Ελεύθερο Σχέδιο 1. Τι περιλαμβάνει ο όρος σχέδιο;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ελεύθερο Σχέδιο 1. Τι περιλαμβάνει ο όρος σχέδιο;"

Transcript

1 Νίνα Κοταμανίδου Σημειώσεις στο μάθημα Ελεύθερο Σχέδιο 1. Οι σημειώσεις αυτές βασίζονται στις παραδόσεις του μαθήματος Ελεύθερο Σχέδιο 1, στο Α εξάμηνο του τμήματος ΕΑΔΣΑ στο ΤΕΙ Σερρών. Τι περιλαμβάνει ο όρος σχέδιο; 'Οταν μιλάμε για σχέδιο αναφερόμαστε στην χρήση της γραμμής για να κατασκευαστεί μια εικόνα. Αυτός ο ορισμός περιλαμβάνει κάθε είδους σχεδίαση: το γραμμικό και το βιομηχανικό σχέδιο ενός αντικειμένου ή μια σχηματική παράσταση, όπως ένα σχεδιάγραμμα. Το σχέδιο ενός αντικειμένου ή μια σχηματική παράσταση, όπως ένα σχεδιάγραμμα. Το ελεύθερο σχέδιο διαφοροποιείται από αυτές τις κατηγορίες γιατί ενώ στις παραπάνω περιπτώσεις υπάρχει πάντα μία πρακτική εφαρμογή, το καλλιτεχνικό σχέδιο υπάρχει αφ' εαυτού του: είναι ένας αυτοσκοπός του δημιουργού του και οι πληροφορίες που διαχειρίζεται είναι οπτικές αξίες. Η κατανόηση της δυναμικής ενός ρεπερτορίου με οπτικές αξίες πετυχαίνεται με την άσκηση στο ελεύθερο σχέδιο και μας βοηθάει στην σωστότερη σχεδίαση κάθε εφαρμοσμένης πρακτικής. Γνωρίζουμε τον κόσμο βασισμένοι σε μεγάλο μέρος σε αυτό που βλέπουμε. Η οπτική σκέψη είναι έμφυτη και αυθόρμητη σαν λειτουργία στον άνθρωπο. Χαρακτηριστικά της είναι η αμεσότητα και η ταχύτητα μεταφοράς πληροφοριών σε σχέση για παράδειγμα με τον λόγο. Σκεφτείτε πόσα μαθαίνουμε κοιτάζοντας με μια ματιά μια εικόνα και πόση ώρα θα μας έπαιρνε να περιγράψουμε προφορικά το τι βλέπουμε. Ωστόσο η μετάβαση από αυτό που βλέπουμε σ αυτό που σχεδιάζουμε είναι μια διαδικασία πολύπλοκη γιατί μεσολαβούν φυσιολογικοί, ψυχολογικοί και πολιτισμικοί παράγοντες. Με την παραπάνω έννοια το ελεύθερο σχέδιο έχει την εξής πρακτική εφαρμογή: ανακαλύπτει, προσδιορίζει και διαμορφώνει ένα οπτικό λεξιλόγιο αποκρυπτογραφόντας τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε οπτικά τον κόσμο. Το καλλιτεχνικό σχέδιο σαν αποτέλεσμα είναι αρκετά πολύμορφο. Μπορεί να είναι ασπρόμαυρο ή να βασίζεται στις τονικές αποχρώσεις ενός χρώματος (να είναι μονοχρωματικό) να έχει απαλούς τόνους ή έντονα κοντράστ, να είναι γεμάτο γραμμές ή να έχει ελάχιστες, να χρησιμοποιεί στην κυρίως επιφάνειά του ένα ή δύο χρώματα. Επίσης μπορεί εξίσου να είναι μια σημείωση για μετέπειτα έργο ή να είναι το τελικό αποτέλεσμα. Συνηθισμένα μέσα σχεδίου είναι το μολύβι και το κάρβουνο σε χαρτί, η σινική μελάνη, οι μαρκαδόροι, το στυλό, η κιμωλία και τα χρωματιστά μολύβια. Παλαιότερα ο ρόλος του σχεδίου ήταν περισσότερο υποστηρικτικός στην καλλιτεχνική δημιουργία ενώ σήμερα υπάρχει μια άνθηση στο σχέδιο σαν καλλιτεχνική πρακτική, λόγω της ευκολίας και της οικονομίας στη χρήση των υλικών του αλλά και της ευγλωττίας του στο χειρισμό συμβόλων. Παρόλα αυτά υπάρχει μία ρευστότητα στον διαχωρισμό σχεδίου και ζωγραφικής που οφείλεται στην πολυμορφία των τεχνικών και στην διπλή προσωπικότητα κάποιων υλικών όπως τα χρωματιστά παστέλ και μολύβια.

2 Μεσαίωνας Σαν τεχνική το σχέδιο είναι η αρχαιότερη γνωστή μέθοδος οπτικής αποτύπωσης του κόσμου. Η ανάγκη του ανθρώπου να σημειώσει τον κόσμο του σχεδιάζοντας ξεκινάει από τα προΐστορικά χρόνια. Η αιγυπτιακή τέχνη και τα αρχαιολληνικά αγγεία είναι δείγματα πρώιμης σχεδίασης και το κάθε οπτικό σύστημα που εκφράζουν έχει τις ιδιαίτερες επιλογές του. Μέχρι την εφεύρεση του χαρτιού το 1100 μχ τα σχέδια γίνονταν σε περγαμηνές, σε επεξεργασμένα δέρματα ζώων ή και σε πλάκες επιστρωμένες με κερί που χρησιμοποιούνταν πολλές φορές. Το σχέδιο γνώρισε άνθηση στον μεσαίωνα μέσα στα μοναστήρια που ήταν κέντρα γνώσης. Τα σχέδια αναμειγνύονταν απρόσκοπτα με τα κείμενα και καθώς βασίζονταν σε συμβολισμούς μπορούσαν να μεταφέρουν έναν πλούτο πληροφοριών σε συντομία. Ήταν επίσης η καλύτερη επιλογή για την κατασκευή διαγραμμάτων και επιστημονικών εικονογραφήσεων και μέσα από την πολυμορφία της χρήσης τους "φανερώνουν και το βάθος, την πολυπλοκότητα και το εύρος των επιδιώξεων της μεσαιωνικής γνώσης" Εικόνα 1: Από το Book of Maccabees Ι Saint Gall, Switzerland, δεύτερο μισό του 9ου-αρχή 10ου αι., Universiteitsbibliotheek, Leiden, Cod. Perizoni F.17 Το χειρόγραφο αυτό είναι από τα λίγα που ασχολούνται τόσο μεστά με αναπαράσταση σκηνών μάχης σε κάθε μία από τις 30 σελίδες του. Το κείμενο αναφέρεται στις μάχες της οικογένειας των Μακκαβέων για να απελαυθερώσουν την Ιουδαία από τους βασιλείς της Ελληνιστικής εποχής. Η συγκεκριμένη μάχη αναπαριστά το ένα στράτευμα να νικά και να κυνηγά το άλλο. Με μια ματιά και μόνο,κοιτάζοντας τη φορά των γραμμών καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει. Πηγή:http://blog.metmuseum.org/penandparchment/exhibition-images/cat050ar1_49a/ Από την έκθεση Πένα και Περγαμηνή: Το σχέδιο στο Μεσαίωνα, MET Μuseum, NY, Αύγουστος Τα μεσαιωνικά αρχεία που αποτελούν πηγές πληροφοριών για το σχέδιο είναι σκίτσα σε περγαμηνές, τα πρότυπα βιβλία και ατελείωτα χειρόγραφα. Τα πρώτα αποδεικνύουν ότι οι καλλιτέχνες εξασκούσαν συνεχώς την δεξιοτεχνία τους σχεδιάζοντας μοτίβα, συνθέσεις και

3 σχολιάζοντας μνημεία και τον έξω κοσμο για δική τους χρήση. Τα δεύτερα ήταν "αποθήκες με εικόνες" που πρόσφεραν στους καλλιτέχνες παραδείγματα για την διακόσμηση των χειρογράφων με μοτίβα, γράμματα και φιγούρες. Στην τρίτη περίπτωση, αν και απογοητευτικά για τους πατρώνες που τα παράγγελναν, τα μισοτελειωμένα χειρόγραφα προσφέρουν μια κατατοπιστική ματιά για την οργάνωση της καλλιτεχνικής διαδικασίας, συχνά από το αχνό πρώτο σχεδίασμα στο τελειωμένο έργο. Η συμβολική χρήση του σχεδίου στο μεσαίωνα έδωσε δύναμη και πνοή σε απλοΐκές και επίπεδες μορφές καθώς δεν υπήρχε προοπτική απόδοση όγκου. Η ανάγκη να εκφραστεί το συναίσθημα απελευθέρωσε το χρώμα και τη γραμμή από την πιστή αναπαράσταση του κόσμου. Έντονα χρώματα και καθαρές γραμμές οργανώνονταν με την οπτική λογική των διαγραμμάτων ώστε η επικοινωνία να είναι άμεση και δυνατή. Η μεσαιωνική εικόνα μπορεί να περιέχει πολύπλοκα μοτίβα, γεωμετρικά σχήματα και μορφές σε γενικεύσεις (άνθρωπος σαν τυπολογία και όχι σαν άτομο, φυτό ενός είδους και όχι το συγκεκριμένο φυτό). Αυτά τα στοιχεία λειτουργούσαν περισσότερο σαν σύμβολα για αυτό που εικόνιζαν ή την ιστορία που διηγούνταν παρά σαν αντανάκλαση του πραγματικού κόσμου. Η ακρίβεια της γραμμής, η επιμονή στην απλή γράμμωση, και η συμβολιστική δύναμη έχουν δώσει στα μεσαιωνικά σχέδια μια οπτική πλοκή πιο εσωστρεφή και μυστηριακή που έρχεται σε αντίθεση με την εξωστρέφεια του πνεύματος που κατέκλυσε την Ευρώπη στην Αναγέννηση. Εικόνα 2: Διάγραμμα με ζωοδιακά σύμβολα, Opicinus de Canistris, , Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Η περγαμηνή αυτή είναι ιδιαίτερα πολυσύνθετη καθώς συνθέτει ένα μεγάλο ποσό πληροφοριών. Μεταξύ είκοσι διαφορετικών θεμάτων αναφέρεται στο ζωοδιακό κύκλο, τους προφήτες, τέσσερα μαναστηριακά τάγματα, μήνες,μέρες, την γενειολογία της Μαρίας, έναν χάρτη του κόσμου, τους Ευαγγελιστές, τους Απόστολους. Ο Opicinus δημιούργησε σκόπιμα κάτι τόσο πολύπλοκο που να χρειάζεται βαθιά σκέψη και επεξήγηση. Για να το πετύχει χρησιμοποίησε την τεχνική των μεσαιωνικών διαγραμμάτων με σκοπό να αναζητήσει συνδέσεις ανάμεσα στο υπερκοσμικό, το γήινο και το σαρκικό στοιχείο. Ο τρόπος που συνθέτει το κείμενο, τις φιγούρες και τα γεωμετρικά σχήματα είναι ιδιαίτερα πλούσιος, γεμάτος εκλέπτυνση και κίνηση. Ο δυναμισμός της εικόνας αυτής βρίσκεται στην πύκνωση και στην αραίωση των γραμμών και της γραφής. Μ αυτό τον τρόπο δημιουργούνται ευχάριστα ανοίγματα και κατευθυντήριες τασεις μέσα στην πλοκή που καθοδηγούν το μάτι στην σχεδιασμένη επιφάνεια.

4 Η αναγέννηση Το σχέδιο όπως το ξέρουμε ξεκινάει από την Αναγέννηση. Το ανανεωμένο ενδιαφέρον συνδέεται με την πρακτική ευκολία της μεγαλύτερης διαθεσιμότητας του χαρτιού αλλά και με καινοτομίες στη σκέψη που άλλαξαν τον τρόπο της σχεδιαστικής αντίληψης. Το σχέδιο άρχισε να θεωρείται η βάση για κάθε εικαστική εργασία. Όλοι οι σπουδαστές εκπαιδεύονταν στο σχέδιο πριν συνεχίσουν με την ζωγραφική, την γλυπτική ή την αρχιτεκτονική. Μια σημαντική αλλαγή ήταν η ανακάλυψη της προοπτικής σαν μέθοδο περιγραφής του χώρου. Η αναπαράσταση της ανθρώπινης μορφής άρχισε να γίνεται ολοένα πιο ρεαλιστική και πιο συγκεκριμένη και οι όγκοι άρχισαν να πλάθονται με την χρήση της σκίασης. Με εργαλείο το σχέδιο ξεκίνησε η σπουδή της φύσης και του περιβάλοντα κόσμο (ο κόσμος όπως τον βλέπω) καλλιεργώντας την ανάγκη για γνώση που εμφανίστηκε με ένταση κατά την Αναγέννηση. Τα μεγάλα σε κλίμακα έργα που εκτελέστηκαν κατά την Αναγέννηση ήταν ένας άλλος λόγος βελτίωσης των σχεδιαστικών δεξιοτήτων. Τέτοια έργα απαιτούσαν προσεκτική και μελετημένη προεργασία. Γι αυτό και άρχισαν να βασίζονται σε σχέδια που γίνονταν σαν σχετικές μελέτες, είτε όλου του έργου αλλά και μεμονωμένων λεπτομερειών. Εικόνα 3: Michelangelo Buonarroti, Σπουδή για την μάχη της Cascina, μαύρη κιμωλία σε χαρτί,40χ26 εκ, Ο Michelangelo Buonarroti ήταν απο τους μεγαλύτερους σχεδιαστές της Αναγέννησης. Η φήμη και η δεξιοτεχνία του έχουν κατά πολυ ξεπεράσει τα όρια της εποχής του. Τα σχέδια του, που διακρίνονται για τον δυναμισμό τους, ώθησαν την σχεδιαστική κατανόηση της ανθρώπινης μορφής. Στην Εικ.4, το πλάσιμο των όγκων αναδεικνύει την γνώση για το μυικό σύστημα και την κατανόηση της προοπτικής στην τοποθέτηση της φιγούρας. Ενώ πρόκειται για σπουδή παρατηρούμε μια οργάνωση σ' όλο το χαρτί. Η φιγούρα είναι τοποθετημένη πάνω στην δεξιά διαγώνιο και το χέρι που έχει επιπρόσθετα σχεδιαστεί υπογραμμίζει την κατεύθυνση της κίνησης του σχεδίου στο χαρτί.

5 Στην Αναγέννηση τα υλικά σχεδίασης εμπλουτίστηκαν σε σχέση με τον Μεσαίωνα. Εκτός από την πένα και το μελάνι άρχισαν να χρησιμοποιούνται και πιο μαλακά υλικά, όπως η μαύρη και η κόκκινη κιμωλία και το κάρβουνο τα οποία επέτρεπαν την κατασκευή μεγαλύτερων έργων και την ανάπτυξη νέων τεχνικών (σφουμάτο, κιαροσκούρο) για την απόδοση του όγκου, της υφής και του βάθους. Εικόνα 4: Leonardo da Vinci, Η παρθένος, o Ιησούς, η Aγία Άννα και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, μαύρη κιμωλία σε χρωματιστό χαρτί, 100Χ160 εκ., O da Vinci ήταν μια πολυδιάστατη προσωπικότητα, ο πιο αντιπροσωπευτικός άνθρωπος του ερευνητικού πνεύματος της εποχής του. Λένε για αυτόν ότι ήταν ίσως η πιο πολύπλευρη διάνοια που γνωρίζουμε, με έργο που απλώνεται σε πολλούς τομείς της επιστήμης. Από άποψη αναγνωρισιμότητας των έργων του είναι και ο διασημότερος ζωγράφος κάθε εποχής. Παρόλα αυτά λίγα ολοκληρωμένα έργα του έχουν σωθεί. Το σχέδιο αυτό δεν είναι γνωστό αν μεταφέρθηκε ποτέ σε χρώμα καθώς πολλά έργα του Leonardo έχουν καταστραφεί εξαιτίας της συνήθειάς του να πειραματίζεται - συχνά με καταστροφικά αποτελέσματα - με διαφορετικές τεχνικές μίξης χρωμάτων. Στο έργο αυτό εφαρμόζει την δικής του επινόησης τεχνική του "σφουμάτο" που έκτοτε έχει καθιερωθεί σαν λύση για το απαλό πλάσιμο όγκων. Ο ίδιος ο Leonardo περιέγραφε αυτήν την τεχνική "χωρίς γραμμές ή όρια, σαν καπνός ή έξω από το σημείο εστίασης". Στο σφουμάτο τα τονικά επίπεδα εξομαλύνονται με απαλές τονικές διαβαθμίσεις και τα περιγράμματα παραλείπονται, αφήνοντας κάποια στοιχεία να συμπληρωθούν στην φαντασία μας. Τα απαλά περάσματα και η ασάφεια στα περιγράμματα, κάνουν τα αντικείμενα να χάνονται μέσα στη σκιά, και δημιουργούν έργα με μυστηριακή ατμόσφαιρα που στοχεύουν στο συναίσθημα. Με την ίδια τεχνική έχει σχεδιαστεί και το περιβόητο - μυστηριώδες χαμόγελο της Τζοκόντα. Τα άκρα των χειλιών της σβήνονται μέσα στις σκιές του προσώπου της και οι τόνοι των χειλιών έχουν ισότιμες χρωματικές χροιές με αποτέλεσμα τα όρια των χειλιών να φαίνονται μεταβλητά και κατά άλλους ερευνητές να παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευκρίνεια και ένταση από απόσταση.

6 Εικόνα 5: Fra Bartolomeo, σπουδή πτυχώσεων με δύο γονατιστές φιγούρες, γύρω στο Ο Fra Bartolomeo έμαθε την τεχνική του chiaroscuro είτε από τον Leonardo ή τον Lorenzo di Credi. Ο συνδυασμός από τα δυνατά λευκά και την έντονη σκίαση στο μέσο τόνο του χαρτιού δημιουργεί εντυπωσιακά την ψευδαίσθηση του όγκου. Οι μορφές του σχεδίου απλώνονται σ'έναν τρισδιάστατο χώρο και σχεδόν τις βλέπουμε να αποκολλούνται από το επίπεδο του χαρτιού που τις περιέχει. Η τεχνική του chiaroscuro ξεκίνησε να εφαρμόζεται ευρύτατα από την Αναγέννηση. Σε ένα μεσαίο τόνο χαρτιού (ή καμβά) έφαρμόζονται με σκούρη κιμωλία τα μαύρα και με άσπρη κιμωλία ή βαφή γκουάς (υδατοδιαλυτή πάστα) τα λευκά. Έτσι πετυχαίνεται μία έντονη, δραματική αντίθεση στο φως και τη σκιά και οι όγκοι φαίνονται να βγαίνουν μέσα από τη σκιά και να σμιλεύονται στο φως. Η τεχνική αυτή έχει γίνει σχεδόν συνώνυμη πια με την ζωγραφική του Rembrandt και του Caravaggio. Χρησιμοποιήθηκε για πολλά χρόνια σαν η καθιερωμένη και κυρίαρχη αισθητική, μέχρι που καταρρίφθηκε και εγκαταλήφθηκε σαν ακαδημαΐκή όταν αναπτύχθηκε το κίνημα του ρεαλισμού και του εμπρεσσιονισμού. Αρκετά χρεωμένος με έργα που απλώθηκαν από το αριστούργημα μέχρι το στείρο ακαδημαΐσμό, το chiaroscuro σαν όρος έχει διευρυνθεί για να περιλάβει κάθε δραματική αντίθεση φωτός και σκιάς που στοχεύει στο πλάσιμο όγκων και στην απόδοση βάθους σε μια ποικιλία μέσων. Έτσι χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για να δηλώσει την αισθητική κατεύθυνση (παρά την τεχνική) στη φωτογραφία και τον κινηματογράφο.

7 Εικόνα 6: Michalangelo Caravaggio, Αγόρι που το δάγκωσε σαύρα, Λάδι σε καμβά, 65Χ52 εκ., Χαρακτηριστικός γαι την εξαιρετική χρήση της αντίθεσης στο ζευγάρι φως/σκιά, ο Caravaggio υπήρξε πηγή γνώσης για τον Rembrandt. Χαρακτηριστικό του ύφους του είναι οι δυνατές αντιθέσεις στο φως και τη σκιά που οργανώνουν με ξεκάθαρα όρια φωτεινές περιοχές μέσα σε σκουρόχρωμα έργα. Το αποτέλεσμα είναι να πετυχαίνει μία ιδιαίτερη ευκρίνεια στα έργα του και μιά θεατρική δραματικότητα λόγω της έξυπνης χρήσης της αντίθεσης σκιάς/φωτός. Στην Εικ. 7, η χρήση φωτεινών περιοχών δίνει στη σύνθεση διαγώνια δυναμική. Το θέμα γεμίζει το μεγαλύτερο μέρος του έργου μετωπικά αλλά με την χρήση της αντίθεσης φώς/σκιά δημιουργούνται άξονες που διαπερνούν το έργο διαγώνια. Από αυτούς ο βασικότερος ξεκινάει από την κάτω αριστερή γωνία και κατευθύνει το βλέμμα προς τα πάνω δεξιά, ορισμένος από τη λωρίδα σκίασης που καθορίζει το σώμα. Η διαγώνιος ενισχύεται από το έξω περίγραμμα του αριστερού μπράτσου το οποίο διαγράφεται ιδιαίτερα έντονα χάρη στο υψηλό κοντράστ και ενώνεται με το υπερφωτισμένο πρόσωπο. Το ιδιαίτερα δραματικό αποτέλεσμα πετυχαίνεται με κλίσεις και άξονες που στηρίζονται σ' αυτήν την αντίθεση και δημιουργούν όρια και κατευθύνσεις χωρίς υποχρεωτικά να υπάρχουν γραμμές. Όταν αυτές υπάρχουν υποτάσσονται στην διάταξη που ορίζεται από το κοντράστ του φωτός. Προσέξτε το λυγισμένο δάκτυλο στο πίσω χέρι. Υπογραμμίζει την έκπληξη στην οποία βασίζεται η αφήγηση του έργου αλλά και υποστηρίζει τον διαγώνιο άξονα της δομής του.

8 Εικόνα 7: Rembrandt Harmenszoon Van Rijn, Εβραίοι στην συναγωγή, χαρακτικό με ξηρή χάραξη, 7,1Χ12,9 εκ, Ο Rembrandt είναι από τους μεγαλύτερους δασκάλους της τεχνικής του chiaroscurο. Τα έργα του χρησιμοποιούν την αντίθεση φως/σκιά για να δημιουργήσουν μία μυστηριακή ατμόσφαιρα, ένα μισόφως που ο καλλιτέχνης χειρίζεται επιδέξια για να παρουσιάσει τις μορφές του σα να αναδύονται μέσα από αυτό. Σ αυτό το μικρό σε διαστάσεις χαρακτικό καταφέρνει να δημιουργήσει με μία πλούσια μαύρη περιοχή στο χαρτί σαν ένα άνοιγμα σ ένα σκοτεινό βάθος. Σε συγκεκριμένες περιοχές που επιδιώκει αυτή την αίσθηση του βάθους τα περιγράμματα και τις τονικές αντιθέσεις διαλύονται. Οι δύο φιγούρες στα αριστερά παρουσιάζονται στο φως που πέφτει από ψηλά πίσω τους και δεξιά, όπως φανερώνουν οι σκιάσεις στα ρούχα και στα πρόσωπα. Η πολλή συγκεκριμένη κατεύθυνση της πηγ'ης του φωτός επιτρέπει μια ακριβή διάταξη στην φωτεινότητα και στη σκιά, που όμωε δεν γίνεται ποτέ άκαμπτη ή σκληρή. Αυτό οφείλεται στα πλούσια σε τόνους και λεπτομέρειες σκούρα γκρι του "βάθους, ενώ το δυνατότερο μαύρο έχει κρατηθεί μόνο για τις φιγούρες μπροστά. Κι εκεί όμως περικυκλώνεται από τόνους του γκρι, με αποτέλεσμα η μετάβαση από το λευκό στο μαύρο, και σε μια τόσο μικρή επιφάνεια όπως αυτού του έργου, να περνάει μέσα από μια σταδιακή κλιμάκωση. Οι φιγούρες στο δεξί μέρος του έργου αρχίζουν να χάνουν την ευκρίνειά τους και να "λιώνουν" στην ασάφεια της απόστασης. Σταδιακά επίσης αυτό το αποτέλεσμα εντείνεται και τελικά ελάχιστες ενδείξεις συντηρούν τις τελευταίες μορφές. Η αυστηρή γεωμετρική προοπτική δεν αρκεί για να δηλώσει αυτή την αίσθηση του κλειστού περιβάλοντος που αναπαράγει ο Rembrandt. Το έργο είναι εύγλωττο παράδειγμα για το πόσο δυναμικά μπορεί να λειτουργήσει η ατμοσφαιρική προοπτική, δηλαδή η σταδιακή εξομοίωση των τόνων για να υποδηλώσουμε βάθος στο σχέδιο.

9 Τα βασικά στοιχεία του σχεδίου. Κάθε είδους οπτικό σύμβολο έχει ξεκινήσει από την ανάγκη του ανθρώπου να οργανώσει αυτό που βλέπει και αυτό που ζει. Κάθε σχέδιο είναι μία μεταφορά της πραγματικότητας σε ένα δυσδιάστατο μέσο, όπως ο ζωγραφικός καμβάς ή το χαρτί. Ήδη μιλάμε για δύο διακριτά στοιχεία: το ένα είναι η πραγματικότητα ή το πώς βλέπουμε τον κόσμο γύρω μας, μια εμπειρία πάντα τριών διαστάσεων. Το άλλο είναι η μεταφορά της πραγματικότητας με τα υλικά του σχεδίου -μολύβι, κάρβουνο ή μελάνι- σ' ένα δυσδιάστατο πεδίο. Μια βασική προΰπόθεση για να καταλάβουμε τις ιδιαιτερότητες του σχεδίου αλλά και τις δυνατότητές του σαν αντικείμενο σπουδής, είναι να αναγνωρίσουμε ότι, όσο περίεργο και να φαίνεται δεν έχουμε μάθει να βλέπουμε. Xρησιμοποιούμε την όρασή μας για να μας δώσει απαραίτητες πληροφορίες για την επιβίωσή μας πχ για την κίνηση στο δρόμο αλλά όχι για να μας ενημερώνει για το σχήμα, το χρώμα ή τις χρωματικές αρμονίες του δρόμου. Με λίγα λόγια βλέπουμε ό,τι χρειαζόμαστε και συχνά για να υποστηρίξουμε τις άλλες αισθήσεις μας (πχ για να πληροφορηθούμε τι κάνει θόρυβο) αλλά όχι με τρόπο χρήσιμο για την ανάπτυξη ενός οπτικού λεξιλογίου. Αυτό σημαίνει πως δεν έχουμε μάθει να ξοδεύουμε χρόνο παρατηρώντας τα σχήματα και τα χρώματα των αντικειμένων και ακόμη περισσότερο να σκεφτόμαστε με γραμμές. Το σχήμα, η επιφάνεια, η γραμμή, το χρώμα, το σημείο, το φως και η σκιά είναι τα βασικά στοιχεία οργάνωσης του οπτικού μας λεξιλογίου. Αν δεν τα έχουμε κατακτήσει ως ένα βαθμό δεν μπορούμε να μεταχειριστούμε με επιτυχία το οπτικό μας λεξιλόγιο ή να αποκωδικοποιήσουμε με επιτυχία το λεξιλόγιο κάποιου άλλου. Η γοητεία της κοινής πραγματικότητας, από την καθαρά οπτική της πλευρά, παραμένει αδιευκρίνιστη και ανεξερεύνητη αν δεν μπορούμε να την διαβάσουμε. Ταυτόχρονα κάθε σχεδιαστικό εγχείρημα, από ένα πορτρέτο μέχρι το σχεδιασμό μιας τσαγιέρας στηρίζεται στον χειρισμό οπτικών σχέσεων όπως είναι η γραμμική πυκνότητα, η τονική οξύτητα, η κάθετη οργάνωση. Είναι βασική ανάγκη για κάθε σχεδιαστή να κατανοήσει τι σημαίνουν και πως αλληλοεπιδρούν αυτές οι σχέσεις για να μπορέσει να συντάξει μια οπτικά σωστή πρόταση. Ο σκοπός της μελέτης του ελευθέρου σχεδίου είναι να γίνει ένας οδηγός για να μάθουμε να βλέπουμε και να μεταφέρουμε με οξύτητα και καθαρότητα οπτικές σχέσεις. Είναι το σχέδιο μόνο ένα μέσο για να αποτυπώνουμε την πραγματικότητα; Κάθε προσπάθεια σχεδίου είναι λειψή αν δεν συνδυάζει την ανάγκη για ρεαλισμό με την απαραίτητη γνώση των οπτικών ισοδυναμιών. Και τελικά ο ρεαλισμός είναι ένας τρόπος απόδοσης της πραγματικότητας, το σχέδιο είναι ένας τρόπος αργάνωσης αυτής της απόδοσης. Ο βαθμός του ρεαλισμού έχει να κάνει τόσο με την αξιότητα του καλλιτέχνη και την ιδιοσυγκρασία του όσο και μ' αυτό που κάθε θεατής περιμένει να δει και να αναγνωρίσει σαν πραγματικότητα. Η σχεδιαστική ικανότητα αναδεικνύεται στην επιδέξια χρήση οπτικών αξιών και η σχεδιαστική γνώση στην σωστή ανάγνωση τους. Είναι τα κενά που υπάρχουν στην πληροφόρηση και στην σχεδιαστική εμπειρία που κάνουν σημαντικά έργα τέχνης συχνά να απορρίπτονται σαν μη ρεαλιστικά, γεμάτα λάθη ή να θεωρούνται ακατανόητα ή βαρετά. Η κοινότυπη καθημερινότητα περικλείει αρμονίες και οπτικές σχέσεις που το μάτι του ζωγράφου αναγνωρίζει, επιλέγει και οργανώνει με σκοπό να παρουσιάσει μέ τα εκφραστικά μέσα που έχει στη διάθεσή του μια νέα εικόνα, να δείξει δηλαδή την πραγματικότητα με έναν νέο τρόπο. Έτσι αν και σαν θέματα έργων έχουν κατά καιρούς υπάρξει αντικείμενα σημαντικά ή ασήμαντα, άνθρωποι όμορφοι και άσχημοι, τοπία συγκλονιστικά και φτωχά, παράγκες και παλάτια αυτό δεν επηρρέασε την ένταση ή την σπουδαιότητα και την συγκίνηση που μας προσφέρει η θέαση ενός έργου.

10 Eικόνα 8: Jean-Auguste-Dominique Ingres, Portrait of Alexander Baillie, Όταν μιλάμε για καλό σχέδιο εννοούμε πως η σχεδίαση αναφέρεται σε σχέσεις πρώτα γραμμών και μετά τόνων και δεν περιορίζεται ποτέ στην απλή περιγραφή της πραγματικότητας. Στο παραπάνω παράδειγμα ο Ingres χρησιμοποιεί μία επιλεκτική κλιμάκωση λεπτομερειών για να οργανώσει την εικόνα του.το επίπεδο ρεαλιστικής απόδοσης είναι διαφορετικό στο πρόσωπο και στο υπόλοιπο σώμα. Η λεπτότητα των γραμμών του προσώπου επιτρέπουν την περιγραφή των χαρακτηριστικών με αρμονία και καθαρότητα. Αντίθετα το ρούχο έχει γίνει με δυναμικές και αποφασιστικές γραμμές που δίνουν τους όγκους και την κίνηση στο ύφασμα χωρίς επιπλέον αναφορές σε ρεαλιστικές λεπτομέριες. Κοντές, αποφασιστικές γραμμές στον γιακά περιγράφουν την γούνινη του υφή και ταυτόχρονα πλαισιώνουν με έναν ακτινωτό ρυθμό το πρόσωπο. Οι γραμμές του γιακά καταλήγουν με σπειροειδή κίνηση στη γούνα που καλύπτει τα χέρια. Ο κυκλικός ρυθμός του γιακά επαναλαμβάνεται με το περίγραμμα και τις πτυχώσεις του δεξιού μανικιού. Στο σχέδιο επικρατεί μία επανάληψη κυκλικών δομών. Ομάδες γραμμών καθορίζουν άλλοτε νοητά και άλλοτε ορατά οβάλ σχήματα που στην επανάληψη τους δημιουργούν μια οπτική οργάνωση. Έτσι αν παρατηρήσουμε το γενικό σχήμα του σώματος είναι ένα οβάλ που κυρίως καθορίζεται απο τις γραμμές των χεριών. Το σχήμα αυτό βρίσκεται σε ανταπόκριση με το στενόμακρο οβάλ του προσώπου. Η επανάληψη του οβαλ στοιχείου από το περίγραμμα των μανικιών στον γιακά και μετά στο πρόσωπο επιτείνει την καμπυλότητα των χαρακτηριστικών του προσώπου. Το στοιχείο της καμπυλότητας κρατιέται σε ένταση καθώς αντιπαρατίθεται με κάποια τριγωνικά ευθύγραμμα σχήματα: προσπαθείστε να παρατηρήσετε τις ευκαιρίες που χρησιμοποιεί ο Ενκρ για να δημιουργήσει και μια δεύτερη φωνή στο σχέδιο. Συχνά στα σχέδια σε ένα είδος γραμμών αντιπαρατίθετε ένα δεύτερο. Εδώ η δεύτερη ομάδα των τριγωνικών αντιθέσεων έχει διακριτά υποβαθμισμένο ρόλο που σκοπό έχει να υποστηρίξει την καμπυλόγραμμη ομάδα και να εμπλουτίσει οπτικά το σχέδιο. Πρόκειται για ένα ρεαλιστικό πορτρέτο με ιδιαίτερη βαρύτητα στην απόδοση του προσώπου όπου κάθε ομάδα γραμμών αποδίδει τα ουσιώδη χαρακτηριστικά των σχημάτων και των υφών ενώ παράλληλα διεκδικεί οπτική και αισθητική αυτοτέλεια, δηλαδή νόημα και ομορφιά πέρα από την περιγραφική αφήγηση.

11 Η σχεδιαστική λογική οργανώνεται με βάση την οπτική σκέψη και την συναισθηματική νοημοσύνη που είναι λειτουργίες συχνά πιο άμεσες από την έναρθρη λογική. Σκεφτείται με τη ταχύτητα αντιλαμβανόμαστε τα δεδομένα που βλέπουμε σε μια εικόνα και τον χρόνο που θα μας πάρει να τα περιγράψουμε. Επίσης σκεφτείται την ταχύτητα με την οποία αποκωδικοποιούμε πριν καν το καταλάβουμε οπτικά δεδομένα: μια ταμπέλα με σήμα έναν κόκκινο κύκλο με οριζόντια μαύρη γραμμή ισούται με στοπ αυτόματα και ένα κόκκινο σχήμα υπερτερεί σε σπουδαιότητα μέσα σε μια ομάδα με γκρι πριν καταλάβουμε τι είναι και γιατί. Η ταχύτητα αντίληψης του τι σημαίνει μια καλοοργανωμένη εικόνα είναι συχνά ανεξάρτητη από την λογική κατανόηση. Η οπτική σκέψη είναι βασική λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου που ακολουθεί μία σειρά οργάνωσης ανεξάρτητη και από το συγκινησιακό και από το ορθολογιστικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι είναι μια διαδικασία γνώσης με τους δικούς της όρους. Με την εξάσκηση καλλιεργείται έτσι ώστε να μας εξυπηρετεί σαν αυτόματη λειτουργία, όπως η ανάγνωση και η γραφή. Βασική διαφορά της ωστόσο είναι ότι η οπτική σκέψη και η καλλιτεχνική οργάνωση αναπτύσσονται περισσότερο βάσι μιας ποικιλίας παρά μέσω ακλόνητων κανόνων. Έτσι η οπτική σκέψη εμπλουτίζεται από την διαφορά από καλλιτέχνη σε καλλιτέχνη και μάλιστα αναπτύσσεται χάρη σ' αυτήν. Εικόνα 9: Jim DIne, A girl and her dog, χαρακτικό, 90Χ65 εκ, Ο Jim Dine χρησιμοποίησε επανηλλημμένα στα έργα του το σχήμα της καρδιάς. Στην συγκεκριμένη περίπτωση η καρδιά είναι ένα επίπεδο, σκληρό, αδιαπραγμάτευτο σχήμα με έντονο χρώμα που τοποθετείται σε αντίθεση με αχνές, λεπτές γραμμές και ανοικτά σχήματα. Ένα τόσο αναγνωρίσιμο και δυνατό σχήμα πώς λειτουργεί συνθετικά στο σχέδιο; Είναι αναπόφευκτα το πρώτο πράγμα που αντιλαμβάνεσαι μέσα στο χαρτί. Κατά συνέπεια έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο η θέση όσο και το μεγεθός του. Το επόμενο δυνατό σημείο του σχεδίου, τα μαλλιά και το κεφάλι του κοριτσιού 'απαντούν' σχηματικά και τονικά στην κόκκινη καρδιά. Πρόκειται για έναν διάλογο μεταξύ ενός γεμάτου επίπεδου σχήματος με καθαρό σκληρό περίγραμμα από τη μιά και από την άλλη ενός σχήματος με ανοικτό περίγραμμα και απαλή οριοθέτηση. Το θέμα του έργου διαμορφώνεται ως τον διάλογο της καρδιάς και των αχνών γραμμών μέσα στις διαστάσεις που έχει το χαρτί. Άλλο ενδιαφέρον σημείο είναι πως το σχέδιο διατηρεί ένα επίπεδο ρεαλιστικής αναφοράς. Οι απαλές γραμμές γεμίζουν ανάλαφρα το χαρτί με υφή και μία υποτυπώδη αφήγηση δημιουργώντας ένα περιγραφικό επίπεδο και ένα ακόμα επίπεδο αντιθέσεων, όπου στο σκληρό/αχνό και το καθαρό/ασαφές προστίθεται επίσης και το ρεαλιστικό/συμβολικό. Αφού το σχέδιο σαν δεξιότητα μαθαίνεται πρέπει να υπάρχει ένα στάδιο εκμάθησης που να παρουσιάζονται καθαρά και κατανοητά κάποιες αξίες, όπως οι βασικές λέξεις και η γραμματική

12 στην εκμάθηση μιας γλώσσας. Η έμφυτη δεξιοτεχνία ή το καλλιτεχνικό ταμπεραμέντο βοηθούν στην πρόοδο, αλλά το σχέδιο και οι αξίες του αποκτούνται με επιμονή και άσκηση. Για να μάθουμε καλό σχέδιο πρέπει να γίνει κατανοητό ποιό είναι το αντικείμενο της μελέτης μας. Η σχεδιαστική αντίληψη ξεπερνά την ρεαλιστική περιγραφή. Μια αρχή για να καταλάβουμε την σχεδιαστική λογική είναι να προσπαθήσουμε να βλέπουμε γραμμές, τα σχήματα και τόνους εκεί που πριν βλέπαμε μόνο αντικείμενα. Τ πρόβλημα του πώς να γίνει πχ ένα βάζο είναι συχνά ένα πιο σύνθετο ερώτημα: ποιό μέγεθος πρέπει να έχει μέσα στο χαρτί μου το βάζο, τι θα τονίσω περισσότερο, την γραμμή ή τον τόνο, το φως ή το χρώμα του αντικειμένου; Ο καλός σχεδιαστής είναι αυτός που μπορεί, με στόχο την ακριβή απεικόνιση της πραγματικότητας να παρουσιάσει μια καλά οργανωμένη αντιστοίχηση γραμμών, τόνων και σχημάτων που αντανακλούν σχέσεις γραμμικής, τονικής και σχηματικής ισορροπίας με οπτικό ρυθμό και δομή. Το σχέδιο σαν μελέτη δεν σταματά ποτέ. Οι κανόνες που υπάρχουν αναφέρονται πάντα σε βασικές αξίες που κάποιος πρέπει να έχει υπόψιν του για να μην καταλήξει σε προσπάθειες ανισόμετρες και τελικά αδιάφορες. Η εξάσκηση του στο σχέδιο είναι μέθοδος πλουτισμού του οπτικού λεξιλογίου με ενεργές και χρήσιμες οπτικές λύσεις. Η πραγματικότητα φαίνεται χαώδης και συχνά οι καινούργιοι μαθητές χάνονται στην λεπτομέρια της γιατί δεν έχουν μάθει ακόμη να απομονώνουν τα στοιχεία που έχουν σημασία και να οργανώνουν το σχέδιό τους γύρω από αυτά. Είναι γεγονός πως για ένα καλό σχέδιο πέρα από πίστη και αφοσίωση απαιτείται κριτική ικανότητα και συνδυαστική δεξιότητα, καλή παρατήρηση και αξιολόγηση των στοιχείων, οργανωτική παράθεση. Το πώς σχεδιάζουμε σημαίνει πάντα πώς οργανώνουμε και το καλοσχεδιασμένο είναι το καλά οργανωμένο σχέδιο. Τι οργανώνουμε όμως; Γραμμές, μεγέθη, τόνους, σχήματα, αντιθέσεις με όλα αυτά, επαναλήψεις, συσχετίσεις. Αν αρχίσουμε να σκεφτόμαστε έτσι είμαστε ένα βήμα πιο κοντά στο να κατανοήσουμε και να προσεγγίσουμε σωστά οποιοδήποτε σχεδιαστικό θέμα. Στις ασκήσεις του ελευθέρου σχεδίου σκοπός είναι να μεταφερθεί μια αναλογικά πιστή. έγχρωμη πραγματικότητα σε μια ασπρόμαυρη δυσδιάστατη επιφάνεια. Αυτή η ανάγκη για 'λιτότητα', απαιτεί μια διαμόρφωση της οπτικής πληροφορίας τέτοια που να είναι η σχεδιασμένη πραγματικότητα πιο έντονη, πιο ξεκάθαρη από το ζωντανό αντίστοιχό της ακριβώς επειδή ένα καλό σχέδιο οργανώνει και βάζει τάξη στις οπτικές πληροφορίες. Εικόνα 10: [Αριστερά] Lucien Freud, κεφάλι και ωμοι ενός κοριτσιού, Εικόνα 11: [δεξιά] Albert Durer, Αυτοπορτρέτο 13 χρονών,1484. Τα δύο έργα τα χωρίζουν 500 χρόνια. Στην αντιπαράθεσή τους γίνεται φανερό ότι κάθε οπτική αναζήτηση θέτει τους δικούς της όρους. Κάθε καλλιτέχνης διαλέγει και οργανώνει ένα σύνολο οπτικών στοιχείων, ένα σύστημα σύμφωνα με το οποίο σημειώνει γραμμές, διαλέγει τόνους και τις μεταξύ τους σχέσεις και σχηματίζει σχήματα. Όταν πρόκειται για έργο σχεδιασμένο από παρατήρηση, η πραγματικότητα παρέχει την

13 αφορμή να συγκροτηθούν τα συγκεκριμένα οπτικά στοιχεία που συγκινούν ή ενδιαφέρουν έναν καλλιτέχνη. Η καλλιτεχνική δημιουργία είναι πάντα θέμα επιλογών και αναδιπλώνεται μεταξύ των δύο πόλων, της αυτοέκφρασης του δημιουργού και της αυτάρκειας στην οργάνωση της οπτικής φόρμας. Γι αυτό και ό,τι και να ειπωθεί για την ανάγκη που υποκεινεί την καλλιτεχνική δημιουργία θα παλινδρομεί ανάμεσα στον υποκειμενισμό του συναισθήματος και τον ορθολογισμό του φορμαλισμού. Η αλήθεια είναι ότι ούτε η έκφραση του συναισθήματος μπορεί ποτέ να συμβεί αν δεν έχει βρεθεί η οπτικοποίηση της σωστής κατά περίπτωση φόρμας ούτε υπάρχει ανεξάρτητα από οτιδήποτε η αιώνια, τέλεια μορφή που μπορεί να απαντήσει στις αναζητήσεις όλων των καλλιτεχνών. Παρατηρείστε πως ο Freud υπογραμμίζει τα κύρια σχήματα στο σχέδιό του κλείνοντάς τα με μία λωρίδα γκρίζου. Αυτή η οργάνωση των γκρι απομονώνει και ξεχωρίζει τα λευκά του σώματος από το λευκό του φόντου. Ταυτόχρονα αντιλαμβανόμαστε ένα λαμπερό σώμα που κοντράρεται ακόμα περισσότερο από το σκιερό πρόσωπο. Οι κλεισμένες στο γκρι λευκές περιοχές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σαν σχήματα και σαν φωτεινές κηλίδες. Με τη ροή τους τονίζουν την νοητή γραμμή που ξεκινάει από την άκρη του λυγισμένου χεριού, διατρέχει το στέρνο και συνεχίζει στο άλλο χέρι. Η τόσο αυστηρά οριοθετημένη αντίθεση φωτός και σκιάς δημιουργεί και έναν άλλον άξονα που περνά οριζόντια το σώμα, σχεδόν παράλληλα με το ένα χέρι και συνεχίζεται στην λευκή κηλίδα του λαιμού. Έτσι η φιγούρα παρουσιάζεται να απλώνεται κατά μήκος δύο κεντρικών αξόνων που ορίζονται από τα φώτα. Ο Durer χρησιμοποιεί καθαρές γραμμικές σχέσεις και δίνει έμφαση στην αίσθηση βάθους επιλέγοντας μια διαφοροποίηση στο φως και τη σκιά που προσδιορίζει επίπεδα βάθους. Το προτεταμένο (και επιμηκυσμένο υπερβολικά) δάκτυλο δημιουργεί τον εντονότερο οριζόντιο άξονα στο έργο ενώ χρησιμοποιεί τις πτυχώσεις στο ρούχο για να δημιουργήσει ρυθμό και οπτικό ενδιαφέρον σε μια διαγώνια, ακτινωτή οργάνωση. Κοινός παρονομαστής και στα δύο σχέδια είναι η σωστή απόδοση αναλογιών και τόνων. Και τα δύο σχέδια, με διαφορετικό τρόπο παραμένουν αληθινά στην περιγραφή των αναλογιών του ανθρώπινου σώματος, στο πλάσιμο των όγκων, στην αναφορά των μαλλιών. Ωστόσο σκεφτείτε πόσο διαφορετικής τάξεως θα ήταν δίπλα τους μια ανάλογη φωτογραφία, ή ένα έγχρωμο έργο. Η γραμμή και ο τόνος είναι τα εκφραστικά μέσα του σχεδίου και παρότι τα συναντάμε σε κάθε εικόνα που βλέπουμε, το σχέδιο είναι ο τόπος που αυτά αναπτύσσονται με δύναμη και καθαρότητα. Τοποθέτηση και συνολική αντιμετώπιση του θέματος Αφού το σχέδιο είναι ένα σύνολο από επιλογές που αφορούν τα μέσα, τις τεχνικές και την μεταβίβαση της οπτικής πληροφορίας είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η πραγματικότητα δεν μεταφέρεται όπως είναι στο χαρτί. Αυτή η αυτονόητη πρόταση σημειώνει την ελευθερία να επιλέξουμε πως κινηθούμε σε ένα δυσδιάστατο χώρο χρησιμοποιώντας μόνο τόνο και γραμμή, όχι την άδεια για να κάνουμε αναλογικά και τονικά λάθη. Σ αυτήν την επιλογή αποκτά σημασία το τι θα τοποθετήσουμε και το πώς θα το τοποθετήσουμε στο χαρτί μας. Ένα συχνό πρώτο δίλλημα που αντιμετωπίζουν όλοι οι σχεδιαστές όταν ξεκινούν μία σύνθεση εκ του φυσικού είναι: τι πρέπει να βάλω στο χαρτί; Ίσως εκφράζεται παραπλήσια με τις απορίες: Είναι η θέση μου καλή; Πόσο μεγάλο πρέπει να κάνω το θέμα μου; Πρέπει να χωρέσουν όλα τα αντικείμενα; Που κόβω κάτι και τι αφήνω απέξω; Σ αυτές τις απορίες θα προσθέσω μερικές ακόμα προσπαθώντας να απαντήσω την ερώτηση με ερώτηση. Μπορώ να φανταστώ κάποιες οριζόντιες και κάθετες που να διαπερνούν τα αντικείμενα που έχω απεναντί μου; Πώς χωρίζουν το θέμα μου; Υπάρχουν νοητές ή φανερές γραμμές και σχήματα με ιδιαίτερο χαρακτήρα στο θέμα μου(πχ μια έντονη κλίση, ένα τρίγωνο σχήμα, μία έντονη τονική αντίθεση) Πως φαντάζομαι να τοποθετούνται αυτά τα δυνατά στοιχεία μες στο χαρτί μου; Υπάρχουν νοητές γραμμές που ενώνουν αντικείμενα, σκιές και σημεία μεταξύ τους και δημιουργούν συνθετικούς άξονες. Ποιοί από αυτούς τους άξονες παρουσιάζουν οπτικό ενδιαφέρον που να θέλω να τονίσω ή που πρέπει να προσέξω; Τι τονικές σχέσεις υπάρχουν; Ποια είναι μια βασική σχέση τονικής/γραμμικής αντίθεσης; Που θα ήθελα να τοποθετηθεί συνθετικά ώστε να πετύχω το δυνατότερο αποτέλεσμα;

14 Τι γίνεται με το φόντο μου;πόσο χώρο θα καταλάβει στο χαρτί μου; Πόσο θα είναι αναλογικά με το θέμα μου; Η τοποθέτηση του θέματος δεν έχει κάποιες άλλες οδηγίες από τις απαντήσεις στο δεύτερο σετ ερωτήσεων. Αυτό μπορεί να επεκτείνεται και από κάποιες συμπληρωματικές αποφάσεις αναλογικές και αντίστοιχες με τις διαφορετικές προκλήσεις της κάθε σύνθεσης ή με τα διαφορετικά ενδιαφέροντα του καλλιτέχνη. Σαν γενική παρατήρηση ας σημειωθεί ότι το κέντρο του χαρτιού είναι ένα σημείο ισορροπίας που μπορεί να κρατήσει περισσότερο βάρος από άλλα πιο περιφερειακά σημεία. Συνήθως βέβαια μια σύνθεση δεν τοποθετείται ακριβώς στο κέντρο αλλά προς το κέντρο με μια μικρή απόκλιση απο αυτό, ώστε να παρουσίαζει μία τάση πιο δυναμική από την στατική κεντρική αντιμετώπιση. Πρόκειται περισσότερο για εξάσκηση μιας οπτικής ευαισθησίας που προκύπτει από την οξυμμένη παρατηρητικότητα και εμπειρία που καθοδηγεί αυτές τις αποφάσεις. Άλλωστε η οργάνωση μιας σύνθεσης περιλαμβάνει περισσότερα του ενός στοιχεία τα οποία πρέπει να συνεργάζονται μεταξύ τους χωρίς να αναιρεί το ένα το άλλο για να δημιουργηθεί μια ευχάριστη οπτικά σύνθεση στο χαρτί. Ξεπερνώντας τον σκόπελο της υποκειμενικότητας δηλαδή του γούστου αλλά και της αφήγησης, το οπτικά ευχάριστο είναι το οπτικά ξεκάθαρο στις προθέσεις του. Επειδή η τοποθέτηση του θέματος περιλαμβάνει τις πρωταρχικες αποφάσεις για την συνθετική οργάνωση του σχεδίου πρέπει να ικανοποιεί κάποιες βασικές σχεδιαστικές συνθετικές αρχές αλλιώς στη συνέχεια εμφανίζονται προβλήματα που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί και που σχετίζονται με την ανισότιμη ανάπτυξη του θέματος στο χαρτί. Τέτοια προβλήματα προκύπτουν όταν το θέμα τοποθετείται σε ιδιαίτερα ασύμμετρο σημείο σε σχέση με τις άκρες του χαρτιού, την ισορροπία των τόνων ή τις σχέσεις των σχημάτων και όταν η σύνθεση έχει τοποθετηθεί χωρίς να έχει ληφθεί υπόψη η αναλογία του θέματος με το φόντο. Η θεωρία της χρυσής τομής ορίζει μια μαθηματική αναλογία σύμφωνα με την οποία μια διάσταση χωρίζεται με ιδιαίτερα ευχάριστο και αρμονικό τρόπο σε δύο βασικά τμήματα. Πρόκειται για την αναλογία φ=1:1,618 που έχει ανακαλυφθεί ότι έχει πολλές εφαρμογές στις αναλογίες του ανθρώπινου σώματος και στη φύση. Η διαίρεση του χαρτιού σύμφωνα μ' αυτήν δημιουργεί την χρυσή τομή, ενώ η κατασκευή ενός ορθογωνίου με λόγω πλευρών 1:1,618 δημιουργεί το χρυσό ορθογώνιο που σαν σχήμα είναι ιδιαίτερα αρμονικό. Η εντελώς πρακτική εφαρμογή αυτής της αρχής είναι πως οι έντονες γραμμές που χωρίζουν το χαρτί σε δύο σχεδόν μέρη τοποθετούνται περίπου στα 2/3 του χαρτιού. (2/3=0,666 και 1/φ=0,618). Ωστόσο, όπως κάθε οπτικός κανόνας, χρειάζεται εμπειρία για να εφαρμοστεί σωστά ή να έχει νόημα. Ένας έμπειρος σχεδιαστής αντιλαμβάνεται γρήγορα τι χρειάζεται να τοποθετήσει σε ένα τόσο καίριο σημείο. Αντίθετα υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να παγιδευτεί κάποιος από την ορθότητα ενός κανόνα και να οδηγηθεί σε συνθέσεις βαρετές γιατί ενώ χωρίζει στο 'χρυσό' σημείο δεν τοποθετεί σωστά τα υπόλοιπα στοιχεία σε σχέση μ' αυτό.ας μην ξεχνάμε ότι κάθε εικόνα την διαβάζουμε οπτικά βάσει του συνόλου των στοιχείων που μας παρουσιάζει. Το σχέδιο είναι υπόθεση συνολικής αντίληψης των οπτικών σχέσεων που οργανώνται σε μια σχεδιαστική επιφάνεια, δηλαδή σχέσεων που ορίζονται από τη γραμμή, το σχήμα, τον τόνο, την απόσταση, την αναλογία των μεγεθών και των τόνων. Λάθη που φαίνονται πταίσματα στην αρχή ενός σχεδίου όπως μια ανακρίβεια στις αναλογίες ή προβληματική τοποθέτηση αρχίζουν να παίρνουν διαστάσεις όταν το σχέδιο ολοκληρώνεται και όλα τα στοιχεία αποτυγχάνουν να συνδεθούν με οπτική συνάφεια. Επειδή το σχέδιο είναι μια διαδικασία διαδοχικής εξέλιξης η πρόσθεση και η αφαίρεση ή αναδιάταξη κάποιων στοιχείων είναι απαραίτητη, σαν ένας ελιγμός που αναγνωρίζει την αλληλεπίδραση στις γραμμές και στους τόνους. Η αλλαγή ισορροπιών που συμβαίνει όταν από την τρισδιάστατη πραγματικότητα περνάμε στο δισδιάστατο χαρτί και από το έγχρωμο συστημα αξιών στην γκάμα άσπρο-μαύρο-γκρί δεν είναι συχνά αρκετή για να μας ταρακουνήσει ότι αλλάζουμε σύστημα περιγραφής. Αυτή η αντίληψη συχνά εγκλωβίζει τον αρχάριο σχεδιαστή όσον αφορά την τοποθέτηση του έργου ή την επιλογή οπτικής γωνίας. Κάθε θέμα μπορεί να αποδοθεί τμηματικά ή να ειδωθεί από διαφορετικές πλευρές που να τονίζουν εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά του και να ανασύρουν διαφορετικούς άξονες. Τα ζητήματα λάθους ή σωστού στην τοποθέτηση είναι συζητήσεις για την ισορροπία των στοιχείων και την ανάπτυξη δυνατών σχέσεων μεταξύ τους και στην συνολική σχεδιαστική επιφάνεια. Αυτό που είναι πάντα το ζητούμενο είναι να δημιουργείται στο χαρτί ένα πλέγμα σχέσεων που να

15 έχει οπτικό ενδιαφέρον και ταυτόχρονα να ανταποκρίνεται στις σχέσεις που έχουμε απέναντί μας. Αυτή η εξάσκηση, να ανακαλύψουμε άξονες, να αντιληφθούμε τονικές διαβαθμίσεις και αναλογικές σχέσεις, να οργανώσουμε τις γραμμές στο χαρτί αντίστοιχα με τις εντάσεις που βλέπουμε στα φώτα και τις σκιές οξύνει την οπτική αντίληψη και καλλιεργεί το οπτικό λεξιλόγιο. Όλα αυτά ξεκινούν με την σωστή τοποθέτηση και τελειώνουν εντελώς άδοξα στην λάθος τοποθέτηση, ή στην αμέλεια να επιδιορθωθούν εγκαίρως κάποια προβλήματα. Εικόνες 12, 13: Jean Antoine Watteau, Καθισμένη γυναίκα, Σανγκουίν (καφεκόκκινο κερώδες μολύβι) σε χαρτί, 32Χ53,3 εκ., Εικόνα 13: Η φιγούρα έχει τοποθετηθεί έτσι ώστε το πρόσωπο να αγγίζει και να αγκιστρώνεται στο μέσον του χαρτιού, ωστόσο το κυρίως βάρος της σύνθεσης, όπως φαίνεται από τον άξονα που διαπερνά κάθετα τον κορμό βρίσκεται τοποθετημένο στο δεξιό μισό και προς το κέντρο. Πρόκειται για μια σχεδόν συμμετρική, τριγωνική σύνθεση που απλώνεται οριζόντια φτάνοντας στα όρια του χαρτιού. Η κατανομή των τονικών κηλίδων ακολουθεί σχεδόν συμμετρική λογική. Χρησιμοποιώντας την φορά γραφής και τις γραμμές που ανταποκρίνονται στις πτυχώσεις ο Watteau δημιουργεί δύο τάσεις κίνησης: Ακολουθώντας τις πτυχώσεις στα πόδια και τους σκούρους τόνους στο μπούστο από κάτω αριστερά προς το κέντρο φτάνουμε στο πρόσωπο. Μετά ακολουθώντας τις κλίσεις των χαρακτηριστικών (μάτια, χείλη) κατεβαίνουμε με το άλλο σετ καφέ κηλίδων (στο ρούχο) προς τα κάτω και ξαναμπαίνουμε με το κάτω περίγραμμα του ρούχου και την καμπύλη του γόνατου στο ρούχο ξανά στο κέντρο της φιγούρας. Αξιοσημείωτες κλίσεις, η κλίση στα γόνατα, η οριζόντια στο τέλος του ρούχου, οι γραμμές κίνησης στο κεφάλι. Το έργο έχει έναν ελαφρύ οπτικό κυματισμό που συμφωνεί με τους θερμούς τόνους του σαγκουίν, ώστε να δημιουργηθεί η εντύπωση της οικειότητας και της ηρεμίας.

16 Μορφή/Φόντο Ο διαχωρισμός σε μορφή και φόντο σημαίνει ότι σε μία δισδιάστατη επιφάνεια όπως το χαρτί αναγνωρίζουμε μία μορφή ως θέμα ενώ το υπόλοιπο της σύνθεσης γίνεται αντιληπτό σαν το χώρο που υποστηρίζει το θέμα. Αυτός ο διαφορετικής τάξης χώρος που υποστηρίζει το θέμα είναι το φόντο. Ο διαχωρισμός αυτός γίνεται αυτόματα και πάντα η περικλειόμενη μορφή είναι θέμα και η περικλείουσα φόντο. Οι πιθανές σχέσεις μορφής/φόντου χωρίζονται σε τρεις γενικές κατηγορίες: την σταθερή όπου αδιαμφισβήτητα ξεχωρίζει η μορφή πάνω στο φόντο, την αναστρέψιμη, όπου το φόντο και η μορφή ανταλλάσουν θέσεις και την διφορούμενη όπου δεν γίνεται ξεκάθαρη η σχέση. Τα προβλήματα, ή οι προκλήσεις αρχίζουν όταν τα στοιχεία που έχουμε δεν είναι ξεκάθαρα ή είναι διφορούμενα. Εικόνα 14: Στη σχέση μορφής - φόντου όταν αυτή είναι αντιστρέψιμη στηρίζονται γνωστά οπτικά τρικ. Η γιαπωνέζικη καλλιγραφία και η γιαπωνέζικη χαρακτική του 19ου αιώνα επηρρέασαν πολύ την δυτική αντίληψη για τα κενά λευκά και τη σχέση μαύρου-λευκού σ ενα σχέδιο. Το κύριο στοιχείο αυτής της σχέσης είναι πως πρόκειται πάντα για μία ισορροπία αντιθέσεων που εξαρτάται από δύο στοιχεία, για παράδειγμα τα λευκά και τα μαύρα, τα κενά και τα γεμάτα, τα σκιασμένα και τα ασκίαστα μέρη. Εικόνα 15: διφορούμενη σχέση μορφής-φόντου. Στην αρχική σύνθεση τα μαύρα και τα λευκά στοιχεία φτάνουν στις άκρες του χαρτιού. Ποιά είναι η κύρια μορφή και ποιό το φόντο; Δυσκολευόμαστε να το βρούμε. Όλα τα στοιχεία ανταγωνίζονται για να ρθουν μπροστά. Η σύνθεση δεν έχει ξεκαθαρισμένα πλάνα για το μπρος και το πίσω και έτσι αναιρεί την έννοια του βάθους. Αν μαυρίσουμε το κεντρικό λευκό (2) έχουμε μια μαύρη μορφή σε ένα λευκό φόντο, και η αίσθηση βάθους, μορφής.φόντου αποκαθιστάται. Αν μαυρίσουμε το

17 επάνω αριστερά λευκό σχήμα (3) έχουμε πάλι μια ξεκάθαρη αντίληψη από τρεις λευκές μορφές επάνω σε μαύρο φόντο. Και αυτή η λύση είναι λειτουργική. Στις μελέτες που γίνονται στα πλαίσια της εξάσκησης για το ελεύθερο σχέδιο το φόντο συχνά αντιμετωπίζεται -λανθασμένα- σαν ένα στοιχείο χωρίς σημασία. Ο ρόλος του φόντου είναι να επιτρέπει να διαφαίνονται καλύτερα τα στοιχεία της σύνθεσης, ένα υπόβαθρό πάνω στο οποίο αναδεικνύονται ή πάνω στο οποίο στηρίζονται οι αξίες στη μορφή του θέματος. Συχνά μπορεί να είναι το πεδίο όπου καθορίζεται το τέλος του οπτικού βάθους. Εικόνα 16: Franz Kline, Chief, 1950, λάδι σε καμβά 149Χ187 εκ. Το νευρώδες ύφος του Kline, με πινελιές στο μέγεθος βούρτσας που απλώνονται με φόρα στον καμβά έχει συχνά παρανοηθεί για άμεση, πηγαία χειρονομία χωρίς προηγούμενη οργάνωση. Όμως δεν ήταν αυτός ο τρόπος που δημιούργησε αυτά τα έργα. Από μία τυχαία μεγέθυνση και προβολή ενός σχεδίου του στον τοίχο αντιλήφθηκε τον αφηρημένο και δυναμικό χαρακτήρα που αποκτούσαν οι γραμμές του συγκεκριμένου σχεδίου του. Απο κει ξεκίνησε να μεγενθύνει τα σχέδιά του και να τα μεταφέρει με τεράστιες βουρτιές σε καμβά. Πρόκειται για έναν συνδυασμό προμελέτης και τυχαιότητας με σκοπό πολύ συγκεκριμένο αποτέλεσμα: την δημιουργία της εντύπωσης ενός συναισθήματος μέσα από την αφαίρεση της αναπαράστασης. Κατά μια άλλη τεχνική του ο Kline άπλωνε πινελιές σε εφημερίδες που μετά τις έκοβε για να τις ξανασυνθέσει σε πιο ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Λόγω του έντονου ασπρόμαυρου χαρακτήρα των έργων του η δουλειά του συχνά παρομοιάστηκε με την ιαπωνική καλλιγραφία. Αυτός όμως το αρνούνταν και έλεγε ότι δεν σχεδιάζει μόνο τα μαύρα σημεία στα έργα του αλλά ενδιαφέρεται το ίδιο και σχεδιάζει επίσης και τα λευκά. Το έργο του αυτό αποτελείται από ευθύγραμμα και κυκλικά στοιχεία και αναφέρεται σε ένα τρενάκι που είχε ο Kline μικρός. Συνθετικά τα σκούρα σημεία επικρατούν σαν το κύριο θέμα του έργου αλλά τα λευκά κενά έχουν αντιστοιχίες τόσο μεταξύ τους όσο και με τα μαύρα στοιχεία έτσι ώστε να υποψιαζόμαστε ότι έχουν ληφθεί υπόψιν κατά τον σχεδιασμό του έργου. Το σύνολο αποτελεί μια σχέση μεταξύ γεμάτων/μαύρων επιφανειών και λευκών ανοιγμάτων όπου η μία επιφάνεια υποστηρίζει την αρμονία της άλλης. Το μέγεθος του κυρίως θέματος και η τοποθέτησή του στο χαρτί είναι ζητήματα που σχετίζονται άμεσα με την αντιμετώπιση του φόντου. Αυτό συμβαίνει επειδή η οπτική αξία κάθε μορφής, δηλαδή το πως την αξιολογούμε και την αντιλαμβανόμαστε από τα οπτικά χαρακτηριστικά της (γραμμικές εντάσεις, σχήματα, τόνοι) εξαρτάται από την θέση της στο χαρτί (που τοποθετείται, με τι γειτονεύει), το μέγεθός της στη σύνθεση και την τελική τονική αναλογία. Η τοποθέτηση ενός θέματος και το μέγεθός του είναι μέρος μιας οργάνωσης που φτάνει μέχρι τα άκρα του χαρτιού, δηλαδή υπολογίζει στα κενά το στοιχείο του φόντου. Ένα συχνό λάθος στο ξεκίνημα της εξάσκησης στο σχέδιο είναι το φόντο να παραλείπεται εντελώς ή να προστίθεται στο τέλος με το σκεπτικό ότι το αφού το θέμα έχει τον κύριο ρόλο πρέπει να γίνεται πρώτο και μετά απλά να γεμίζει με κάτι το χαρτί. Όμως αυτό το "κάτι" επηρρεάζει το πως βλέπουμε το θέμα. Μια δυνατή αντίθεση φόντου/ θέματος δημιουργεί ένα πεδίο αντίθεσης που μπορεί να κυκλώνει και να πνίγει στην αναλογία του το θέμα. Άλλες φορές τα όρια θέματος/φόντου είναι ρευστά και οι όποιες συγχωνεύσεις, απαλά περάσματα και ασάφειες μπορούν να γίνουν ευκαιρίες, προκλήσεις ή παγίδες που καταλήγουν να

18 κρίνουν τα τελικά σχήματα στο χαρτί. Στην περίπτωση που το φόντο παραλείπεται σχεδιαστικά και το θέμα απεκονίζεται πάνω σ ενα λευκό χαρτί το κυρίως θέμα βρίσκεται σε έναν απροσδιόριστο χώρο για τον οποίο δεν έχουμε καμία πληροφορία. Η επιλογή αυτή απλοποιεί τις σχέσεις στο χαρτί και δίνει έμφαση στην οργάνωση του κυρίως θέματος. Αυτό σημαίνει προσεγμένη τοποθέτηση, ενδιαφέρον μέγεθος και συγχώνευση των κενών (συνηθέστερα λευκών αλλά ίσως και μαύρων) περιοχών ώστε να δημιουργούν εντάσεις δηλαδή οπτικούς συσχετισμούς μεταξύ τους ή με το θέμα. Από την άλλη μια τέτοια αντιμετώπιση αφαιρεί την δυνατότητα να περιληφθούν στο σχέδιο κάποιες σχέσεις γραμμών και τονικότητας που υπάρχουν αφού κάθε θέμα βρίσκεται τοποθετημένο μέσα σ εναν χώρο και έτσι το αντιλαμβανόμαστε. Η τελευταία περίπτωση έχει να κάνει με την παρατήρηση της πραγματικότητας και την σχεδιαστική αποτύπωσή της και απαιτεί μια αξιολόγηση των πραγματικών δεδομένων ώστε το θέμα να προηγείται πάντα σε σημασία και βαρύτητα. Το φόντο συχνά παραλείπεται σε σχέδια που έχουν τον χαρακτήρα σπουδής μιας μορφής, ή επικεντρώνονται στη μελέτη κάποιων γραμμικών και τονικών σχέσεων. Στο ύφος αυτό έχουμε παραδείγματα από έργα μεγάλων σχεδιαστών όπου οι μορφές τους στέκονται σε ένα άδειο χαρτί. Οι καλλιτέχνες που τα έκαναν δεν φαντάστηκαν ότι θα εκθέτονταν και θα γίνονταν αντικείμενα θαυμασμού. Η απουσία φόντου σ' αυτά τα έργα εξισορροπείται με την με την επιδέξια τοποθέτηση της κεντρικής μορφής κατά τέτοιο τρόπο ώστε να κατακτά ολόκληρη την επιφάνεια του χαρτιού ή όποιου άλλου μέσου. Συχνά θαυμάζουμε αυτά τα σχέδια και γι αυτό το λόγο: την κατανόηση ότι η σχέση μορφής-φόντου είναι σχέση αναλογίας, μεγέθους και θέσης. Όταν αυτό ενισχύεται και από την χρήση του περιγράμματος δημιουργείται και ένας τονικός 'διάλογος με το κενο χαρτί.αυτό πετυχαίνεται είτε με σπασίματα και ανοίγματα της γραμμής που παίζουν με το λευκό του φόντου, ή απορροφόντας τις επιδιορθώσεις στο περίγραμμα σαν περάσματα από την γεμάτη σχήματα και τόνο μορφή στο κενό του φόντου, είτε και με την αποφασιστική παρουσία μιας κλειστής γραμμής που ορίζει απόλυτα μια σχέση λευκής επιφάνειας και σχεδιαστικής κηλίδας (Εικ. 12). Παρότι αυτά τα σχέδια είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και πετυχημένα δεν πρέπει να δημιουργείται μία σύγχυση μεταξύ αυτών και της σπουδής για την κατάκτηση σχεδιαστικής γνώσης. Η σχέση θέματος/φόντου είναι βασική για την κατανόηση του ρόλου των περιγραμμάτων, την κατανομή των φωτεινών και σκοτεινών περιοχών και την οργάνωση των εντάσεων στο χαρτί. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι ένα σχέδιο πρέπει να 'γεμίζει' όλο το χαρτί που το περιέχει. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να το γεμίσουμε τονικά ή γραμμικά ένα σχέδιο μέχρι τα άκρα χωρίς να σκεφτούμε τι ακριβώς συμβαίνει στο θέμα που έχουμε απέναντί μας και κυριότερα στο χαρτί που το μεταφέρουμε. Σημαίνει ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη μας μια οργάνωση που να περιλαμβάνει και τα άκρα, έστω αφήνοντάς τα κενά, ή τοποθετώντας μια πιο αχνή γραμμή, αλλιώς δεν έχουμε κατανοήσει σωστά την διάσταση του χαρτιού μέσα στην οποία ζωγραφίζουμε. Για να οργανωθεί σωστά μία ζωγραφική επιφάνεια - και σε προέκταση κάθε επιφάνεια που θέλουμε να οργανώσουμε οπτικά είτε είναι τοίχος, είτε είναι χαρτί, είτε είναι δωμάτιο - πρέπει να κατανοήσουμε αναλογικά πρώτα τη σχέση στη διάσταση του περιέχοντα χώρου και της κεντρικής μορφής που υπάρχει σαν κυρίως θέμα. Στην Εικόνα 12 (το έργο του Watteau) δεν νιώθουμε ότι χρειάζεται κάτι ακόμα στο σχέδιο. Η κεντρική μορφή είναι γερά τοποθετημένη και επιπλέον η γραμμή που περικλείει την φιγούρα δεν είναι ομoiογενής σε πάχος και ένταση δημιουργώντας ένα παιχνίδι επικοινωνίας με το περίγυρό της. Στην Εικ.10 (Freud), ο Freud χρησιμοποιεί επίσης το λευκό χαρτί σαν ένα πολύ φωτεινό πάτωμα πάνω στο οποίο τοποθετεί την κεντρική φιγούρα με την βοήθεια κάποιων σκιάσεων. Αυτές ενώ ενσωματώνονται τονικά και σχηματικά στο σώμα, δημιουργούν την σύνδεση μεταξύ της μορφής και του λευκού φόντου. Ας σημειωθεί ότι το λευκό εδώ δεν είναι κενό αλλά υποννοεί τον χώρο που βρίσκεται ξαπλωμένο το σώμα. Αυτό πετυχαίνεται με την σωστή τοποθέτηση και στάση του σώματος και χρησιμοποιεί την έμφυτη λειτουργία του νου να γεμίζει τα κενά.

19 Εικόνα 17 [αριστερά]: Edgar Degas, Πορτρέτο του Manet, χαρακτικό, 12Χ17 εκ, Εικόνα 18 [δεξιά]: Καθιστή γυναίκα (Όλγα), 62.5Χ48, 1920 Στην Εικόνα 17 το σχέδιο στηρίζεται στην σχέση μορφής και φόντου για να δημιουργήσει την αίσθηση του βάθους όπως και για να ξεχωρίσει το λευκό του προσώπου. Η γράμμωση στο φόντο ακολουθεί την οριζόντια κατεύθυνση και ισορροπεί τις κάθετες που κλείνουν την φιγούρα. Η πιο έντονη διαγώνια φορά στο σακκάκι αντιστοιχίζεται στην ελαφριά κλίση του κορμού και τονίζει την στάση του σώματος. Το έργο τονικά επίσης στηρίζεται στο μεσαίο γκρι του φόντου που μεσολαβεί ανάμεσα στο μαύρο του σακκακιού και τις λευκές περιοχές. Κλεισμένο σε μαύρα και γκρι το πρόσωπο συγκεντρώνει τις μεγαλυτερες αντιθέσεις και φαίνεται το δυνατότερο λευκό στο χαρτί. Στο έργο αυτό το φόντο έχει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό των σχέσεων στην κεντρική μορφή και λειτουργεί καθαρά και υποστηρικτικά στο θέμα. Στην Εικόνα 18 το φόντο απλά υποννοείται με ελάχιστες γραμμές και τονικές διαβαθμίσεις. Η επιλογή αυτή δηλώνει πρόθεση να συμπεριληφθεί ένας χώρος και η μορφή να τοποθετηθεί έστω και μα ασάφεια (ή αντίστοιχα με ατμοσφαιρικότητα) μέσα σ αυτόν παρά να αφεθεί μόνη της πάνω στο χαρτί. Το μεγαλύτερο μέρος της καρέκλας έχει σβηστεί. Η σκιά στο πάτωμα επαναλαμβάνει την κλίση του ενός ποδιού όπως και το πόδι της καρέκλας δημιουργεί έναν ρυθμό με το άλλο. Η σκιά, η ελάχιστη τονική διαφοροποίηση γύρω από τη φιγούρα και μια αχνή γραμμή που υποδηλώνει την ένωση τοίχου και πατώματος οργανώνουν έναν ζωγραφικό χώρο που κάνει τρισδιάστατο το σχέδιο. Τα μισοσβησμένα πόδια της καρέκλας και οι μικρές τονικές σημειώσεις πλουτίζουν μια σχετικά ομοιογενή γραμμή και υποδεικνύουν ένα χώρο ατμοσφαιρικό, δηλαδή ασαφή αλλά υπαρκτό, με απαλές τονικές διαβαθμίσεις. Στο παράδειγμα αυτό τα στοιχεία του φόντου συγχωνεύονται με το θέμα και χρησιμοποιούνται με συνθετική οικονομία. Πρόκειται άλλωστε για ένα σχέδιο που στηρίζεται σε δύο μόνο στοιχεία: την μαύρη γραμμή των περιγραμμάτων στο κυρίως θέμα και το ελαφρύ γκρί των περιοχών στο φόντο. Μ αυτήν τη λογική η σκούρη σκιά λειτουργεί σα χοντρή γραμμή, ενώ οι απαλές γκρι γραμμές φλερτάρουν με την ασάφεια και εντάσσονται σα στοιχείο στο φόντο. Καθώς το φόντο υπάρχει πάντα σαν το υποστηρικτικό μέρος της σύνθεσης κάποιες φορές πρέπει να υποβαθμίζονται δυνατές σχέσεις που υπάρχουν σ αυτό, πχ έντονα σχήματα ή αντιθέσεις ώστε το ενδιαφέρον να μην μετατοπίζεται από την κυρίως σύνθεση. Συνήθως επιλέγουμε να τονίσουμε τα στοιχεία αυτά που έχουν να κάνουν με τα όρια θέματος/φόντου και στοχεύουν στην πιο δυνατή αναπαραγωγή όγκων, τον τονισμό φωτεινών κηλίδων και στην εδραίωση των στοιχείων του θέματος ως κυρίαρχα στην σύνθεση. Υπάρχει μια λεπτή ισορροπία στην επιλογη να απαλύνουμε γραμμές και τόνους στο φόντο ώστε να δημιουργείται η ψευδαίσθηση του βάθους χωρίς να καταλήξουμε να φτιάξουμε ένα βαρετό επίπεδο έργο. Οι επιλογές εξαρτούνται πάντα από το θέμα, την τοποθέτηση και την ιεράρχηση των στοιχείων.

20 Εικόνα 19α: William Kentridge, Περιστέρι (Κατάσταση VIII), ξηρή χάραξη, 42Χ39, Το φόντο καλύπτεται από ένα σύνολο γραμμών με τον ίδιο χαρακτήρα μ αυτές του κυρίου θέματος αλλά διαφορετικές σε πυκνότητα και τονικότητα. Μ αυτόν τον τρόπο η ίδια σχεδιαστική λογική καλύπτει το χαρτί και δημιουργεί ένα χώρο απαραίτητο για να δηλωθεί η κίνηση που υποννοείται στο 'περιστέρι'. Ετσι το φόντο συνεχίζει την γραμμική ροή, και χωρίς προοπτικό βάθος δημιουργεί έναν γεμάτο χώρο. Το πλέξιμο των γραμμών μεταξύ θέματος και φόντου δημιουργεί την συνολική εντύπωση ενός αναβρασμού, μιας δυναμικής κίνησης. Δοκιμαστικά πειράξαμε το φόντο της παραπάνω εικόνας. Καθώς αλλάζει η τονικότητα των πίσω γραμμών το κεντρικό θέμα απομονώνεται (Εικόνα 19β) και το συνολικό αποτέλεσμα αλλάζει και παρουσιάζεται άτονο, αποδυναμωμένο και επίπεδο. Εικόνα 19β Εικόνα 20: William Kentridge, Περιστέρι - Κατάσταση Χ /normal, ξηρή χάραξη, 30Χ40 εκ, Στην εικόνα αυτή η σχέση θέματος φόντου εξακολουθεί να είναι σημαντική αν και έχει αλλάξει χαρακτήρα από την εικ 19. Το φόντο είναι ένα υπόβαθρο από αχνές γραμμές και το θέμα αποτελείται από μιά σχεδόν συνεχόμενη γραμμή σαν μονοκονδυλιά. Η αίσθηση που έχουμε όμως δεν πλησιάζει το άνευρο αποτέλεσμα της εικο 19α. Η σχέση φόντο-θέμα είναι κάθε φορά ειδική με το θέμα και την ατμόσφαιρα ή την εντύπωση που θέλουμε να δώσουμε. Στην συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει μία αίσθηση ήρεμεης κυριαρχίας και συγκρότησης καθώς το θέμα επικρατεί ολοφάνερα αλλά αρμονικά με το φόντο.

Νίνα Κοταμανίδου. Μεσαίωνας και Αναγέννηση

Νίνα Κοταμανίδου. Μεσαίωνας και Αναγέννηση Νίνα Κοταμανίδου Σημειώσεις στο μάθημα Ελεύθερο Σχέδιο 1. Οι σημειώσεις αυτές βασίζονται στις παραδόσεις του μαθήματος Ελεύθερο Σχέδιο 1, στο Α εξάμηνο του τμήματος ΕΑΔΣΑ στο ΤΕΙ Σερρών. Μεσαίωνας και

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του.

Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του. Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του. σημειώσεις για το μάθημα Εικαστική Σύνθεση 2, του τμήματος ΕΑΔΣΑ στο ΤΕΙ Σερρών. Οι αναφορές στα μοτίβα είναι βασισμένες επάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62

AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62 AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62 Ο ΑΚΤΟ με 40 και πλέον χρόνια δραστηριότητας στον χώρο των Εφαρμοσμένων και Καλών Τεχνών και η DESIGNEMBASSADOR.COM UG, που εξειδικεύεται στον σχεδιασμό φεστιβάλ,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Ψηφιδωτό. Ομάδα: V tessum Καλλιτέχνες

1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Ψηφιδωτό. Ομάδα: V tessum Καλλιτέχνες 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Ψηφιδωτό Ομάδα: V tessum Καλλιτέχνες Τεχνικές σχεδίασης Υπάρχουν πολλές και διάφορες τεχνικές για να φτιάξει κανείς ένα ψηφιδωτό. Η

Διαβάστε περισσότερα

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν;

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; TFT TV Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; Η ετυμολογία του όρου TFT (Thin Film Transistor ή τρανζίστορ λεπτού φιλμ) μας παραπέμπει στο δομικό στοιχείο ελέγχου της οθόνης, που είναι το τρανζίστορ. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΣ. Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει

ΤΟ ΦΩΣ. Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει ΤΟ ΦΩΣ Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει Μπορεί να κολακέψει ένα αντικείμενο, τονίζοντας κάποια θετικά χαρακτηριστικά ή να υποβαθμίσει τα λιγότερο ελκυστικά Η τηλεόραση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα Κεφάλαιο 7. 7.1 ομές εδομένων για Γραφικά Υπολογιστών. Οι δομές δεδομένων αποτελούν αντικείμενο της επιστήμης υπολογιστών. Κατά συνέπεια πρέπει να γνωρίζουμε πώς οργανώνονται τα γεωμετρικά δεδομένα, προκειμένου

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design ΠΑΤΣΙΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Web Design Είναι ο σχεδιασμός και η δημιουργία δικτυακών τόπων. Περιλαμβάνει : την αρχιτεκτονική πληροφοριών, τη διεπαφή χρήστη και την πλοήγηση.

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6).

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6). ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΑ Η στερεοσκοπία είναι μια τεχνική που δημιουργεί την ψευδαίσθηση του βάθους σε μια εικόνα. Στηρίζεται στο ότι η τρισδιάστατη φυσική όραση πραγματοποιείται διότι κάθε μάτι βλέπει το ίδιο αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009)

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009) ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009) Αρ. μαθήματος: 1 ο (1 από 5π). Ανεικονική / Μη Ρεαλιστική Σύνθεση με χρώμα Εκπαιδευτικός:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

Tip 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R

Tip 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R Aνακαινίστε το χώρο σας, αναπαλαιώνοντας τα παλιά σας έπιπλα μεν, προσθέτοντας δε μια μοντερνιστική πινελιά ανανέωσης στους τοίχους σας, δημιουργώντας μια mix & match διάθεση.

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2)

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ: 1. Απεικόνιση του θέματος στον καθορισμένο

Διαβάστε περισσότερα

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Συνθεση πινακίδας παρουσίασης συνθετικά και γεωμετρικά στοιχεία Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγήτρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π. Εικονογραφηση

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ομάδα Εικαστικής Αγωγής 2014 Σκιαγραφώντας το σχολείο/τη γειτονιά μου Τάξεις: Γ Στ Περιγραφή ενότητας: Οι μαθητές/τριες καταγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Τόνος. Εικόνα 24:George Seurat, Ο κορμός του δέντρου, κραγιόν σε χαρτί, 24,5Χ31 εκ., 1883.

Τόνος. Εικόνα 24:George Seurat, Ο κορμός του δέντρου, κραγιόν σε χαρτί, 24,5Χ31 εκ., 1883. Τόνος Ενώ η γραμμή διακρίνεται για την ευκολία της να δημιουργεί σύμβολα και να δίνει άμεσες διευκρινήσεις για τα όρια ο τόνος αναφέρεται στην φωτεινότητα: το πώς πέφτει το φως, ποιό είναι το υλικό και

Διαβάστε περισσότερα

τα δημιουργικά κύματα της eliton είναι

τα δημιουργικά κύματα της eliton είναι wav s e design by Varotsos w a vεδώe s τα δημιουργικά κύματα της eliton είναι 03 Η ELITON δραπετεύει από τους συνήθεις κανόνες του σχεδιασμού επίπλου κουζίνας με τη νέα σειρά waves, σχεδιασμένη από το

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός χρήσης λογισμικού οργάνωσης γραφείου: PowerPoint 2007 Επιμέλεια κειμένων: Ελένη Καραγεώργου-Βράντζα

Οδηγός χρήσης λογισμικού οργάνωσης γραφείου: PowerPoint 2007 Επιμέλεια κειμένων: Ελένη Καραγεώργου-Βράντζα - 317-2. Στην περιοχή Εργαλεία SmartArt, στην καρτέλα Μορφή, της ομάδας Στυλ WordArt, κάντε κλικ στο βέλος που βρίσκεται δίπλα από την επιλογή Γέμισμα κειμένου, και στη συνέχεια κάντε ένα από τα εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. Γενικά. Επιφάνεια σχεδίασης. Όργανα σχεδίασης

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. Γενικά. Επιφάνεια σχεδίασης. Όργανα σχεδίασης ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γενικά Τα περισσότερα στοιχεία αυτού του κεφαλαίου είναι γνωστά στους φοιτητές. Η εκ νέου παράθεσή τους στο παράρτημα γίνεται για λόγους υπενθύμισης και πιο ολοκληρωμένης παρουσίασης. Στην ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΘΕΜΑ: Σύνθεση με τρία αντικείμενα ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Το προς σχεδίαση θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Piet Mondrian. Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του.

Piet Mondrian. Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του. Piet Mondrian Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του. Περιεχόμενα: Βιογραφικό του Piet Mondrian Μοντέρνα τέχνη Φωβισμός Κυβισμός Νεοπλασικισμός Ενδεικτικά έργα του Piet Mondrian Μαθηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ Μαζί με την αίτηση έκδοσης διαβατηρίου πρέπει να υποβάλλεται μία (1) πρόσφατη φωτογραφία. Οι φωτογραφίες των αιτουμένων διαβατήριο πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ _ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. _ Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Θεωρητικό + Εργαστηριακό ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή. Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo

ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή. Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo Εμπλεκόμενες έννοιες «Γραφή» και άμεση εκτέλεση εντολής. Αποτέλεσμα εκτέλεσης εντολής.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

Μορφοποίηση εικόνων. Εισαγωγή. Στόχος κεφαλαίου

Μορφοποίηση εικόνων. Εισαγωγή. Στόχος κεφαλαίου Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1: Προετοιμασία παρουσίασης...1 Κεφάλαιο 2: Διαχείριση διαφανειών...18 Κεφάλαιο 3: Διαχείριση γραφικών...31 Κεφάλαιο 4: Επεξεργασία εικόνων με το Adobe Photoshop...56 Κεφάλαιο 5: Μορφοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ

Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ Ο αρχιτέκτονας Τάσος Ζέππος. Το φωτιστικό «Great 1» της Luxit ισορροπεί με τα έργα του Takis. Στην απέναντι σελίδα: Ο διάδρομος στο πρώτο επίπεδο ενώνει το καθιστικό με την τραπεζαρία.

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνιδάκια με τη LOGO

Παιχνιδάκια με τη LOGO Όταν σβήνει ο υπολογιστής ξεχνάω τα πάντα. Κάτι πρέπει να γίνει Κάθε φορά που δημιουργώ ένα πρόγραμμα στη Logo αυτό αποθηκεύεται προσωρινά στη μνήμη του υπολογιστή. Αν θέλω να διατηρηθούν τα προγράμματά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση φωτός από συμπαγή δίσκο (CD)

Περίθλαση φωτός από συμπαγή δίσκο (CD) Περίθλαση φωτός από συμπαγή δίσκο (CD) Επίδειξη-Πείραμα Σκοπός Με την άσκηση αυτή θέλουμε να εξοικειωθούν οι μαθητές με τα φαινόμενα της συμβολής και περίθλασης, χρησιμοποιώντας ένα καθημερινό και πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου

Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου Ακαδημαϊκό έτος : 2011-2012 Β' Εξάμηνο Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου Διδάσκουσα: Γεωργία Γεωργανοπούλου Εικαστική σύμβουλος: Εύα Κολιοπάντου Εικόνα εξωφύλλου: Μαρία Δαραβέλα Κατανόηση βασικών αρχών σχεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Β ΕΞΑΜΗΝΟΥ : ΚΕΦ. 1, 2, 3 3. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Β ΕΞΑΜΗΝΟΥ : ΚΕΦ. 1, 2, 3 3. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ 1 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Β ΕΞΑΜΗΝΟΥ : ΚΕΦ. 1, 2, 3 3. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ Αν το οπτικό μας πεδίο δε διαφοροποιείται, δε βλέπουμε τίποτε. Όταν αντιληφθούμε

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 6 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ 6.1 Τι ονοµάζουµε πρόγραµµα υπολογιστή; Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 05-1

Εικόνα. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 05-1 Εικόνα Εισαγωγή Ψηφιακή αναπαράσταση Κωδικοποίηση των χρωμάτων Συσκευές εισόδου και εξόδου Βάθος χρώματος και ανάλυση Συμβολική αναπαράσταση Μετάδοση εικόνας Σύνθεση εικόνας Ανάλυση εικόνας Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page 1 Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page

Διαβάστε περισσότερα

Να υπολογίζουν αποστάσεις με τη βοήθεια ημ. και συν. Να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν τους τριγωνομετρικούς πίνακες στους υπολογισμούς τους.

Να υπολογίζουν αποστάσεις με τη βοήθεια ημ. και συν. Να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν τους τριγωνομετρικούς πίνακες στους υπολογισμούς τους. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Νίκος Γ. Τόμπρος Ενότητα : ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ Περιεχόμενα ενότητας Τριγωνομετρικοί οξείας γωνίας αριθμοί Διδακτικοί στόχοι Διδακτικές οδηγίες - επισημάνσεις Πρέπει οι μαθητές να γνωρίζουν:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΜΟΣ & ΚΙΝΗΣΗ (ΘΕΩΡΙΑ)

ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΜΟΣ & ΚΙΝΗΣΗ (ΘΕΩΡΙΑ) ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΜΟΣ & ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : ΝΤΙΝΤΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ (MSC) Καθηγητής Εφαρμογών ΚΑΡΔΙΤΣΑ 2013 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΩΤΟΑΠΟΔΟΣΗ: ΕΝΝΟΟΥΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΟΛΩΝ ΕΚΕΙΝΩΝ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ»

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας

Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας (7 9 ετών) Καθοδήγηση των εκπαιδευτικών: Ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς για να εξοικειωθούν τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Κεφάλαιο 9: Ζωγραφική

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Κεφάλαιο 9: Ζωγραφική ζωγραφικής, αντιγραφή, Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής «Ζωγραφική» Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής Designer Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής Tux-Paint ζωγραφικής, αντιγραφή,

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ.

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΈΝΑ ΜΥΘΙΣΤΌΡΗΜΑ Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για το Γυμνάσιο και το Λύκειο Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παρουσιάζει την έκθεση Γιώργος Χατζημιχάλης - Ο Ζωγράφος Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας

Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Ένας λαγός, ένα πουλί, ένα ψάρι, ένας σκίουρος, μια πάπια και διάφορα άλλα ζώα αποφάσισαν να ανοίξουν ένα σχολείο. Συστήθηκε λοιπόν μια επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Περιοχή εργασίας. Τμ. Γραφιστικής (Γραφιστική με Η/Υ - In Design) 2

Περιοχή εργασίας. Τμ. Γραφιστικής (Γραφιστική με Η/Υ - In Design) 2 Περιοχή εργασίας A. Παράθυρο εγγράφου B. Συγκέντρωση πινάκων συμπτυγμένων σε εικονίδια Γ. Γραμμή τίτλου πίνακα Δ. Γραμμή μενού E. Γραμμή επιλογών Στ. Παλέτα εργαλείων Ζ. Κουμπί σύμπτυξης σε εικονίδια Η.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Σελίδα 1 από 6

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Σελίδα 1 από 6 Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ Στόχος(οι): Η παρατήρηση της τροχιάς του ήλιου στον ουρανό και της διακύμανση της ανάλογα με την ώρα της ημέρας ή την εποχή. Εν τέλει, η δραστηριότητα αυτή θα βοηθήσει τους μαθητές να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥΣ

ΜΑΘΗΜΑ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥΣ Δραστηριότητα 1 Εξερευνώντας το σχηματισμό των ψηφιδωτών. Ένα Ολλανδός ζωγράφος, ο M.C. Escher ( 1898-1972 ), έφτιαχνε ζωγραφικούς πίνακες χρησιμοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ 1 ο ΕΠΑΛ Ιλίου 5 ο ΣΕΚ Γ Αθήνας Τομέας Εφαρμοσμένων Τεχνών Ειδικότητα Γραφικών Τεχνών Χατζηγιαννάκη Β. Ρόκου Χ. Λιομαζώχτρες Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ Χαρακτική: η τέχνη της εγχάραξης μιας σκληρής επίπεδης,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Α! Τάξης. Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ

Τεχνολογία Α! Τάξης. Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ Τεχνολογία Α! Τάξης Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ Μελέτη Πριν από κάθε κατασκευή προηγούνται : 1. Μελέτη 2. Σχεδίαση *Τι σχήμα να τις δώσω; *Τι μέγεθος θα έχει (διαστάσεις); Σχεδίαση * Ποιοι είναι οι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός σκαναρίσματος βιβλίου

Οδηγός σκαναρίσματος βιβλίου Οδηγός σκαναρίσματος βιβλίου Εδώ θα προσπαθήσω να σας δώσω οδηγίες σχετικά με την πιο εύκολη μεταφορά ενός βιβλίου στον υπολογιστή (αρχικά) για την μεταφορά στη συνέχεια σε ταμπλέτα ή άλλο μέσο. Τι θα

Διαβάστε περισσότερα

«Αβάκιο» Οδηγός χρήσης Μικρόκοσμου που αποτελείται από τις ψηφίδες Καμβάς, Χελώνα, Γλώσσα, Μεταβολέας, Χρώματα.

«Αβάκιο» Οδηγός χρήσης Μικρόκοσμου που αποτελείται από τις ψηφίδες Καμβάς, Χελώνα, Γλώσσα, Μεταβολέας, Χρώματα. «Αβάκιο» Οδηγός χρήσης Μικρόκοσμου που αποτελείται από τις ψηφίδες Καμβάς, Χελώνα, Γλώσσα, Μεταβολέας, Χρώματα. Πώς θα δουλέψεις με το Χελωνόκοσμο την πρώτη φορά 1. Θα χρησιμοποιήσεις το αριστερό πλήκτρο

Διαβάστε περισσότερα

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω.

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Σκοπός σας είναι να είστε ο πρώτος παίκτης που θα ξεφωρτωθεί όλες του τις κάρτες. Το τοτέμ τοποθετείται

Διαβάστε περισσότερα