Ελεύθερο Σχέδιο 1. Τι περιλαμβάνει ο όρος σχέδιο;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ελεύθερο Σχέδιο 1. Τι περιλαμβάνει ο όρος σχέδιο;"

Transcript

1 Νίνα Κοταμανίδου Σημειώσεις στο μάθημα Ελεύθερο Σχέδιο 1. Οι σημειώσεις αυτές βασίζονται στις παραδόσεις του μαθήματος Ελεύθερο Σχέδιο 1, στο Α εξάμηνο του τμήματος ΕΑΔΣΑ στο ΤΕΙ Σερρών. Τι περιλαμβάνει ο όρος σχέδιο; 'Οταν μιλάμε για σχέδιο αναφερόμαστε στην χρήση της γραμμής για να κατασκευαστεί μια εικόνα. Αυτός ο ορισμός περιλαμβάνει κάθε είδους σχεδίαση: το γραμμικό και το βιομηχανικό σχέδιο ενός αντικειμένου ή μια σχηματική παράσταση, όπως ένα σχεδιάγραμμα. Το σχέδιο ενός αντικειμένου ή μια σχηματική παράσταση, όπως ένα σχεδιάγραμμα. Το ελεύθερο σχέδιο διαφοροποιείται από αυτές τις κατηγορίες γιατί ενώ στις παραπάνω περιπτώσεις υπάρχει πάντα μία πρακτική εφαρμογή, το καλλιτεχνικό σχέδιο υπάρχει αφ' εαυτού του: είναι ένας αυτοσκοπός του δημιουργού του και οι πληροφορίες που διαχειρίζεται είναι οπτικές αξίες. Η κατανόηση της δυναμικής ενός ρεπερτορίου με οπτικές αξίες πετυχαίνεται με την άσκηση στο ελεύθερο σχέδιο και μας βοηθάει στην σωστότερη σχεδίαση κάθε εφαρμοσμένης πρακτικής. Γνωρίζουμε τον κόσμο βασισμένοι σε μεγάλο μέρος σε αυτό που βλέπουμε. Η οπτική σκέψη είναι έμφυτη και αυθόρμητη σαν λειτουργία στον άνθρωπο. Χαρακτηριστικά της είναι η αμεσότητα και η ταχύτητα μεταφοράς πληροφοριών σε σχέση για παράδειγμα με τον λόγο. Σκεφτείτε πόσα μαθαίνουμε κοιτάζοντας με μια ματιά μια εικόνα και πόση ώρα θα μας έπαιρνε να περιγράψουμε προφορικά το τι βλέπουμε. Ωστόσο η μετάβαση από αυτό που βλέπουμε σ αυτό που σχεδιάζουμε είναι μια διαδικασία πολύπλοκη γιατί μεσολαβούν φυσιολογικοί, ψυχολογικοί και πολιτισμικοί παράγοντες. Με την παραπάνω έννοια το ελεύθερο σχέδιο έχει την εξής πρακτική εφαρμογή: ανακαλύπτει, προσδιορίζει και διαμορφώνει ένα οπτικό λεξιλόγιο αποκρυπτογραφόντας τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε οπτικά τον κόσμο. Το καλλιτεχνικό σχέδιο σαν αποτέλεσμα είναι αρκετά πολύμορφο. Μπορεί να είναι ασπρόμαυρο ή να βασίζεται στις τονικές αποχρώσεις ενός χρώματος (να είναι μονοχρωματικό) να έχει απαλούς τόνους ή έντονα κοντράστ, να είναι γεμάτο γραμμές ή να έχει ελάχιστες, να χρησιμοποιεί στην κυρίως επιφάνειά του ένα ή δύο χρώματα. Επίσης μπορεί εξίσου να είναι μια σημείωση για μετέπειτα έργο ή να είναι το τελικό αποτέλεσμα. Συνηθισμένα μέσα σχεδίου είναι το μολύβι και το κάρβουνο σε χαρτί, η σινική μελάνη, οι μαρκαδόροι, το στυλό, η κιμωλία και τα χρωματιστά μολύβια. Παλαιότερα ο ρόλος του σχεδίου ήταν περισσότερο υποστηρικτικός στην καλλιτεχνική δημιουργία ενώ σήμερα υπάρχει μια άνθηση στο σχέδιο σαν καλλιτεχνική πρακτική, λόγω της ευκολίας και της οικονομίας στη χρήση των υλικών του αλλά και της ευγλωττίας του στο χειρισμό συμβόλων. Παρόλα αυτά υπάρχει μία ρευστότητα στον διαχωρισμό σχεδίου και ζωγραφικής που οφείλεται στην πολυμορφία των τεχνικών και στην διπλή προσωπικότητα κάποιων υλικών όπως τα χρωματιστά παστέλ και μολύβια.

2 Μεσαίωνας Σαν τεχνική το σχέδιο είναι η αρχαιότερη γνωστή μέθοδος οπτικής αποτύπωσης του κόσμου. Η ανάγκη του ανθρώπου να σημειώσει τον κόσμο του σχεδιάζοντας ξεκινάει από τα προΐστορικά χρόνια. Η αιγυπτιακή τέχνη και τα αρχαιολληνικά αγγεία είναι δείγματα πρώιμης σχεδίασης και το κάθε οπτικό σύστημα που εκφράζουν έχει τις ιδιαίτερες επιλογές του. Μέχρι την εφεύρεση του χαρτιού το 1100 μχ τα σχέδια γίνονταν σε περγαμηνές, σε επεξεργασμένα δέρματα ζώων ή και σε πλάκες επιστρωμένες με κερί που χρησιμοποιούνταν πολλές φορές. Το σχέδιο γνώρισε άνθηση στον μεσαίωνα μέσα στα μοναστήρια που ήταν κέντρα γνώσης. Τα σχέδια αναμειγνύονταν απρόσκοπτα με τα κείμενα και καθώς βασίζονταν σε συμβολισμούς μπορούσαν να μεταφέρουν έναν πλούτο πληροφοριών σε συντομία. Ήταν επίσης η καλύτερη επιλογή για την κατασκευή διαγραμμάτων και επιστημονικών εικονογραφήσεων και μέσα από την πολυμορφία της χρήσης τους "φανερώνουν και το βάθος, την πολυπλοκότητα και το εύρος των επιδιώξεων της μεσαιωνικής γνώσης" Εικόνα 1: Από το Book of Maccabees Ι Saint Gall, Switzerland, δεύτερο μισό του 9ου-αρχή 10ου αι., Universiteitsbibliotheek, Leiden, Cod. Perizoni F.17 Το χειρόγραφο αυτό είναι από τα λίγα που ασχολούνται τόσο μεστά με αναπαράσταση σκηνών μάχης σε κάθε μία από τις 30 σελίδες του. Το κείμενο αναφέρεται στις μάχες της οικογένειας των Μακκαβέων για να απελαυθερώσουν την Ιουδαία από τους βασιλείς της Ελληνιστικής εποχής. Η συγκεκριμένη μάχη αναπαριστά το ένα στράτευμα να νικά και να κυνηγά το άλλο. Με μια ματιά και μόνο,κοιτάζοντας τη φορά των γραμμών καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει. Πηγή:http://blog.metmuseum.org/penandparchment/exhibition-images/cat050ar1_49a/ Από την έκθεση Πένα και Περγαμηνή: Το σχέδιο στο Μεσαίωνα, MET Μuseum, NY, Αύγουστος Τα μεσαιωνικά αρχεία που αποτελούν πηγές πληροφοριών για το σχέδιο είναι σκίτσα σε περγαμηνές, τα πρότυπα βιβλία και ατελείωτα χειρόγραφα. Τα πρώτα αποδεικνύουν ότι οι καλλιτέχνες εξασκούσαν συνεχώς την δεξιοτεχνία τους σχεδιάζοντας μοτίβα, συνθέσεις και

3 σχολιάζοντας μνημεία και τον έξω κοσμο για δική τους χρήση. Τα δεύτερα ήταν "αποθήκες με εικόνες" που πρόσφεραν στους καλλιτέχνες παραδείγματα για την διακόσμηση των χειρογράφων με μοτίβα, γράμματα και φιγούρες. Στην τρίτη περίπτωση, αν και απογοητευτικά για τους πατρώνες που τα παράγγελναν, τα μισοτελειωμένα χειρόγραφα προσφέρουν μια κατατοπιστική ματιά για την οργάνωση της καλλιτεχνικής διαδικασίας, συχνά από το αχνό πρώτο σχεδίασμα στο τελειωμένο έργο. Η συμβολική χρήση του σχεδίου στο μεσαίωνα έδωσε δύναμη και πνοή σε απλοΐκές και επίπεδες μορφές καθώς δεν υπήρχε προοπτική απόδοση όγκου. Η ανάγκη να εκφραστεί το συναίσθημα απελευθέρωσε το χρώμα και τη γραμμή από την πιστή αναπαράσταση του κόσμου. Έντονα χρώματα και καθαρές γραμμές οργανώνονταν με την οπτική λογική των διαγραμμάτων ώστε η επικοινωνία να είναι άμεση και δυνατή. Η μεσαιωνική εικόνα μπορεί να περιέχει πολύπλοκα μοτίβα, γεωμετρικά σχήματα και μορφές σε γενικεύσεις (άνθρωπος σαν τυπολογία και όχι σαν άτομο, φυτό ενός είδους και όχι το συγκεκριμένο φυτό). Αυτά τα στοιχεία λειτουργούσαν περισσότερο σαν σύμβολα για αυτό που εικόνιζαν ή την ιστορία που διηγούνταν παρά σαν αντανάκλαση του πραγματικού κόσμου. Η ακρίβεια της γραμμής, η επιμονή στην απλή γράμμωση, και η συμβολιστική δύναμη έχουν δώσει στα μεσαιωνικά σχέδια μια οπτική πλοκή πιο εσωστρεφή και μυστηριακή που έρχεται σε αντίθεση με την εξωστρέφεια του πνεύματος που κατέκλυσε την Ευρώπη στην Αναγέννηση. Εικόνα 2: Διάγραμμα με ζωοδιακά σύμβολα, Opicinus de Canistris, , Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Η περγαμηνή αυτή είναι ιδιαίτερα πολυσύνθετη καθώς συνθέτει ένα μεγάλο ποσό πληροφοριών. Μεταξύ είκοσι διαφορετικών θεμάτων αναφέρεται στο ζωοδιακό κύκλο, τους προφήτες, τέσσερα μαναστηριακά τάγματα, μήνες,μέρες, την γενειολογία της Μαρίας, έναν χάρτη του κόσμου, τους Ευαγγελιστές, τους Απόστολους. Ο Opicinus δημιούργησε σκόπιμα κάτι τόσο πολύπλοκο που να χρειάζεται βαθιά σκέψη και επεξήγηση. Για να το πετύχει χρησιμοποίησε την τεχνική των μεσαιωνικών διαγραμμάτων με σκοπό να αναζητήσει συνδέσεις ανάμεσα στο υπερκοσμικό, το γήινο και το σαρκικό στοιχείο. Ο τρόπος που συνθέτει το κείμενο, τις φιγούρες και τα γεωμετρικά σχήματα είναι ιδιαίτερα πλούσιος, γεμάτος εκλέπτυνση και κίνηση. Ο δυναμισμός της εικόνας αυτής βρίσκεται στην πύκνωση και στην αραίωση των γραμμών και της γραφής. Μ αυτό τον τρόπο δημιουργούνται ευχάριστα ανοίγματα και κατευθυντήριες τασεις μέσα στην πλοκή που καθοδηγούν το μάτι στην σχεδιασμένη επιφάνεια.

4 Η αναγέννηση Το σχέδιο όπως το ξέρουμε ξεκινάει από την Αναγέννηση. Το ανανεωμένο ενδιαφέρον συνδέεται με την πρακτική ευκολία της μεγαλύτερης διαθεσιμότητας του χαρτιού αλλά και με καινοτομίες στη σκέψη που άλλαξαν τον τρόπο της σχεδιαστικής αντίληψης. Το σχέδιο άρχισε να θεωρείται η βάση για κάθε εικαστική εργασία. Όλοι οι σπουδαστές εκπαιδεύονταν στο σχέδιο πριν συνεχίσουν με την ζωγραφική, την γλυπτική ή την αρχιτεκτονική. Μια σημαντική αλλαγή ήταν η ανακάλυψη της προοπτικής σαν μέθοδο περιγραφής του χώρου. Η αναπαράσταση της ανθρώπινης μορφής άρχισε να γίνεται ολοένα πιο ρεαλιστική και πιο συγκεκριμένη και οι όγκοι άρχισαν να πλάθονται με την χρήση της σκίασης. Με εργαλείο το σχέδιο ξεκίνησε η σπουδή της φύσης και του περιβάλοντα κόσμο (ο κόσμος όπως τον βλέπω) καλλιεργώντας την ανάγκη για γνώση που εμφανίστηκε με ένταση κατά την Αναγέννηση. Τα μεγάλα σε κλίμακα έργα που εκτελέστηκαν κατά την Αναγέννηση ήταν ένας άλλος λόγος βελτίωσης των σχεδιαστικών δεξιοτήτων. Τέτοια έργα απαιτούσαν προσεκτική και μελετημένη προεργασία. Γι αυτό και άρχισαν να βασίζονται σε σχέδια που γίνονταν σαν σχετικές μελέτες, είτε όλου του έργου αλλά και μεμονωμένων λεπτομερειών. Εικόνα 3: Michelangelo Buonarroti, Σπουδή για την μάχη της Cascina, μαύρη κιμωλία σε χαρτί,40χ26 εκ, Ο Michelangelo Buonarroti ήταν απο τους μεγαλύτερους σχεδιαστές της Αναγέννησης. Η φήμη και η δεξιοτεχνία του έχουν κατά πολυ ξεπεράσει τα όρια της εποχής του. Τα σχέδια του, που διακρίνονται για τον δυναμισμό τους, ώθησαν την σχεδιαστική κατανόηση της ανθρώπινης μορφής. Στην Εικ.4, το πλάσιμο των όγκων αναδεικνύει την γνώση για το μυικό σύστημα και την κατανόηση της προοπτικής στην τοποθέτηση της φιγούρας. Ενώ πρόκειται για σπουδή παρατηρούμε μια οργάνωση σ' όλο το χαρτί. Η φιγούρα είναι τοποθετημένη πάνω στην δεξιά διαγώνιο και το χέρι που έχει επιπρόσθετα σχεδιαστεί υπογραμμίζει την κατεύθυνση της κίνησης του σχεδίου στο χαρτί.

5 Στην Αναγέννηση τα υλικά σχεδίασης εμπλουτίστηκαν σε σχέση με τον Μεσαίωνα. Εκτός από την πένα και το μελάνι άρχισαν να χρησιμοποιούνται και πιο μαλακά υλικά, όπως η μαύρη και η κόκκινη κιμωλία και το κάρβουνο τα οποία επέτρεπαν την κατασκευή μεγαλύτερων έργων και την ανάπτυξη νέων τεχνικών (σφουμάτο, κιαροσκούρο) για την απόδοση του όγκου, της υφής και του βάθους. Εικόνα 4: Leonardo da Vinci, Η παρθένος, o Ιησούς, η Aγία Άννα και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, μαύρη κιμωλία σε χρωματιστό χαρτί, 100Χ160 εκ., O da Vinci ήταν μια πολυδιάστατη προσωπικότητα, ο πιο αντιπροσωπευτικός άνθρωπος του ερευνητικού πνεύματος της εποχής του. Λένε για αυτόν ότι ήταν ίσως η πιο πολύπλευρη διάνοια που γνωρίζουμε, με έργο που απλώνεται σε πολλούς τομείς της επιστήμης. Από άποψη αναγνωρισιμότητας των έργων του είναι και ο διασημότερος ζωγράφος κάθε εποχής. Παρόλα αυτά λίγα ολοκληρωμένα έργα του έχουν σωθεί. Το σχέδιο αυτό δεν είναι γνωστό αν μεταφέρθηκε ποτέ σε χρώμα καθώς πολλά έργα του Leonardo έχουν καταστραφεί εξαιτίας της συνήθειάς του να πειραματίζεται - συχνά με καταστροφικά αποτελέσματα - με διαφορετικές τεχνικές μίξης χρωμάτων. Στο έργο αυτό εφαρμόζει την δικής του επινόησης τεχνική του "σφουμάτο" που έκτοτε έχει καθιερωθεί σαν λύση για το απαλό πλάσιμο όγκων. Ο ίδιος ο Leonardo περιέγραφε αυτήν την τεχνική "χωρίς γραμμές ή όρια, σαν καπνός ή έξω από το σημείο εστίασης". Στο σφουμάτο τα τονικά επίπεδα εξομαλύνονται με απαλές τονικές διαβαθμίσεις και τα περιγράμματα παραλείπονται, αφήνοντας κάποια στοιχεία να συμπληρωθούν στην φαντασία μας. Τα απαλά περάσματα και η ασάφεια στα περιγράμματα, κάνουν τα αντικείμενα να χάνονται μέσα στη σκιά, και δημιουργούν έργα με μυστηριακή ατμόσφαιρα που στοχεύουν στο συναίσθημα. Με την ίδια τεχνική έχει σχεδιαστεί και το περιβόητο - μυστηριώδες χαμόγελο της Τζοκόντα. Τα άκρα των χειλιών της σβήνονται μέσα στις σκιές του προσώπου της και οι τόνοι των χειλιών έχουν ισότιμες χρωματικές χροιές με αποτέλεσμα τα όρια των χειλιών να φαίνονται μεταβλητά και κατά άλλους ερευνητές να παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευκρίνεια και ένταση από απόσταση.

6 Εικόνα 5: Fra Bartolomeo, σπουδή πτυχώσεων με δύο γονατιστές φιγούρες, γύρω στο Ο Fra Bartolomeo έμαθε την τεχνική του chiaroscuro είτε από τον Leonardo ή τον Lorenzo di Credi. Ο συνδυασμός από τα δυνατά λευκά και την έντονη σκίαση στο μέσο τόνο του χαρτιού δημιουργεί εντυπωσιακά την ψευδαίσθηση του όγκου. Οι μορφές του σχεδίου απλώνονται σ'έναν τρισδιάστατο χώρο και σχεδόν τις βλέπουμε να αποκολλούνται από το επίπεδο του χαρτιού που τις περιέχει. Η τεχνική του chiaroscuro ξεκίνησε να εφαρμόζεται ευρύτατα από την Αναγέννηση. Σε ένα μεσαίο τόνο χαρτιού (ή καμβά) έφαρμόζονται με σκούρη κιμωλία τα μαύρα και με άσπρη κιμωλία ή βαφή γκουάς (υδατοδιαλυτή πάστα) τα λευκά. Έτσι πετυχαίνεται μία έντονη, δραματική αντίθεση στο φως και τη σκιά και οι όγκοι φαίνονται να βγαίνουν μέσα από τη σκιά και να σμιλεύονται στο φως. Η τεχνική αυτή έχει γίνει σχεδόν συνώνυμη πια με την ζωγραφική του Rembrandt και του Caravaggio. Χρησιμοποιήθηκε για πολλά χρόνια σαν η καθιερωμένη και κυρίαρχη αισθητική, μέχρι που καταρρίφθηκε και εγκαταλήφθηκε σαν ακαδημαΐκή όταν αναπτύχθηκε το κίνημα του ρεαλισμού και του εμπρεσσιονισμού. Αρκετά χρεωμένος με έργα που απλώθηκαν από το αριστούργημα μέχρι το στείρο ακαδημαΐσμό, το chiaroscuro σαν όρος έχει διευρυνθεί για να περιλάβει κάθε δραματική αντίθεση φωτός και σκιάς που στοχεύει στο πλάσιμο όγκων και στην απόδοση βάθους σε μια ποικιλία μέσων. Έτσι χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για να δηλώσει την αισθητική κατεύθυνση (παρά την τεχνική) στη φωτογραφία και τον κινηματογράφο.

7 Εικόνα 6: Michalangelo Caravaggio, Αγόρι που το δάγκωσε σαύρα, Λάδι σε καμβά, 65Χ52 εκ., Χαρακτηριστικός γαι την εξαιρετική χρήση της αντίθεσης στο ζευγάρι φως/σκιά, ο Caravaggio υπήρξε πηγή γνώσης για τον Rembrandt. Χαρακτηριστικό του ύφους του είναι οι δυνατές αντιθέσεις στο φως και τη σκιά που οργανώνουν με ξεκάθαρα όρια φωτεινές περιοχές μέσα σε σκουρόχρωμα έργα. Το αποτέλεσμα είναι να πετυχαίνει μία ιδιαίτερη ευκρίνεια στα έργα του και μιά θεατρική δραματικότητα λόγω της έξυπνης χρήσης της αντίθεσης σκιάς/φωτός. Στην Εικ. 7, η χρήση φωτεινών περιοχών δίνει στη σύνθεση διαγώνια δυναμική. Το θέμα γεμίζει το μεγαλύτερο μέρος του έργου μετωπικά αλλά με την χρήση της αντίθεσης φώς/σκιά δημιουργούνται άξονες που διαπερνούν το έργο διαγώνια. Από αυτούς ο βασικότερος ξεκινάει από την κάτω αριστερή γωνία και κατευθύνει το βλέμμα προς τα πάνω δεξιά, ορισμένος από τη λωρίδα σκίασης που καθορίζει το σώμα. Η διαγώνιος ενισχύεται από το έξω περίγραμμα του αριστερού μπράτσου το οποίο διαγράφεται ιδιαίτερα έντονα χάρη στο υψηλό κοντράστ και ενώνεται με το υπερφωτισμένο πρόσωπο. Το ιδιαίτερα δραματικό αποτέλεσμα πετυχαίνεται με κλίσεις και άξονες που στηρίζονται σ' αυτήν την αντίθεση και δημιουργούν όρια και κατευθύνσεις χωρίς υποχρεωτικά να υπάρχουν γραμμές. Όταν αυτές υπάρχουν υποτάσσονται στην διάταξη που ορίζεται από το κοντράστ του φωτός. Προσέξτε το λυγισμένο δάκτυλο στο πίσω χέρι. Υπογραμμίζει την έκπληξη στην οποία βασίζεται η αφήγηση του έργου αλλά και υποστηρίζει τον διαγώνιο άξονα της δομής του.

8 Εικόνα 7: Rembrandt Harmenszoon Van Rijn, Εβραίοι στην συναγωγή, χαρακτικό με ξηρή χάραξη, 7,1Χ12,9 εκ, Ο Rembrandt είναι από τους μεγαλύτερους δασκάλους της τεχνικής του chiaroscurο. Τα έργα του χρησιμοποιούν την αντίθεση φως/σκιά για να δημιουργήσουν μία μυστηριακή ατμόσφαιρα, ένα μισόφως που ο καλλιτέχνης χειρίζεται επιδέξια για να παρουσιάσει τις μορφές του σα να αναδύονται μέσα από αυτό. Σ αυτό το μικρό σε διαστάσεις χαρακτικό καταφέρνει να δημιουργήσει με μία πλούσια μαύρη περιοχή στο χαρτί σαν ένα άνοιγμα σ ένα σκοτεινό βάθος. Σε συγκεκριμένες περιοχές που επιδιώκει αυτή την αίσθηση του βάθους τα περιγράμματα και τις τονικές αντιθέσεις διαλύονται. Οι δύο φιγούρες στα αριστερά παρουσιάζονται στο φως που πέφτει από ψηλά πίσω τους και δεξιά, όπως φανερώνουν οι σκιάσεις στα ρούχα και στα πρόσωπα. Η πολλή συγκεκριμένη κατεύθυνση της πηγ'ης του φωτός επιτρέπει μια ακριβή διάταξη στην φωτεινότητα και στη σκιά, που όμωε δεν γίνεται ποτέ άκαμπτη ή σκληρή. Αυτό οφείλεται στα πλούσια σε τόνους και λεπτομέρειες σκούρα γκρι του "βάθους, ενώ το δυνατότερο μαύρο έχει κρατηθεί μόνο για τις φιγούρες μπροστά. Κι εκεί όμως περικυκλώνεται από τόνους του γκρι, με αποτέλεσμα η μετάβαση από το λευκό στο μαύρο, και σε μια τόσο μικρή επιφάνεια όπως αυτού του έργου, να περνάει μέσα από μια σταδιακή κλιμάκωση. Οι φιγούρες στο δεξί μέρος του έργου αρχίζουν να χάνουν την ευκρίνειά τους και να "λιώνουν" στην ασάφεια της απόστασης. Σταδιακά επίσης αυτό το αποτέλεσμα εντείνεται και τελικά ελάχιστες ενδείξεις συντηρούν τις τελευταίες μορφές. Η αυστηρή γεωμετρική προοπτική δεν αρκεί για να δηλώσει αυτή την αίσθηση του κλειστού περιβάλοντος που αναπαράγει ο Rembrandt. Το έργο είναι εύγλωττο παράδειγμα για το πόσο δυναμικά μπορεί να λειτουργήσει η ατμοσφαιρική προοπτική, δηλαδή η σταδιακή εξομοίωση των τόνων για να υποδηλώσουμε βάθος στο σχέδιο.

9 Τα βασικά στοιχεία του σχεδίου. Κάθε είδους οπτικό σύμβολο έχει ξεκινήσει από την ανάγκη του ανθρώπου να οργανώσει αυτό που βλέπει και αυτό που ζει. Κάθε σχέδιο είναι μία μεταφορά της πραγματικότητας σε ένα δυσδιάστατο μέσο, όπως ο ζωγραφικός καμβάς ή το χαρτί. Ήδη μιλάμε για δύο διακριτά στοιχεία: το ένα είναι η πραγματικότητα ή το πώς βλέπουμε τον κόσμο γύρω μας, μια εμπειρία πάντα τριών διαστάσεων. Το άλλο είναι η μεταφορά της πραγματικότητας με τα υλικά του σχεδίου -μολύβι, κάρβουνο ή μελάνι- σ' ένα δυσδιάστατο πεδίο. Μια βασική προΰπόθεση για να καταλάβουμε τις ιδιαιτερότητες του σχεδίου αλλά και τις δυνατότητές του σαν αντικείμενο σπουδής, είναι να αναγνωρίσουμε ότι, όσο περίεργο και να φαίνεται δεν έχουμε μάθει να βλέπουμε. Xρησιμοποιούμε την όρασή μας για να μας δώσει απαραίτητες πληροφορίες για την επιβίωσή μας πχ για την κίνηση στο δρόμο αλλά όχι για να μας ενημερώνει για το σχήμα, το χρώμα ή τις χρωματικές αρμονίες του δρόμου. Με λίγα λόγια βλέπουμε ό,τι χρειαζόμαστε και συχνά για να υποστηρίξουμε τις άλλες αισθήσεις μας (πχ για να πληροφορηθούμε τι κάνει θόρυβο) αλλά όχι με τρόπο χρήσιμο για την ανάπτυξη ενός οπτικού λεξιλογίου. Αυτό σημαίνει πως δεν έχουμε μάθει να ξοδεύουμε χρόνο παρατηρώντας τα σχήματα και τα χρώματα των αντικειμένων και ακόμη περισσότερο να σκεφτόμαστε με γραμμές. Το σχήμα, η επιφάνεια, η γραμμή, το χρώμα, το σημείο, το φως και η σκιά είναι τα βασικά στοιχεία οργάνωσης του οπτικού μας λεξιλογίου. Αν δεν τα έχουμε κατακτήσει ως ένα βαθμό δεν μπορούμε να μεταχειριστούμε με επιτυχία το οπτικό μας λεξιλόγιο ή να αποκωδικοποιήσουμε με επιτυχία το λεξιλόγιο κάποιου άλλου. Η γοητεία της κοινής πραγματικότητας, από την καθαρά οπτική της πλευρά, παραμένει αδιευκρίνιστη και ανεξερεύνητη αν δεν μπορούμε να την διαβάσουμε. Ταυτόχρονα κάθε σχεδιαστικό εγχείρημα, από ένα πορτρέτο μέχρι το σχεδιασμό μιας τσαγιέρας στηρίζεται στον χειρισμό οπτικών σχέσεων όπως είναι η γραμμική πυκνότητα, η τονική οξύτητα, η κάθετη οργάνωση. Είναι βασική ανάγκη για κάθε σχεδιαστή να κατανοήσει τι σημαίνουν και πως αλληλοεπιδρούν αυτές οι σχέσεις για να μπορέσει να συντάξει μια οπτικά σωστή πρόταση. Ο σκοπός της μελέτης του ελευθέρου σχεδίου είναι να γίνει ένας οδηγός για να μάθουμε να βλέπουμε και να μεταφέρουμε με οξύτητα και καθαρότητα οπτικές σχέσεις. Είναι το σχέδιο μόνο ένα μέσο για να αποτυπώνουμε την πραγματικότητα; Κάθε προσπάθεια σχεδίου είναι λειψή αν δεν συνδυάζει την ανάγκη για ρεαλισμό με την απαραίτητη γνώση των οπτικών ισοδυναμιών. Και τελικά ο ρεαλισμός είναι ένας τρόπος απόδοσης της πραγματικότητας, το σχέδιο είναι ένας τρόπος αργάνωσης αυτής της απόδοσης. Ο βαθμός του ρεαλισμού έχει να κάνει τόσο με την αξιότητα του καλλιτέχνη και την ιδιοσυγκρασία του όσο και μ' αυτό που κάθε θεατής περιμένει να δει και να αναγνωρίσει σαν πραγματικότητα. Η σχεδιαστική ικανότητα αναδεικνύεται στην επιδέξια χρήση οπτικών αξιών και η σχεδιαστική γνώση στην σωστή ανάγνωση τους. Είναι τα κενά που υπάρχουν στην πληροφόρηση και στην σχεδιαστική εμπειρία που κάνουν σημαντικά έργα τέχνης συχνά να απορρίπτονται σαν μη ρεαλιστικά, γεμάτα λάθη ή να θεωρούνται ακατανόητα ή βαρετά. Η κοινότυπη καθημερινότητα περικλείει αρμονίες και οπτικές σχέσεις που το μάτι του ζωγράφου αναγνωρίζει, επιλέγει και οργανώνει με σκοπό να παρουσιάσει μέ τα εκφραστικά μέσα που έχει στη διάθεσή του μια νέα εικόνα, να δείξει δηλαδή την πραγματικότητα με έναν νέο τρόπο. Έτσι αν και σαν θέματα έργων έχουν κατά καιρούς υπάρξει αντικείμενα σημαντικά ή ασήμαντα, άνθρωποι όμορφοι και άσχημοι, τοπία συγκλονιστικά και φτωχά, παράγκες και παλάτια αυτό δεν επηρρέασε την ένταση ή την σπουδαιότητα και την συγκίνηση που μας προσφέρει η θέαση ενός έργου.

10 Eικόνα 8: Jean-Auguste-Dominique Ingres, Portrait of Alexander Baillie, Όταν μιλάμε για καλό σχέδιο εννοούμε πως η σχεδίαση αναφέρεται σε σχέσεις πρώτα γραμμών και μετά τόνων και δεν περιορίζεται ποτέ στην απλή περιγραφή της πραγματικότητας. Στο παραπάνω παράδειγμα ο Ingres χρησιμοποιεί μία επιλεκτική κλιμάκωση λεπτομερειών για να οργανώσει την εικόνα του.το επίπεδο ρεαλιστικής απόδοσης είναι διαφορετικό στο πρόσωπο και στο υπόλοιπο σώμα. Η λεπτότητα των γραμμών του προσώπου επιτρέπουν την περιγραφή των χαρακτηριστικών με αρμονία και καθαρότητα. Αντίθετα το ρούχο έχει γίνει με δυναμικές και αποφασιστικές γραμμές που δίνουν τους όγκους και την κίνηση στο ύφασμα χωρίς επιπλέον αναφορές σε ρεαλιστικές λεπτομέριες. Κοντές, αποφασιστικές γραμμές στον γιακά περιγράφουν την γούνινη του υφή και ταυτόχρονα πλαισιώνουν με έναν ακτινωτό ρυθμό το πρόσωπο. Οι γραμμές του γιακά καταλήγουν με σπειροειδή κίνηση στη γούνα που καλύπτει τα χέρια. Ο κυκλικός ρυθμός του γιακά επαναλαμβάνεται με το περίγραμμα και τις πτυχώσεις του δεξιού μανικιού. Στο σχέδιο επικρατεί μία επανάληψη κυκλικών δομών. Ομάδες γραμμών καθορίζουν άλλοτε νοητά και άλλοτε ορατά οβάλ σχήματα που στην επανάληψη τους δημιουργούν μια οπτική οργάνωση. Έτσι αν παρατηρήσουμε το γενικό σχήμα του σώματος είναι ένα οβάλ που κυρίως καθορίζεται απο τις γραμμές των χεριών. Το σχήμα αυτό βρίσκεται σε ανταπόκριση με το στενόμακρο οβάλ του προσώπου. Η επανάληψη του οβαλ στοιχείου από το περίγραμμα των μανικιών στον γιακά και μετά στο πρόσωπο επιτείνει την καμπυλότητα των χαρακτηριστικών του προσώπου. Το στοιχείο της καμπυλότητας κρατιέται σε ένταση καθώς αντιπαρατίθεται με κάποια τριγωνικά ευθύγραμμα σχήματα: προσπαθείστε να παρατηρήσετε τις ευκαιρίες που χρησιμοποιεί ο Ενκρ για να δημιουργήσει και μια δεύτερη φωνή στο σχέδιο. Συχνά στα σχέδια σε ένα είδος γραμμών αντιπαρατίθετε ένα δεύτερο. Εδώ η δεύτερη ομάδα των τριγωνικών αντιθέσεων έχει διακριτά υποβαθμισμένο ρόλο που σκοπό έχει να υποστηρίξει την καμπυλόγραμμη ομάδα και να εμπλουτίσει οπτικά το σχέδιο. Πρόκειται για ένα ρεαλιστικό πορτρέτο με ιδιαίτερη βαρύτητα στην απόδοση του προσώπου όπου κάθε ομάδα γραμμών αποδίδει τα ουσιώδη χαρακτηριστικά των σχημάτων και των υφών ενώ παράλληλα διεκδικεί οπτική και αισθητική αυτοτέλεια, δηλαδή νόημα και ομορφιά πέρα από την περιγραφική αφήγηση.

11 Η σχεδιαστική λογική οργανώνεται με βάση την οπτική σκέψη και την συναισθηματική νοημοσύνη που είναι λειτουργίες συχνά πιο άμεσες από την έναρθρη λογική. Σκεφτείται με τη ταχύτητα αντιλαμβανόμαστε τα δεδομένα που βλέπουμε σε μια εικόνα και τον χρόνο που θα μας πάρει να τα περιγράψουμε. Επίσης σκεφτείται την ταχύτητα με την οποία αποκωδικοποιούμε πριν καν το καταλάβουμε οπτικά δεδομένα: μια ταμπέλα με σήμα έναν κόκκινο κύκλο με οριζόντια μαύρη γραμμή ισούται με στοπ αυτόματα και ένα κόκκινο σχήμα υπερτερεί σε σπουδαιότητα μέσα σε μια ομάδα με γκρι πριν καταλάβουμε τι είναι και γιατί. Η ταχύτητα αντίληψης του τι σημαίνει μια καλοοργανωμένη εικόνα είναι συχνά ανεξάρτητη από την λογική κατανόηση. Η οπτική σκέψη είναι βασική λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου που ακολουθεί μία σειρά οργάνωσης ανεξάρτητη και από το συγκινησιακό και από το ορθολογιστικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι είναι μια διαδικασία γνώσης με τους δικούς της όρους. Με την εξάσκηση καλλιεργείται έτσι ώστε να μας εξυπηρετεί σαν αυτόματη λειτουργία, όπως η ανάγνωση και η γραφή. Βασική διαφορά της ωστόσο είναι ότι η οπτική σκέψη και η καλλιτεχνική οργάνωση αναπτύσσονται περισσότερο βάσι μιας ποικιλίας παρά μέσω ακλόνητων κανόνων. Έτσι η οπτική σκέψη εμπλουτίζεται από την διαφορά από καλλιτέχνη σε καλλιτέχνη και μάλιστα αναπτύσσεται χάρη σ' αυτήν. Εικόνα 9: Jim DIne, A girl and her dog, χαρακτικό, 90Χ65 εκ, Ο Jim Dine χρησιμοποίησε επανηλλημμένα στα έργα του το σχήμα της καρδιάς. Στην συγκεκριμένη περίπτωση η καρδιά είναι ένα επίπεδο, σκληρό, αδιαπραγμάτευτο σχήμα με έντονο χρώμα που τοποθετείται σε αντίθεση με αχνές, λεπτές γραμμές και ανοικτά σχήματα. Ένα τόσο αναγνωρίσιμο και δυνατό σχήμα πώς λειτουργεί συνθετικά στο σχέδιο; Είναι αναπόφευκτα το πρώτο πράγμα που αντιλαμβάνεσαι μέσα στο χαρτί. Κατά συνέπεια έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο η θέση όσο και το μεγεθός του. Το επόμενο δυνατό σημείο του σχεδίου, τα μαλλιά και το κεφάλι του κοριτσιού 'απαντούν' σχηματικά και τονικά στην κόκκινη καρδιά. Πρόκειται για έναν διάλογο μεταξύ ενός γεμάτου επίπεδου σχήματος με καθαρό σκληρό περίγραμμα από τη μιά και από την άλλη ενός σχήματος με ανοικτό περίγραμμα και απαλή οριοθέτηση. Το θέμα του έργου διαμορφώνεται ως τον διάλογο της καρδιάς και των αχνών γραμμών μέσα στις διαστάσεις που έχει το χαρτί. Άλλο ενδιαφέρον σημείο είναι πως το σχέδιο διατηρεί ένα επίπεδο ρεαλιστικής αναφοράς. Οι απαλές γραμμές γεμίζουν ανάλαφρα το χαρτί με υφή και μία υποτυπώδη αφήγηση δημιουργώντας ένα περιγραφικό επίπεδο και ένα ακόμα επίπεδο αντιθέσεων, όπου στο σκληρό/αχνό και το καθαρό/ασαφές προστίθεται επίσης και το ρεαλιστικό/συμβολικό. Αφού το σχέδιο σαν δεξιότητα μαθαίνεται πρέπει να υπάρχει ένα στάδιο εκμάθησης που να παρουσιάζονται καθαρά και κατανοητά κάποιες αξίες, όπως οι βασικές λέξεις και η γραμματική

12 στην εκμάθηση μιας γλώσσας. Η έμφυτη δεξιοτεχνία ή το καλλιτεχνικό ταμπεραμέντο βοηθούν στην πρόοδο, αλλά το σχέδιο και οι αξίες του αποκτούνται με επιμονή και άσκηση. Για να μάθουμε καλό σχέδιο πρέπει να γίνει κατανοητό ποιό είναι το αντικείμενο της μελέτης μας. Η σχεδιαστική αντίληψη ξεπερνά την ρεαλιστική περιγραφή. Μια αρχή για να καταλάβουμε την σχεδιαστική λογική είναι να προσπαθήσουμε να βλέπουμε γραμμές, τα σχήματα και τόνους εκεί που πριν βλέπαμε μόνο αντικείμενα. Τ πρόβλημα του πώς να γίνει πχ ένα βάζο είναι συχνά ένα πιο σύνθετο ερώτημα: ποιό μέγεθος πρέπει να έχει μέσα στο χαρτί μου το βάζο, τι θα τονίσω περισσότερο, την γραμμή ή τον τόνο, το φως ή το χρώμα του αντικειμένου; Ο καλός σχεδιαστής είναι αυτός που μπορεί, με στόχο την ακριβή απεικόνιση της πραγματικότητας να παρουσιάσει μια καλά οργανωμένη αντιστοίχηση γραμμών, τόνων και σχημάτων που αντανακλούν σχέσεις γραμμικής, τονικής και σχηματικής ισορροπίας με οπτικό ρυθμό και δομή. Το σχέδιο σαν μελέτη δεν σταματά ποτέ. Οι κανόνες που υπάρχουν αναφέρονται πάντα σε βασικές αξίες που κάποιος πρέπει να έχει υπόψιν του για να μην καταλήξει σε προσπάθειες ανισόμετρες και τελικά αδιάφορες. Η εξάσκηση του στο σχέδιο είναι μέθοδος πλουτισμού του οπτικού λεξιλογίου με ενεργές και χρήσιμες οπτικές λύσεις. Η πραγματικότητα φαίνεται χαώδης και συχνά οι καινούργιοι μαθητές χάνονται στην λεπτομέρια της γιατί δεν έχουν μάθει ακόμη να απομονώνουν τα στοιχεία που έχουν σημασία και να οργανώνουν το σχέδιό τους γύρω από αυτά. Είναι γεγονός πως για ένα καλό σχέδιο πέρα από πίστη και αφοσίωση απαιτείται κριτική ικανότητα και συνδυαστική δεξιότητα, καλή παρατήρηση και αξιολόγηση των στοιχείων, οργανωτική παράθεση. Το πώς σχεδιάζουμε σημαίνει πάντα πώς οργανώνουμε και το καλοσχεδιασμένο είναι το καλά οργανωμένο σχέδιο. Τι οργανώνουμε όμως; Γραμμές, μεγέθη, τόνους, σχήματα, αντιθέσεις με όλα αυτά, επαναλήψεις, συσχετίσεις. Αν αρχίσουμε να σκεφτόμαστε έτσι είμαστε ένα βήμα πιο κοντά στο να κατανοήσουμε και να προσεγγίσουμε σωστά οποιοδήποτε σχεδιαστικό θέμα. Στις ασκήσεις του ελευθέρου σχεδίου σκοπός είναι να μεταφερθεί μια αναλογικά πιστή. έγχρωμη πραγματικότητα σε μια ασπρόμαυρη δυσδιάστατη επιφάνεια. Αυτή η ανάγκη για 'λιτότητα', απαιτεί μια διαμόρφωση της οπτικής πληροφορίας τέτοια που να είναι η σχεδιασμένη πραγματικότητα πιο έντονη, πιο ξεκάθαρη από το ζωντανό αντίστοιχό της ακριβώς επειδή ένα καλό σχέδιο οργανώνει και βάζει τάξη στις οπτικές πληροφορίες. Εικόνα 10: [Αριστερά] Lucien Freud, κεφάλι και ωμοι ενός κοριτσιού, Εικόνα 11: [δεξιά] Albert Durer, Αυτοπορτρέτο 13 χρονών,1484. Τα δύο έργα τα χωρίζουν 500 χρόνια. Στην αντιπαράθεσή τους γίνεται φανερό ότι κάθε οπτική αναζήτηση θέτει τους δικούς της όρους. Κάθε καλλιτέχνης διαλέγει και οργανώνει ένα σύνολο οπτικών στοιχείων, ένα σύστημα σύμφωνα με το οποίο σημειώνει γραμμές, διαλέγει τόνους και τις μεταξύ τους σχέσεις και σχηματίζει σχήματα. Όταν πρόκειται για έργο σχεδιασμένο από παρατήρηση, η πραγματικότητα παρέχει την

13 αφορμή να συγκροτηθούν τα συγκεκριμένα οπτικά στοιχεία που συγκινούν ή ενδιαφέρουν έναν καλλιτέχνη. Η καλλιτεχνική δημιουργία είναι πάντα θέμα επιλογών και αναδιπλώνεται μεταξύ των δύο πόλων, της αυτοέκφρασης του δημιουργού και της αυτάρκειας στην οργάνωση της οπτικής φόρμας. Γι αυτό και ό,τι και να ειπωθεί για την ανάγκη που υποκεινεί την καλλιτεχνική δημιουργία θα παλινδρομεί ανάμεσα στον υποκειμενισμό του συναισθήματος και τον ορθολογισμό του φορμαλισμού. Η αλήθεια είναι ότι ούτε η έκφραση του συναισθήματος μπορεί ποτέ να συμβεί αν δεν έχει βρεθεί η οπτικοποίηση της σωστής κατά περίπτωση φόρμας ούτε υπάρχει ανεξάρτητα από οτιδήποτε η αιώνια, τέλεια μορφή που μπορεί να απαντήσει στις αναζητήσεις όλων των καλλιτεχνών. Παρατηρείστε πως ο Freud υπογραμμίζει τα κύρια σχήματα στο σχέδιό του κλείνοντάς τα με μία λωρίδα γκρίζου. Αυτή η οργάνωση των γκρι απομονώνει και ξεχωρίζει τα λευκά του σώματος από το λευκό του φόντου. Ταυτόχρονα αντιλαμβανόμαστε ένα λαμπερό σώμα που κοντράρεται ακόμα περισσότερο από το σκιερό πρόσωπο. Οι κλεισμένες στο γκρι λευκές περιοχές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σαν σχήματα και σαν φωτεινές κηλίδες. Με τη ροή τους τονίζουν την νοητή γραμμή που ξεκινάει από την άκρη του λυγισμένου χεριού, διατρέχει το στέρνο και συνεχίζει στο άλλο χέρι. Η τόσο αυστηρά οριοθετημένη αντίθεση φωτός και σκιάς δημιουργεί και έναν άλλον άξονα που περνά οριζόντια το σώμα, σχεδόν παράλληλα με το ένα χέρι και συνεχίζεται στην λευκή κηλίδα του λαιμού. Έτσι η φιγούρα παρουσιάζεται να απλώνεται κατά μήκος δύο κεντρικών αξόνων που ορίζονται από τα φώτα. Ο Durer χρησιμοποιεί καθαρές γραμμικές σχέσεις και δίνει έμφαση στην αίσθηση βάθους επιλέγοντας μια διαφοροποίηση στο φως και τη σκιά που προσδιορίζει επίπεδα βάθους. Το προτεταμένο (και επιμηκυσμένο υπερβολικά) δάκτυλο δημιουργεί τον εντονότερο οριζόντιο άξονα στο έργο ενώ χρησιμοποιεί τις πτυχώσεις στο ρούχο για να δημιουργήσει ρυθμό και οπτικό ενδιαφέρον σε μια διαγώνια, ακτινωτή οργάνωση. Κοινός παρονομαστής και στα δύο σχέδια είναι η σωστή απόδοση αναλογιών και τόνων. Και τα δύο σχέδια, με διαφορετικό τρόπο παραμένουν αληθινά στην περιγραφή των αναλογιών του ανθρώπινου σώματος, στο πλάσιμο των όγκων, στην αναφορά των μαλλιών. Ωστόσο σκεφτείτε πόσο διαφορετικής τάξεως θα ήταν δίπλα τους μια ανάλογη φωτογραφία, ή ένα έγχρωμο έργο. Η γραμμή και ο τόνος είναι τα εκφραστικά μέσα του σχεδίου και παρότι τα συναντάμε σε κάθε εικόνα που βλέπουμε, το σχέδιο είναι ο τόπος που αυτά αναπτύσσονται με δύναμη και καθαρότητα. Τοποθέτηση και συνολική αντιμετώπιση του θέματος Αφού το σχέδιο είναι ένα σύνολο από επιλογές που αφορούν τα μέσα, τις τεχνικές και την μεταβίβαση της οπτικής πληροφορίας είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η πραγματικότητα δεν μεταφέρεται όπως είναι στο χαρτί. Αυτή η αυτονόητη πρόταση σημειώνει την ελευθερία να επιλέξουμε πως κινηθούμε σε ένα δυσδιάστατο χώρο χρησιμοποιώντας μόνο τόνο και γραμμή, όχι την άδεια για να κάνουμε αναλογικά και τονικά λάθη. Σ αυτήν την επιλογή αποκτά σημασία το τι θα τοποθετήσουμε και το πώς θα το τοποθετήσουμε στο χαρτί μας. Ένα συχνό πρώτο δίλλημα που αντιμετωπίζουν όλοι οι σχεδιαστές όταν ξεκινούν μία σύνθεση εκ του φυσικού είναι: τι πρέπει να βάλω στο χαρτί; Ίσως εκφράζεται παραπλήσια με τις απορίες: Είναι η θέση μου καλή; Πόσο μεγάλο πρέπει να κάνω το θέμα μου; Πρέπει να χωρέσουν όλα τα αντικείμενα; Που κόβω κάτι και τι αφήνω απέξω; Σ αυτές τις απορίες θα προσθέσω μερικές ακόμα προσπαθώντας να απαντήσω την ερώτηση με ερώτηση. Μπορώ να φανταστώ κάποιες οριζόντιες και κάθετες που να διαπερνούν τα αντικείμενα που έχω απεναντί μου; Πώς χωρίζουν το θέμα μου; Υπάρχουν νοητές ή φανερές γραμμές και σχήματα με ιδιαίτερο χαρακτήρα στο θέμα μου(πχ μια έντονη κλίση, ένα τρίγωνο σχήμα, μία έντονη τονική αντίθεση) Πως φαντάζομαι να τοποθετούνται αυτά τα δυνατά στοιχεία μες στο χαρτί μου; Υπάρχουν νοητές γραμμές που ενώνουν αντικείμενα, σκιές και σημεία μεταξύ τους και δημιουργούν συνθετικούς άξονες. Ποιοί από αυτούς τους άξονες παρουσιάζουν οπτικό ενδιαφέρον που να θέλω να τονίσω ή που πρέπει να προσέξω; Τι τονικές σχέσεις υπάρχουν; Ποια είναι μια βασική σχέση τονικής/γραμμικής αντίθεσης; Που θα ήθελα να τοποθετηθεί συνθετικά ώστε να πετύχω το δυνατότερο αποτέλεσμα;

14 Τι γίνεται με το φόντο μου;πόσο χώρο θα καταλάβει στο χαρτί μου; Πόσο θα είναι αναλογικά με το θέμα μου; Η τοποθέτηση του θέματος δεν έχει κάποιες άλλες οδηγίες από τις απαντήσεις στο δεύτερο σετ ερωτήσεων. Αυτό μπορεί να επεκτείνεται και από κάποιες συμπληρωματικές αποφάσεις αναλογικές και αντίστοιχες με τις διαφορετικές προκλήσεις της κάθε σύνθεσης ή με τα διαφορετικά ενδιαφέροντα του καλλιτέχνη. Σαν γενική παρατήρηση ας σημειωθεί ότι το κέντρο του χαρτιού είναι ένα σημείο ισορροπίας που μπορεί να κρατήσει περισσότερο βάρος από άλλα πιο περιφερειακά σημεία. Συνήθως βέβαια μια σύνθεση δεν τοποθετείται ακριβώς στο κέντρο αλλά προς το κέντρο με μια μικρή απόκλιση απο αυτό, ώστε να παρουσίαζει μία τάση πιο δυναμική από την στατική κεντρική αντιμετώπιση. Πρόκειται περισσότερο για εξάσκηση μιας οπτικής ευαισθησίας που προκύπτει από την οξυμμένη παρατηρητικότητα και εμπειρία που καθοδηγεί αυτές τις αποφάσεις. Άλλωστε η οργάνωση μιας σύνθεσης περιλαμβάνει περισσότερα του ενός στοιχεία τα οποία πρέπει να συνεργάζονται μεταξύ τους χωρίς να αναιρεί το ένα το άλλο για να δημιουργηθεί μια ευχάριστη οπτικά σύνθεση στο χαρτί. Ξεπερνώντας τον σκόπελο της υποκειμενικότητας δηλαδή του γούστου αλλά και της αφήγησης, το οπτικά ευχάριστο είναι το οπτικά ξεκάθαρο στις προθέσεις του. Επειδή η τοποθέτηση του θέματος περιλαμβάνει τις πρωταρχικες αποφάσεις για την συνθετική οργάνωση του σχεδίου πρέπει να ικανοποιεί κάποιες βασικές σχεδιαστικές συνθετικές αρχές αλλιώς στη συνέχεια εμφανίζονται προβλήματα που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί και που σχετίζονται με την ανισότιμη ανάπτυξη του θέματος στο χαρτί. Τέτοια προβλήματα προκύπτουν όταν το θέμα τοποθετείται σε ιδιαίτερα ασύμμετρο σημείο σε σχέση με τις άκρες του χαρτιού, την ισορροπία των τόνων ή τις σχέσεις των σχημάτων και όταν η σύνθεση έχει τοποθετηθεί χωρίς να έχει ληφθεί υπόψη η αναλογία του θέματος με το φόντο. Η θεωρία της χρυσής τομής ορίζει μια μαθηματική αναλογία σύμφωνα με την οποία μια διάσταση χωρίζεται με ιδιαίτερα ευχάριστο και αρμονικό τρόπο σε δύο βασικά τμήματα. Πρόκειται για την αναλογία φ=1:1,618 που έχει ανακαλυφθεί ότι έχει πολλές εφαρμογές στις αναλογίες του ανθρώπινου σώματος και στη φύση. Η διαίρεση του χαρτιού σύμφωνα μ' αυτήν δημιουργεί την χρυσή τομή, ενώ η κατασκευή ενός ορθογωνίου με λόγω πλευρών 1:1,618 δημιουργεί το χρυσό ορθογώνιο που σαν σχήμα είναι ιδιαίτερα αρμονικό. Η εντελώς πρακτική εφαρμογή αυτής της αρχής είναι πως οι έντονες γραμμές που χωρίζουν το χαρτί σε δύο σχεδόν μέρη τοποθετούνται περίπου στα 2/3 του χαρτιού. (2/3=0,666 και 1/φ=0,618). Ωστόσο, όπως κάθε οπτικός κανόνας, χρειάζεται εμπειρία για να εφαρμοστεί σωστά ή να έχει νόημα. Ένας έμπειρος σχεδιαστής αντιλαμβάνεται γρήγορα τι χρειάζεται να τοποθετήσει σε ένα τόσο καίριο σημείο. Αντίθετα υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να παγιδευτεί κάποιος από την ορθότητα ενός κανόνα και να οδηγηθεί σε συνθέσεις βαρετές γιατί ενώ χωρίζει στο 'χρυσό' σημείο δεν τοποθετεί σωστά τα υπόλοιπα στοιχεία σε σχέση μ' αυτό.ας μην ξεχνάμε ότι κάθε εικόνα την διαβάζουμε οπτικά βάσει του συνόλου των στοιχείων που μας παρουσιάζει. Το σχέδιο είναι υπόθεση συνολικής αντίληψης των οπτικών σχέσεων που οργανώνται σε μια σχεδιαστική επιφάνεια, δηλαδή σχέσεων που ορίζονται από τη γραμμή, το σχήμα, τον τόνο, την απόσταση, την αναλογία των μεγεθών και των τόνων. Λάθη που φαίνονται πταίσματα στην αρχή ενός σχεδίου όπως μια ανακρίβεια στις αναλογίες ή προβληματική τοποθέτηση αρχίζουν να παίρνουν διαστάσεις όταν το σχέδιο ολοκληρώνεται και όλα τα στοιχεία αποτυγχάνουν να συνδεθούν με οπτική συνάφεια. Επειδή το σχέδιο είναι μια διαδικασία διαδοχικής εξέλιξης η πρόσθεση και η αφαίρεση ή αναδιάταξη κάποιων στοιχείων είναι απαραίτητη, σαν ένας ελιγμός που αναγνωρίζει την αλληλεπίδραση στις γραμμές και στους τόνους. Η αλλαγή ισορροπιών που συμβαίνει όταν από την τρισδιάστατη πραγματικότητα περνάμε στο δισδιάστατο χαρτί και από το έγχρωμο συστημα αξιών στην γκάμα άσπρο-μαύρο-γκρί δεν είναι συχνά αρκετή για να μας ταρακουνήσει ότι αλλάζουμε σύστημα περιγραφής. Αυτή η αντίληψη συχνά εγκλωβίζει τον αρχάριο σχεδιαστή όσον αφορά την τοποθέτηση του έργου ή την επιλογή οπτικής γωνίας. Κάθε θέμα μπορεί να αποδοθεί τμηματικά ή να ειδωθεί από διαφορετικές πλευρές που να τονίζουν εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά του και να ανασύρουν διαφορετικούς άξονες. Τα ζητήματα λάθους ή σωστού στην τοποθέτηση είναι συζητήσεις για την ισορροπία των στοιχείων και την ανάπτυξη δυνατών σχέσεων μεταξύ τους και στην συνολική σχεδιαστική επιφάνεια. Αυτό που είναι πάντα το ζητούμενο είναι να δημιουργείται στο χαρτί ένα πλέγμα σχέσεων που να

15 έχει οπτικό ενδιαφέρον και ταυτόχρονα να ανταποκρίνεται στις σχέσεις που έχουμε απέναντί μας. Αυτή η εξάσκηση, να ανακαλύψουμε άξονες, να αντιληφθούμε τονικές διαβαθμίσεις και αναλογικές σχέσεις, να οργανώσουμε τις γραμμές στο χαρτί αντίστοιχα με τις εντάσεις που βλέπουμε στα φώτα και τις σκιές οξύνει την οπτική αντίληψη και καλλιεργεί το οπτικό λεξιλόγιο. Όλα αυτά ξεκινούν με την σωστή τοποθέτηση και τελειώνουν εντελώς άδοξα στην λάθος τοποθέτηση, ή στην αμέλεια να επιδιορθωθούν εγκαίρως κάποια προβλήματα. Εικόνες 12, 13: Jean Antoine Watteau, Καθισμένη γυναίκα, Σανγκουίν (καφεκόκκινο κερώδες μολύβι) σε χαρτί, 32Χ53,3 εκ., Εικόνα 13: Η φιγούρα έχει τοποθετηθεί έτσι ώστε το πρόσωπο να αγγίζει και να αγκιστρώνεται στο μέσον του χαρτιού, ωστόσο το κυρίως βάρος της σύνθεσης, όπως φαίνεται από τον άξονα που διαπερνά κάθετα τον κορμό βρίσκεται τοποθετημένο στο δεξιό μισό και προς το κέντρο. Πρόκειται για μια σχεδόν συμμετρική, τριγωνική σύνθεση που απλώνεται οριζόντια φτάνοντας στα όρια του χαρτιού. Η κατανομή των τονικών κηλίδων ακολουθεί σχεδόν συμμετρική λογική. Χρησιμοποιώντας την φορά γραφής και τις γραμμές που ανταποκρίνονται στις πτυχώσεις ο Watteau δημιουργεί δύο τάσεις κίνησης: Ακολουθώντας τις πτυχώσεις στα πόδια και τους σκούρους τόνους στο μπούστο από κάτω αριστερά προς το κέντρο φτάνουμε στο πρόσωπο. Μετά ακολουθώντας τις κλίσεις των χαρακτηριστικών (μάτια, χείλη) κατεβαίνουμε με το άλλο σετ καφέ κηλίδων (στο ρούχο) προς τα κάτω και ξαναμπαίνουμε με το κάτω περίγραμμα του ρούχου και την καμπύλη του γόνατου στο ρούχο ξανά στο κέντρο της φιγούρας. Αξιοσημείωτες κλίσεις, η κλίση στα γόνατα, η οριζόντια στο τέλος του ρούχου, οι γραμμές κίνησης στο κεφάλι. Το έργο έχει έναν ελαφρύ οπτικό κυματισμό που συμφωνεί με τους θερμούς τόνους του σαγκουίν, ώστε να δημιουργηθεί η εντύπωση της οικειότητας και της ηρεμίας.

16 Μορφή/Φόντο Ο διαχωρισμός σε μορφή και φόντο σημαίνει ότι σε μία δισδιάστατη επιφάνεια όπως το χαρτί αναγνωρίζουμε μία μορφή ως θέμα ενώ το υπόλοιπο της σύνθεσης γίνεται αντιληπτό σαν το χώρο που υποστηρίζει το θέμα. Αυτός ο διαφορετικής τάξης χώρος που υποστηρίζει το θέμα είναι το φόντο. Ο διαχωρισμός αυτός γίνεται αυτόματα και πάντα η περικλειόμενη μορφή είναι θέμα και η περικλείουσα φόντο. Οι πιθανές σχέσεις μορφής/φόντου χωρίζονται σε τρεις γενικές κατηγορίες: την σταθερή όπου αδιαμφισβήτητα ξεχωρίζει η μορφή πάνω στο φόντο, την αναστρέψιμη, όπου το φόντο και η μορφή ανταλλάσουν θέσεις και την διφορούμενη όπου δεν γίνεται ξεκάθαρη η σχέση. Τα προβλήματα, ή οι προκλήσεις αρχίζουν όταν τα στοιχεία που έχουμε δεν είναι ξεκάθαρα ή είναι διφορούμενα. Εικόνα 14: Στη σχέση μορφής - φόντου όταν αυτή είναι αντιστρέψιμη στηρίζονται γνωστά οπτικά τρικ. Η γιαπωνέζικη καλλιγραφία και η γιαπωνέζικη χαρακτική του 19ου αιώνα επηρρέασαν πολύ την δυτική αντίληψη για τα κενά λευκά και τη σχέση μαύρου-λευκού σ ενα σχέδιο. Το κύριο στοιχείο αυτής της σχέσης είναι πως πρόκειται πάντα για μία ισορροπία αντιθέσεων που εξαρτάται από δύο στοιχεία, για παράδειγμα τα λευκά και τα μαύρα, τα κενά και τα γεμάτα, τα σκιασμένα και τα ασκίαστα μέρη. Εικόνα 15: διφορούμενη σχέση μορφής-φόντου. Στην αρχική σύνθεση τα μαύρα και τα λευκά στοιχεία φτάνουν στις άκρες του χαρτιού. Ποιά είναι η κύρια μορφή και ποιό το φόντο; Δυσκολευόμαστε να το βρούμε. Όλα τα στοιχεία ανταγωνίζονται για να ρθουν μπροστά. Η σύνθεση δεν έχει ξεκαθαρισμένα πλάνα για το μπρος και το πίσω και έτσι αναιρεί την έννοια του βάθους. Αν μαυρίσουμε το κεντρικό λευκό (2) έχουμε μια μαύρη μορφή σε ένα λευκό φόντο, και η αίσθηση βάθους, μορφής.φόντου αποκαθιστάται. Αν μαυρίσουμε το

17 επάνω αριστερά λευκό σχήμα (3) έχουμε πάλι μια ξεκάθαρη αντίληψη από τρεις λευκές μορφές επάνω σε μαύρο φόντο. Και αυτή η λύση είναι λειτουργική. Στις μελέτες που γίνονται στα πλαίσια της εξάσκησης για το ελεύθερο σχέδιο το φόντο συχνά αντιμετωπίζεται -λανθασμένα- σαν ένα στοιχείο χωρίς σημασία. Ο ρόλος του φόντου είναι να επιτρέπει να διαφαίνονται καλύτερα τα στοιχεία της σύνθεσης, ένα υπόβαθρό πάνω στο οποίο αναδεικνύονται ή πάνω στο οποίο στηρίζονται οι αξίες στη μορφή του θέματος. Συχνά μπορεί να είναι το πεδίο όπου καθορίζεται το τέλος του οπτικού βάθους. Εικόνα 16: Franz Kline, Chief, 1950, λάδι σε καμβά 149Χ187 εκ. Το νευρώδες ύφος του Kline, με πινελιές στο μέγεθος βούρτσας που απλώνονται με φόρα στον καμβά έχει συχνά παρανοηθεί για άμεση, πηγαία χειρονομία χωρίς προηγούμενη οργάνωση. Όμως δεν ήταν αυτός ο τρόπος που δημιούργησε αυτά τα έργα. Από μία τυχαία μεγέθυνση και προβολή ενός σχεδίου του στον τοίχο αντιλήφθηκε τον αφηρημένο και δυναμικό χαρακτήρα που αποκτούσαν οι γραμμές του συγκεκριμένου σχεδίου του. Απο κει ξεκίνησε να μεγενθύνει τα σχέδιά του και να τα μεταφέρει με τεράστιες βουρτιές σε καμβά. Πρόκειται για έναν συνδυασμό προμελέτης και τυχαιότητας με σκοπό πολύ συγκεκριμένο αποτέλεσμα: την δημιουργία της εντύπωσης ενός συναισθήματος μέσα από την αφαίρεση της αναπαράστασης. Κατά μια άλλη τεχνική του ο Kline άπλωνε πινελιές σε εφημερίδες που μετά τις έκοβε για να τις ξανασυνθέσει σε πιο ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Λόγω του έντονου ασπρόμαυρου χαρακτήρα των έργων του η δουλειά του συχνά παρομοιάστηκε με την ιαπωνική καλλιγραφία. Αυτός όμως το αρνούνταν και έλεγε ότι δεν σχεδιάζει μόνο τα μαύρα σημεία στα έργα του αλλά ενδιαφέρεται το ίδιο και σχεδιάζει επίσης και τα λευκά. Το έργο του αυτό αποτελείται από ευθύγραμμα και κυκλικά στοιχεία και αναφέρεται σε ένα τρενάκι που είχε ο Kline μικρός. Συνθετικά τα σκούρα σημεία επικρατούν σαν το κύριο θέμα του έργου αλλά τα λευκά κενά έχουν αντιστοιχίες τόσο μεταξύ τους όσο και με τα μαύρα στοιχεία έτσι ώστε να υποψιαζόμαστε ότι έχουν ληφθεί υπόψιν κατά τον σχεδιασμό του έργου. Το σύνολο αποτελεί μια σχέση μεταξύ γεμάτων/μαύρων επιφανειών και λευκών ανοιγμάτων όπου η μία επιφάνεια υποστηρίζει την αρμονία της άλλης. Το μέγεθος του κυρίως θέματος και η τοποθέτησή του στο χαρτί είναι ζητήματα που σχετίζονται άμεσα με την αντιμετώπιση του φόντου. Αυτό συμβαίνει επειδή η οπτική αξία κάθε μορφής, δηλαδή το πως την αξιολογούμε και την αντιλαμβανόμαστε από τα οπτικά χαρακτηριστικά της (γραμμικές εντάσεις, σχήματα, τόνοι) εξαρτάται από την θέση της στο χαρτί (που τοποθετείται, με τι γειτονεύει), το μέγεθός της στη σύνθεση και την τελική τονική αναλογία. Η τοποθέτηση ενός θέματος και το μέγεθός του είναι μέρος μιας οργάνωσης που φτάνει μέχρι τα άκρα του χαρτιού, δηλαδή υπολογίζει στα κενά το στοιχείο του φόντου. Ένα συχνό λάθος στο ξεκίνημα της εξάσκησης στο σχέδιο είναι το φόντο να παραλείπεται εντελώς ή να προστίθεται στο τέλος με το σκεπτικό ότι το αφού το θέμα έχει τον κύριο ρόλο πρέπει να γίνεται πρώτο και μετά απλά να γεμίζει με κάτι το χαρτί. Όμως αυτό το "κάτι" επηρρεάζει το πως βλέπουμε το θέμα. Μια δυνατή αντίθεση φόντου/ θέματος δημιουργεί ένα πεδίο αντίθεσης που μπορεί να κυκλώνει και να πνίγει στην αναλογία του το θέμα. Άλλες φορές τα όρια θέματος/φόντου είναι ρευστά και οι όποιες συγχωνεύσεις, απαλά περάσματα και ασάφειες μπορούν να γίνουν ευκαιρίες, προκλήσεις ή παγίδες που καταλήγουν να

18 κρίνουν τα τελικά σχήματα στο χαρτί. Στην περίπτωση που το φόντο παραλείπεται σχεδιαστικά και το θέμα απεκονίζεται πάνω σ ενα λευκό χαρτί το κυρίως θέμα βρίσκεται σε έναν απροσδιόριστο χώρο για τον οποίο δεν έχουμε καμία πληροφορία. Η επιλογή αυτή απλοποιεί τις σχέσεις στο χαρτί και δίνει έμφαση στην οργάνωση του κυρίως θέματος. Αυτό σημαίνει προσεγμένη τοποθέτηση, ενδιαφέρον μέγεθος και συγχώνευση των κενών (συνηθέστερα λευκών αλλά ίσως και μαύρων) περιοχών ώστε να δημιουργούν εντάσεις δηλαδή οπτικούς συσχετισμούς μεταξύ τους ή με το θέμα. Από την άλλη μια τέτοια αντιμετώπιση αφαιρεί την δυνατότητα να περιληφθούν στο σχέδιο κάποιες σχέσεις γραμμών και τονικότητας που υπάρχουν αφού κάθε θέμα βρίσκεται τοποθετημένο μέσα σ εναν χώρο και έτσι το αντιλαμβανόμαστε. Η τελευταία περίπτωση έχει να κάνει με την παρατήρηση της πραγματικότητας και την σχεδιαστική αποτύπωσή της και απαιτεί μια αξιολόγηση των πραγματικών δεδομένων ώστε το θέμα να προηγείται πάντα σε σημασία και βαρύτητα. Το φόντο συχνά παραλείπεται σε σχέδια που έχουν τον χαρακτήρα σπουδής μιας μορφής, ή επικεντρώνονται στη μελέτη κάποιων γραμμικών και τονικών σχέσεων. Στο ύφος αυτό έχουμε παραδείγματα από έργα μεγάλων σχεδιαστών όπου οι μορφές τους στέκονται σε ένα άδειο χαρτί. Οι καλλιτέχνες που τα έκαναν δεν φαντάστηκαν ότι θα εκθέτονταν και θα γίνονταν αντικείμενα θαυμασμού. Η απουσία φόντου σ' αυτά τα έργα εξισορροπείται με την με την επιδέξια τοποθέτηση της κεντρικής μορφής κατά τέτοιο τρόπο ώστε να κατακτά ολόκληρη την επιφάνεια του χαρτιού ή όποιου άλλου μέσου. Συχνά θαυμάζουμε αυτά τα σχέδια και γι αυτό το λόγο: την κατανόηση ότι η σχέση μορφής-φόντου είναι σχέση αναλογίας, μεγέθους και θέσης. Όταν αυτό ενισχύεται και από την χρήση του περιγράμματος δημιουργείται και ένας τονικός 'διάλογος με το κενο χαρτί.αυτό πετυχαίνεται είτε με σπασίματα και ανοίγματα της γραμμής που παίζουν με το λευκό του φόντου, ή απορροφόντας τις επιδιορθώσεις στο περίγραμμα σαν περάσματα από την γεμάτη σχήματα και τόνο μορφή στο κενό του φόντου, είτε και με την αποφασιστική παρουσία μιας κλειστής γραμμής που ορίζει απόλυτα μια σχέση λευκής επιφάνειας και σχεδιαστικής κηλίδας (Εικ. 12). Παρότι αυτά τα σχέδια είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και πετυχημένα δεν πρέπει να δημιουργείται μία σύγχυση μεταξύ αυτών και της σπουδής για την κατάκτηση σχεδιαστικής γνώσης. Η σχέση θέματος/φόντου είναι βασική για την κατανόηση του ρόλου των περιγραμμάτων, την κατανομή των φωτεινών και σκοτεινών περιοχών και την οργάνωση των εντάσεων στο χαρτί. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι ένα σχέδιο πρέπει να 'γεμίζει' όλο το χαρτί που το περιέχει. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να το γεμίσουμε τονικά ή γραμμικά ένα σχέδιο μέχρι τα άκρα χωρίς να σκεφτούμε τι ακριβώς συμβαίνει στο θέμα που έχουμε απέναντί μας και κυριότερα στο χαρτί που το μεταφέρουμε. Σημαίνει ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη μας μια οργάνωση που να περιλαμβάνει και τα άκρα, έστω αφήνοντάς τα κενά, ή τοποθετώντας μια πιο αχνή γραμμή, αλλιώς δεν έχουμε κατανοήσει σωστά την διάσταση του χαρτιού μέσα στην οποία ζωγραφίζουμε. Για να οργανωθεί σωστά μία ζωγραφική επιφάνεια - και σε προέκταση κάθε επιφάνεια που θέλουμε να οργανώσουμε οπτικά είτε είναι τοίχος, είτε είναι χαρτί, είτε είναι δωμάτιο - πρέπει να κατανοήσουμε αναλογικά πρώτα τη σχέση στη διάσταση του περιέχοντα χώρου και της κεντρικής μορφής που υπάρχει σαν κυρίως θέμα. Στην Εικόνα 12 (το έργο του Watteau) δεν νιώθουμε ότι χρειάζεται κάτι ακόμα στο σχέδιο. Η κεντρική μορφή είναι γερά τοποθετημένη και επιπλέον η γραμμή που περικλείει την φιγούρα δεν είναι ομoiογενής σε πάχος και ένταση δημιουργώντας ένα παιχνίδι επικοινωνίας με το περίγυρό της. Στην Εικ.10 (Freud), ο Freud χρησιμοποιεί επίσης το λευκό χαρτί σαν ένα πολύ φωτεινό πάτωμα πάνω στο οποίο τοποθετεί την κεντρική φιγούρα με την βοήθεια κάποιων σκιάσεων. Αυτές ενώ ενσωματώνονται τονικά και σχηματικά στο σώμα, δημιουργούν την σύνδεση μεταξύ της μορφής και του λευκού φόντου. Ας σημειωθεί ότι το λευκό εδώ δεν είναι κενό αλλά υποννοεί τον χώρο που βρίσκεται ξαπλωμένο το σώμα. Αυτό πετυχαίνεται με την σωστή τοποθέτηση και στάση του σώματος και χρησιμοποιεί την έμφυτη λειτουργία του νου να γεμίζει τα κενά.

19 Εικόνα 17 [αριστερά]: Edgar Degas, Πορτρέτο του Manet, χαρακτικό, 12Χ17 εκ, Εικόνα 18 [δεξιά]: Καθιστή γυναίκα (Όλγα), 62.5Χ48, 1920 Στην Εικόνα 17 το σχέδιο στηρίζεται στην σχέση μορφής και φόντου για να δημιουργήσει την αίσθηση του βάθους όπως και για να ξεχωρίσει το λευκό του προσώπου. Η γράμμωση στο φόντο ακολουθεί την οριζόντια κατεύθυνση και ισορροπεί τις κάθετες που κλείνουν την φιγούρα. Η πιο έντονη διαγώνια φορά στο σακκάκι αντιστοιχίζεται στην ελαφριά κλίση του κορμού και τονίζει την στάση του σώματος. Το έργο τονικά επίσης στηρίζεται στο μεσαίο γκρι του φόντου που μεσολαβεί ανάμεσα στο μαύρο του σακκακιού και τις λευκές περιοχές. Κλεισμένο σε μαύρα και γκρι το πρόσωπο συγκεντρώνει τις μεγαλυτερες αντιθέσεις και φαίνεται το δυνατότερο λευκό στο χαρτί. Στο έργο αυτό το φόντο έχει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό των σχέσεων στην κεντρική μορφή και λειτουργεί καθαρά και υποστηρικτικά στο θέμα. Στην Εικόνα 18 το φόντο απλά υποννοείται με ελάχιστες γραμμές και τονικές διαβαθμίσεις. Η επιλογή αυτή δηλώνει πρόθεση να συμπεριληφθεί ένας χώρος και η μορφή να τοποθετηθεί έστω και μα ασάφεια (ή αντίστοιχα με ατμοσφαιρικότητα) μέσα σ αυτόν παρά να αφεθεί μόνη της πάνω στο χαρτί. Το μεγαλύτερο μέρος της καρέκλας έχει σβηστεί. Η σκιά στο πάτωμα επαναλαμβάνει την κλίση του ενός ποδιού όπως και το πόδι της καρέκλας δημιουργεί έναν ρυθμό με το άλλο. Η σκιά, η ελάχιστη τονική διαφοροποίηση γύρω από τη φιγούρα και μια αχνή γραμμή που υποδηλώνει την ένωση τοίχου και πατώματος οργανώνουν έναν ζωγραφικό χώρο που κάνει τρισδιάστατο το σχέδιο. Τα μισοσβησμένα πόδια της καρέκλας και οι μικρές τονικές σημειώσεις πλουτίζουν μια σχετικά ομοιογενή γραμμή και υποδεικνύουν ένα χώρο ατμοσφαιρικό, δηλαδή ασαφή αλλά υπαρκτό, με απαλές τονικές διαβαθμίσεις. Στο παράδειγμα αυτό τα στοιχεία του φόντου συγχωνεύονται με το θέμα και χρησιμοποιούνται με συνθετική οικονομία. Πρόκειται άλλωστε για ένα σχέδιο που στηρίζεται σε δύο μόνο στοιχεία: την μαύρη γραμμή των περιγραμμάτων στο κυρίως θέμα και το ελαφρύ γκρί των περιοχών στο φόντο. Μ αυτήν τη λογική η σκούρη σκιά λειτουργεί σα χοντρή γραμμή, ενώ οι απαλές γκρι γραμμές φλερτάρουν με την ασάφεια και εντάσσονται σα στοιχείο στο φόντο. Καθώς το φόντο υπάρχει πάντα σαν το υποστηρικτικό μέρος της σύνθεσης κάποιες φορές πρέπει να υποβαθμίζονται δυνατές σχέσεις που υπάρχουν σ αυτό, πχ έντονα σχήματα ή αντιθέσεις ώστε το ενδιαφέρον να μην μετατοπίζεται από την κυρίως σύνθεση. Συνήθως επιλέγουμε να τονίσουμε τα στοιχεία αυτά που έχουν να κάνουν με τα όρια θέματος/φόντου και στοχεύουν στην πιο δυνατή αναπαραγωγή όγκων, τον τονισμό φωτεινών κηλίδων και στην εδραίωση των στοιχείων του θέματος ως κυρίαρχα στην σύνθεση. Υπάρχει μια λεπτή ισορροπία στην επιλογη να απαλύνουμε γραμμές και τόνους στο φόντο ώστε να δημιουργείται η ψευδαίσθηση του βάθους χωρίς να καταλήξουμε να φτιάξουμε ένα βαρετό επίπεδο έργο. Οι επιλογές εξαρτούνται πάντα από το θέμα, την τοποθέτηση και την ιεράρχηση των στοιχείων.

20 Εικόνα 19α: William Kentridge, Περιστέρι (Κατάσταση VIII), ξηρή χάραξη, 42Χ39, Το φόντο καλύπτεται από ένα σύνολο γραμμών με τον ίδιο χαρακτήρα μ αυτές του κυρίου θέματος αλλά διαφορετικές σε πυκνότητα και τονικότητα. Μ αυτόν τον τρόπο η ίδια σχεδιαστική λογική καλύπτει το χαρτί και δημιουργεί ένα χώρο απαραίτητο για να δηλωθεί η κίνηση που υποννοείται στο 'περιστέρι'. Ετσι το φόντο συνεχίζει την γραμμική ροή, και χωρίς προοπτικό βάθος δημιουργεί έναν γεμάτο χώρο. Το πλέξιμο των γραμμών μεταξύ θέματος και φόντου δημιουργεί την συνολική εντύπωση ενός αναβρασμού, μιας δυναμικής κίνησης. Δοκιμαστικά πειράξαμε το φόντο της παραπάνω εικόνας. Καθώς αλλάζει η τονικότητα των πίσω γραμμών το κεντρικό θέμα απομονώνεται (Εικόνα 19β) και το συνολικό αποτέλεσμα αλλάζει και παρουσιάζεται άτονο, αποδυναμωμένο και επίπεδο. Εικόνα 19β Εικόνα 20: William Kentridge, Περιστέρι - Κατάσταση Χ /normal, ξηρή χάραξη, 30Χ40 εκ, Στην εικόνα αυτή η σχέση θέματος φόντου εξακολουθεί να είναι σημαντική αν και έχει αλλάξει χαρακτήρα από την εικ 19. Το φόντο είναι ένα υπόβαθρο από αχνές γραμμές και το θέμα αποτελείται από μιά σχεδόν συνεχόμενη γραμμή σαν μονοκονδυλιά. Η αίσθηση που έχουμε όμως δεν πλησιάζει το άνευρο αποτέλεσμα της εικο 19α. Η σχέση φόντο-θέμα είναι κάθε φορά ειδική με το θέμα και την ατμόσφαιρα ή την εντύπωση που θέλουμε να δώσουμε. Στην συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει μία αίσθηση ήρεμεης κυριαρχίας και συγκρότησης καθώς το θέμα επικρατεί ολοφάνερα αλλά αρμονικά με το φόντο.

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Νίνα Κοταμανίδου. Μεσαίωνας και Αναγέννηση

Νίνα Κοταμανίδου. Μεσαίωνας και Αναγέννηση Νίνα Κοταμανίδου Σημειώσεις στο μάθημα Ελεύθερο Σχέδιο 1. Οι σημειώσεις αυτές βασίζονται στις παραδόσεις του μαθήματος Ελεύθερο Σχέδιο 1, στο Α εξάμηνο του τμήματος ΕΑΔΣΑ στο ΤΕΙ Σερρών. Μεσαίωνας και

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης Μορφή της σύνθεσης Δομή της σύνθεσης ΟΠΤΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ Βασικό λεξιλόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3 Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία Μάθημα 3 Τα αρχιτεκτονικά σύμβολα αποτελούν μια διεθνή, συγκεκριμένη και απλή γλώσσα. Είναι προορισμένα να γίνονται κατανοητά από τον καθένα, ακόμα και από μη ειδικούς.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΜΟΝΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΠ. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ

ΑΡΜΟΝΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΠ. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ ΑΡΜΟΝΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΠ. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ α) Ειρήνη Χρυσοβαλάντη Ρουμπάνη β) Μαρία Πανακάκη «Το τοπίο είναι αντικείμενα σε διάφορες αποστάσεις, που χαρακτηρίζονται με χρώματα, σε διάφορες πλάκες, οριζόντιες,

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΚΤΗΡΙΟΥ Ή ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΕΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της διαδικασίας σχεδιασμού είναι η παρουσίαση της ανάλυσης της ιδέας σας 1. Έχετε εργαστεί στη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Χώρος και Οπτικοακουστικά Μέσα

Χώρος και Οπτικοακουστικά Μέσα Χώρος και Οπτικοακουστικά Μέσα ΘΕΩΡΙΑ [ΧΡΩΜΑ] (Τετάρτη 19/10/2016) Διδάσκων Δρ. Βασίλης Ψαρράς 3 η Διάλεξη [AVA340] 3 ο εξάμηνο (2016) Όλες οι διαλέξεις αποθηκεύονται στην πλατφόρµα opencourses.ionio.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική

Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική... Σε αυτό το κεφάλαιο: 6.1 Ζωγραφική 6.2 Απλά ζωγράφισε 6.3 Χρώμα, σκιά και μέγεθος 6.4 Παράδειγμα... «Ζωγραφίζω πράγματα που σκέφτομαι, όχι πράγματα που βλέπω!» (Πικάσο) 6.1 Ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Ας μετονομάσουμε τη γάτα που εμφανίζεται μόλις ανοίγουμε το Scratch. Επιλέγουμε το εικονίδιο Μορφή1 που βρίσκεται στη λίστα αντικειμένων.

Ας μετονομάσουμε τη γάτα που εμφανίζεται μόλις ανοίγουμε το Scratch. Επιλέγουμε το εικονίδιο Μορφή1 που βρίσκεται στη λίστα αντικειμένων. Σχεδιάζοντας αντικείμενα Εισαγωγή στο περιβάλλον των αντικειμένων Όπως συζητήσαμε και στο προηγούμενο κεφάλαιο, τα αντικείμενα στο Scratch αποτελούν τους πρωταγωνιστές των έργων μας. Το πρώτο βήμα κατά

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά

Γενικά χαρακτηριστικά ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ Γενικά χαρακτηριστικά Μικρές πινελιές που δημιουργούν παχύ στρώμα μπογιάς αποτυπώνοντας λεπτομερές. Χρήση των βασικών χρωμάτων, σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος. Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ Advertising Layout: Το «περίγραμμα» στην έντυπη διαφήμιση Παρουσίαση: Μάνος Περακάκης Βιβλιογραφία: Διαφήμιση, Γιώργος Χ. Ζώτος Το «περίγραµµα» (Layout) Αποτελεί έκφραση της έντυπης

Διαβάστε περισσότερα

Διαγράμματα. Νίκος Σκουλίδης, Σημειώσεις Φυσικής Α` Γυμνασίου, , Διαγράμματα_1_0.docx

Διαγράμματα. Νίκος Σκουλίδης, Σημειώσεις Φυσικής Α` Γυμνασίου, , Διαγράμματα_1_0.docx Διαγράμματα Στα περισσότερα από τα Φύλλα Εργασίας που εργαστήκατε και συμπληρώσατε, είχατε να σχεδιάσετε και ένα διάγραμμα. Ίσως ήταν η πρώτη φορά που ασχοληθήκατε με αυτό το αντικείμενο και να σας φάνηκε

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας

Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας Διδάσκων: Αναγνωστόπουλος Χρήστος Κώδικες μετρήσεων αντικειμένων σε εικόνα Χρωματικά μοντέλα: Munsell, HSB/HSV, CIE-LAB Κώδικες μετρήσεων αντικειμένων σε εικόνες Η βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Εκτελώντας το πρόγραμμα παίρνουμε ένα παράθυρο εργασίας Γεωμετρικών εφαρμογών. Τα βασικά κουμπιά και τα μενού έχουν την παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Χαρτογραφικής σχεδίασης και σύνθεσης

Αρχές Χαρτογραφικής σχεδίασης και σύνθεσης Αρχές Χαρτογραφικής σχεδίασης και σύνθεσης Εισαγωγή στη Χαρτογραφία Χαλκιάς Χρίστος Χαροκόπειο Παν., Τμήμα Γεωγραφίας Χαρτογραφική σχεδίαση Διαδικασία σχεδίασης Δημιουργική σχεδίαση Οπτικές φόρμες Ανάθεση

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του.

Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του. Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του. σημειώσεις για το μάθημα Εικαστική Σύνθεση 2, του τμήματος ΕΑΔΣΑ στο ΤΕΙ Σερρών. Οι αναφορές στα μοτίβα είναι βασισμένες επάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα O προγραμματισμός αποτελεί ένα τρόπο επίλυσης προβλημάτων κατά τον οποίο συνθέτουμε μια ακολουθία εντολών με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Ας ξεκινήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΤΗΣ ΓΗΪΝΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ. 22/5/2006 Λύσανδρος Τσούλος Χαρτογραφία Ι 1

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΤΗΣ ΓΗΪΝΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ. 22/5/2006 Λύσανδρος Τσούλος Χαρτογραφία Ι 1 ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΤΗΣ ΓΗΪΝΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ 22/5/2006 Λύσανδρος Τσούλος Χαρτογραφία Ι 1 Τοποθέτηση του προβλήµατος Η γήϊνη επιφάνεια [ανάγλυφο] αποτελεί ένα ορατό, φυσικό, συνεχές φαινόµενο, το οποίο εµπίπτει

Διαβάστε περισσότερα

Σταυρούλα Πατσιομίτου

Σταυρούλα Πατσιομίτου Αριστοτέλους Μεταφυσικά 1078 α 30 Σταυρούλα Πατσιομίτου spatsiomitou@sch.gr Σ υνδέονται τα Μαθηματικά με την Αισθητική, με την Τέχνη, με την Τεχνολογία. Πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε την Ιστορία τους;

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Γνωριμία, συζήτηση Περιγραφή του μαθήματος, στόχοι Παρουσίαση σχεδίων διαφόρων μορφών φωτογραφίες -3 Διαγνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Μάθημα: ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ (358) Ημερομηνία: Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010 Ώρα εξέτασης: 11.00

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Σχεδίαση με τη χρήση Η/Υ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Διαδικασία κατασκευής ορθογωνίου με χρήση προοπτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιότητες Χρωμάτων. 1 ο ΕΠΑ.Λ. Ιλίου / 5 ο ΣΕΚ Γ Αθήνας

Ιδιότητες Χρωμάτων. 1 ο ΕΠΑ.Λ. Ιλίου / 5 ο ΣΕΚ Γ Αθήνας Ιδιότητες Χρωμάτων Στοιχεία Σύνθεσης 1 ο ΕΠΑ.Λ. Ιλίου / 5 ο ΣΕΚ Γ Αθήνας Χατζηγιαννάκη Βασιλική Ιδιότητες Χρωμάτων Κόκκινο Μπλε Κίτρινο Πράσινο Γκρι Μαύρο Άσπρο Κόκκινο Απαλό κόκκινο δείχνει χαρά, σεξουαλικότητα,

Διαβάστε περισσότερα

H παραγωγή μιας έκθεσης ΙΙ. Σήμανση και φωτισμός

H παραγωγή μιας έκθεσης ΙΙ. Σήμανση και φωτισμός H παραγωγή μιας έκθεσης ΙΙ Σήμανση και φωτισμός Σήμανση Βρίσκοντας τον δρόμο μας: Πρόσβαση (διανοητική και φυσική) σε μουσεία και εκθεσιακούς χώρους Σκοποί, χαρακτηριστικά της σήμανσης Ύφος και ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία γραμμάτων-συλλαβών

Διδασκαλία γραμμάτων-συλλαβών Διδασκαλία γραμμάτων-συλλαβών Ο μαθητής αξιοποιεί τον Η/Υ και ακούει κάθε φορά την εκφώνηση της άσκησης αλλά και την εργασία που έχει να κάνει. Μπορεί να διακρίνει ακουστικά και οπτικά την πρώτη συλλαβή-γράμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Ulrich Rückriem Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισµού Eκπαιδευτικό Πρόγραµµα για Μαθητές ηµοτικού Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες & Υλικό για τα Μαθηματικά του Δημοτικού

Δραστηριότητες & Υλικό για τα Μαθηματικά του Δημοτικού Δραστηριότητες & Υλικό για τα Μαθηματικά του Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης kliapis@sch.gr 1 Ο Ρόλος του εκπαιδευτικού Αξιολογεί την αρχική μαθηματική κατάσταση κάθε παιδιού, ομαδοποιεί τα παιδιά σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση

Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Β Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 5 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Μάθηµα: «Σχεδιασµός Ετοίµων Ενδυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΣ. Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει

ΤΟ ΦΩΣ. Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει ΤΟ ΦΩΣ Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει Μπορεί να κολακέψει ένα αντικείμενο, τονίζοντας κάποια θετικά χαρακτηριστικά ή να υποβαθμίσει τα λιγότερο ελκυστικά Η τηλεόραση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΟΜΑΔΕΣ & ΥΛΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΟΜΑΔΕΣ & ΥΛΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΟΜΑΔΕΣ & ΥΛΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ - ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΓΕΜΙΣΜΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΦΙΓΟΥΡΑ Γεωμετρικά- οργανικά (πχ zentangles) Κορνίζα πλαίσιο ΥΦΗ, ΧΡΩΜΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Το σκηνικό μας είναι πλέον έτοιμο για εισάγουμε τα υπόλοιπα αντικείμενα του έργου μας.

Το σκηνικό μας είναι πλέον έτοιμο για εισάγουμε τα υπόλοιπα αντικείμενα του έργου μας. Εισαγωγή έτοιμου σκηνικού Όπως είδαμε και στο προηγούμενο κεφάλαιο, το Scratch παρέχει επίσης μία πληθώρα από έτοιμα σκηνικά. Για να εισάγουμε ένα έτοιμο σκηνικό, πηγαίνουμε στην καρτέλα Υπόβαθρα του σκηνικού

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 11 ο, Τμήμα Α. Γεωμετρία

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 11 ο, Τμήμα Α. Γεωμετρία Μαθηματικά: ριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 11 ο, Τμήμα Γεωμετρία Η γεωμετρία σε σχέση με την άλγεβρα ή την αριθμητική έχει την εξής ιδιαιτερότητα: πρέπει να είμαστε πολύ ακριβείς στην περιγραφή μας (σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΑΒΟΥ ΩΣ ΤΡΟΠΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΣΧΕΔΙΟΥ Ή ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΕ ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΜΕΓΑΛΥΕΤΡΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΑΒΟΥ ΩΣ ΤΡΟΠΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΣΧΕΔΙΟΥ Ή ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΕ ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΜΕΓΑΛΥΕΤΡΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΘΕΜΑ: Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΑΒΟΥ ΩΣ ΤΡΟΠΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΣΧΕΔΙΟΥ Ή ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΕ ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΜΕΓΑΛΥΕΤΡΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΕΣ & ΥΛΙΚΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ (Γ ΕΞΑΜ.) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Ν. ΣΑΛΑΜΟΥΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μέθοδος του κανάβου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Κίνηση και γεωμετρικά σχήματα

Κεφάλαιο 1: Κίνηση και γεωμετρικά σχήματα Ασκήσεις της Ενότητας 2 : Ζωγραφίζοντας με το ΒΥΟΒ -1- α. Η χρήση της πένας Κεφάλαιο 1: Κίνηση και γεωμετρικά σχήματα Υπάρχουν εντολές που μας επιτρέπουν να επιλέξουμε το χρώμα της πένας, καθώς και το

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Σχεδίαση µε ελεύθερο χέρι (Σκαρίφηµα)

1.3 Σχεδίαση µε ελεύθερο χέρι (Σκαρίφηµα) 20 1.3 Σχεδίαση µε ελεύθερο χέρι (Σκαρίφηµα) 1.3.1 Ορισµός- Είδη - Χρήση Σκαρίφηµα καλείται η εικόνα ενός αντικειµένου ή εξαρτήµατος που µεταφέρεται σε χαρτί µε ελεύθερο χέρι (χωρίς όργανα σχεδίασης ή

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Σχεδίαση με τη χρήση Η/Υ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Σκιές αντικειμένων (cast shadows): Ορισμός: πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Συνθεση πινακίδας παρουσίασης συνθετικά και γεωμετρικά στοιχεία Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγήτρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π. Εικονογραφηση

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΣΧΕΔΙΟ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής Σεπτέμβριος 2012 Η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Πατώντας την επιλογή αυτή, ανοίγει ένα παράθυρο που έχει την ίδια μορφή με αυτό που εμφανίζεται όταν δημιουργούμε μία μεταβλητή.

Πατώντας την επιλογή αυτή, ανοίγει ένα παράθυρο που έχει την ίδια μορφή με αυτό που εμφανίζεται όταν δημιουργούμε μία μεταβλητή. Λίστες Τι είναι οι λίστες; Πολλές φορές στην καθημερινή μας ζωή, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, χρησιμοποιούμε λίστες. Τέτοια παραδείγματα είναι η λίστα του super market η οποία είναι ένας κατάλογος αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ομάδα Εικαστικής Αγωγής 2014 Σκιαγραφώντας το σχολείο/τη γειτονιά μου Τάξεις: Γ Στ Περιγραφή ενότητας: Οι μαθητές/τριες καταγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες Μαρία Καραβελάκη Αναλύτρια Εκπαιδευτικών Συστημάτων ΙΝΤΕ*LEARN Τεχνολογίες Αιχμής στην Εκπαιδευτική Πράξη, 4

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Ψηφιδωτό. Ομάδα: V tessum Καλλιτέχνες

1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Ψηφιδωτό. Ομάδα: V tessum Καλλιτέχνες 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Ψηφιδωτό Ομάδα: V tessum Καλλιτέχνες Τεχνικές σχεδίασης Υπάρχουν πολλές και διάφορες τεχνικές για να φτιάξει κανείς ένα ψηφιδωτό. Η

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική Αγωγή

Μουσικοκινητική Αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Τι είναι η Μουσικοκινητική Αγωγή Αρχές της Μουσικοκινητικής Αγωγής (Carl Orff) Παιδαγωγικές βάσεις της Μουσικοκινητικής Αγωγής Ποιοι οι στόχοι της Μουσικοκινητικής Αγωγής Αυτοσχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης 1. MΕΘΟΔΟΣ Ο όρος μέθοδος, έτσι όπως χρησιμοποιείται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, έχει ποικίλες σημασίες. Διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α τάξης Γυμνασίου 1 Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Γενικοί Στόχοι Ειδικοί Στόχοι Α. ΣΤΟΧΟΙ Β. ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ/ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ και Γ. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δ. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην ανάπτυξη της έννοιας του αριθμού στην προσχολική ηλικία

Εισαγωγή στην ανάπτυξη της έννοιας του αριθμού στην προσχολική ηλικία Παιδαγωγικό Τµήµα Νηπιαγωγών Εισαγωγή στην ανάπτυξη της έννοιας του αριθμού στην προσχολική ηλικία Ενότητα 1: Εισαγωγή Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών ένα απλό πρόβλημα Η οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Τροποποίηση συνδυασμών κίνησης

Τροποποίηση συνδυασμών κίνησης Τροποποίηση συνδυασμών κίνησης Σε αυτήν την πρακτική εξάσκηση, θα τροποποιήσετε τους συνδυασμούς που έχουν εφαρμοστεί στην παρουσίαση της εταιρείας σας. Βήμα 1: Αλλαγή του εφέ για το κείμενο του τίτλου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα Κεφάλαιο 7. 7.1 ομές εδομένων για Γραφικά Υπολογιστών. Οι δομές δεδομένων αποτελούν αντικείμενο της επιστήμης υπολογιστών. Κατά συνέπεια πρέπει να γνωρίζουμε πώς οργανώνονται τα γεωμετρικά δεδομένα, προκειμένου

Διαβάστε περισσότερα

7.Α.1 Παρουσιάσεις. 7.Α.2 Περιγραφή περιεχομένων της εφαρμογής

7.Α.1 Παρουσιάσεις. 7.Α.2 Περιγραφή περιεχομένων της εφαρμογής Μάθημα 7ο Πολυμέσα 7.Α.1 Παρουσιάσεις Οι παρουσιάσεις είναι μια εφαρμογή που χρησιμεύει στην παρουσίαση των εργασιών μας. Αποτελούν μια συνοπτική μορφή των εργασιών μας. Μέσω δημιουργίας διαφανειών, μορφοποιήσεων

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση

710 -Μάθηση - Απόδοση 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 6η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Παρατήρηση Αξιολόγηση & Διάγνωση Η διάλεξη αυτή περιλαμβάνει: Διαδικασία της παρατήρησης & της αξιολόγησης Στόχοι και περιεχόμενο παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν;

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; TFT TV Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; Η ετυμολογία του όρου TFT (Thin Film Transistor ή τρανζίστορ λεπτού φιλμ) μας παραπέμπει στο δομικό στοιχείο ελέγχου της οθόνης, που είναι το τρανζίστορ. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ 17 Σεπτεμβρίου 2014 ΘΕΜΑ: Σύνθεση με τρία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επανάληψη

Εισαγωγή στην επανάληψη Εισαγωγή στην επανάληψη Στο κεφάλαιο αυτό ήρθε η ώρα να μελετήσουμε την επανάληψη στον προγραμματισμό λίγο πιο διεξοδικά! Έχετε ήδη χρησιμοποιήσει, χωρίς πολλές επεξηγήσεις, σε προηγούμενα κεφάλαια τις

Διαβάστε περισσότερα

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός Γεωμετρική Οπτική Φύση του φωτός Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: ΚΥΜΑΤΙΚΗ Βασική ιδέα Το φως είναι μια Η/Μ διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο Βασική Εξίσωση Φαινόμενα που εξηγεί καλύτερα (κύμα) μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Β Γραφικές παραστάσεις - Πρώτο γράφημα Σχεδιάζοντας το μήκος της σανίδας συναρτήσει των φάσεων της σελήνης μπορείτε να δείτε αν υπάρχει κάποιος συσχετισμός μεταξύ των μεγεθών. Ο συνήθης τρόπος γραφικής

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62

AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62 AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62 Ο ΑΚΤΟ με 40 και πλέον χρόνια δραστηριότητας στον χώρο των Εφαρμοσμένων και Καλών Τεχνών και η DESIGNEMBASSADOR.COM UG, που εξειδικεύεται στον σχεδιασμό φεστιβάλ,

Διαβάστε περισσότερα