούν τους σχηματισμούς της Μήλου, αποτελούν και τα όρια των σχετικά ενιαίων ρηξιτεμαχών. Τα σύνθετα αυτά ρηξιτεμάχη προδιαγράφουν τις νεοτεκτονικές ενότητες της Μήλου κάθε μια από τις οποίες αποτελεί και μια συγκεκριμένη τεκτονική μακροδομή όπως τεκτονικό κέρας, τεκτονική τάφρο με οριζόντια κατακόρυφη ή και περιστροφική μετακίνηση. Οι νεοτεκτονικές ενότητες της Μήλου έχουν σημειωθεί στο χάρτη της Εικόνας 1 όπου σημειώνεται με βέλος η επικρατούσα ανοδική ή καθοδική ή στρεπτική κίνηση. Έτσι υπάρχουν νεοτεκτονικές ενότητες που αποτελούν ένα τεκτονικό κέρας, δηλαδή οριοθετούνται από κύρια ρήγματα με κυρίαρχη κατά κλίση συνιστώσα που συνολικά ανυψώνουν το ρηξιτέμαχος ως προς όλα τα γειτονικά ρηξιτεμάχη. Τέτοιες ενότητες είναι το ρηξιτέμαχος του Προφήτη Ηλία στη ΝΔ Μήλο και το ρηξιτέμαχος της Κώμιας στη ΒΑ Μήλο. Αντίθετα, υπάρχουν νεοτεκτονικές ενότητες που αποτελούν τεκτονικές τάφρους, δηλαδή οριοθετούνται από κύρια ρήγματα με κυρίαρχη κατά κλίση συνιστώσα που συνολικά ταπεινώνουν το ρηξιτέμαχος ως προς τα γειτονικά ρηξιτεμάχη. Τέτοιες ενότητες είναι το ρηξιτέμαχος 'Ορμου Μήλου - Φυριπλάκας και το ρηξιτέμαχος Ζεφυρίας. Ακόμη υπάρχουν νεοτεκτονικές ενότητες οι οποίες οριοθετούνται από ρήγματα με κατά κλίση κυρίαρχη συνιστώσα που όμως έχουν σημαντικά διαφορετική κίνηση μεταξύ τους, έτσι ώστε να ανυψώνονται σε σχέση με ορισμένα γειτονικά ρηξιτεμάχη και να ταπεινώνονται σε σχέση με άλλα. Ταυτόχρονα, η διαφορική κίνηση δημιουργεί περίστρεψη προς το σημείο - ζώνη της μεγαλύτερης ταπείνωσης. Τα τεκτονικά αυτά ρηξιτεμάχη αντιστοιχούν σε τεκτονικά δίπολα και μπορεί να μέρει να συνυπάρχουν και στα τεκτονικά κέρατα ή τις τεκτονικές τάφρους. Το ρηξιτέμαχος του Αδάμαντα καθώς και των Θειωρυχείων, της Αγίας Μαρίνας και της ΒΔ Μήλου αποτελούν τεκτονικά δίπολα. Τέλος, υπάρχουν ορισμένα κύρια ρήγματα στα οποία δεν επικρατεί η κατά κλίση συνιστώσα αλλά η κατά παράταξη. Στις περιπτώσεις αυτές οι νεοτεκτονικές ενότητες έχουν σύνθετη κινηματική, με περίστρεψη περί κατακόρυφο ή κεκλιμένο άξονα. Τέτοιες ενότητες είναι το ρηξιτέμαχος του Τραχήλα και των ΝΑ ακτών της Μήλου. Το είδος της τεκτονικής κίνησης σε κάθε νεοτεκτονική ενότητα έχει σαν αποτέλεσμα, εφόσον η κίνηση ήταν σταθερή στα τελευταία 3-4 εκ. χρόνια, την αποκλειστική ύπαρξη ή έλλειψη κάποιου σχηματισμού. Έτσι, στις νεοτεκτονικές ενότητες που αντιστοιχούν σε τεκτονικές τάφρους μπορεί να υπάρχουν σχηματισμοί που δεν αποτέθηκαν στις άλλες ανυψούμενες γειτονικές περιοχές. Τέτοιο παράδειγμα είναι η σημαντική παρουσία αλλουβίων στην ενότητα της Ζεφυρίας και 2

4 η σχεδόν αποκλειστική ύπαρξη του σχηματισμού των πορωδών τόφφων ψαμμιτών στην ενότητα του Αδάμαντα. Γενικά, κάθε νεοτεκτονική ενότητα χαρακτηρίζεται από κάποιο συγκεκριμένο σχηματισμό ή συνδυασμό σχηματισμών (Εικ. 1). Έτσι: 1. Η ενότητα της ΒΔ Μήλου χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη του σχηματισμού των νέων τοφφιτών και μάλιστα σε μια επιμήκη ζώνη διεύθυνσης E-W παράλληλα και κατά μήκος του νότιου ορίου της, όπως και η φορά περιστροφής της. 2. Η ενότητα Προφήτη Ηλία χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη των ιγνιμβριτών, οι οποίοι τεμαχίζονται τόσο από το βόρειο όσο και από το νότιο όριό της. 3. Η ενότητα της ΝΔ Μήλου χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη των ιζημάτων του Ανωτέρου Μειοκαίνου πάνω από το μεταμορφωμένο υπόβαθρο. 4. Η ενότητα Χαλέπας χαρακτηρίζεται από τις λάβες ηλικίας Κάτω Πλειστοκαινικής, ενώ λείπουν όλοι οι υπόλοιποι σχηματισμοί. 5. Η ενότητα 'Ορμου Μήλου - Φυριπλάκας χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη των ηφαιστειακών πετρωμάτων Φυριπλάκας που καλύπτουν τις λαβές και το μεταμορφωμένο υπόβαθρο, ενώ λείπουν οι υπόλοιποι σχηματισμοί και ιδιαίτερα τα ιζήματα του Ανωτέρου Μειοκαίνου. Εικ. 1: Σχηματικός νεοτεκτονικός χάρτης της Νήσου Μήλου. 1: Μεταμορφωμένο υπόβαθρο, 2: Ασβεστόλιθοι κλπ. ιζήματα Ανωτέρου Μειοκαίνου Κατωτέρου Πλειοκαίνου, 3: Παλαιοί τοφφίτες, 4: Κατώτερες Λάβες, 5: Λαχάρ, 6: Νέοι τοφφίτες, 7: Ηφαιστειακά Τράχηλα, 8:Ηφαιστειακά Φυριπλάκας, 9: Πρόσφατοι τόφφοι και ψαμμίτες, 10: Αλλούβια και πλευρικά κορήματα. 3

5 6. Η ενότητα Τράχηλα χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη σχεδόν αποκλειστικά των ηφαιστειακών πετρωμάτων του Τράχηλα. 7. Η ενότητα Πλάκας χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη των λαβών με μικρές εμφανίσεις των νέων τοφφιτών ενώ λείπουν οι περισσότεροι από τους άλλους σχηματισμούς. 8. Η ενότητα Αδάμαντα χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη των πορωδών τόφφων - ψαμμιτών πάνω από το λαχάρ και τους τόφφους. 9. Η ενότητα Φυλοκωπής χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη του χαοτικού Πλειστοκαινικού λατυποπαγούς - λαχάρ πάνω οπό τους τόφφους. 10. Η ενότητα Κώμιας χαρακτηρίζεται οπό την ανάπτυξη των λαβών και το λαχάρ στα χαμηλότερα υψόμετρα (περίπου 1OO-12Om). 11. Η ενότητα Ζεφυρίας χαρακτηρίζεται από την αποκλειστική ανάπτυξη των αλλουβίων. 12. Η ενότητα Θειωρυχείων χαρακτηρίζεται οπό την ανάπτυξη λαχάρ πάνω από τους τόφφους και τις λάβες ενώ το μεταμορφωμένο υπόβαθρο απαντά σε μικρό βάθος. Ας σημειωθεί ότι, εάν ληφθούν υπόψη και οι ηλικίες των λαβών, τότε δημιουργείται ακόμη μεγαλύτερη ιδιομορφία σε κάθε νεοτεκτονική ενότητα δεδομένου ότι η συνήθης ύπαρξη των λαβών αναλύεται σε τρεις τουλάχιστον υποπεριπτώσεις με διαφορετική ηλικία (Πλειόκαινο, Κατώτερο Πλειστόκαινο, Όριο Κατώτερου - Μέσου Πλειστοκαίνου (FYTIKAS, et a1., 1986). Από τα παραπάνω φαίνεται ότι κάθε νεοτεκτονική ενότητα έχει τη δική της ιδιαίτερη εξέλιξη. Η προκύπτουσα συνολική τεκτονική δομή της Μήλου μπορεί να χαρακτηρισθεί ως μια περίπλοκη δομή οπό ρηξιτεμάχη που διαδέχονται στο χώρο μορφές τεκτονικών τάφρων - κεράτων διπόλων. Η περιγραφή της συνολικής δομής δεν μπορεί να γίνει σε μια τομή, διότι ο προσανατολισμός των τεκτονικών δομών δεν είναι σταθερός μια και τα κύρια ρήγματα που οριοθετούν το ρηξιτεμάχη διευθύνονται προς όλες τις διευθύνσεις, δηλαδή, και E-W και N-S και NW-SE και NE-SW. Εικ. 2: Οι ρηξιγενείς ζώνες και οι Νεοτεκτονικές ενότητες της Ανατολικής Μήλου. 4

6 Εικ. 3: Οι περίοδοι δραστηριοποίησης των ρηξιγενών ζωνών της Μήλου Έτσι, η περιγραφή της συνολικής δομής της Μήλου χρειάζεται συνδυασμό τομών διαφορετικών διευθύνσεων, όπως στην Εικόνα 4. Στις τομές ΑΑ1 και ΒΒ1 που έχουν διεύθυνση περίπου N-S (Εικ. 4) φαίνεται n έλλειψη αντιστοίχησης της δομής της Δυτικής Μήλου με τη δομή της Ανατολικής Μήλου. Έτσι, στη Δυτική Μήλο παρατηρείται το τεκτονικό κέρας του Προφήτη Ηλία, το οποίο διαδέχονται κλιμακωτά τόσο προς βορρά όσο και προς νότο τα ρηξιτεμάχη - δίπολα Αγίας Μαρίας, ΒΔ Μήλου και όρμου Μήλου αφενός και ΝΔ Μήλου αφετέρου. Στην ανατολική Μήλο υπάρχει το τεκτονικό κέρας της Κώμιας με κλιμακωτή βύθιση προς νότο και περίστρεψη προς βορά των ρηξιτεμαχών Θειωρυχείων και Φυριπλάκας και με βύθιση του ρηξιτεμάχους Απολλωνίων προς βορρά. 5

7 Εικ. 4: Γενικές τομές διεύθυνσης περίπου Β-Ν και ΑΒΑ-ΔΝΔ της νήσου Μήλου που δείχνουν τα κύρια ρήγματα που οριοθετούν τα ρηξιτεμάχη και τις κινήσεις τους. Οι τεκτονικές ενότητες της Δυτικής Μήλου δε συνεχίζονται στην Ανατολική Μήλο, παρά το γεγονός ότι τα κύρια ρήγματά της έχουν διεύθυνση E-W. Τούτο οφείλεται στην παρεμβολή μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Μήλου του ρηξιτεμάχους του 'Ορμου Μήλου - Φυριπλάκας, όπου κυριαρχούν τα NW-SE ρήγματα, τα οποία έχουν δημιουργήσει μια τεκτονική τάφρο εντός της οποίας έχει εισχωρήσει η θάλασσα από N-W ενώ στο νοτιοανατολικό της άκρο έχει αναπτυχθεί το πρόσφατο ηφαίστειο της Φυριπλάκας. Στις τομές ΓΓ1 και ΔΔ1 (Εικ. 4) φαίνεται η καθοριστική διάκριση της Μήλου σε Δυτικό και Ανατολικό τμήμα από τα περιθωριακά τμήματα της τάφρου του όρμου Μήλου - Φυριπλάκας. Στη Βόρεια Μήλο η τάφρος του 'Ορμου Μήλου χωρίζει το ρηξιτέμαχος ΒΔ Μήλου από τη διαδοχή κεράτων - τάφρων της Ανατολικής Μήλου, δηλαδή από το κέρας της Πλάκας, το δίπολο Αδάμαντα, την τάφρο Φυλακωπής, το κέρας Κώμιας και την τάφρο Απολλωνίων. Αντίθετα, στη Νότια Μήλο η τάφρος της Φυριπλάκας χωρίζει το Κέρας του Προφήτη Ηλία δυτικά από την ελαφρά ανυψωμένη τάφρο της Ζεφυρίας ανατολικά και το ακόμη ανατολικότερα αναπτυσσόμενο δίπολο των θειωρυχείων και το κέρας της Κώμιας. Γενικά φαίνεται ότι η τάφρος του όρμου Μήλου - Φυριπλάκας με διεύθυνση NW-SE διακόπτει τη συνέχεια των E-W δομών της Δυτικής Μήλου καθώς επίσης και των κυρίως N-S δομών της Ανατολικής Μήλου. Η όλη εικόνα δείχνει ότι η συνολική δομή δεν είναι το αποτέλεσμα διαδοχικών παραμορφωτικών φάσεων που έδρασαν ενιαία στη Μήλο αλλά μια εκλεκτική γεωγραφικά ενεργοποίηση δομών κατά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα. ΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Το γεωθερμικό πρότυπο της Μήλου προκύπτει από την γενική τεκτονική του αλπικού υποβάθρου σε συνδυασμό με την περιγραφείσα συνολική νεοτεκτονική δομή, όπως φαίνεται στην αντιπροσωπευτική τομή της Εικόνας 5. Εικ. 5: Γενική τεκτονική τομή της Μήλου και σχηματικό γεωθερμικό πρότυπο (α). 1 : Αλλουβια, 2: Πρόσφατοι πορώδεις τόφφοι και ψαμμίτες, 3α: τοφφίτες Φυριπλάκας, 5: Νέοι τοφφίτες, 6: Λαχάρ, 7: Κατώτερες Λάβες, 8: Παλαιοί Τοφφίτες, 9: Ασβεστόλιθοι κ.λπ. ιζήματα Ανώιερου Μειόκαινου - Κατώτερου Πλειόκαινου, 10: Μεταμορφωμένο υπόβαθρο. Το κύριο χαρακτηριστικό της δομής, είναι η παρουσία μιας αντικλινικής δομής 6

8 διεύθυνσης περίπου E-W, η οποίο εκφράζεται κυρίως οπό την εμφάνιση του μεταμορφωμένου υποβάθρου στη ΝΝΑ Μήλο, κάτω οπό την οποία αναπτύσσεται ο μαγματικός θάλαμος. Το βόρειο σκέλος του αντικλίνου βυθίζεται σε αρνητικά υψόμετρα προς βορρά όπου αποκτούν μεγάλο πάχος οι παλαιοί τοφφίτες, οι οποίες απουσιάζουν στη νότια παράκτια ζώνη. Οι τοφφίτες αυτοί δημιουργούν ένα αδιαπέραστο περίβλημα της δεξαμενής των γεωθερμικών ρευστών που αναπτύσσονται μέοα στις διαρρήξεις των σχιστόλιθων του μεταμορφωμένου υποβάθρου. Η κυκλοφορία των γεωθερμικών ρευστών ευνοείται οπό την διείσδυση μέχρι τον μαγματικό θάλαμο του θαλασσινού νερού από νότια όπου έχουμε το νότιο σκέλος του αντικλίνου και στη συνέχεια την άνοδο του θερμού νερού στην οροφή του αντικλίνου και στο βόρειο σκέλος του δια μέσου των ρηγμάτων (Εικ. 5α). Η απευθείας απόθεση του λαχάρ πάνω στο μεταμορφωμένο υπόβαθρο κατά μήκος της κορυφαίας ζώνης του αντικλίνου στη ΝΑ Μήλο - από όπου απουσιάζουν λόγω διάβρωσης ή μη απόθεσης οι αρχαιότεροι ηφαιστειοιζημοτογενείς σχηματισμοί - δείχνει ότι η ανύψωση έγινε στο Ανώτερο Πλειόκαινο - Κάτω Πλειστόκαινο. Εικ. 6: Θέσεις σεισμικών επικέντρων (Μέγεθος / βάθος σε km) και η σχέση τους με τις κύριες ρηξιγενείς ζώνες της Μήλου. Όλα τα μακροσεισμικά γεωδυναμικά φαινόμενα παρατηρήθηκαν αποκλειστικά και μόνο στην περιοχή με τα σημεία. 7

9 8

10 Η νήσος Μήλος που είναι μέλος του ηφαιστειακού τόξου του Νότιου Αιγαίου, αποτελεί το σημαντικότερο κέντρο εξόρυξης και μερικής επεξεργασίας βιομηχανικών ορυκτών και πετρωμάτων, όπως περλίτης, μπεντονίτης, ποζζολανικοί τόφφοι, καολίνης και λευκό πυριτικό πέτρωμα πλούσιο σε SiO 2. Στο νησί καλύπτεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από λάβες και ηφαιστειακούς τόφφους. Η έντονη ηφαιστειακή και μεταηφαιστειακή δράση, αλλά και οι υδρολογικές συνθήκες στο νησί επέδρασαν σε τρόπο ώστε κατά θέσεις, τα ηφαιστειακά πετρώματα να εξαλλοιωθούν και να σχηματισθεί μια σειρά δευτερογενών ορυκτών, όπως σμεκτίτης, καολίνης, πολύμορφα του πυριτίου, ζεόλιθοι, κλπ. Η μεταηφαιστειακή δραστηριότητα στο νησί εκδηλώνεται με την παρουσία θερμών εδαφών και θερμών πηγών σε διάφορα σημεία του νησιού, καθώς και σε αβαθείς υποθαλάσσιες περιοχές. Στη Μήλο συναντώνται επίσης μικρότερης σημασίας κοιτάσματα βαρίτη, ενώ πρόσφατα εντοπίσθηκαν αποθέσεις καλιούχου αστρίου αμμώδους τύπου, ζεολίθων και διατομιτών. Στο νησί υφίστανται επίσης παλαιές εκμεταλλεύσεις και εργοστάσιο επεξεργασίας θείου, κοίτασμα μαγγανίου στο οποίο έγινε συστηματική εκμετάλλευση στα τέλη το 19ου και αρχές τού 20ου αιώνα καθώς και αποθέσεις καολίνη που στο παρελθόν και υπέστησαν επίσης εκμετάλλευση. Κατά την αρχαιότητα, η Μήλος ήταν από τα σπουδαιότερα κέντρα παραγωγής, επεξεργασίας και εμπορίας οψιδιανού και τελικών προϊόντων στην ανατολική Μεσόγειο [ λεπίδες, αιχμές δοράτων & βελών, τριπτήρες, κλπ]. Τέλος, σχετικά πρόσφατες έρευνες για χρυσό στο νησί, δεν οδήγησαν στην αξιοποίηση των συστηματικών ερευνητικών αποτελεσμάτων, τα οποία δεν κρίθηκαν ιδιαίτερα ικανοποιητικά, αλλά και για περιβαλλοντικούς λόγους. Οι μικροπαλαιοντολογικές και βιοστρωματογραφικές έρευνες με βάση το ασβεστολιθικό ναννοπλαγκτόν, ιδιαίτερα στο βόρειο τμήμα του νησιού, συνέβαλαν πρόσφατα στον καθορισμό το ορίου Πλειοκαίνου-Πλειστοκαίνου, σε βιογενείς και τοφφικές αποθέσεις. 9

11 Το γεωλογικό εργαστήριο της Μήλου: υβριδική μεταλλογένεση πολυτίμων και βασικών μετάλλων, και βιογεωχημικές διεργασίες, σε ένα αναδυόμενο ηφαίστειο Η ερευνητική μας προσπάθεια επικεντρώνεται εδώ και μία δεκαετία στην μελέτη απολιθωμένων μεταλλοφόρων θερμών πηγών του παλαιο-γεωθερμικού συστήματος της Μήλου, με στόχο το υδρολογικό μοντέλο λειτουργίας του παλαιογεωθερμικού συστήματος, και τον προσδιορισμό των πηγών των υδροθερμικών διαλυμάτων. Παλαιο-γεωθερμικά συστήματα θερμές πηγές- που λειτούργησαν (και λειτουργούν) κοντά στην επιφάνεια της Γης (~2 km), συνόδευσαν την εξέλιξη της Γης από τα αρχικά στάδια σχηματισμού της, είναι υπεύθυνα για την γένεση ενός σημαντικού τμήματος των παγκόσμιων μεταλλικών φυσικών πόρων (π.χ. χρυσός, χαλκός), ενώ σύμφωνα με σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα τα υποθαλάσσια τους μέλη έχουν προσφέρει κατάλληλο γεωχημικό περιβάλλον για την εμφάνιση της ζωής. Η Μήλος ανήκει γεωλογικά στο ενεργό Ηφαιστειακό Τόξο του Νοτίου Αιγαίου (ΗΤΝΑ), αποτελεί ένα κοιμώμενο ενεργό ηφαίστειο που ξεκίνησε την δραστηριότητα του στο Πλειόκαινο και αναδύθηκε από θαλάσσιο σε χερσαίο περιβάλλον, και χαρακτηρίζεται από ενεργό γεωθερμικό σύστημα υψηλής ενθαλπίας το οποίο τροφοδοτείται από θαλασσινό και μετεωρικό νερό. Το μεταλλοφόρο παλαιο-γεωθερμικό σύστημα της Μήλου χαρακτηρίζεται από την σημαντικότατη γεωλογική ιδιαιτερότητα να φιλοξενείται από μεταβατικά υποθαλάσσια προς χερσαία ηφαιστειακά πετρώματα ενός αναδυομένου ηφαιστείου και να σχετίζεται χωρικά με το παραπάνω ενεργό γεωθερμικό σύστημα. Χρησιμοποιήθηκαν εξειδικευμένες εργαστηριακές τεχνικές όπως αναλύσεις ραδιενεργών ισοτόπων Sr( 87 Sr/ 86 Sr) σε ορυκτά και πετρώματα από επιθερμικές μεταλλοφορίες Αu-Ag, σταθερών ισοτόπων Ο(δ 18 Ο) και Η(δD) στο νερό ρευστών εγκλεισμάτων, σε συνδυασμό με μικροθερμομετρία ρευστών εγκλεισμάτων σε χρυσοφόρο χαλαζία, και βαρύτη, και γεωλογικές και μικροσκοπικές έρευνες. Επί προσθέτως, χρησιμοποιήσαμε γνωστά ισοτοπικά και γεωλογικά δεδομένα από ενεργά γεωθερμικά συστήματα του ΗΤΝΑ (Μήλος, Νίσυρος) τα οποία χαρακτηρίζονται από την ενσωμάτωση θαλασσινού και μετεωρικού νερού για περαιτέρω συγκριτικό έλεγχο του μοντέλου ανακατασκευής του παλαιογεωθερμικού συστήματος. Η αλμυρότητα (salinity) των υδροθερμικών ρευστών του παλαιογεωθερμικού συστήματος της Μήλου (0-15 wt% NaCl equiv.) είναι πολύ υψηλή και δεν μπορεί να ερμηνευθεί με βάση το μοντέλο λειτουργίας πρότυπων ενεργών χερσαίων επιθερμικών συστημάτων, όπως το γεωθερμικό σύστημα Broadlands- Ohaaki, Taupo Volcanic Zone, New Zealand που χαρακτηρίζονται από χαμηλή αλμυρότητα (< 1 wt% NaCl equiv.). Επίσης, τα ισοτοπικά δεδομένα δd και δ 18 Ο δεν τεκμηριώνουν μετεωρικά νερά με εμπλουτισμένες τιμές 18 Ο που είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό στο μοντέλο τύπου Broadlands. Περαιτέρω, τα δεδομένα αυτά δεν μπορούν να εξηγηθούν ούτε με βάση πρότυπα υποθαλάσσια ενεργά γεωθερμικά συστήματα, όπως π.χ. το Trans-Atlantic Geotraverse (TAG), που αποτελεί ενεργό ανάλογο για μεταλλοφορίες συμπαγών θειούχων τύπου VHMS (Volcanic-hosted massive sulfides). Τα δεδομένα σταθερών ισοτόπων (δd και δ 18 Ο), και ρευστών εγκλεισμάτων, δείχνουν κυρίως ανάμειξη θαλασσινού και μετεωρικού νερού, και δευτερευόντως αερίων ηφαιστειακού τόξου, στο παλαιο-γεωθερμικό σύστημα της Μήλου, και τα δεδομένα ισοτόπων Sr του τελευταίου είναι συγκρίσιμα με εκείνα του ενεργού γεωθερμικού συστήματος. Η σύνθεση όλων των δεδομένων δείχνει ότι το μεταλλοφόρο παλαιογεωθερμικό σύστημα της Μήλου αποτελεί έναν νέο τύπο υβριδικού υδροθερμικού συστήματος, το οποίο περιέχει στοιχεία που χαρακτηρίζουν αμφότερα υποθαλάσσια και χερσαία μεταλλοφόρα γεωθερμικά συστήματα, και σχηματίζεται καθώς ένα 10

12 υποθαλάσσιο ηφαίστειο αναδύεται και εκτίθεται στην δράση μετεωρικού νερού. H υδροθερμική λειτουργία αυτού του υβριδικού παλαιο-γεωθερμικού συστήματος είναι υπεύθυνη για την γένεση μεταλλοφοριών Au-Ag υβριδικού VHMS-επιθερμικού τύπου στην Μήλο. Περαιτέρω προτείνουμε ότι ενεργά γεωθερμικά συστήματα, όπως εκείνα του ΗΤΝΑ, τα οποία τροφοδοτούνται από αμφότερα θαλασσινό και μετεωρικό νερό, αποτελούν τα ενεργά ανάλογα μεταλλοφοριών Au-Ag υβριδικού VHMS-επιθερμικού τύπου. Προτείνεται επίσης ένα θεμελιώδες μοντέλο λειτουργίας το οποίο αναπτύχθηκε συνδυάζοντας την δομή του μεταλλοφόρου (Au-Ag) υβριδικού παλαιο-γεωθερμικού συστήματος της Μήλου, όπως αποκαλύφθηκε μέσω της μελέτης μας, με γνωστά υδρολογικά μοντέλα λειτουργίας ενεργών γεωθερμικών συστημάτων του ΗΤΝΑ, όπως της Μήλου και της Νισύρου. Πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι η απόθεση τουλάχιστον μέρους των πρωτογενών οξειδίων του Mn στο κοίτασμα μαγγανίου του Βανίου, στη ΒΔ Μήλο, είναι βιογενής. Το Βάνι αποτελεί ένα μοναδικό φυσικό εργαστήριο για την μελέτη της σχέσης μεταλλογένεσης Mn και βιο-διεργασιών σε ένα γεωλογικό περιβάλλον υποθαλάσσιας ατμιδουδροθερμικής δράσης, διότι αποτελεί σπάνια περίπτωση διατήρησης δομών υδροθερμικής δράσης εκφόρτισης σε αβαθή θαλάσσιο πυθμένα ( καπνοσωλήνες /υποθαλάσσιοι θερμοπίδακες (black and white smokers) κ.α.. Οι δομές αυτές υποδεικνύουν ένα γεωχημικό περιβάλλον που υποστηρίζει την ανάπτυξη βιομάζας και υποθαλάσσιων οικοσυστημάτων, που σε συνδυασμό και με απολιθωμένα βακτήρια μέσα στο μετάλλευμα, και πυριτιωμένούς μικροοργανισμούς που προσομοιάζουν με σύγχρονα φωτοσυνθετικά κυανοβακτήρια μέσα στον σύνδρομο χαλαζία, υποστηρίζουν μία γενετική σύνδεση μεταξύ μεταλλογενετικών και βιολογικών διεργασιών. Τεκμηριώθηκε για πρώτη φορά, η ύπαρξη ενός νέου τύπου παλαιογεωθερμικού συστήματος που σχετίζεται με αναδυόμενη ηφαιστειότητα, το οποίο τροφοδοτείται, και επαναφορτίζεται, από αμφότερα θαλασσινό, και μετεωρικό, νερό, στοιχεία που δανείζεται από υποθαλάσσια και χερσαία γεωθερμικά συστήματα, αντίστοιχα. Στο νέο αυτό τύπο παλαιο-γεωθερμικού συστήματος δόθηκε το πρωτότυπο όνομα Υβριδικό επιθερμικό σύστημα τύπου Τόξου Αιγαίου ( Hybrid Aegean arc-type epithermal system ). Το ΗΤΝΑ αναδεικνύεται σαν το γεωτεκτονικό εκείνο περιβάλλον περιθωρίου σύγκλισης πλακών, στο οποίο προσδιορίστηκε η αγνοούμενη, τόσο σε ελληνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, σύνδεση μεταξύ ενεργών γεωθερμικών συστημάτων με ενσωμάτωση θαλασσινού και μετεωρικού νερού (Μήλος, Νίσυρος), και των απολιθωμένων τους ισοδυνάμων τα οποία αποτελούν ένα νέο τύπο μεταλλοφορίας Au-Ag υβριδικού VHMSεπιθερμικού τύπου που φιλοξενείται σε μεταβατικά υποθαλάσσια προς χερσαία ηφαιστειακά πετρώματα. Τα παραπάνω αποτελέσματα και τα συμπεράσματα μπορεί να έχουν αντίκτυπο σε έρευνες ενεργών ηφαιστείων και γεωθερμικών συστημάτων στον Ελληνικό χώρο. Τα δεδομένα και τα συμπεράσματά μας, παρέχουν νέες συγκριτικές παραμέτρους σε σχέση με την χωρική και χρονική αλληλεπίδραση του θαλασσινού νερού με παλαιά ηφαιστειο-γεωθερμικά συστήματα, προσφέροντας εν δυνάμει σημαντική πληροφόρηση για την αποτίμηση ηφαιστειακού κινδύνου το παρελθόν κλειδί για το μέλλον. Οι δομές στο γεωλογικό περιβάλλον απόθεσης του κοιτάσματος Mn του Βανίου χαρακτηρίζουν ατμιδουδροθερμική δράση αβαθούς θαλάσσιου πυθμένα, δηλ. ένα γεωχημικό περιβάλλον που υποστηρίζει την ανάπτυξη βιομάζας και υποθαλάσσιων οικοσυστημάτων, που σε συνδυασμό και με απολιθωμένα βακτήρια που βρέθηκαν μέσα στο μετάλλευμα, και πυριτιωμένους μικροοργανισμούς που προσομοιάζουν με σύγχρονα φωτοσυνθετικά κυανοβακτήρια μέσα στον σύνδρομο χαλαζία, υποστηρίζουν μία γενετική σύνδεση μεταξύ μεταλλογενετικών και βιολογικών διεργασιών. 11

13 Β) ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΜΗΛΟΥ/ ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ 1 η Ημέρα N o 1. ΑΔΑΜΑΝΤΑΣ (γεωθερμικά ρευστά, οψιδιανός, διατομίτης) α) Νότια του λιμανιού του Αδάμαντα, κοντά στο εργοστάσιο της ΔΕΗ, παρατηρείται σε ορισμένα τμήματα της παραλίας η ύπαρξη θερμών υποθαλάσσιων πηγών, καθώς και μία από τις τρεις σκάλες φόρτωσης περλίτη/μπεντονίτη που διαθέτει το νησί. Πλησίον των υποθαλάσσιων πηγών εντοπίζεται και η θερμοπηγή της Αλυκής [αναβλύζει μέσα στην εγκαταλειμμένη αλυκή μπροστά από το αεροδρόμιο] η οποία έχει θερμοκρασία 29 o C, ph 6.8, Cl 0.9% & B 14ppm. Άλλες θερμοπηγές συναντώνται στα Βούδια και στις Θειάφες [Αδάμαντας], ατμίδες στο Παλιόρεμμα, στη Φυριπλάκα και στον Κάλαμο, ενώ θερμά εδάφη συναντώνται στη Φυριπλάκα, βορειοανατολικά του περλιτικού δόμου. β) Μετά το συνεδριακό κέντρο της Αργυρομεταλλευμάτων και Βαρυτίνης και κατά μήκος της αριστερής πλευράς του δρόμου υπάρχουν Πλειο-πλειστοκαινικοί λευκοί διατομίτες, οι οποίοι εναλλάσσονται με υποκίτρινες μάργες και υπόλευκους κισσηρώδεις τόφφους, ενώ ασύμφωνα επικάθεται ερυθροκάστανο στρώμα ποτάμιας αναβαθμίδας. Στους διατομίτες μπορούν να παρατηρηθούν barrοws (βιοδηλωτικά ίχνη), απολιθώματα ψαριών, φύλλων, δίθυρων, καθώς και γωνιώδηαποστρογυλλωμένα κομμάτια κίσσηρης μεγέθους έως 2cm. Το συνολικό πάχος των διατομιτών ξεπερνά τα 100 μέτρα και, σε συνδυασμό με την κλίση τους και τα ιζηματολογικά πετρολογικά χαρακτηριστικά τους, θα πρέπει να αποτελούν τη νότια απόληψη των διατομιτών που αναπτύσσονται πιο εκτεταμένα στην περιοχή Αλίμια-Σαρακίνικο [βόρεια ακτή]. γ) Βόρεια του λιμανιού του Αδάμαντα στη θέση Νύχια υπάρχουν εμφανίσεις οψιδιανού. Πρόκειται για πέτρωμα με χαρακτηριστικό κογχώδη θραυσμό, το οποίο χρησιμοποιήθηκε λόγω της σκληρότητάς του για την δημιουργία εργαλείων και όπλων κατά την αρχαιότητα, δείγματα των οποίων βρίσκονται στο αρχαιολογικό μουσείο στην Πλάκα. Θραύσματα και ημίεργα οψιδιανού εντοπίζονται και στη θέση Δεμενεγάκι στα ανατολικά του νησιού, ενώ μικρά θραύσματα συναντώνται διάσπαρτα σε όλο το νησί. N o 2. ΖΕΦΥΡΙΑ-ΚΑΣΤΡΙΑΝΗ ( Γεωθερμικό Δυναμικό, Καολίνης, Αλουνίτης, Θείο) α) Στον δρόμο από Αδάμαντα προς Καστριανή βρίσκονται τα ερείπια της Ζεφυρίας, της παλιάς μεσαιωνικής χώρας της Μήλου, η οποία περί το 1700 μ.χ. εγκαταλείφθηκε μετά από σεισμό, ο οποίος προκάλεσε την έκλυση γεωθερμικών ρευστών, πλούσιων σε H 2 S και το θάνατο πολλών κατοίκων της. Στην ίδια περιοχή ευρίσκονται εγκαταλειμμένες οι εγκαταστάσεις για την αξιοποίηση της γεωθερμικής ενέργειας στο νησί. Η έρευνα για την αξιοποίηση της γεωθερμικής ενέργειας στην Ελλάδα, άρχισε το 1970 από τις περισσότερο ελπιδοφόρες περιοχές, τη Μήλο και τη Νίσυρο, αλλά δεν κατέληξε σε θετικά αποτελέσματα. Γεωθερμικά ρευστά χαμηλής ενθαλπίας αξιοποιούνται ως τώρα μόνο σε περιοχές ενεργού τεκτονισμού, στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. 12

14 Γεωθερμικό πεδίο Μήλου Πρόκειται για πεδίο υψηλής και μέσης ενθαλπίας, ενώ συναντώνται και ρευστά χαμηλής ενθαλπίας. Μετά από έρευνες της ΔΕΗ και του ΙΓΜΕ, τη δεκαετία του 1980 πραγματοποιήθηκαν 5 γεωτρήσεις βάθους μέτρων στην περιοχή Ζεφυρίας που παρήγαγαν 350 τόνους ρευστών (νερό + ατμός 1:1) ανά ώρα, θερμοκρασίας βαθμών Κελσίου (325 βαθμοί στο ρεζερβουάρ). Ο ατμός των γεωτρήσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μονάδα ηλεκτροπαραγωγής 25 ΜW, ενώ το δυναμικό όλου του νησιού σε ρευστά υψηλής ενθαλπίας υπολογίζεται σε 120ΜW. Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα για την αξιοποίηση αυτής της ενέργειας είναι η διάβρωση και απόφραξη των σωλήνων από το υψηλό ποσοστό των διαλυμένων αλάτων στα ρευστά, κυρίως αλάτι, γύψος, ανθρακικά κ.α. Η προσπάθεια αξιοποίησης της γεωθερμικής ενέργειας στο νησί εγκαταλείφθηκε τελικά, μετά από βίαιες αντιδράσεις των κατοίκων. β) Στην τοποθεσία Καστριανή βρίσκεται το ορυχείο καολίνη (Al 2 O 3 2SiO 2 2H 2 O) της εταιρίας S&B Βιομηχανικά Ορυκτά «πρώην Αργυρομεταλλευμάτων και Βαρυτίνης», όπου σήμερα γίνονται μικρής κλίμακας εξορύξεις και αποκατάσταση του περιβάλλοντος. Ο καολίνης εδώ έχει δημιουργηθεί από την δράση ατμίδων επί των ηφαιστειακών πετρωμάτων, ως επακόλουθο της εξαλλοίωσης των αστρίων και της ηφαιστειακής υέλου. Επειδή ο καολίνης της Μήλου είναι προϊόν υδροθερμικής εξαλλοίωσης από ρευστά πλούσια σε θείο και σίδηρο, περιέχει πολλές ανεπιθύμητες επιβλαβείς προσμίξεις για την βιομηχανία λευκών πληρωτικών, όπως οξείδια υδροξείδια σιδήρου, θείο και αλουνίτη. Λόγω της ποιότητάς του αυτής (προσμίξεις και υπόλευκο-ερυθρό χρώμα) είναι ακατάλληλο για την παραγωγή πορσελάνης, χαρτιού, αλλά χρησιμοποιείται μερικώς και κυρίως για την παραγωγή λευκού τσιμέντου, ελέγχοντας συχνά τις ποιοτικές του παραμέτρους. Η εξόρυξη του καολίνη γίνεται επιφανειακά, ενώ στο παρελθόν η εξόρυξη πραγματοποιείτο με τη διάνοιξη στοών μικρής διατομής, σε επιλεγμένα και ποιοτικά πλούσια στρώματα καολίνη. Τα κοιτάσματα καολίνη στη Μήλο είναι γενικά φτωχά και περιέχουν υψηλό ποσοστό πολυμόρφων του πυριτίου [κυρίως χαλαζίας], ένα μέρος του οποίου βρίσκεται σε κολλοειδή μορφή και επομένως είναι δύσκολο να απομακρυνθεί. Οι εμφανίσεις με μορφή φλεβών, θυλάκων ή με ακανόνιστο σχήμα, εκτείνονται σε βάθος μέσα στο μητρικό πέτρωμα. Λόγω της μορφής αυτής των κοιτασμάτων, η εκμετάλλευση τους γίνεται εκλεκτικά, με αποτέλεσμα να παραμένει ανεκμετάλλευτο μεγάλο μέρους υλικού κατώτερης ποιότητας, το οποίο δε θα είναι εκμεταλλεύσιμο σε μελλοντικό στάδιο επανάληψης των εργασιών. Στη θέση Καστριανή υπάρχει λατομείο, στο οποίο έχουν αφαιρεθεί περίπου 17 μ. στείρα υλικά πάνω από το κοίτασμα του καολίνη. Στα στείρα συμμετέχει και ο αλουνίτης. Το συγκεκριμένο λατομείο λειτούργησε μέχρι πρόσφατα για την παραγωγή τριών ποιοτήτων καολίνη: 1. Για τσιμέντα: (Α >20%, Fe <0,5%, θειικά <2,5%) 2. Για χαρτοποιία (ποιότητα Κ1): (Fe <0,2%, ελεύθερο χαλαζία <10%, λευκότητα >85%). Το τελικό προϊόν αφού περάσει από τριβεία συσκευάζεται σε χαρτόσακκους του 1 τόννου, και προορίζεται για εξευγενισμένες χρήσεις. Η τελική τιμή είναι πενταπλάσια της προηγούμενης ποιότητας. 3. Για χαρτοποιία αλλά για κατώτερης ποιότητας προϊόντα, καθώς και για προσθετικό σε χρώματα. ( ποιότητα Β2): Το λειοτριβημένο προϊόν περιέχει SiO2 <40% και έχει λευκότητα 80-83%. Άλλες αξιόλογες αποθέσεις στο νησί είναι, εκτός της Καστριανής, και στις θέσεις Νίνος, Ραλλάκι, Αγκάθια και Φιλιππίνα. Ο καολίνης της περιοχής Νίνος έχει χαμηλή περιεκτικότητα σε Α (περίπου 16%), αλλά δεν περιέχει σίδηρο και θείο. Στην περιοχή Ραλλάκι το Α είναι περίπου 18% αλλά οι περιεκτικότητες σε θείο και σίδηρο είναι αυξημένες. 13

15 Στη θέση Αγκάθια το κοίτασμα είναι πολύ καλής ποιότητας (30% Α ), αλλά τα αποθέματα είναι μικρά. Στη θέση Φιλιππίνα η περιεκτικότητα σε Α είναι περίπου 25%, αλλά περιέχει υψηλό ποσοστό σιδήρου. Ο αλουνίτης με χημικό τύπο K (Α )4(SO 3 )*6H 2 O, εκτός της Καστριανής συναντάται ως σύνδρομο ορυκτό σε πολλές αποθέσεις καολίνη στο νησί και συνοδεύεται από αυτοφυές θείο. Προς το παρόν δεν έχει βρεθεί χρήση σε βιομηχανική κλίμακα του συγκεκριμένου ορυκτού στη χώρα μας. N o 3. ΛΑΓΚΑΔΑ - Θειοχώματα (λευκό πυριτικό, θείο) Στην τοποθεσία Λαγκάδα σε ανοικτού τύπου ορυχείο 200 στρεμμάτων με αναβαθμίδες (5x5m) η εταιρία «Λάβα Μεταλλευτική» (θυγατρική των τσιμέντων Ηρακλής του ομίλου LAFARGE) εξορύσσει το λευκό πυριτικό υλικό (άμορφο SiO 2 και χαλαζίας με ιδιόμορφη γένεση). Το λευκό πυριτικό υλικό έχει δημιουργηθεί από την επίδραση ατμίδων πλούσιων σε H 2 S πάνω σε κισσηρώδεις τόφφους, με συνέπεια τον εμπλουτισμό σε SiO 2 και την απομάκρυνση των αλκαλίων και του αργιλίου, με αποτέλεσμα το ποσοστό του SiO 2 να ανέρχεται σε 99%. Το H 2 S οξειδώνεται και δίνει αυτοφυές S, το οποίο βρίσκεται παράλληλα με τη στρώση και σε έγκοιλα. Το λευκό πυριτικό χρησιμοποιείται σήμερα αποκλειστικά σαν πηγή πυριτίου και ρυθμιστικός παράγων του λόγου SiO2/Al2O3 στο ελληνικό λευκό τσιμέντο. Λόγω της αυξημένης ζήτησης της συγκεκριμένης πρώτης ύλης, πραγματοποιούνται από τις τσιμεντοβιομηχανίες έρευνες και με γεωτρητικά προγράμματα, με σκοπό να εντοπισθούν κατάλληλα κοιτάσματα σε δεδομένες θέσεις όπου επιτρέπεται η εξόρυξη. Τα αξιόλογα κοιτάσματα αυτοφυούς θείου στο νησί, στην περιοχή Θειοχώματα, αποτελούσαν αντικείμενο εκμετάλλευσης ως το 1958, οπότε η πρωτοφανής πτώση της τιμής του θείου στη διεθνή αγορά από 150 σε 20$ ανά τόνο επέβαλε τη διακοπή της παραγωγής του. Το αυτοφυές θείο χρησιμοποιείται στην γεωργία για ράντισμα των καλλιεργειών και σαν λίπασμα. Σήμερα υπάρχει σκέψη να αξιοποιηθεί το παλαιό εργοστάσιο στην περιοχή ως μουσείο σχετιζόμενο με τη μεταλλευτική δραστηριότητα. 14

16 2 η Ημέρα N o 6. ΠΟΛΛΩΝΙΑ- ΒΟΥΔΙΑ (μπεντονίτης, βαρίτης) α) Στη θέση Βούδια - Πολλώνια υπάρχουν τρία γειτονικά λατομεία μπεντονίτη (Αγγεριά-μεγαλύτερο-, Αγ. Ειρήνη και Κουφή), που ανήκουν στην S&B Βιομηχανικά Ορυκτά. Η εταιρία έχει ως στόχο της, στα επόμενα χρόνια, την ολοκλήρωση της ένωσής τους με άξονα ανάπτυξης σε διεύθυνση Α- Δ, μήκους 16O0m, για την πλήρη εκμετάλλευσή τους. Πολλά παλαιότερα ορυχεία μπεντονίτη της περιοχής έχουν πληρωθεί με στείρα υλικά άλλων ορυχείων και έχουν αναπλασθεί. Ο μπεντονίτης (μοντμοριλλονίτης) είναι πέτρωμα πλούσιο σε ορυκτά της ομάδας του σμηκτίτη και προέρχεται από την εξαλλοίωση του ηφαιστειακού τόφφου σε αλκαλικό περιβάλλον [παράκτιο περιβάλλον, ανοικτό υδρολογικό σύστημα]. Ο μπεντονίτης της Μήλου είναι Ca-ούχος και όχι Νa-ούχος που είναι πιο ενεργός για τις περισσότερες χρήσεις, γι αυτό η εταιρία μετατρέπει τον Ca-ούχο με κατεργασία - ιοντοανταλλαγή με σόδα (~5%) σε Νa-ούχο μπεντονίτη με ανάμειξη και έκθεση του μίγματος σε ατμοσφαιρικές συνθήκες στις λεγόμενες αυλές. Η λειτουργία των λατομείων χωρίζεται σε 2 περιόδους, την χειμερινή (Νοέμβριο - Απρίλιο) και την θερινή (Μάιο-Οκτώβριο). Κατά τη χειμερινή περίοδο γίνεται η αποκάλυψη του κοιτάσματος με την απομάκρυνση των στείρων υλικών, τα οποία ήταν χωρίς εμπορικό ενδιαφέρον μέχρι πρόσφατα, οπότε αυτά βρήκαν χρήση ως ποζζολανικά πρόσθετα τσιμέντου. Επίσης, τα στείρα μεταφέρονται για γόμωση, κλείσιμο και σκέπασμα παλιών ορυχείων. Αν δεν είναι επαρκή, τότε μεταφέρεται υλικό στα παλιά ορυχεία από γειτονικές εκτάσεις. Κατά την θερινή περίοδο γίνεται η εξόρυξη του μπεντονίτη σε βαθμίδες διαφορετικών μοιρών (28,35,45,50), ανάλογα με την σταθερότητα του μετώπου του κοιτάσματος, καθώς και η επεξεργασία του στο εργοστάσιο. Και στην αποκάλυψη του κοιτάσματος και στην εξόρυξή του, χρησιμοποιούνται εκσκαπτικά μηχανήματα (νύχια - repel). Το ψηλότερο σημείο εξόρυξης είναι τα 120m ενώ το χαμηλότερο στα -30m, ενώ το κοίτασμα συνεχίζει και βαθύτερα, όπου εμφανίζεται εμπλουτισμένο σε ζεόλιθο. Ο μπεντονίτης ως αργιλλώδες υλικό είναι αδιαπέρατος όταν βρέχεται. Στο λατομείο όμως γίνονται δύο εισροές υπόγειων νερών. Η μία είναι στην επαφή στείρου (διαπερατού) με τον μπεντονίτη (αδιαπέρατου) όπου εκδηλώνεται πηγή με σχεδόν γλυκό νερό (Cl- 900ppm) από τον υδροφόρο ορίζοντα. Η άλλη εισροή είναι σε υψόμετρο -4m, παροχής 180cm 3 /h, υφάλμυρου νερού από την ανάμειξη γλυκού με θαλασσινού, προερχόμενο από ρήγμα. Για την αποφυγή των ανεπιθύμητων νερών, η εταιρία κατασκεύασε μικρό φράγμα από μπεντονίτη και με ένα υπόγειο κανάλι το νερό διοχετεύεται σε μία πισίνα όπου φορτώνεται σε βυτία, τα οποία βρέχουν τους δρόμους του λατομείου για την αποφυγή σκόνης. Τα διαφορετικά χρώματα που διακρίνονται στο κοίτασμα οφείλονται σε προσμίξεις. Για παράδειγμα το μπλε - γκρι χρώμα οφείλεται σε θειούχες ενώσεις, όπως ο FeS. Η διαδικασία, που ακολουθείται μετά την εξόρυξη του μπεντονίτη είναι η εξής: το υλικό διοχετεύεται στον σπαστήρα Shredder με δυνατότητα θραύσης 6ΟΟΟtn/ημέρα. Ο μπεντονίτης, όπως έχει προαναφερθεί, είναι αδιαπέρατος στην βροχή και μόνο τα ανώτερα 1Ocm προσβάλλονται από την βροχή. Το υλικό αυτό μπορεί να ξηραθεί με αποτέλεσμα να μπορεί να αποθηκευτεί σε εξωτερικό μέρος. 'Ετσι ο μπεντονίτης τοποθετείται στις «πλατείες» (επίπεδοι μεγάλοι χώροι) αρχικά για πρώτη ξήρανση φυσική (περίπου από 30% υγρασία πέφτει στο 21%) αλλά και για την μετά ανάμειξη των ποιοτήτων (κάθε πλατεία περιέχει όμοιας ποιότητας μπεντονίτη). Ανάλογα με το ποσοστό μοντμοριλλονίτη στο κοίτασμα προσθέτεται ποσοστό σόδας 3-4% επί ξηρού. Η περαιτέρω ξήρανση του υλικού γίνεται στον ξηραντήρα μειώνοντας την υγρασία σε τιμή 15-9% ανάλογα με το ποσοστό που 15

17 απαιτεί το προϊόν που πρόκειται να παραχθεί. Η εταιρία έχει την δυνατότητα βιομηχανικής ξήρανσης tn/χρόνο. Τελικά το υλικό φορτώνεται σε καράβια με την σκάλα φόρτωσης στα Βούδια, με ικανότητα φόρτωσης 600tn/h. Σε όλα τα στάδια της βιομηχανικής επεξεργασίας του μπεντονίτη γίνονται 7 ποιοτικοί έλεγχοι για τον προσδιορισμό των φυσικών (ποσοστά υγρασίας), χημικών (ποσότητα Si, SiO 2 ), φυσικοχημικών (ιξώδες), ειδικών (χυτηρίων) κ.λ.π. ιδιοτήτων. Τα βέβαια οικονομικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα των λατομείων σύμφωνα με υπολογισμούς της S&B Βιομηχανικά Ορυκτά εκτιμούνται ως > 22 εκ. τόνοι, επαρκή για εκμετάλλευση γι απάνω από 20 χρόνια με τις σημερινές συνθήκες. Σε εξέλιξη βρίσκεται ερευνητικό έργο με γεωτρήσεις και γεωφυσικές διασκοπήσεις του εδάφους, με στόχο τον εντοπισμό νέων αποθεμάτων στις υπάρχουσες εκμεταλλεύσεις ή νέων κοιτασμάτων. Η εξαγωγές μπεντονίτη ανέρχονται σε περίπου τόνοι/χρόνο. Η συνολική έκταση των ορυχείων μπεντονίτη (συμπεριλαμβανομένων των ορυχείων Α. Χωριού στην ΒΑ Μήλο και Ζούλια) είναι 2804 στρέμματα, από τα οποία τα 1676 αποτελούν ιδιοκτησία της εταιρίας, ενώ τα υπόλοιπα 1128 είναι μισθωμένες εκτάσεις από ιδιώτες. Όλα τα ορυχεία λειτουργούν με εγκεκριμένες άδειες εκμετάλλευσης από τους αρμόδιους φορείς με χρονικό ορίζοντα ως το Η έρευνα για νέα κοιτάσματα γίνεται από την εταιρία και εκτός Ελλάδας όπως στην Ινδία, Μαρόκο, Τουρκία, Βαυαρία, Γεωργία και Σαρδηνία. Οι χρήσεις του μπεντονίτη είναι οι εξής: Στα χυτήρια ως συνδετικό υλικόστα καλούπια Στις βαθιές γεωτρήσεις πετρελαίου ως λιπαντικό υλικό μιας και όταν βρέχεται συμπεριφέρεται σαν σαπούνι Ως μονωτικό υλικό Ως άμμος υγιεινής για τα ζώα (μπεντονίτη με 9% υγρασία) Στις τροφές ζώων Στη σφαιροποίηση [πελλετοποίηση] σιδηρομεταλλεύματος - μεταλλουργία Fe στις υψικαμίνους. Η πολύτιμη ψιλή σκόνη σιδήρου που παράγεται μαζεύεται με τον μπεντονίτη με την μέθοδο της «χιονοστιβάδας» και έτσι ανακυκλώνεται. β) Η βαρυτίνη (αργυρούχος βαρίτης) εμφανίζεται κοντά στα Βούδια με μορφή ακανόνιστων φακοειδών συγκεντρώσεων μέσα σε ηφαιστειακούς τόφφους σε μικρό βάθος από την επιφάνεια. Σήμερα τα αποθέματα βαρυτίνης έχουν εξαντληθεί, υπάρχουν λίγα μόνο αποθέματα βαρίτη των οποίων η εκμετάλλευση γίνεται εκλεκτικά και σε μικρή έκταση [μερικές δεκάδες τόννοι/έτος]. Ο εμπλουτισμός του βαρίτη γίνεται με τη μέθοδο της επίπλευσης, μετά από θραύση και λειοτρίβηση. Η λεπτότητα του υλικού καθορίζεται από τη χρήση του. Δύο ποιότητες βαρίτη παράγονται στη Μήλο: 555 ή "χρώμα" που είναι η λευκότερη και λεπτόκοκκη ( -325 mesh). τύπου "oil", που είναι σκούρα και αλεσμένη στα -270 mesh. Και οι δύο ποιότητες έχουν ειδικό βάρος περί το 3,90. Η ετήσια παραγωγή είναι 150 τόνοι "χρώμα" και τόνοι "oil" με τάση μείωσης της παραγωγής. Η παραγωγή στο σύνολό της απευθύνεται στην αγορά του εξωτερικού. N o 7. ΦΥΛΑΚΩΠΗ- ΣΑΡΑΚΙΝΙΚΟ-ΑΛΙΜΙΑ (διατομίτες, κίσσηρις, στρωματογραφικές παρατηρήσεις) Στην περιοχή Φυλακωπή Σαρακίνικο-Αλίμια στο βόρειο τμήμα της Μήλου υπάρχουν εμφανίσεις λευκών διατομιτών, ίδιοι με αυτούς που υπάρχουν στον Αδάμαντα, καθώς και κισσηρωδών τόφφων. Οι διατομίτες στην περιοχή Αλίμια- Σαρακίνικο εμφανίζονται σε μεγάλη έκταση και πάχος, εναλλασσόμενοι με λευκούς κισσηρώδεις τόφφους και ασβεστολιθικούς πάγκους, πλούσιους σε δίθυρα, γαστερόποδα, καρκινοειδή κλπ. Μορφές burrows και άλλα βιοδηλωτικά ίχνη είναι εμφανή, τόσο στους διατομίτες όσο και στην όλη στρωματογραφική κολώνα που έχει Πλειο-Πλειστοκαινική ηλικία. Το συνολικό πάχος των διατομιτών ξεπερνά τα 100 μέτρα, όπως επίσης και των κισσηρωδών τόφφων. Και τα δύο υλικά έχουν 16

18 δοκιμασθεί εργαστηριακά ως ποζζολανικά πρόσθετα με επιτυχία, αλλά λόγω της τουριστικής ανάπτυξης της περιοχής δεν είναι δυνατή η βιομηχανική αξιοποίησή τους. Η μικροπαλαιοντολογική ανάλυση με βάση το ασβεστολιθικό ναννοπλαγκτόν σε δείγματα από τους μαργαικούς ορίζοντες κατέδειξε μέχρι το ύψος της τρίτης διατομιτικής ενότητας, την παρουσία των ειδών Helicosphaera sellii, Calcidiscus macintyrei, Pseudoemiliania lacunosa. Τα άτομα Gephyrocapsa μικρού μεγέθους ήταν πολύ σπάνια, ενώ απουσίαζαν πλήρως αντιπρόσωποι του γένους Discoaster. Αυτές οι συγκεντρώσεις μας επιτρέπουν την βιοστρωματογραφική συσχέτιση των αντίστοιχων ιζημάτων με την βιοζώνη MNN19a ( Ma) που χρονοστρωματογραφικά αντιστοιχεί στο ανώτατο Πλειόκαινο. Μέσα στη Τρίτη διατομιτική ενότητα προσδιορίσθηκαν οι πρώτοι αντιπρόσωποι του γένους Gephyrocapsa, με μέγεθος μεγαλύτερο από 4μm, που σηματοδοτούν το όριο Πλειοκαίνου-Πλειστοκαίνου (1.81Ma). Το υπόλοιπο της ακολουθίας ανήκει χρονοστρωματογραφικά στο κατώτατο Πλειστόκαινο. Η φάση απόθεσης των διατομιτών, με βάση το μικροπαλαιοντολογικό τους περιεχόμενο, αντικατοπτρίζει αρκετά βαθύ, θαλάσσιο περιβάλλον. N o 4. ΠΡΟΒΑΤΑΣ (ζεόλιθοι) 3 η Ημέρα Στο ΝΔ μέρος της Μήλου, στη θέση Προβατάς εμφανίζεται ζεολιθικός τόφφος. Ο σχηματισμός των ζεολίθων έγινε σε αλκαλικό περιβάλλον [όπως και ο μπεντονίτης] σε αντίθεση με τους καολινιωμένους η πυριτικούς τόφφους του νησιού που έχουν σχηματισθεί κατά την εξαλλοίωση ηφαιστειακών από όξινα διαλύματα. Στον Προβατά, λεπτομερής ηφαιστειακή τέφρα και κισσηρώδης τόφφος αρκετού πάχους έχουν μετατραπεί σε παράκτιο περιβάλλον & ανοικτό υδρολογικό σύστημα σε ζεόλιθο (μορντενίτη) πρασινόλευκου χρώματος. Πάνω από τον ζεολιθικό τόφφο, μερικώς, επικάθονται ασύμφωνα σκληρές ανδεσιτικές λάβες, οι οποίες πιθανά ήταν η πηγή της υψηλής θερμοκρασίας που απαιτείται για τη δημιουργία του μορντενίτη, ενώ ο κλινοπτιλόλιθος που συνήθως σχηαμτίζεται σε παρόμοια περιβάλλοντα απαιτεί χαμηλότερη θερμοκρασία. Οι χρήσεις του ζεόλιθου (θρυμματισμένου) είναι οι εξής: Σε ζωοτροφές (5%) γιατί απορροφά τις τοξίνες Σε στάβλους για τη δέσμευση της αμμωνίας Γενικά σε περιβαλλοντικές εφαρμογές Ως δομικό υλικό για μόνωση [υψηλό πορώδες, μικρό φαινόμενο ειδικό βάρος] Στο τσιμέντο σε αντικατάσταση του κλίνκερ, γιατί προσφέρει Si, ΑΙ και υψηλές αντοχές [υπάρχει πάλι η περιβαλλοντική διάσταση αυτής της εφαρμογής] N o 5. ΞΥΛΟΚΕΡΑΤΙΑ (ποζζολανικοί τόφφοι) Στη θέση Ξυλοκερατιά ΝΔ της Μήλου υπάρχουν δύο σημαντικά ορυχεία ποζολάνης [πρόσθετο τσιμέντου] (450 στρεμμάτων), που ανήκουν στην «Interbeton», θυγατρικής του «ΤΙΤΑΝΑ» και στην «ΛΑΒΑ ΑΕ», θυγατρικής του «Ηρακλή». Η εξορυσσόμενη ποζολάνη προορίζεται για τα εργοστάσια του «ΤΙΤΑΝΑ» της Πάτρας και του Καμαρίου Ελευσίνας και του «Ηρακλή» του Βόλου, της Χαλκίδας και του Μηλακίου Ευβοίας. Η ετήσια παραγωγή της Μήλου σε ποζολάνη είναι τόνοι και χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά στα τσιμέντα σε ποσοστό 10-20%. Το υλικό στα ορυχεία είναι ανομοιογενές, αφού αποτελείται από ψαμμιτικούς λαπιλλιτικούς τόφφους, ηφαιστειακή τέφρα, κισσηρώδη τόφφο, ηφαιστειακές βολίδες μεγέθους ως 2cm, καθώς και διατομιτικά υλικά. Η εκμετάλλευση του ποζολανικού υλικού της Μήλου άρχισε μετά το κλείσιμο (για 17

19 περιβαλλοντικούς λόγους) των λατομείων της Σαντορίνης. Ήδη μελετώνται εναλλακτικές πηγές πρώτης ύλης [ήδη λειτουργεί ορυχείο ποζζολάνης στα Σκύδρα Εδέσσης] ώστε να αποφευχθεί παρόμοιο πρόβλημα στο μέλλον. N o 8. ΤΡΑΧΗΛΑΣ η/& ΦΥΡΙΠΛΑΚΑ (περλίτης) Στην θέση Τράχηλας στον βορρά και Φυριπλάκα στο νότο υπάρχουν ορυχεία εξόρυξης περλίτη της εταιρίας S&B Βιομηχανικά Ορυκτά. Το κοίτασμα στη θέση Τράχηλα της Μήλου είναι μοναδικής ποιότητας παγκοσμίως, καθώς η μάζα αυτού του περλίτη έχει ενυδατωθεί πιο πολύ από τις υπόλοιπες του νησιού, με συνέπεια με απότομη θέρμανση σε θερμοκρασίες o C να γίνεται πιο εύκολη διόγκωση. Η περιεκτικότητα σε σίδηρο φθάνει το 0,1%. Η διογκωσιμότητα της περλιτικής λάβας είναι αντίστροφος ανάλογη της περιεκτικότητάς της σε κρυσταλλικές φάσεις. Όχι μόνο η ύπαρξη κρυστάλλων χαλαζία, αλλά και κρυστάλλων βιοτίτη, αστρίων, πλαγιοκλάστου, κ.λ.π., (οι οποίοι, προφανώς, είναι μη διογκούμενοι) μειώνει το βαθμό διόγκωσης του περλίτη. Επειδή η ηφαιστειακή ύελος δεν είναι θερμοδυναμικά σταθερή, υφίσταται τη διεργασία της αφυέλωσης όπου το αρχικό άμορφο υλικό μετατρέπεται σε ένα υπομικροσκοπικό μίγμα διαφόρων πετρογενετικών ορυκτών και προϊόντων εξαλλοίωσης τους. Το ανακατεμένο συσσωμάτωμα είναι ασθενώς διπλοθλαστικό και μόνο σε λίγες περιπτώσεις είναι δυνατόν να διακριθούν συγκεκριμένα είδη ορυκτών. Ως προϊόντα αφυελώσεως παρατηρούνται μικρόκοκκοι αστρίων, πλαγιοκλάστων, αργιλικών ορυκτών και διάφορες μορφές του διοξειδίου του πυριτίου. Όσο πιο προχωρημένη είναι η διεργασία της αφυέλωσης, τόσο μειώνεται ο βαθμός διόγκωσης του περλίτη. Είναι προφανές ότι η αφυέλωση της υέλου είναι πιο έντονη όσο παλαιότερο είναι το πέτρωμα. Σημειώνεται ότι, πετρώματα παλαιότερα του Μειόκαινου περιέχουν στην πλειονότητά τους αφυελωμένη ύελο κι όχι πραγματική. Οι μικρόλιθοι του χαλαζία στην πρώτη ύλη, παρουσιάζονται σε σύμφυση με την ύελο πράγμα που σημαίνει ότι είναι αδύνατος ο διαχωρισμός πριν από την διόγκωση. Κατά τη διόγκωση τώρα, μέρος του μικροκρυσταλλικού χαλαζία θα απελευθερωθεί, μέρος θα παγιδευτεί μέσα στις φυσαλίδες του διογκωμένου περλίτη και μικρό μέρος θα ενσωματωθεί στα τοιχώματα των φυσαλίδων. Κατά τη διόγκωση του περλίτη, το μεγαλύτερο μέρος των μη διογκούμενων υλικών όπως μεγάλοι κρύσταλλοι αστρίων, πλαγιοκλάστων, χαλαζία και μεταλλικών ορυκτών παραμένουν στον πυθμένα του κλιβάνου. Όμως κρύσταλλοι και μικρόλιθοι κυρίως χαλαζία κι άλλων ορυκτών συχνά παρασύρονται μαζί με τον διογκωμένο περλίτη. Συχνά, ο διογκωμένος περλίτης εμφανίζει υψηλότερα ποσοστά χαλαζία σε σχέση με τις υπόλοιπες κρυσταλλικές φάσεις από τον αδιόγκωτο. Το ίδιο παρατηρείται και για τον βιοτίτη. Η εκμετάλλευση είναι επιφανειακή. Γι' αυτήν χρησιμοποιούνται εκρηκτικά και στη συνέχεια ερπυστριοφόροι φορτωτές. Η παραγωγή στο λατομείο Τράχηλα φθάνει τους τόνους την ημέρα. Από το συγκεκριμένο λατομείο τα τελευταία χρόνια εξορύσσονται περί τους τόνους περλίτη ανά έτος. Η ολοκληρωμένη επεξεργασία του περλίτη από το πρώτο ως το τελευταίο στάδιο είναι η εξής: 1. Εξόρυξη (με σκαπτικές μηχανές) 2. Μεταφορά στο εργοστάσιο 3. Πρόθραυση 4. Θρυμματισμός 5. Ξήρανση 6. Ταξινόμηση 7. Αποθήκευση 8. Φόρτωση 18

20 Η αποκατάσταση του τοπίου γίνεται με την ίδια διαδικασία που γίνεται και στην τοποθεσία Καστριανή, με την διαφορά ότι εδώ δε γίνεται υδροσπορά λόγω των ισχυρών ανέμων που πνέουν συνήθως στην περιοχή αλλά οι σπόροι των φυτών μπαίνουν σε αυλάκια. Στην περιοχή Τράχηλας έχει γίνει χαρτογράφηση της ευθρυπτότητας του περλίτη, κάτι που ενδιαφέρει την βιομηχανική του επεξεργασία και τη διογκωσιμότητα του περλίτη. Και αυτό γιατί αν και γενικά ο περλίτης έχει την ίδια διογκωσιμότητα ως κοίτασμα, το εύθρυπτο τμήμα του είναι αυτό που διογκώνεται πιο εύκολα. Τα συνολικά αποθέματα του περλίτη της εταιρίας ανέρχονται σε 83,5 εκ. τόνους στην Ελλάδα και σε 8 εκ. τόνους στο εξωτερικό. Με τις τρέχουσες συνθήκες ζήτησης, τα αποθέματα αυτά αρκούν για κάλυψη των αναγκών των πελατών της εταιρίας τουλάχιστον για τα επόμενα 30 χρόνια. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα είναι η δεύτερη στον κόσμο σε παραγωγή περλίτη. Οι κύριες χρήσεις διογκωμένου περλίτη είναι: Στην γεωργία ως προσθετικό στο χώμα για την διατήρηση της υγρασίας και της χαλαρότητας του εδάφους Ως πληρωτικό Ως μονωτικό Ως ενδιάμεσο διηθητικό φίλτρο κατά το διαχωρισμό υγρού από στερεό στις βιομηχανίες μπύρας, κρασιού, ζάχαρης, νερού και λαδιού και στη φαρμακοβιομηχανία. 4 η Ημέρα [προαιρετικά] N o 9 ΒΑΝΙ (μαγγάνιο, άστριοι, ζεόλιθοι & στρωματογραφικές παρατηρήσεις) Κοίτασμα Μαγγανίου Το κοίτασμα Μαγγανίου τοποθετείται στο ακρωτήριο Βάνι στο κακοτράχαλο ΒΔ τμήμα του νησιού περίπου 20 χμ οδικώς από το λιμένα του Αδάμαντα. Είναι ένα χαμηλής περιεκτικότητας κοίτασμα στο οποίο έγινε εντατική κατά περιόδους εκμετάλλευση μεταξύ 1886 έως 1909 και κατόπιν μεταξύ 1916 έως Το μεταλλείο κάλυπτε μια έκταση m 2 και τα αποθέματα του ήταν περίπου 2 εκατομμύρια τόννοι μαγγανιομεταλλεύματος. Μεταξύ 1886 και 1909 εξορύχθηκαν περίπου τόννοι μεταλλεύματος. Οι συνθήκες εργασίες στο μεταλλείο ήταν πολύ άσχημες με αποτέλεσμα να υπάρξουν και πολλά ατυχήματα. Οι χαμηλές περιεκτικότητες σε μαγγάνιο του μεταλλεύματος αυτού, σε συνδυασμό με τα γιγαντιαία και υψηλότερων περιεκτικοτήτων παρόμοια κοιτάσματα που ανακαλύφθηκαν μετά το 1920 σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, κύρια πρώην ΕΣΣΔ(Ρωσσία) έκανε την όλη εκμετάλλευση στο Βάνι μη οικονομική και η μεταλλευτική δραστηριότητα στην περιοχή τερματίσθηκε ουσιαστικά μετά το Το κοίτασμα έχει υπολογιστεί από ότι καλύπτει μια περιοχή μεταξύ χμ 2 έως χμ 2. Το κοίτασμα βρίσκεται πολύ κοντά στη θάλασσα και εμφανίζεται σε μια ανύψωση περίπου 35 μ επάνω από τη στάθμη θάλασσας και ένα άγνωστο βάθος κάτω από τη στάθμη θάλασσας. Μεμονωμένα στρώματα του κοιτάσματος μπορούν να ξεπερνούν σε πάχος τα 5 μέτρα. η μεταλλοφορία Mn στο Βάνι είναι μια υδροθερμική απόθεση που σχηματίσθηκε μεταξύ 3,5 και 2,0 εκ. ετών. Δύο τύποι μεταλλεύματος μπορούν να αναγνωριστούν: 19

21 Σκληρές, μαύρες εως φαιές (στο χρώμα του χάλυβα), και με λαμπερότητα αποθέσεις μαγγανίου που σχηματίσθηκαν από τη μετανάστευση των θερμών υδροθερμικών ρευστών κατά μήκος των ρηγμάτων και σχισμών μέσα στον ηφαιστειακό-αλλοκλαστικό ψαμμίτη. Αυτές οι αποθέσεις μπορούν να πάρουν τη μορφή σωλήνων υδροθερμικών διεξόδων (Εικόνα 1), πληρώσεις σχισμών σε φλέβες, συμπαγείς βοτρυοειδείς δομές (Εικόνα 2), ή δενδρίτες μαγγανίου (Εικόνα 3). Εικόνα 1 Εικόνα 2 Εικόνα 3 Μαύρα, εύθρυπτα, στρωματοειδή μεταλλεύματα μαγγανίου με υψηλή περιεκτικότητα σε υγρασία που σχηματίσθηκαν από τη διείσδυση των ψυχομένων υδροθερμικών ρευστών κατά μήκος των στρωματοειδών επιπέδων των στρωμάτων του πορώδους του ηφαιστειακού-αλλοκλαστικού ψαμμίτη (Εικόνες 4&5). Εικόνα 4 20

22 Εικόνα 5 Πιστεύουμε ότι το ηφαιστειογενές τοφφικό υλικό στο ακρωτήριο Βάνι εναποτέθηκε σε υποθαλάσσιο περιβάλλον. Ο σχηματισμός αυτός κατόπιν συμπιέσθηκε και έγινε συμπαγές πέτρωμα ο ηφαιστειοιζηματογενής τοφικός ψαμμίτης στη δομή του οποίου αναπτύχθηκαν κατακόρυφες διακλάσεις (σχισμές). Τα υδροθερμικά ρευστά διαπέρασαν αυτές τις σχισμές και μετανάστευσαν κατά μήκος των επιπέδων στρώσεως του ηφαιστειοιζηματογενούς τοφικού ψαμμίτη. Κατά συνέπεια η μεταλλοφορία των υδροθερμικής προέλευσης οξειδίων μαγγανίου ελέγχεται από τη κατανομή αυτών των σχισμών και το πορώδες του ψαμμίτη. Η αρχική απόθεση των υδροθερμικών μεταλλευμάτων οξειδίων μαγγανίου μέσα στα ανοικτά συστήματα σχισμών πιστεύεται ότι συνέβη σε υψηλότερες θερμοκρασίες από την επόμενη απόθεση των μεταλλευμάτων Μn μέσα στα επίπεδα στρώσης του ψαμμίτη. Αυτοί είναι οι παράγοντες που συντελούν στη μεταβλητότητα της υφής και της μορφολογίας του κοιτάσματος. Το κοίτασμα μαγγανίου στο Βάνι έχει διάφορα μοναδικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Τα κύρια ορυκτά μαγγανίου είναι πυρολυσίτης (pyrolusite), ραμστελλίτης (ramsdellite) και η ισόμορφη σειρά κρυπτομέλανα-χολλαντίτη και κοροναντίτη (cryptomelane-hollandite-coronadite).ο Βαρίτης επίσης συνήθως εμφανίζεται μέσα στην μεταλλοφορία. Το κοίτασμα αυτό είναι επομένως εμπλουτισμένο σε διάφορα στοιχεία, ιδιαίτερα Ba, Pb και Zn έναντι άλλων υδροθερμικών μεταλλοφοριών μαγγανίου. Το κοίτασμα αυτό είναι επίσης αρκετά διαφορετικό στην ορυκτολογία και την χημική σύσταση από τις γνωστές υποθαλάσσιες υδροθερμικές αποθέσεις μαγγανίου και φαίνεται να είναι πιο ανάλογο με τις υδροθερμικές φλεβικές μεταλλοφορίες μαγγανίου των νοτιοδυτικών Ηνωμένων Πολιτειών. Υπολογίσθηκε ότι τα αποθέματα του κοιτάσματος ανερχόταν σε περίπου 2,1 εκατομμύριο τόνοι του μεταλλεύματος μαγγανίου. Η μέση περιεκτικότητα σε Μn στα στρώματα επιφάνειας αυτής της κύριας απόθεσης υπολογίστηκε στο 14,4 %. Επιπλέον, με βάση τις υπάρχουσες γεωτρήσεις, περίπου 50% αυτού του ποσού σε οξείδια του Μn θεωρήθηκε ότι εμφανίζεται σε βάθη μεγαλύτερα των 4 μ. Εντούτοις, αυτή η μεταλλοφορία θα μπορούσε να έχει εξορυχτεί μόνο όταν ήταν αναπτυγμένες οι τεχνικές για εξορύξεις κάτω από τη στάθμη θάλασσας. Άλλοι ερευνητές υπολόγισαν τα αποθέματα του μεταλλεύματος μαγγανίου στο ορυχείο (βέβαια και πιθανά) ότι ήταν 2 εκατομμύρια τόνοι. Ένας Έλληνας μεταλλειολόγος ο Αργυρόπουλος το 1966 προσδιόρισε τη μέση σύσταση του ξηρού υλικού στο ανώτερο τμήμα των 2 μ αυτής της απόθεσης σε : Μn 14,6%, Fe 5,2%, Si0 2 61,6% και BaS %. Η εξόρυξη πραγματοποιήθηκε κυρίως χρησιμοποιώντας επιφανειακές μεθόδους και συλλογή του μεταλλεύματος με το χέρι ώστε να βελτιωθεί και η ποιότητα του. Η έκταση της εκμετάλλευσης μπορεί να κριθεί από το μεγάλο εύρος και βάθος της εξόρυξης. Υπήρξε επίσης και υπόγεια εκμετάλλευση αλλά μόνο σε λίγες περιοχές. 21

23 Προκειμένου να ερευνηθεί η περιοχή και να αναπτυχθεί το μεταλλείο ανοίχτηκαν μερικές σήραγγες και περίπου 50 φρέατα. Η παρουσία Βαρίτου και πυριτικών ορυκτών σε στενή συσχέτιση τα μεταλλεύματα οξειδίων μαγγανίου δημιούργησε σημαντικά προβλήματα στον εμπλουτισμό γεγονός που αύξησε το κόστος και κατά συνέπεια την τιμή πώλησης του προϊόντος. Σήμερα, μόνο μερικά ερείπια και τα θεμέλια των εγκαταστάσεων του μεταλλείου μεταλλείας και μερικές στοές επιζούν από τότε. Στο σχήμα 1 φαίνεται ότι η εκμετάλλευση τού κοιτάσματος πραγματοποιούταν ήδη από το τα υπάρχοντα στοιχεία και αρχεία δείχνουν ότι εκτενής εκμετάλλευση των μεταλλευμάτων μαγγανίου στο ακρωτήριο Βάνι πραγματοποιούταν ήδη στα επιφανειακά ορυχεία από τη γαλλική επιχείρηση Serpieri et Cie. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι οι πρώτες προσπάθειες να εκμεταλλευθεί το κοίτασμα μαγγανίου στο Βάνι άρχισαν το 1871 (Μεταλλευτικό Μουσείο Μήλου). 100,000 ΕΤΗΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΟΣ Mn ΣΤΟ ΒΑΝΙ ΜΕΤΑΞΥ (ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΕΧΟΡΥΧΘΕΝ 224,131ΤΟΝ.) ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΞΟΡΥΧΘΕΝΤΟΣ ΜΕΤΑΛ/ΤΟΣ Mn(ΤΟΝ.) 10,000 1, , ,891 18,100 13,76912,034 5,161 15,760 9,512 7,749 12,423 14,47918,262 14,821 15,381 10,503 6,447 6,692 9,443 10,070 10, ΕΤΗ 357 4, Σχήμα 1. Από το σχήμα 1, φαίνεται ότι η ετήσια παραγωγή του μεταλλείου στο Βάνι 27- πλασιάσθηκε μεταξύ 1887 και 1890 (όταν επιτεύχθηκε η υψηλότερη παραγωγή που είχε ποτέ το μεταλλείο αυτό).η μεταλλευτική δραστηριότητα σταμάτησε στις αρχές του 1909 επειδή δεν ήταν πλέον οικονομική (Σχήμα 1). Σαν κύριος λόγος φαίνεται ότι ήταν ο ισχυρός ανταγωνισμός από τα πλούσια σε περιεκτικότητα και μεγάλα σε έκταση κοιτάσματα Mn του Καύκασου στην Ρωσία τα οποία ήταν πολύ πιο κερδοφόρα. Η εκμετάλλευση των μεταλλείων μαγγανίου στον Καύκασο ήταν ήδη εν εξελίξει για 30 έτη το Το μεταλλείο αναγκάστηκε να κλείσει οριστικά το 1928 σαν αποτέλεσμα της εξάντλησης των αποθεμάτων και των χαμηλών τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο του μετάλλου. Οι συνθήκες μεταλλείας και εργασίας στο ορυχείο μαγγανίου στο Βάνι ήταν ιδιαίτερα δύσκολες λόγω των συνθηκών που επικρατούσαν στην περιοχή. Το ακρωτήριο Βάνι βρίσκεται σε μια πραγματικά κακοτράχαλη περιοχή με τη δύσκολη πρόσβαση από την ξηρά και κάπως καλύτερη πρόσβαση από την θάλασσα, αν και αυτό είναι όχι πάντα αξιόπιστο και εξαρτώμενο από τις καιρικές συνθήκες. Η εκτεταμένη εκμετάλλευση των μεταλλευμάτων μαγγανίου στο ακρωτήριο Βάνι την εποχή εκείνη πραγματοποιούταν ήδη στα υπαίθρια ορυχεία από τη Γαλλική επιχείρηση Serpieri et cie. Η επιχείρηση απασχολούσε 150 μεταλλωρύχους, περίπου 50 γυναίκες και παιδιά που ξεχώριζαν και μάζευαν τα κομμάτια του μεταλλεύματος και περίπου άλλους που εργαζόταν στις μεταφορές του υλικού με πλοία. Σύμφωνα με μια έκθεση του επιθεωρητή ορυχείων το 1910, η εκμετάλλευση του κοιτάσματος μαγγανίου γινόταν με υπαίθρια εκμετάλλευση (open-pit) και το εξορυσσόμενο μετάλλευμα στη συνέχεια πλενόταν σε παλλόμενα κυλινδρικά κόσκινα (trammels). Το μετάλλευμα θεωρήθηκε ότι είναι κυρίως πυρολουσίτης (αν 22

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Καθ. Γεώργιος Χαραλαμπίδης ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ: ΣΤΡΑΤΩΝΙ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΙΚΤΑ ΘΕΙΟΥΧΑ ΟΡΥΚΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Αναχώρηση με λεωφορείο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ ΟΡΥΚΤΟ ΣΥΣΤΑΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ % Mn ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ Χαουσμανίτης Mn 3 O 4 72,5 4,84 Πυρολουσίτης MnO 2 63 5,15 Μαγγανίτης MnOOH 62,5 4,30 Ψιλομέλα; Mn 2 O 3 2H 2 O 45-60

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2009

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ (Γ 0101) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2009 ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Μ. ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ Δρ. Δ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ & Χ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στα πλαίσια αναβάθμισης του προγράμματος σπουδών του Τμήματός μας, το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΩΝ Το 1844 ο Γάλλος επιστήμονας Dufrenoy χαρακτήρισε το ορυκτό που μελετήθηκε το 1821 απο το Γάλλο χημικός Berthier στο χωριό Les Baux, της Ν. Γαλλίας ως

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγειες μεταλλευτικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα

Υπόγειες μεταλλευτικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Υπόγειες μεταλλευτικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα Ανδρέας Μπενάρδος Δρ. Μηχανικός Μεταλλείων Μεταλλουργός Ε.Μ.Π. Αρχαίες Υπόγειες Εκμεταλλεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΣΤΙς ΘΕΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΙ, ΣΚΟΥΡΙΕΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΣΤΙς ΘΕΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΙ, ΣΚΟΥΡΙΕΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΣΤΙς ΘΕΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΙ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ II ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ βασική απαίτηση η επαρκής γνώση των επιμέρους στοιχείων - πληροφοριών σχετικά με: Φύση τεχνικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση του περιβάλλοντος στο χώρο του μεταλλείου Αμιάντου

Αποκατάσταση του περιβάλλοντος στο χώρο του μεταλλείου Αμιάντου Περιβαλλοντική Επισκόπηση: Κύπρος 2014 Αποκατάσταση του περιβάλλοντος στο χώρο του μεταλλείου Αμιάντου Δρ Ελένη Γεωργίου Μορισσώ Διευθύντρια Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης Τετάρτη, 28 Μαΐου 2014 Δορυφορική

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας.

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας. ii. Μορφές Διάβρωσης 1. Μορφές Κυψελοειδούς Αποσάθρωσης-Tafoni Ο όρος Tafoni θεσπίστηκε ως γεωμορφολογικός από τον A. Penck (1894), εξαιτίας των γεωμορφών σε περιοχή της Κορσικής, που φέρει το όνομα αυτό.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΟΥ Γ ΚΠΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΙΓΜΕ 2003 2008: «Ολοκληρωμένη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΙΙI Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΑΠΟ Δρ. Α. ΤΖΑΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΥΔΡΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΕΞΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΡΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΛΛΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΛΟΤΥΧΟ ΞΑΝΘΗΣ

ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΥΔΡΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΕΞΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΡΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΛΛΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΛΟΤΥΧΟ ΞΑΝΘΗΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΥΔΡΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΕΞΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΡΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΛΛΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΛΟΤΥΧΟ ΞΑΝΘΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Λ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Επιβλέπων Καθηγητής Λέκτορας Βασίλειος Μέλφος Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωθερμία στην Ελλάδα

Η Γεωθερμία στην Ελλάδα ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Η Γεωθερμία στην Ελλάδα Ομάδα Παρουσίασης Επιβλέπουσα Θύμιος Δημήτρης κ. Ζουντουρίδου Εριέττα Κατινάς Νίκος Αθήνα 2014 Τι είναι η γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ Το ΥΠΕΚΑ αναλαμβάνει συντονισμένες πρωτοβουλίες ώστε να αξιοποιηθεί σωστά και υπεύθυνα το γεωθερμικό

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή: Η σεισμικότητα μιας περιοχής χρησιμοποιείται συχνά για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις τεκτονικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα εκεί. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών...

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών... ΜΕΡΟΣ 1 1. Γεωλογείν περί Σεισμών....................................3 1.1. Σεισμοί και Γεωλογία....................................................3 1.2. Γιατί μελετάμε τους σεισμούς...........................................

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ Z ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΟΥΡΛΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ, ΑΠΘ (e-mail: tsourlos@lemnos.geo.auth.gr) ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ Μελετά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ (Ohm.m) ΓΡΑΝΙΤΗΣ 100-1 x 10 6 ΓΑΒΡΟΣ 1 x 10 3-1 x 10 6 ΑΣΒΕΣΤΟΛΙΘΟΣ 50-1 x 10 7 ΨΑΜΜΙΤΗΣ 1-1 x 10 8 ΑΜΜΟΣ 1-1.

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ (Ohm.m) ΓΡΑΝΙΤΗΣ 100-1 x 10 6 ΓΑΒΡΟΣ 1 x 10 3-1 x 10 6 ΑΣΒΕΣΤΟΛΙΘΟΣ 50-1 x 10 7 ΨΑΜΜΙΤΗΣ 1-1 x 10 8 ΑΜΜΟΣ 1-1. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ Α.Π.Θ. ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός της μεθόδου της ειδικής αντίστασης είναι να βρεθεί η γεωηλεκτρική δομή του υπεδάφους και έμμεσα να ληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλευτικό Έργο Απόθεση Καταλοίπων Επεξεργασίας Βωξίτη Νομός Βοιωτίας, Κεντρική Ελλάδα

Μεταλλευτικό Έργο Απόθεση Καταλοίπων Επεξεργασίας Βωξίτη Νομός Βοιωτίας, Κεντρική Ελλάδα TOMH 7-7 1:1000 Αύλακα αποστράγγισης αναβαθμού Δυτική τάφρος αποστράγγισης Αύλακα αποστράγγισης αναβαθμού Ανοικτή επενδεδυμένη τάφρος, με έγχυτο σκυρόδεμα C16/20 και ένα πλέγμα Τ131, τραπεζοειδούς διατομής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Ο Ελλαδικός χώρος µε την ευρεία γεωγραφική έννοια του όρου, έχει µια σύνθετη γεωλογικοτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Εντός δύο ετών υποβολή πλήρους και άρτιου Επενδυτικού Σχεδίου αξιοποίησης του μεταλλευτικού δυναμικού της περιοχής και με Μεταλλουργία Χρυσού

Εντός δύο ετών υποβολή πλήρους και άρτιου Επενδυτικού Σχεδίου αξιοποίησης του μεταλλευτικού δυναμικού της περιοχής και με Μεταλλουργία Χρυσού ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ 1 1. Η Σύμβαση του 2004 Επαναλειτουργία Μεταλλείου (Μαύρων Πετρών, κάτω από την Στρατονίκη) Εντός δύο ετών υποβολή πλήρους και άρτιου Επενδυτικού Σχεδίου αξιοποίησης του μεταλλευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ

Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, 2011 Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ Καλιούχος Άστριος ή Πλαγιόκλαστο Χαλαζίας Βιοτίτης ή Κεροστίλβη + Μοσχοβίτης (όχι με Κεροστλίβη) + Μαγνητίτης

Διαβάστε περισσότερα

Κοιτασματολογία Ενότητα 1: Κίνηση των λιθοσφαιρικών Πλακών Γεωλογικά Φαινόμενα

Κοιτασματολογία Ενότητα 1: Κίνηση των λιθοσφαιρικών Πλακών Γεωλογικά Φαινόμενα Κοιτασματολογία Ενότητα 1: Κίνηση των λιθοσφαιρικών Πλακών Γεωλογικά Φαινόμενα Γεώργιος Χαραλαμπίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 Χαρακτηριστικά και ορυκτολογία σιδηρούχων ιζημάτων Διεργασίες FeR και SR Ταινιωτοί σιδηρούχοι σχηματισμοί (BIF) Λεπτόκοκκα κλαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία.

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. Η σύσταση του θαλασσινού νερού έχει επικρατήσει να καθορίζεται με βάση τη συγκέντρωση χλωριδίων και την αλμυρότητα. Η συγκέντρωση χλωριδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ Αδρανή υλικά είναι τα διαβαθμισμένα, ορυκτής ή βιομηχανικής προέλευσης υλικά, που χρησιμοποιούνται είτε με κάποιο συγκολλητικό μέσο (για παρασκευή κονιαμάτων, σκυροδεμάτων κλπ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Στον Τομέα Γεωλογικών Επιστημών η Ορυκτολογία-Πετρολογία που

Διαβάστε περισσότερα

Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Μπορούν να συνυπάρξουν;

Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Μπορούν να συνυπάρξουν; Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Μπορούν να συνυπάρξουν; 4 th International Forum Mineral Resources in Greece: A Driving Force for Economic Development Ομιλητής: Γεράσιμος Δαμουλάκης Δήμαρχος Μήλου

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2: Τεχνικές πτυχές και διαδικασίες εγκατάστασης συστημάτων αβαθούς γεθερμίας

Ενότητα 2: Τεχνικές πτυχές και διαδικασίες εγκατάστασης συστημάτων αβαθούς γεθερμίας ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΚΑΙ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Ενότητα 2: Τεχνικές πτυχές και διαδικασίες εγκατάστασης συστημάτων αβαθούς γεθερμίας «Συστήματα ΓΑΘ Ταξινόμηση Συστημάτων ΓΑΘ και Εναλλαγή Θερμότητας

Διαβάστε περισσότερα

Pb-Zn Ore deposits in Greece

Pb-Zn Ore deposits in Greece Pb-Zn Ore deposits in Greece 1. Kirki-Evros* 2. Thermes* 3. Thasos P. Kavala Pangaeon* 4. Agistron Vrontou* 5. Pontokerasia Kilkis* 6. Chalkidiki* 7. Lavrio* 8. Molaoi -Lakonia 9. Cyclades (Milos, Siphnos,

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ.

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. 1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ο σίδηρος πολύ σπάνια χρησιμοποιείται στη χημικά καθαρή του μορφή. Συνήθως είναι αναμεμειγμένος με άλλα στοιχεία, όπως άνθρακα μαγγάνιο, νικέλιο, χρώμιο, πυρίτιο, κ.α.

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όρια εδάφους και βράχου όλα τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ MΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9, 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ, ΑΘΗΝΑ NATIONAL TECHNICAL

Διαβάστε περισσότερα

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης Το γεωθερμικό πεδίο της Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του 21 Ιουνίου, 2008 Θόδωρος. Τσετσέρης Τι είναι η Γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια δημιουργείται από την αποθηκευμένη θερμότητα στο εσωτερικό της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη Γεωλογία

Γνωριμία με τη Γεωλογία Γνωριμία με τη Γεωλογία 16 Δεκεμβρίου 2010 Επιστήμη της Γεωλογίας Γεωλογία (Ελληνικές λέξεις γαία γέα-γα-γη και λόγος ): Ηεπιστήμηπουμελετάτηλογική της Γης Η λέξη Γεωλογία" χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τον

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Γεωθερµική Ενέργεια. Ιωάννης Στεφανάκος

Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Γεωθερµική Ενέργεια. Ιωάννης Στεφανάκος Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Γεωθερµική Ενέργεια Ιωάννης Στεφανάκος Τοµέας Υδατικών Πόρων & Περιβάλλοντος - Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2010 ιάρθρωση παρουσίασης: Γεωθερµική Ενέργεια Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση

Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση Ορυκτά - πετρώματα Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση Πετρώματα είναι οι μεγάλες μονάδες υλικών, που αποτελούν το στερεό συνεκτικό σύνολο από ένα ανακάτωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη»

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ» ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» Η σημασία του εξορυκτικού κλάδου για την ελληνική οικονομία Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω i Περίληψη Η περιοχή που εξετάζεται βρίσκεται στην νήσο Κω, η οποία ανήκει στο νησιωτικό σύµπλεγµα των ωδεκανήσων και εντοπίζεται στο νοτιοανατολικό τµήµα του Ελλαδικού χώρου. Ειδικότερα, η στενή περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 9:Εφαρμογές της γεωχημείας στις Γεωεπιστήμες και την Ιατρική Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Πυλώνες ισόρροπης ανάπτυξης Το Μοντέλο της Μήλου

Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Πυλώνες ισόρροπης ανάπτυξης Το Μοντέλο της Μήλου Εξορυκτική Δραστηριότητα & Τουρισμός: Πυλώνες ισόρροπης ανάπτυξης Το Μοντέλο της Μήλου Raw Materials High Level Conference Maximising value: The importance of the extractive industry to growth in the EU

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης

Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης Ανδρέας Μπενάρδος Δρ. Μηχανικός Μεταλλείων Μεταλλουργός Ε.Μ.Π. Μέθοδοι Υπόγειας Εκμετάλλευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ. Πτητικά συστατικά, που περιέχουν ως κύριο συστατικό το φωταέριο Στερεό υπόλειμμα, δηλαδή το κώκ

ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ. Πτητικά συστατικά, που περιέχουν ως κύριο συστατικό το φωταέριο Στερεό υπόλειμμα, δηλαδή το κώκ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ (Απόσπασμα από το βιβλίο ΚΑΥΣΙΜΑ-ΛΙΠΑΝΤΙΚΑ του Ευγενιδείου) 11.1 Είδη Στερεών Καυσίμων Τα στερεά καύσιμα διακρίνονται σε δυο κατηγορίες: Τα φυσικά στερεά καύσιμα (γαιάνθρακες, βιομάζα) Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ 4. Πετρολογία Διδάσκων: Μπελόκας Γεώργιος Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

Έργα ανάπτυξης προπαρασκευής υπογείων εκμεταλλεύσεων

Έργα ανάπτυξης προπαρασκευής υπογείων εκμεταλλεύσεων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Έργα ανάπτυξης προπαρασκευής υπογείων εκμεταλλεύσεων Ανδρέας Μπενάρδος Δρ. Μηχανικός Μεταλλείων Μεταλλουργός Ε.Μ.Π. Έργα προσπέλασης

Διαβάστε περισσότερα

Τήξη Στερεών Πρώτων Υλών. Εξαγωγική Μεταλλουργία

Τήξη Στερεών Πρώτων Υλών. Εξαγωγική Μεταλλουργία Τήξη Στερεών Πρώτων Υλών Εξαγωγική Μεταλλουργία Τήξη Πρώτων Υλών και Μεταλλευμάτων Σκοπός της Τήξης (smelting) είναι η παραγωγή ρευστού μετάλλου, κράματος, χλωριούχου ένωσης ή matte. Η τήξη είναι μια διεργασία

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Ανδρίτσος. Συνέδριο ΙΕΝΕ, Σύρος, 20-21 Ιουνίου 2008. Τμήμα Γεωλογίας Α.Π.Θ. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Βιομηχανίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Νίκος Ανδρίτσος. Συνέδριο ΙΕΝΕ, Σύρος, 20-21 Ιουνίου 2008. Τμήμα Γεωλογίας Α.Π.Θ. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Βιομηχανίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Το Ενεργειακό Πρόβλημα των Κυκλάδων: Κρίσιμα Ερωτήματα και Προοπτικές Συνέδριο ΙΕΝΕ, Σύρος, 20-21 Ιουνίου 2008 Γεωθερμικές Εφαρμογές στις Κυκλάδες και Εφαρμογές Υψηλής Ενθαλπίας Μιχάλης Φυτίκας Τμήμα Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η Γεωλογία είναι ο κλάδος των Γεωεπιστημών που καλύπτει τη μελέτη και την έρευνα της σύστασης, του σχηματισμού, της συμπεριφοράς του γήινου φλοιού, όπως επίσης και τους παράγοντες κάτω από την

Διαβάστε περισσότερα

Κοιτασματολογία Ενότητα 3: Διαδικασίες σχηματισμού, περιεχόμενο και εμφανίσεις κοιτασμάτων

Κοιτασματολογία Ενότητα 3: Διαδικασίες σχηματισμού, περιεχόμενο και εμφανίσεις κοιτασμάτων Κοιτασματολογία Ενότητα 3: Διαδικασίες σχηματισμού, περιεχόμενο και εμφανίσεις κοιτασμάτων Γεώργιος Χαραλαμπίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Ενότητα : Γεωθερμική Ενέργεια IΙ Σκόδρας Γεώργιος, Αν. Καθηγητής gskodras@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ Δημήτριος Μπίτζιος Δρ. Κοιτασματολόγος, ΙΓΜΕ ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ: ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΙΦΕΡΟΥΝ ΧΗΜΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων - Μεταλλουργών. Η συμβολή της Σχολής Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών. Δ.

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων - Μεταλλουργών. Η συμβολή της Σχολής Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών. Δ. ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων - Μεταλλουργών Η συμβολή της Σχολής Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Δ. Καλιαμπάκος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Ερευνητική Ομάδα: Εργαστήριο: Καθ. Ι. Πασπαλιάρης

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΝΙΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Εισαγωγή Άνθρωπος και ενέργεια Σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση του ανθρώπου στη γη,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος Φύλλο Εργασίας Τα ηφαίστεια στην Ελλάδα

Σχέδιο Μαθήματος Φύλλο Εργασίας Τα ηφαίστεια στην Ελλάδα Σχέδιο Μαθήματος Φύλλο Εργασίας Τα ηφαίστεια στην Ελλάδα Εισαγωγή: Η σύγχρονη - σε γωολογικούς όρους ηφαιστειακή δραστηριότητα στην Ελληνική Επικράτεια πηγαίνει πίσω περίπου 40 εκατομμύρια χρόνια και συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

1 η ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1 η ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1: Ο λιγνίτης είναι παλαιότερος της μάργας ΣΗΜΕΙΩΣΗ 2: Το ΑΒΓΔ ξεκινά από επάνω αριστερά του χάρτη και δεξιόστροφα (φορά δεικτών ρολογιού). ΣΗΜΕΙΩΣΗ 3: εφ(φαινόμενης)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Διδάσκων: Μπελόκας Γεώργιος Επίκουρος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΤΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΤΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Ηφαίστειο είναι η ανοιχτή δίοδος από το εσωτερικό της Γης που επιτρέπει την εκροή ή έκρηξη ρευστών πετρωμάτων και αερίων από το εσωτερικό (μανδύας) στην επιφάνεια του στερεού φλοιού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Stratigraphy Στρωματογραφία

Stratigraphy Στρωματογραφία Stratigraphy Στρωματογραφία τι είναι η στρωματογραφία? είναι ο κλάδος της γεωλογίας που ασχολείται με την μελέτη των στρωμένων πετρωμάτων στον χώρο και στο χρόνο. branch of geology dealing with stratified

Διαβάστε περισσότερα

8. Υπολογισµός Α.Υ. επαφής σε τυχαία θέση: Το «πρόβληµα» της γεώτρησης

8. Υπολογισµός Α.Υ. επαφής σε τυχαία θέση: Το «πρόβληµα» της γεώτρησης 8. Υπολογισµός Α.Υ. επαφής σε τυχαία θέση: Το «πρόβληµα» της γεώτρησης 1. Γενικά... 78 2. Γεώτρηση σε απλά κεκλιµένα στρώµατα... 78 3. Γεώτρηση σε διερρηγµένα στρώµατα... 81 4. Γεώτρηση σε ασύµφωνα στρώµατα...

Διαβάστε περισσότερα

Ποτάµια ράση ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Ποτάµια ιάβρωση. Ποτάµια Μεταφορά. Ποτάµια Απόθεση. Βασικό επίπεδο

Ποτάµια ράση ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Ποτάµια ιάβρωση. Ποτάµια Μεταφορά. Ποτάµια Απόθεση. Βασικό επίπεδο ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Η µορφολογία του επιφανειακού αναγλύφου που έχει δηµιουργηθεί από δράση του τρεχούµενου νερού ονοµάζεται ποτάµια µορφολογία. Οι διεργασίες δηµιουργίας της ονοµάζονται ποτάµιες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Δημήτρης Μελάς Αν. Καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων

Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων Καθηγητής Ζαχαρίας Αγιουτάντης Σπουδές στο Πολυτεχνείο Κρήτης και μελλοντικές επαγγελματικές προοπτικές Δευτέρα 18 Ιουνίου 2011 ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ & ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ. ρ. Μιχαήλ Σταµατάκης

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ & ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ. ρ. Μιχαήλ Σταµατάκης ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ & ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ρ. Μιχαήλ Σταµατάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ορυκτές Πρώτες Ύλες: Μεταλλικά Ορυκτά Ενεργειακές Πρώτες Ύλες Βιοµηχανικά Ορυκτά & πετρώµατα BΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ &

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική

Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική Μεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» Το µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» ανήκει στα µεταλλεία Κασσάνδρας που εκτείνονται στο βορειοανατολικό τµήµα της Χαλκιδικής Κοίτασµα µικτών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua. ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.gr) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών (4) Αλλαγές μεταβολές του γεωϋλικού με το χρόνο Αποσάθρωση: αλλοίωση (συνήθως χημική) ορυκτών

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΧΑΛΑΖΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TOY ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ XAΛΑΖΙΑΣ Ο χαλαζίας σήμερα βρίσκει πολλές εφαρμογές και έχει μία ευρεία γκάμα χρήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ Παραγωγικές Διεργασίες Eξαγωγική Μεταλλουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα