ΤΑΞΗ Β. ΛΥΚΕΙΟΥ. «Η αστρονομία στη ζωή του ανθρώπου»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑΞΗ Β. ΛΥΚΕΙΟΥ. «Η αστρονομία στη ζωή του ανθρώπου»"

Transcript

1 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΛΟΣΚΑΜΗ ΤΑΞΗ Β. ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ «Η αστρονομία στη ζωή του ανθρώπου» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το προϊόν του μαθήματος του ερευνητικού project της Β. Τάξης Εσπερινού Λυκείου. Φιλοδοξία της εργασίας ήταν να προσεγγίσει τον επιστημονικό τομέα της Αστρονομίας. Η αστρονομία θεωρείται, και όχι άδικα, ως η μητέρα όλων των επιστημών. Ασχολείται με συναρπαστικά θέματα, τα οποία δημιουργούν εξαιρετικό ενδιαφέρον σε αυτόν που τα γνωρίζει. Έτσι σε μια πρώτη φάση, οι μαθητές είχαν τη δυνατότητα μέσα από την έρευνά τους, να έρθουν σε επαφή με τις επιστημονικές θεωρίες της αστρονομίας, για τα ουράνια σώματα από την αρχαιότητα έως σήμερα. Είναι όμως, σημαντικός και ο βαθμός που η αστρονομία έχει επηρεάσει τη ζωή του ανθρώπου. Έτσι σε μια δεύτερη φάση οι μαθητές αναζήτησαν ανθρώπινες δραστηριότητες οι οποίες έχουν άμεση επιρροή ή σχέση με τα αστρονομικά δεδομένα. Η βασικότερη πηγή πληροφοριών, σχετικών με το προς διερεύνηση θέμα και πέραν αυτών που αναφέρονται στη βιβλιογραφία, ήταν αυτή του διαδικτύου. Σημαντική ακόμη ήταν και η βοήθεια ελεύθερων αστρονομικών λογισμικών με κυριότερο από όλα το Stellarium (version ). Ο Υπεύθυνος Καθηγητής Ηλίας Ζουμπουλίδης ΠΕ3 2

3 Την Ερευνητική Εργασία υλοποίησαν οι ακόλουθες ομάδες μαθητών ΟΜΑΔΑ Α. Παναγοπούλου Δήμητρα Ορφανός Πέτρος Μίχος Ευάγγελος Μυτηλιναίου Χριστιάνα Αγγελούση Παρασκευή ΟΜΑΔΑ Β. Κριτσόβα Γεωργία Σαράφογλου Ραχήλ Ταταράκης Ιωάννης Ζαρούλια Ελένη Χατζίογλου Θωμάς 3

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... 4 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ... 5 Οι κλάδοι της Αστρονομίας... 5 Η ερασιτεχνική αστρονομία... 7 Αστρονομία και Αστρολογία ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ... 9 Τα πρώτα βήματα της Αστρονομίας... 9 Η Βαβυλωνιακή αστρονομία Η Αιγυπτιακή αστρονομία Η Ελληνική αστρονομία Η αστρονομία στην αρχαία Ελλάδα Η αστρονομία στην Ελληνιστική και ελληνορωμαϊκή περίοδο Η αστρονομία στα χρόνια του Μεσαίωνα Η αστρονομία στην Αναγέννηση Η αστρονομία στη σύγχρονη εποχή ΤΑ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΩΜΑΤΑ Τα ουράνια σώματα Οι Αστερισμοί Οι Αειφανείς αστερισμοί Η ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Η μέτρηση του χρόνου α) Τα ημερολόγια β) Ο υπολογισμός της ώρας Οι Γεωργικές δραστηριότητες Η Ναυσιπλοΐα Ο Προσανατολισμός Η αστρονομία στην τέχνη ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΠΗΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

5 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Η Αστρονομία είναι μια επιστήμη συγγενική με τη φυσική και τα μαθηματικά, που μελετά τη θέση, την κίνηση, τη σύσταση και τη φυσική κατάσταση των ουρανίων σωμάτων, όχι μόνο την πρόσφατη, αλλά και την κατάσταση που βρίσκονταν στο παρελθόν και εκείνη στην οποία θα βρίσκονται στο μέλλον. Λέγοντας ουράνια σώματα εννοούμε ήλιους, πλανήτες, δορυφόρους, κομήτες, αστέρες, ομάδες αστέρων, γαλαξιακά νεφελώματα, διαπλανητικά αέρια και σκόνη, αέρια και κοσμική ύλη, πηγές ραδιενέργειας, σύνολα γαλαξιών, κ.λ.π.) H Αστρονομία θεωρείται και είναι ένας απ' τους πλέον συναρπαστικούς και ταχύτατα εξελισσόμενους κλάδους των θετικών επιστημών. Γι αυτό το λόγο επιστήμονες, σπουδαστές και γενικότερα άνθρωποι με ανήσυχο νου έδειξαν και εξακολουθούν να δείχνουν τεράστιο ενδιαφέρον για αυτήν. Τα συναρπαστικά θέματα, τα οποία πραγματεύεται η Αστρονομία, αποτελούν πρόκληση και δημιουργούν τεράστιο επιστημονικό ενδιαφέρον σε εκείνον που αρχίζει να ασχολείται μαζί της. Το Σύμπαν, που αποτελεί το αντικείμενο μελέτης της Αστρονομίας, είναι ένας τεράστιος χώρος γεμάτος από αντικείμενα και διαδικασίες που δεν τα συναντάμε στη Γη. Οι κλάδοι της Αστρονομίας. Η Αστρονομία ως επιστήμη, έλαβε δια μέσου των αιώνων τόση ευρύτητα ώστε να καταταχθεί στις φυσικές επιστήμες (σε αυτό βοήθησε και η ταυτόχρονη πρόοδος των φυσικομαθηματικών επιστημών), αλλά και να κατατμηθεί σε επιμέρους πιο ειδικούς κλάδους. Σημαντικότεροι από αυτούς είναι: Η Παρατηρησιακή Αστρονομία, η οποία ασχολείται κυρίως με τα όργανα και τις μεθόδους με τις οποίες γίνονται οι αστρονομικές παρατηρήσεις και οι υπολογισμοί τους. Η Σφαιρική Αστρονομία, η οποία αποτελεί την εφαρμογή της σφαιρικής τριγωνομετρίας στην παρατηρησιακή αστρονομία. Σ αυτόν τον κλάδο οφείλεται η δυνατότητα της έκδοσης των αστρονομικών πινάκων και της χαρτογραφίας. Η Ουράνια Μηχανική, η οποία εξετάζοντας τα ουράνια σώματα από δυναμική άποψη μελετά τις δυνάμεις που ασκούνται μεταξύ τους καθώς και 5

6 τα αποτελέσματα τους με βάση τους φυσικούς νόμους (π.χ. ο νόμος της βαρύτητας ή ο νόμος της παγκόσμιας έλξης). Η Αστροφυσική, η οποία εξετάζει τη χημική σύσταση, τη θερμοκρασία, το χρώμα, την λαμπρότητα και άλλες φυσικές και χημικές παραμέτρους των ουράνιων σωμάτων. Από αυτόν το κλάδο γίνεται η επιμέρους κατάταξη των ουρανίων σωμάτων (π.χ. αστέρες, πλανήτες, δορυφόροι κλπ). Η Ναυτική Αστρονομία, η οποία αποτελεί συνδυασμό της Παρατηρησιακής και της Σφαιρικής Αστρονομίας τόσο για τις ανάγκες της ναυσιπλοΐας όσο και της αεροπλοΐας. Η Περιγραφική Αστρονομία (αλλιώς λέγεται και Κοσμογραφία), η οποία ασχολείται με την περιγραφή των ουράνιων σωμάτων και τα ουράνιων φαινόμενων. Η Κοσμογραφία ασχολείται με τις βασικές γνώσεις της Αστρονομίας, τις οποίες παρουσιάζει με απλό τρόπο, χωρίς αποδείξεις και χωρίς να χρησιμοποιεί πολύπλοκους μαθηματικούς τύπούς. Μια πιο σύγχρονη διάκριση της Αστρονομίας γίνεται σε τρεις βασικούς κλάδους: α) την Κλασσική Αστρονομία, που εξετάζει τις φαινόμενες θέσεις και κινήσεις των ουρανίων σωμάτων, περιγράφει τα αστρονομικά όργανα με τα οποία γίνονται οι παρατηρήσεις και παραθέτει τις υπολογιστικές μεθόδους που τις αφορούν. Ταυτόχρονα παρατηρεί τις πραγματικές κινήσεις των ουρανίων σωμάτων και τις μεταξύ αυτών σχέσεις και αλληλεπιδράσεις, αναζητώντας τα αίτια που τις προκαλούν και διατυπώνοντας τους μαθηματικούς τύπους που συνδέουν μεταξύ τους αυτές τις παρατηρήσεις. β) την Αστροφυσική που ασχολείται με τα φυσικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ουρανίων σωμάτων όπως η λαμπρότητα, η θερμοκρασία, η ακτινοβολία, η χημική σύσταση κλπ. γ) και τέλος τη Διαστημική Αστρονομία που ασχολείται με την άμεση συλλογή πληροφοριών και ανάλυση της ύλης από την οποί αποτελούνται τα ουράνια σώματα (άστρα, πλανήτες, δορυφόροι, κομήτες κλπ.) Η ραγδαία τελειοποίηση των μέσων έρευνας και παρατήρησης καθώς και η τεράστια ανάπτυξη του πεδίου των αστρονομικών μελετών προκάλεσαν αμφισβητήσεις αν το εκτεταμένο σύνολο που αναφέραμε αποτελεί ενιαία επιστήμη. Έτσι κάποιοι ειδικοί προτείνουν τον διαχωρισμό της αστρονομίας από την αστροφυσική με το αιτιολογικό 6

7 ότι με τον όρο αστρονομία εννοούμε το σύνολο των μελετών που αφορούν στα ουράνια σώματα μόνο σε ότι αφορά την κίνηση τους και τη δυναμική τους συμπεριφορά. Άλλοι ειδικοί όμως, υποστηρίζουν ότι ο διαχωρισμός αυτός είναι απλά τυπικός και ότι η αστρονομία σαν επιστήμη έχει σαν αντικείμενο μελέτης καθετί σχετικό με τα ουράνια σώματα και φαινόμενα. Η ερασιτεχνική αστρονομία. Η αστρονομία είναι μία από τις λίγες επιστήμες στις οποίες οι ερασιτέχνες διαδραματίζουν ακόμη σημαντικό ρόλο. Αυτό γίνεται κυρίως με την παρατήρηση μεταβατικών φαινομένων όπως τα μεταβλητά αστέρια, οι κομήτες κ.ά. Η ερασιτεχνική αστρονομία είναι ένα χόμπι στο οποίο οι συμμετέχοντες, οι οποίοι ονομάζονται ερασιτέχνες αστρονόμοι, απολαμβάνουν τη μελέτη της αστρονομίας και την παρατήρηση των ουράνιων σωμάτων. Συνήθως οι ερασιτέχνες αστρονόμοι διεξάγουν νυκτερινές παρατηρήσεις, αλλά μερικοί παρατηρούν και τον Ήλιο, ιδίως τις ηλιακές κηλίδες, ενώ μια ειδική υποκατηγορία τους είναι οι «κυνηγοί εκλείψεων», οι οποίοι κάνουν πολλές φορές μεγάλα ταξίδια για να παρατηρήσουν και να φωτογραφήσουν μία ολική έκλειψη Ηλίου ή Σελήνης. Η ερασιτεχνική αστρονομία μπορεί απλά να ασκηθεί ως παρατήρηση του ουρανού με γυμνό μάτι, αλλά συνηθισμένος εξοπλισμός είναι τα κιάλια, τα τηλεσκόπια καθώς και οι αστρικοί χάρτες και οι ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές για την οπτική απεικόνιση των ουράνιων σωμάτων. Σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, πολλοί άνθρωποι μελετούσαν τον ουρανό σε ερασιτεχνικά πλαίσια, χωρίς κάποια συστηματική μέθοδο, χρήση ανώτερων μαθηματικών ή χρηματοδότηση. Μόλις κατά τον 20ό αιώνα η ερασιτεχνική αστρονομία εξελίχθηκε σε μία δραστηριότητα καθαρά διαχωρισμένη από την «επαγγελματική» αστρονομία. Ωστόσο, η αστρονομία παραμένει ίσως η μοναδική θετική επιστήμη στην οποία οι ερασιτέχνες μπορούν να προσφέρουν στην επιστημονική έρευνα. Εξάλλου, αρκετοί ερασιτέχνες αστρονόμοι έχουν συνδέσει το όνομα τους με ανακαλύψεις ή εφευρέσεις, όπως ο ζυθοποιός Ουίλλιαμ Λάσελ, ο οποίος ανακάλυψε τον Τρίτωνα, τον Υπερίωνα και άλλους πλανητικούς δορυφόρους, ή ο Τζον Ντόμπσον, ο οποίος εφηύρε το κατοπτρικό τηλεσκόπιο Dobsonian. 7

8 Αστρονομία και Αστρολογία. Τα τελευταία χρόνια γνωρίζει σημαντική «άνθηση» η Αστρολογία (κυρίως για λόγους εμπορικής εκμετάλλευσης). Ανέκαθεν υπήρχε σύγχυση για τη σχέση μεταξύ της Αστρονομίας και της Αστρολογίας. Παρότι και οι δύο έχουν κοινές ρίζες, η μεν Αστρονομία βασίζεται στην επιστημονική μεθοδολογία (επανάληψη των παρατηρήσεων, διατύπωση νόμων που ερμηνεύουν τις παρατηρήσεις, εφαρμογή μαθηματικών υπολογισμών), η δε Αστρολογία είναι μία κατ ευφημισμό επιστήμη η οποία αγγίζει τα όρια της δεισιδαιμονίας και η οποία διατυπώνει προβλέψεις για την εξέλιξη της καθημερινής ζωής του ανθρώπου, βασιζόμενη κυρίως σε απλά αστρονομικά δεδομένα και σε μαγνητικές δυνάμεις που αναπτύσσονται μεταξύ των ουρανίων και των επίγειων σωμάτων. Οι προβλέψεις αυτές όμως, πολύ συχνά στερούνται συνέπειας φθάνοντας έτσι με αυτόν τον τρόπο στα όρια της κοινής απάτης. 8

9 ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Αστρονομία είναι μια από τις παλαιότερες φυσικές επιστήμες. Η ενασχόληση του ανθρώπου με αυτή χρονολογείται από την αρχαιότητα. Από την προϊστορική ακόμα εποχή αναπτύχθηκε η παρατηρησιακή αστρονομία. Τα φαινόμενα που τράβηξαν αμέσως την προσοχή των ανθρώπων ήταν η εναλλαγή της ημέρας με τη νύχτα, η διαδοχή των εποχών, ο έναστρος ουρανός, το γεγονός της ανατολής και της δύσης των αστέρων και το ότι μερικοί από αυτούς είναι ορατοί όλο το έτος, ενώ άλλοι παραμένουν στον ουρανό μόνο για ορισμένες περιόδους. Βέβαια οι αντιλήψεις των πρώτων εκείνων παρατηρητών για το διάστημα δεν επέτρεπαν τη σωστή ερμηνεία όσων παρατηρούσαν. Όμως η παρακαταθήκη των παρατηρήσεων που άφησαν οι αποτέλεσε ένα σημαντικό υπόβαθρο για τις μεγάλες αστρονομικές ανακαλύψεις που έγιναν στη συνέχεια. Τα πρώτα βήματα της Αστρονομίας. Αρχικά η αστρονομία περιελάμβανε την παρατήρηση, των σχεδίων και των κινήσεων των ουράνιων σωμάτων, κάτι το οποίο μπορούσε να γίνει σχετικά εύκολα. Τέτοιου είδους παρατηρήσεις αφορούσαν τον ήλιο, τη σελήνη, τους πλανήτες και τα αστέρια που υπήρχε η δυνατότητα να είναι ορατά με γυμνό μάτι. Έτσι η πρόοδος της αστρονομίας είναι στενά συνδεδεμένη με την εξέλιξη των παρατηρήσεων. Η γοητεία που ασκεί ο νυχτερινός ουρανός στον άνθρωπο τον οδήγησε στην συστηματοποίηση των παρατηρήσεών του και στην διατύπωση νόμων που εξηγούν φαινόμενα όπως οι φάσεις της σελήνης, η διάρκεια του έτους και η εναλλαγή των εποχών. Η Βαβυλωνιακή αστρονομία. Με τον όρο Βαβυλωνιακή αστρονομία αναφερόμαστε σε αστρονομικές μεθόδους και θεωρίες που αναπτύχθηκαν στην περιοχή της αρχαίας Μεσοποταμίας (εκεί που βρίσκεται σήμερα το Ιράκ) και ιδιαίτερα στη Βαβυλώνα. Οι Βαβυλώνιοι κληρονόμησαν τις αστρονομικές γνώσεις των προγενέστερων τους Σουμερίων (πολιτισμός που αναπτύχθηκε στην ίδια περιοχή) και ανέπτυξαν ένα περίπλοκο για την εποχή τους είδος αστρονομίας. Οι Βαβυλώνιοι, μεταξύ των άλλων, διέκριναν στον ουρανό τους αστερισμούς του ζωδιακού κύκλου και διαίρεσαν την ημέρα και τη νύχτα σε δώδεκα ώρες. 9

10 Η Βαβυλωνιακή αστρονομία ήταν η βάση για πάρα πολλές αστρονομικές παραδόσεις που αναπτύχθηκαν αργότερα από τους Έλληνες, τους Πέρσες, τους Βυζαντινούς, τους Άραβες και τους δυτικοευρωπαίους. Η Αιγυπτιακή αστρονομία. Η αιγυπτιακή αστρονομία έχει τις απαρχές της στους προϊστορικούς χρόνους. Ο κύκλος των πετρών στη Nabta Playa (επόμενη εικόνα) που βρίσκεται δυτικά του Νείλου και χρονολογείται από την 5η χιλιετία π.χ. θεωρείται ότι δείχνει μεγάλες ευθυγραμμίσεις με διαφορετικές θέσεις του Ήλιου. Οι Αιγύπτιοι κατάφεραν να προσδιορίσουν ότι το έτος διαρκεί 365 1/4 ημέρες. Οι πυραμίδες τους χτίστηκαν με ακριβή αστρονομικό προσανατολισμό και οι ψηλοί οβελίσκοι που κατασκεύασαν έδειχναν πάντοτε τον μεσημβρινό. Ο ακριβής προσανατολισμός των πυραμίδων είναι μια επίδειξη υψηλού βαθμού τεχνικής παρακολούθησης του ουρανού, που αποκτήθηκε την 3 η χιλιετία π.χ.. Έχει αποδειχθεί ότι οι πυραμίδες ήταν ευθυγραμμισμένες προς τον Πολικό αστέρα. Ο ναός του Άμμωνος Ρα στο Καρνάκ έχει αποδειχθεί ότι είναι ευθυγραμμισμένος με το χειμερινό ηλιοστάσιο. Η ανατολή του Σείριου στην αρχή των ετήσιων πλημμύρων ήταν ιδιαίτερα σημαντικό σημείο για τη σταθεροποίηση του ετήσιου ημερολογίου. 10

11 Η αστρονομία έπαιξε σημαντικό ρόλο σε θρησκευτικά θέματα όπως η σταθεροποίηση ημερομηνιών για θρησκευτικά δρώμενα. Οι τίτλοι πολλών βιβλίων των ναών που έχουν διασωθεί καταγράφουν τις φάσεις και τις κινήσεις της σελήνης, του ηλίου και των αστεριών. Η Ελληνική αστρονομία. Με τον όρο ελληνική αστρονομία εννοούμε την αστρονομία που αναπτύχθηκε στην αρχαία Ελλάδα, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ελληνιστικό κόσμο, αυτήν που αναπτύχθηκε στην ελληνορωμαϊκή περίοδο και τέλος αυτήν που αναπτύχθηκε κατά την όψιμη αρχαιότητα. Βλέπουμε ότι η ελληνική αστρονομία δεν περιορίζεται στον ελλαδικό χώρο και το ελλαδικό έθνος, καθώς η ελληνική γλώσσα μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου είχε γίνει κυρίαρχη σε ένα πολύ μεγάλο μέρος του πλανήτη. Η ανάπτυξη της αστρονομίας από έλληνες αστρονόμους καθώς και από αστρονόμους της ελληνιστικής περιόδου θεωρείται πολύ σημαντική φάση για την ιστορία της αστρονομίας. Η ελληνική αστρονομία χαρακτηρίζεται από την αναζήτηση μιας λογικής και φυσικής εξήγησης για τα ουράνια φαινόμενα. Η αστρονομία στην αρχαία Ελλάδα. Αναφορές σε αναγνωρίσιμα αστέρια και αστερισμούς φαίνονται στα κείμενα του Ομήρου και του Ησίοδου, τα αρχαιότερα δείγματα ελληνικής λογοτεχνίας που έχουν διασωθεί. Στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια ο Όμηρος αναφέρεται στον αστερισμό του Βοώτη, στον αστερισμό του Ορίων, στις Πλειάδες, στο Σείριο και στον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου. Παρά το γεγονός ότι ούτε ο Ησίοδος ούτε ο Όμηρος ξεκίνησαν για να γράψουν ένα επιστημονικό σύγγραμμα, χρησιμοποίησαν εντούτοις τη στοιχειώδη κοσμολογία της εποχής τους, όπως τη θεωρία σύμφωνα με την οποία η γη ήταν επίπεδη και περιβάλλονταν από έναν ωκεανό. Ακόμη ότι στον ουρανό άλλα αστέρια ανέτελλαν και έδυαν (εξαφανίζονταν στον ωκεανό, όπως υποστήριζαν) ενώ άλλα ήταν διαρκώς εμφανή. Στην αρχαία Ελλάδα η αστρονομία θεωρούνταν ως ένας κλάδος των μαθηματικών και οι αστρονόμοι προσπαθούσαν να δημιουργήσουν γεωμετρικά μοντέλα που θα μπορούσαν να μιμηθούν τις εμφανίσεις των ουρανίων σωμάτων. Από τους πιο σημαντικούς αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, που η σκέψη τους διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της Αστρονομίας ως επιστήμης, αναφέρουμε τον Πλάτωνα ( π.χ.), τον Αριστοτέλη ( π.χ.), τον 11

12 Ηρακλείδη ( π.χ.) και τον Πυθαγόρα (αναφέρθηκε στη σφαιρικότητα της γης, πέθανε περί το 495 π.χ.). Πραγματική πρόοδος όμως στην Αστρονομία έγινε μετά τον Αριστοτέλη με τη συμβολή των μεγάλων αστρονόμων της Ελληνιστικής αρχαιότητας. Η αστρονομία στην Ελληνιστική και ελληνορωμαϊκή περίοδο. Σημαντικότεροι αστρονόμοι των αρχών αυτής της περιόδου είναι ο Αρίσταρχος ( π.χ.), ο Ερατοσθένης ( π.χ.), ο Ίππαρχος ( π.χ.) και ο Πτολεμαίος Κλαύδιος ( μ.χ.). Τον 3 ο αιώνα π.χ. ο Αρίσταρχος πρότεινε μια νέα κοσμολογία, ένα ηλιοκεντρικό μοντέλο του ηλιακού συστήματος, θέτοντας τον ήλιο και όχι τη γη (όπως ίσχυε τότε) ως το κέντρο του σύμπαντος. Οι αστρονομικές του ιδέες δεν έγιναν αποδεχτές και γνωρίζουμε ελάχιστες πληροφορίες για αυτές. Ο Ερατοσθένης ( π.χ.) θεωρούσε και αυτός ότι στον «ουρανό» επικρατεί το ηλιοκεντρικό σύστημα ενώ κατάφερε να μετρήσει την ακτίνα της Γης. Τον 2 ο αιώνα π.χ. ο Ίππαρχος γνωρίζοντας για την εκπληκτική ακρίβεια με την οποία οι Βαβυλώνιοι μπορούσαν να προβλέψουν τις κινήσεις των πλανητών, ήθελε και οι Έλληνες να φτάσουν σε ένα τέτοιο επίπεδο. Με κάποιο τρόπο απέκτησε πρόσβαση στα αρχεία των Βαβυλωνίων και τα χρησιμοποίησε για να δημιουργήσει βελτιωμένα γεωμετρικά μοντέλα. Έτσι ο Ίππαρχος εισήγαγε την έννοια της ακριβούς πρόβλεψης στην αστρονομία. Ανακάλυψε την ακρίβεια των ισημεριών και οι υπολογισμοί του για την ακριβή χρονική διάρκεια του έτους διέφεραν μόλις κατά 6.5 λεπτά από τις σύγχρονες μετρήσεις. Σημαντική δουλειά του ήταν και η συλλογή κανόνων τριγωνομετρικών υπολογισμών που αποτελούν την βάση της σύγχρονης τριγωνομετρίας. Θεωρείται ως ο εφευρέτης του Αστρολάβου, (όργανο με τη βοήθεια του οποίου μέτρησε τις συντεταγμένες των αστέρων) ενώ τελειοποίησε τη Διόπτρα, (όργανο που του επέτρεψε την εκτίμηση της φαινόμενης διαμέτρου Ηλίου και Σελήνης, την απόσταση και το πραγματικό μέγεθός τους). Επινόησε μια μέθοδο υπολογισμού της γεωγραφικής θέσης βάσει γεωγραφικού μήκους και πλάτους. Φυσικά για κάτι τέτοιο χρειάστηκε πρώτα να χωρίσει την γήινη σφαίρα σε 360 μεσημβρινούς και 180 παράλληλους. Λέγεται ότι χρησιμοποίησε το βαβυλωνιακό σύστημα χωρισμού των κύκλων (έτσι οι αριθμοί μπορεί να φαντάζουν μεγάλοι αλλά ας μη λησμονούμε ότι οι βαβυλώνιοι είχαν ένα αριθμητικό σύστημα με βάση το 60). 12

13 Επίσης ο Ίππαρχος, έφτιαξε καταλόγους με χάρτες και υπολογισμούς φωτεινότητας σχεδόν 1000 αστέρων. Ο Πτολεμαίος ήταν μαθηματικός και γεωγράφος που δούλεψε στην Αλεξάνδρεια τον 2 ο αι μ.χ.. Θεωρούσε ότι τη Γη είναι σφαιρική και ακίνητη, και μεγαλύτερη απ' όλα τα ουράνια σώματα. Το πιο σημαντικό έργο του είναι η «Μέγιστη» («Μαθηματική Σύνταξη» ή «Άλμαγέστ»). Η Μέγιστη είναι ένα από τα βιβλία με τη μεγαλύτερη επιρροή στην ιστορία της δυτικής αστρονομίας. Σ' αυτό το βιβλίο που αποτελείται από 13 τόμους, συνόψισε δικούς του υπολογισμούς καθώς και παρατηρήσεις προγενέστερών του, όπως του Ίππαρχου, και έθεσε σε ισχύ για τα επόμενα περίπου χρόνια το γεωκεντρικό σύστημα. Γενικότερα μπορούμε να πούμε ότι οι σημαντικές θεωρίες που διατυπώθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες για το μέχρι τότε γνωστό Σύμπαν ήταν δύο: Η ηλιοκεντρική θεωρία του Αρίσταρχου, που θεωρούσε ότι ο Ήλιος είναι στο κέντρο του Σύμπαντος, και η γεωκεντρική του Ίππαρχου και του Πτολεμαίου, που θεωρούσε ότι η Γη ήταν στο κέντρο του Σύμπαντος και ίσχυσε μέχρι το 17ο αιώνα. Η ηλιοκεντρική θεωρία ξαναβγήκε στην επιφάνεια τον 16ο αιώνα από τον Πολωνό αστρονόμο Κοπέρνικο. Η αστρονομία στα χρόνια του Μεσαίωνα. Ο Μεσαίωνας υπήρξε περίοδος οπισθοδρόμησης των επιστημών. Ο φόβος της ιεράς εξέτασης, ο σκοταδισμός, απέτρεπε κάθε πρόοδο. Η εγκατάλειψη του ηλιοκεντρικού συστήματος και η καθιέρωση ενός γεωκεντρικού ήταν επιβεβλημένη από τη «Χριστιανική Ηθική». Ωστόσο κατά την περίοδο του Μεσαίωνα πρόοδος στην Αστρονομία υπήρξε από Άραβες και Ινδούς αστρονόμους. Οι Ινδοί έκαναν αξιόλογες παρατηρήσεις για τον υπολογισμό της απόστασης της Σελήνης από τη Γη και της ακτίνας της Γης. Οι Άραβες βοήθησαν στο να υπάρξει συνέχεια από την Αστρονομία των αρχαίων Ελλήνων στη σύγχρονη αστρονομική σκέψη της Αναγέννησης ενώ κείμενά τους μεταφράστηκαν στα λατινικά περί τον 12ο Αιώνα. Η αστρονομία στην Αναγέννηση. Η Αναγέννηση υπήρξε η περίοδος εκρηκτικής εξέλιξης της Αστρονομίας με την διατύπωση του ηλιοκεντρικού συστήματος του Κοπέρνικου ( ), τους νόμους κίνησης του Κέπλερ ( ), τις εργασίες του Γαλιλαίου ( ) και τέλος τους νόμους της δυναμικής του Νεύτωνα ( ). Οι παρατηρήσεις του Τυχό Μπραχέ ή Τύχωνος ( ), ο οποίος ήταν ο πρώτος αστρονόμος που έκανε αστρονομικές παρατηρήσεις χρησιμοποιώντας όργανα που κατασκεύασε ο 13

14 ίδιος, ήταν οι σπουδαιότερες πριν την εισαγωγή του τηλεσκοπίου και χρησιμοποιήθηκαν για τη διατύπωση των νόμων του Κέπλερ ( ). Ένα από τα σπουδαιότερα βήματα στην Αστρονομία είναι η εισαγωγή του τηλεσκοπίου από τον Γαλιλαίο (είχε ανακαλυφθεί στην Ολλανδία στις αρχές του 17ου αιώνα). Το τηλεσκόπιο έδωσε μεγάλη προώθηση στην Αστρονομία επιτρέποντας παρατηρήσεις ακριβείας σε ουράνια σώματα που δεν είχαμε την δυνατότητα να παρατηρήσουμε με γυμνό οφθαλμό. Η Αναγέννηση στην αστρονομία ήρθε με τη δουλειά του Κοπέρνικου, ο οποίος προώθησε το ηλιοκεντρικό σύστημα. Η πρώτη παρατήρηση, κατά την οποία τα ουράνια φαινόμενα εξηγούνται πολύ απλούστερα αν παραδεχτούμε ότι ο Ήλιος και όχι η Γη είναι ο κεντρικός αστέρας του σύμπαντος και ότι η Γη περιστρέφεται γύρω από αυτόν μαζί με τους άλλους πλανήτες, οφείλεται στον Αρίσταρχο τον Σάμιο (περί το 280 π.χ.). Ύστερα από 14 αιώνες, ο Κοπέρνικος αναβίωσε την ηλιοκεντρική αυτή θεωρία και εξαιτίας αυτού οι μεταγενέστεροι του της έδωσαν το όνομά του. Η θεωρία του Κοπέρνικου είχε το μεγάλο πλεονέκτημα ότι θεωρούσε τη Γη έναν πλανήτη σαν τους άλλους, χωρίς δηλαδή τη θέση που της απέδιδαν προηγουμένως, κάτι που όμως δεν μπόρεσε να επιβεβαιωθεί από το πείραμα. Για να ερμηνεύσει τις κινήσεις των πλανητών διατήρησε πολλά από τα στοιχεία του Πτολεμαϊκού συστήματος. Στην πραγματικότητα, από τις αντιλήψεις αυτές έλειπε η φυσική διάσταση, η οποία, με τον Γαλιλαίο ( ) και τον Νεύτωνα ( ), έμελλε να μεταφέρει την περιγραφή του κόσμου από το κινητικό ομοίωμα στο δυναμικό και να τον ερμηνεύσει με την έννοια της δύναμης και ιδιαίτερα με τις έννοιες του έργου, της ενέργειας κλπ. Ο Γαλιλαίος έφτιαξε το δικό του τηλεσκόπιο (επόμενη εικόνα) και ανακάλυψε ότι το φεγγάρι είχε κρατήρες, ότι ο Δίας είχε δορυφόρους και ότι η Αφροδίτη είχε φάσεις όπως η Σελήνη. 14

15 Το έργο αυτό υπερασπίστηκε και προωθήθηκε από τον Κέπλερ, ο οποίος απέδειξε οριστικά την ισχύ του συστήματος του Κοπέρνικου καθορίζοντας τρεις νόμους πολύ ακριβείς, που μπορούν να διατυπωθούν μαθηματικά και ρυθμίζουν την κίνηση των πλανητών γύρω από τον Ήλιο. Η αστρονομία στη σύγχρονη εποχή. Η Παρατηρησιακή Αστρονομία εξακολούθησε να δίνει υλικό με την κατασκευή ισχυρότερων τηλεσκοπίων. Ο Messier ( ) κατήρτισε κατάλογο με τα απομακρυσμένα αντικείμενα όπως Γαλαξίες, Νεφελώματα, κ.ά.. Η εξέλιξη συνέχισε με πολύ γρήγορα βήματα στην σύγχρονη εποχή του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Hubble. Μπορούμε να αναφέρουμε ως ορόσημα τον νόμο του Hubble ( ) για την επέκταση του Σύμπαντος, τις θεωρίες της σχετικότητας (ειδική και γενική) του Einstein ( ), την εφεύρεση του ραδιοτηλεσκόπιου και την έναρξη της εξερεύνησης του διαστήματος. Με τη σχεδίαση και την κατασκευή νέων συσκευών καθώς και με την τοποθέτηση δορυφόρων σε τροχιά γύρω από τη Γη άρχισε μια νέα εποχή για την Αστρονομία. 15

16 ΤΑ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΩΜΑΤΑ Οι περισσότεροι αρχαίοι λαοί ξεκίνησαν την αστρονομική παρατήρηση και τη μέτρηση του χρόνου υπολογίζοντας τα ηλιοστάσια και τις ισημερίες καθώς και τις ετήσιες εναλλαγές του νυχτερινού ουρανού. Καθώς όμως η εμπειρία των παρατηρητών αυξάνονταν και τα τεχνικά μέσα εξελίσσονταν, οι αστρονομικές παρατηρήσεις απέκτησαν ένα νέο μεγάλο πεδίο εφαρμογών αυτό της έρευνας των σωμάτων τα οποία βρίσκονται στον ουράνιο θόλο. Τα ουράνια σώματα. Τα «ουράνια σώματα» ανάλογα με τη φυσική τους κατάσταση, τη μορφή, τις διαστάσεις, τις κινήσεις και γενικά τις ιδιότητες που παρουσιάζουν διακρίνονται στις επόμενες κύριες και μεγάλες κατηγορίες: Αστέρες. Οι αστέρες είναι ουράνια σώματα, στα οποία οι συνθήκες τέτοιες ώστε να λαμβάνουν χώρα θερμοπυρηνικές αντιδράσεις και έτσι να ακτινοβολούν ενέργεια σε μορφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Ο κοντινότερος αστέρας στη Γη είναι ο Ήλιος. Μία καθαρή ασέληνη νύχτα μπορούμε να διακρίνουμε περί τα 4000 αστέρια χωρίς οπτικά βοηθήματα. Αυτά είναι όλα άστρα που ανήκουν στον Γαλαξία μας Πλανήτες. Οι πλανήτες είναι ουράνια σώματα στα οποία δεν λαμβάνουν χώρα θερμοπυρηνικές αντιδράσεις και απλά αντανακλούν το φως των αστέρων που πέφτει πάνω τους. Στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα όλοι οι πλανήτες περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο. Οι πλανήτες συχνά διαθέτουν δορυφόρους, δηλαδή μικρά ουράνια σώματα τα οποία περιστρέφονται γύρω τους. Ο μοναδικός φυσικός δορυφόρος της γης είναι η Σελήνη. Κομήτες, Μετέωρα και Αστεροειδείς. Είναι και τα δύο ουράνια σώματα σημαντικά μικρότερα από τους πλανήτες, τα οποία περιφέρονται στο διάστημα. Νεφελώματα. Είναι σχηματισμοί αερίων και σκόνης που εκτείνονται σε μεγάλες περιοχές του Γαλαξία. Τα νεφελώματα συχνά είναι περιοχές δημιουργίας νέων αστέρων. Γνωστό νεφέλωμα είναι το «Μεγάλο Νεφέλωμα του Ωρίωνα» που βρίσκεται στον ομώνυμο αστερισμό. Σμήνη αστέρων. Είναι σχηματισμοί αστέρων που έχουν βαρυτική αλληλεπίδραση. Χωρίζονται σε δυο κατηγορίες, στα ανοικτά και τα σφαιρωτά σμήνη. Ένα από τα γνωστότερα σμήνη είναι οι «Πλειάδες» (επόμενη εικόνα) που βρίσκεται στον αστερισμό του Ταύρου. 16

17 Γαλαξίες. Όλα τα ουράνια σώματα που αναφέραμε προηγουμένως, αποτελούν μέρη μεγαλύτερων σχηματισμών των γαλαξιών. Οι γαλαξίες είναι πολλές τάξεις μεγέθους μεγαλύτεροι από τους αστέρες, και οργανώνονται σε σμήνη γαλαξιών. Ο κοντινότερος γαλαξίας στον δικό μας είναι ο νάνος γαλαξίας του Μεγάλου Κυνός, σε απόσταση περίπου ετών φωτός, αλλά ο πλησιέστερος γαλαξίας ορατός με γυμνό μάτι είναι το Μέγα Νέφος του Μαγγελάνου ( έτη φωτός). Αστερισμοί. Για ευκολότερη αναγνώριση και ανεύρεση των ουράνιων σωμάτων, ο ουρανός χωρίζεται σε 88 τμήματα, ισάριθμων αστερισμών. Οι αστερισμοί που διασχίζει ο ήλιος κατά την εναλλαγή των εποχών (η εκλειπτική) ονομάζονται αστερισμοί του Ζωδιακού Κύκλου. Οι Αστερισμοί. Αστερισμό ονομάζουμε το κάθε αυθαίρετο τμήμα της ουράνιας σφαίρας ή θόλου που περιέχει μια κάπως ξεχωριστή ομάδα άστρων. Αυτή η κατάτμηση στηρίχθηκε στα σχήματα που δημιουργούσαν οι πιο φωτεινοί αστέρες, στα οποία οι άνθρωποι διέκριναν ομοιότητες με ζώα (κυρίως), θεότητες και πράγματα του περιβάλλοντός τους. Οι αρχαιότεροι αστερισμοί ορίσθηκαν στην αρχαία Μεσοποταμία και υιοθετήθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι τους εμπλούτισαν με μοτίβα από 17

18 τη μυθολογία τους, και μας παρέδωσαν σχεδόν όλους τους αστερισμούς που είναι ορατοί από τα βόρεια γεωγραφικά πλάτη. Οι δύσκολα ορατοί ή αόρατοι από την Ευρώπη νότιοι αστερισμοί, ορίσθηκαν από τους πρώτους Ευρωπαίους ναυτικούς που ταξίδεψαν στις νότιες θάλασσες, μετά την Αναγέννηση, γι' αυτό και έχουν ονόματα όχι μυθολογικά, αλλά πολλές φορές οργάνων ή εργαλείων του πλοίου, κρίσιμων κάποτε για την επιβίωσή τους, π.χ. Εξάς, Αντλία, Πρύμνη, Πυξίς κ.λ.π.. Τα αστέρια που δημιουργούν τον αστερισμό πολλές φορές δεν έχουν σχέση μεταξύ τους, ούτε βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο παρατήρησης. Συνήθως βρίσκονται σε διαφορετικές αποστάσεις από τη γη. Έτσι αν παρατηρούσαμε τον ουρανό από κάποια διαφορετική οπτική γωνία μέσα στον Γαλαξία, θα βλέπαμε εντελώς διαφορετικούς αστερισμούς. Οι Αειφανείς αστερισμοί. Παρατηρώντας τον ουράνιο θόλο θα διαπιστώσουμε ότι μερικοί από τους αστερισμούς είναι ορατοί στη διάρκεια όλου του έτος, ενώ άλλοι παραμένουν στον ουρανό μόνο για ορισμένες περιόδους. Οι αστερισμοί, για έναν συγκεκριμένο τόπο, οι οποίοι βρίσκονται συνέχεια πάνω από τον ορίζοντα, δηλαδή δε δύουν και δεν ανατέλλουν και οι οποίοι είναι ορατοί σε όλη τη διάρκεια του έτους ονομάζονται αειφανείς αστερισμοί. Αντίστοιχα ως αειφανείς αστέρες χαρακτηρίζονται εκείνοι οι οποίοι παρατηρούνται συνεχώς. Δηλαδή σε όλη τη διάρκεια του 24ώρου, κατά τη φαινομενική περιστροφή της ουράνιας σφαίρας, παραμένουν πάνω από τον ορίζοντα του τόπου παρατήρησης και με αυτό τον τρόπο οι αστέρες αυτοί φαίνεται να μην ανατέλλουν ούτε να δύουν. 18

19 Αστερισμοί ορατοί στην Ελλάδα. Οι αστερισμοί του Βορείου Ημισφαιρίου και οι εποχές του έτους κατά τις οποίες είναι ορατοί (και στην Ελλάδα) φαίνονται στον επόμενο πίνακα. Αειφανείς αστερισμοί (ορατοί σε όλες τις εποχές) Μεγάλη Άρκτος Μικρή Άρκτος Κηφεύς Κασσιόπη Δράκοντας Καμηλοπάρδαλη Εαρινοί αστερισμοί Παρθένος Λέων Βοώτης Θηρευτικοί Κύνες Καρκίνος Κόμη Βερενίκης Φθινοπωρινοί αστερισμοί Πήγασος Ανδρομέδα Υδροχόος Κριός Κασσιόπη Περσέας Ιχθείς Χειμερινοί αστερισμοί Ταύρος Ηνίοχος Δίδυμοι Ωρίωνας Ηριδανός Μέγας Κύων Μικρός Κύων Λαγωός Πρύμνη Θερινοί αστερισμοί Κύκνος Αετός Λύρα Σκορπιός Οφιούχος Τοξότης Ζυγός Ηρακλής Σήμερα γίνονται επίσημα αποδεκτοί από τους αστρονόμους 88 αστερισμοί, μετά από απόφαση της Διεθνούς Αστρονομικής Ενώσεως. 19

20 Η ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Η μέτρηση του χρόνου. α) Τα ημερολόγια. Για μια μεγάλη χρονική περίοδο οι κλιματολογικές εποχές αποτελούσαν την πιο σημαντική μονάδα μέτρησης χρόνου. Με το πέρασμα του χρόνου όμως, διαπιστώθηκε ότι δεν μπορούσε να καθοριστεί ακριβώς ο χρόνος έναρξης κάθε εποχής. Μία τέτοιου είδους μέτρηση βασισμένη στα κλιματολογικά φαινόμενα ήταν πλέον ασαφής και ακανόνιστη. Για τον λόγο αυτό ο άνθρωπος στράφηκε σε πιο σταθερά φυσικά φαινόμενα πάνω στα οποία στήριξε την δημιουργία των ημερολογίων. Ένα από αυτά τα φαινόμενα ήταν η ανατολή και η δύση ορισμένων λαμπρών άστρων. Όμως, οι αστρικές παρατηρήσεις λόγω των καιρικών συνθηκών δεν ήταν πάντα εφικτές. Για να λυθεί το πρόβλημα αυτό αρχικά η δημιουργία των ημερολογίων στηρίχτηκε στις περιοδικές φάσεις της Σελήνης (σεληνιακά ημερολόγια) ενώ όταν έγινε δυνατό να μελετηθεί και να μετρηθεί με ακρίβεια η ετήσια φαινόμενη κίνηση του Ήλιου κατά μήκος της εκλειπτικής επικράτησαν τα ηλιακά ημερολόγια τα οποία ήταν πιο λειτουργικά. β) Ο υπολογισμός της ώρας. Για να γνωρίσουν την ώρα οι Αρχαίοι συμβουλεύονταν κατά την διάρκεια της μέρας την κατεύθυνση της σκιάς ενός σταθερού αντικειμένου. Η θέση του ήλιου στον ουρανό ήταν από την αρχαιότητα η σημαντικότερη ένδειξη για την ώρα. Την νύχτα οι άνθρωποι παρατηρούσαν τη θέση κάποιου άστρου. Με την πάροδο του χρόνου, ο αριθμός των υποδιαιρέσεων της μέρας και της νύχτας αυξήθηκε. Σημειώνοντας τα άστρα τα οποία ανατέλλουν το ένα μετά το άλλο στην Ανατολή είναι δυνατόν να διαλέξουμε μερικά άστρα που είναι κατάλληλα για να διαιρέσουμε την νύχτα σε σχεδόν ίσα χρονικά τμήματα. Από τις πρώτες προσπάθειες εύρεσης του χρόνου ήταν τα ηλιακά ρολόγια. Μία κάθετη ράβδος έριχνε την σκιά της σε μία επιφάνεια που είχε χωριστεί σε ίσα τμήματα και ανέφερε δίπλα σε κάθε ένα την ώρα. Τα ηλιακά ρολόγια (επόμενη 20

21 εικόνα) ήταν αρκετά διαδεδομένα από το 3500 π.χ.. Φτηνά κι εύκολα στην κατασκευή αλλά φυσικά δουλεύουνε μόνο σε ηλιοφάνεια. Όποιος είχε λόγο να απαιτεί ακριβέστερο προσδιορισμό της ώρας απ' ότι του έδινε η εμπειρική παρατήρηση της θέσης του ήλιου, είχε στην διάθεσή του απλούς σχετικά αστρολάβους που τον βοηθούσαν μέρα και νύχτα να προσδιορίσει την ώρα με ακρίβεια λεπτού. Οι Γεωργικές δραστηριότητες. Στην αρχαία Αίγυπτο η παρατήρηση της ανατολής του άστρου του Σείριου σήμαινε την αρχή των ετήσιων πλημμύρων κάτι που ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για τις γεωργικές δραστηριότητες των κατοίκων. Για πολλές χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι, κυρίως οι γεωργοί και οι κτηνοτρόφοι, ρύθμιζαν ανάλογα με τη θέση του ήλιου τις εργασίες τους. Η πρόβλεψη των εποχών έδινε στον άνθρωπο τη δυνατότητα να προβλέπει και να αντιμετωπίζει φυσικά φαινόμενα, όπως οι βροχές και η ξηρασία ή να προσδιορίζει περιόδους όπως της σποράς και του θερισμού. Ο Βιργίλιος στον πρώτο τόμο των Γεωργικών του, υπαινίσσεται δύο φορές τη δυσμενή επίδραση του Αρκτούρου (είναι η κλασική ονομασία του αστέρα α (άλφα) του αστερισμού Βοώτη) στις αγροτικές εργασίες. Ακόμη και στις μέρες μας η παρατήρηση του ουρανού (νεφών- ήλιου- σελήνης- άστρων) δίνει τη δυνατότητα, σε ορισμένα άτομα, της πρόγνωσης των μετεωρολογικών συνθηκών οι οποίες επικρατούν κατά τις διάφορες εποχές και τη σχέση τους με την αποτελεσματικότητα των γεωργικών εργασιών (λαϊκή μετεωρολογία). Φυσικά τα περισσότερα στοιχεία που χρησιμοποιούνται ως προγνωστικοί κανόνες δεν έχουν επιστημονική βάση. Υπάρχουν όμως και κάποια σημάδια καιρού τα οποία ως προϊόν παρατήρησης είναι επιστημονικά αποδεκτά. 21

22 Η Ναυσιπλοΐα. Η χρήση των αστερισμών έκανε πολύ εύκολη την ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας κατά την αρχαιότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Φοίνικες θαλασσοπόροι οι οποίοι ήταν ιδιαίτερα πεπειραμένοι εις την ουρανογραφία. Με την πάροδο όμως, δεκάδων χιλιάδων χρόνων οι αστερισμοί αλλάζουν αργά μορφή και σχήμα, λόγω της διαφορετικής ταχύτητας και φοράς στην κίνηση του κάθε αστέρα, όμως αυτό δεν αναιρεί την πρακτική σημασία που είχαν για τον προσανατολισμό και τον καθορισμό της χρονικής στιγμής. Ειδικά στη ναυσιπλοΐα, μεγάλη ήταν η σημασία τους πριν την εφεύρεση της πυξίδας, (επόμενη εικόνα) αφού οι ναυτικοί βασίζονταν στην παρατήρηση των αστερισμών για να μπορέσουν να προσανατολιστούν το βράδυ (τέτοια οδηγία παρέχεται στον Οδυσσέα για το τελικό τμήμα του ταξιδιού του στην Οδύσσεια). Μπορεί λοιπόν κανείς να πει ότι οι αστερισμοί είχαν έναν ξεχωριστό ρόλο στην εξάπλωση των ανθρώπων σε νέα μέρη. Η αξία τους διαφαίνεται μέσα από τους μύθους που ταυτίζονται με αυτούς και την πανάρχαια αναφορά τους σε σημαντικά γραπτά κείμενα του ανθρώπου. Ο Προσανατολισμός. Στην περίπτωση που ο ουρανός είναι έναστρος, τότε τη νύχτα μπορούμε να προσανατολιστούμε και με τη βοήθεια των άστρων. Από τα αστέρια που ξεχωρίζουμε στον ουρανό τη νύχτα με γυμνό μάτι, λιγότερο από 60 χρησιμοποιούνται για τον προσανατολισμό. Οι αστερισμοί, όπως τους βλέπουμε στον ουρανό, φαίνονται να κινούνται κυκλικά και η θέση τους εξαρτάται από ποιο σημείο της γης τους παρατηρούμε, από την ημέρα του έτους και από την ώρα της νύκτας. Αυτό οφείλεται λόγω της περιστροφής της γης γύρω από τον ήλιο, και γύρω από τον εαυτό της. Υπάρχει όμως ένα αστέρι το οποίο είναι σχεδόν στην ίδια θέση στον ουρανό 22

23 καθ όλη τη διάρκεια της νύχτας και για κάθε νύχτα του έτους. Αυτό είναι ο Πολικός Αστέρας. Ο Πολικός Αστέρας βρίσκεται λιγότερο από 1 μακριά από τον πραγματικό βορρά. Όταν τον κοιτάζεις βλέπεις πάντα προς το Βορρά γιατί αυτός βρίσκεται επάνω στην προέκταση του άξονα της γης προς τη μεριά του Βόρειου Πόλου. Όσο πλησιάζουμε προς το Βόρειο Πόλο τόσο ο Πολικός Αστέρας ανεβαίνει στο μεσουράνημα, ενώ αντίθετα όσο πλησιάζουμε προς τον Ισημερινό τόσο αυτός πλησιάζει τον ορίζοντα. Στο Νότιο ημισφαίριο δεν είναι ορατός. Ο Πολικός Αστέρας ανήκει σε ένα αστερισμό ο οποίος ονομάζεται Μικρή Άρκτος (επόμενη εικόνα) και επειδή είναι το τελευταίο αστέρι στον μοναδικό βραχίονα του αστερισμού είναι εύκολο να τον εντοπίσουμε. Επιπλέον, ο εντοπισμός του μπορεί να γίνει και με τη βοήθεια δύο αστέρων που ανήκουν σε έναν άλλο αστερισμό στον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου ο οποίος βρίσκεται κοντά στον αστερισμό της Μικρής Άρκτου. Καθώς οι σχετικές θέσεις των δύο αυτών αστερισμών διατηρούνται σταθερές, τότε αν προεκτείνουμε την εξωτερική πλευρά της Μεγάλης Άρκτου, που ορίζεται από δύο αστέρια, κατά 5 φορές, βρίσκουμε τον Πολικό Αστέρα (επόμενη εικόνα). 23

24 Η αστρονομία στην τέχνη. Η Αστρονομία δεν ασκεί γοητεία μόνο στην επιστημονική κοινότητα. Αποτελεί πηγή έμπνευσης και δημιουργίας για πολλούς καλλιτέχνες, τόσο από τον χώρο του κινηματογράφου και της φωτογραφίας, όσο και της μουσικής, της ποίησης και της λογοτεχνίας. Ποια μπορεί είναι σχέση που μπορεί να συνδέει αυτές τις τέχνες με την αστρονομία; Η αστρονομία σε μια πρώτη προσέγγιση δε φαίνεται να έχει σχέση με την έκφραση του γραπτού λόγου. Η λογοτεχνία φαντάζει τελείως αντίθετη με την επιστημονική σοβαρότητα και το αυστηρό ύφος που εκπέμπει ο επιστημονικός λόγος της αστρονομίας. Όμως, ας θεωρήσουμε ένα πολύ απλό παράδειγμα. Οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας, είναι από αυτές που προτιμά η πλειονότητα των θεατών στις κινηματογραφικές αίθουσες. Πέρα από τα εντυπωσιακά εφέ, τις θεαματικές σκηνές δράσης και τις εντυπωσιακές φωτογραφίες κρύβεται κάτι στο οποίο όλοι μας ενδεχομένως δεν έχουμε δώσει σημασία ή δεν έχουμε ποτέ σκεφτεί. Για να γίνει πραγματικότητα μια τέτοια ταινία χρειάζεται, πέρα από όλα τα προηγούμενα, η συγγραφή ενός σεναρίου. Και το σενάριο της κάθε ταινίας δεν είναι τίποτε άλλο από ένα λογοτεχνικό κείμενο. Ας μη ξεχνάμε ακόμη ότι οι περισσότεροι συγγραφείς έργων επιστημονικής φαντασίας (Ισαάκ Ασίμοφ, Καρλ Σαγκάν) ή οι σκηνοθέτες (Στάνλει Κιουμπρικ, Στίβεν Σπίλμπεργκ, Τζόρτζ Λούκας) ήταν μελετητές της αστρονομίας προτού αποτολμήσουν να γράψουν ένα διήγημα (σενάριο) ή να σκηνοθετήσουν μια ταινία. Στη διαδρομή της ανθρωπότητας πολλά είναι τα παραδείγματα που συνδέουν την Αστρονομία με την Ποίηση και την Λογοτεχνία. Η ονοματολογία των αστερισμών (να υπενθυμίσουμε εδώ ότι οι αρχαίοι λαοί είχαν τις δικές του ονομασίες) προέκυψε από τους μύθους και τις ιστορίες κάθε λαού. Αλλιώς ονομάζονταν η Μεγάλη Άρκτος από τους Έλληνες, αλλιώς από τους Αιγυπτίους και αλλιώς από τους κατοίκους της Βρετανίας. Το υπέροχο ποίημα του Καλλίμαχου "Βερενίκης Κόμη" αναφέρεται στον μύθο μιας αρχαίας Αιγύπτιας βασίλισσας της Βερενίκης η οποία έκανε τάμα στον βωμό της Αφροδίτης την εξαίσια κόμη της (τα μαλλιά της) για να γυρίσει ο σύζυγος της ο Κόνων, σώος και αβλαβής από την εκστρατεία που είχε κάνει για να κατακτήσει την χώρα των Ασσυρίων. Μα όταν εσύ βασίλισσα, κοιτάζοντας τ αστέρια 24

25 λατρεία στην Αφροδίτη θα προσφέρεις με λαμπάδες και με σπονδές μυρωδικών για με που ήμουν δική σου, χωρίς φειδώ τα δώρα σου να είναι παρακαλώ. Τι θέλω εγώ στους ουρανούς; Μαλί της Βερενίκης πάλι ας γίνω, και ο Ορίων ας πάει να λάμπει πλάι στον Υδροχόο. Απόσπασμα από το ποίημα του Καλλίμαχου. Και στη ελληνική ποίηση και λογοτεχνία όμως, είναι φανερό το γεγονός πως σε αρκετές περιπτώσεις η αστρονομία αποτελεί πηγή έμπνευσης για αρκετούς ποιητές και λογοτέχνες. Παραδείγματα για τον ισχυρισμό αυτό αποτελούν τα επόμενα έργα, τα οποία σε σημαντικό μέρος περιέχουν αστρονομικά δεδομένα. Στο Σείριο υπάρχουνε παιδιά - Νίκος Γκάτσος Στο Σείριο υπάρχουνε παιδιά ποτέ δε βαλαν έγνοια στην καρδιά δεν είδανε πολέμους και θανάτους και πάνω απ' τη γαλάζια τους ποδιά φοράν τις Κυριακές τα γιορτινά τους Τις νύχτες που κοιτάν τον ουρανό ένα άστρο σαν φτερό θαλασσινό παράξενα παιδεύει το μυαλό τους τους φαίνεται καράβι μακρινό και πάνε και ρωτάν το δάσκαλό τους Αυτή τους λέει παιδιά μου είναι η Γη του σύμπαντος αρρώστια και πληγή εκεί τραγούδια λένε γράφουν στίχους κι ακούραστοι του ονείρου κυνηγοί κεντάνε με συνθήματα τους τοίχους Στο Σείριο δακρύσαν τα παιδιά και βαλαν από κείνη τη βραδιά μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά Σταυρός του Νότου Νίκος Καββαδίας 25

26 Έβραζε το κύμα του γαρμπή είμαστε σκυφτοί κι οι δυο στο χάρτη γύρισες και μου `πες πως το Μάρτη σ άλλους παραλλήλους θα `χεις μπει Κούλικο στο στήθος σου τατού που όσο κι αν το καις δε λέει να σβήσει είπαν πως την είχες αγαπήσει σε μια κρίση μαύρου πυρετού Βάρδια πλάι σε κάβο φαλακρό κι ο Σταυρός του Νότου με τα στράλια Κομπολόι κρατάς από κοράλλια κι άκοπο μασάς καφέ πικρό Το Άλφα του Κενταύρου μια νυχτιά με το παλλινώριο πήρα κάτου μου `πες με φωνή ετοιμοθανάτου να φοβάσαι τ άστρα του Νοτιά Άλλοτε απ τον ίδιον ουρανό έπαιρνες τρεις μήνες στην αράδα με του καπετάνιου τη μιγάδα μάθημα πορείας νυχτερινό Σ ένα μαγαζί του Nossi Be πήρες το μαχαίρι δυο σελίνια μέρα μεσημέρι απά στη λίνια ξάστραψες σαν φάρου αναλαμπή Κάτω στις ακτές της Αφρικής πάνε χρόνια τώρα που κοιμάσαι τα φανάρια πια δεν τα θυμάσαι και το ωραίο γλυκό της Κυριακής "Αφροδίτη" - Ανδρέας Εμπειρίκος 26

27 Εκείνο το βράδυ, εκοίταζε τα άστρα και τους αστερισμούς. Όμως, στο νου μου, ήτο ημέρα. Μέσα στο φως της, με κοίταζες Εσύ, αγαπητή, ροδόχρους και απαλά ντυμένη, και κάποτεκάποτε ονειρευόμουν αυξάνοντας μέσα μου την ζωηρή φωτοχυσία. Και όμως, έξω ήτανε νύκτα. Αλλά τι νύκτα; Νύχτα γιομάτη θάματα, νύχτα σπαρμένη μάγια. Εγώ κοίταζα τα άστρα και τους αστερισμούς, μα έβλεπα Εσένα ταυτοχρόνως. Ιδού ο Τοξότης, έλεγα, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων. Αλλά, συγχρόνως, έβλεπα Εσένα. Αγαπητή, ροδόχρους και απαλά ντυμένη, στεκόσουν μέσα μου, σε άπλετη φωτοχυσία, και πότε έγερνες δεξιά, και πότε αριστερά την κεφαλή σου, με τον Ωρίωνα, η με τον Σείριο στα μαλλιά σου, με τον Τοξότη στην καρδιά σου. Εγώ εκοίταζα τα άστρα και τους αστερισμούς. Ιδού ο Τοξότης, έλεγα, ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, μα έβλεπα Εσένα ταυτοχρόνως. Αγαπητή, ροδόχρους, και απαλά ντυμένη, καθόσουν σε μια καρέκλα μέσα στην καρδιά μου, σε μια απερίγραπτη φωτοχυσία, με την σκιά σου, πότε δεξιά και πότε αριστερά, και έμενες ασάλευτη, απλή, γλυκειά, ωραιότατη και καθισμένη στην καρέκλα σου με τέτοιο τρόπο, που μου ερχόταν να σε βάλω να καθίσεις στα γόνατά μου, με το ένα μου χέρι στα στήθη σου, και το άλλο κάτω από το φόρεμά σου, ανάμεσα στα σκέλη σου. Και έλεγα και ξανάλεγα: Ιδού ο Τοξότης, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, και έβλεπα πάντοτε, και τους αστερισμούς και Εσένα. Τούτη όμως την φορά, ήσουν ξαπλωμένη απόλυτα ξαπλωμένη- και τα μαλλιά σου τα ανέμιζε ο αέρας. Το χέρι μου σε έψαυε. Τα μάτια σου μου μιλούσαν. Και εγώ έλεγα και ξανάλεγα με πάθος: Ιδού ο Τοξότης, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, μα τώρα πλέον, έβλεπα μονάχα Εσένα. Τότε συνέβη ένα μεγάλο θαύμα. Έσβησαν όλα τα άστρα μονομιάς και έμεινες μόνον Εσύ στον ουρανό μαζί μου, μέσα σε μιαν ανέσπερη ημέρα, στο πλευρό μου. Εγώ σε κοίταζα αγαλλιών, και έλεγα και ξανάλεγα το όνομά σου. Και Συ; Εσύ, γλυκειά και Μεγαλόχαρη, μέσα στο χέρι σου, κρατούσες την καρδιά μου. 27

28 ΕΠΙΛΟΓΟΣ Όπως αναφέραμε στα προηγούμενα η σημασία της αστρονομίας και η πλοκή της με άλλες επιστήμες και τέχνες είναι σπουδαιότατη. Κανείς δεν μπορεί ν αμφισβητήσει ότι οι θεωρίες και οι παρατηρήσεις των αρχαίων Ελλήνων Φυσικών Φιλοσόφων, αποτελούν τη βάση της σύγχρονης αυτής θετικής επιστήμης. Όμως, ακόμη και σήμερα επιστήμες όπως η Οπτική (τηλεσκόπιο - αναπτύχθηκε πολύ από την ανάγκη της έρευνας των ουρανίων σωμάτων), η Φασματοσκοπία, με αστρονομική εξ ανάγκης προέλευση (που χρησιμοποιείται από τις Φυσική, Χημεία, Μεταλλουργία, Βιολογία κλπ.), η Χρονομετρία και η Χαρτογραφία σχετίζονται στενά με την Αστρονομία. Αποκορύφωμα της συμβολής της αποτελεί η σύγχρονη έρευνα του διαστήματος, οι ασφαλείς αποστολές τεχνητών δορυφόρων και διαστημοπλοίων. Η Αστρονομία σχετίζεται ακόμη στενά με τη Φιλοσοφία και την Τέχνη. Παρότι ως επιστήμη δεν μπορεί να δώσει άμεση απάντηση σε φιλοσοφικά προβλήματα, εντούτοις, όπως υποστήριξε ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και διευθυντής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Δημήτριος Αιγινήτης ( ), λέγοντας ότι η Αστρονομία παρουσιάζει «τη συγγένεια της ανθρώπινης διανοίας προς τον Άπειρον Λόγον». Στο πέρασμα του χρόνου είναι πολλές οι ανθρώπινες δραστηριότητες που παρουσιάσαμε ότι είχαν ή έχουν άμεση αλληλεπίδραση με την αστρονομία. Η μέτρηση του χρόνου, ο προσανατολισμός, η γεωργία και η ναυσιπλοΐα είναι μερικές από αυτές. Τέλος όπως αναφέραμε είναι σημαντική η επίδραση της αστρονομίας σε μορφές τέχνης όπως είναι ο κινηματογράφος, η λογοτεχνία και η ποίηση. 28

29 ΠΗΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ «Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ» «Εγκυκλοπαίδεια ΠΑΠΥΡΟΣ ΛΑΡΟΥΣ» «Στοιχεία Αστρονομίας και Διαστημικής» Ο.Ε.Δ.Β. Κ. Γαβρίλης, Μ. Μεταξά, Π. Νιάρχος, Κ. Παπαμιχάλης. «Η κόμη της Βερενίκης» Γιώργος Γραμματικάκης. «Αστρονομία για όλους» Γιώργος Κριεμπάρδης ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΣΤΟ INTERNET el.wikipedia.org/ 29

30 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Φωτογραφίες του ουράνιου θόλου και κάποιων αστερισμών από το ελεύθερο αστρονομικό λογισμικό Stellarium. Ο Γαλαξίας της Ανδρομέδας. 30

31 Ο Σείριος, το λαμπρότερο αστέρι στον ουράνιο θόλο. 31

32 Αστερισμοί ορατοί στο Βόρειο ημισφαίριο. Αστερισμοί ορατοί στο Νότιο ημισφαίριο (διακρίνεται και ο Σταυρός του νότου). 32

33 Τα αστέρια του αστερισμού του Ωρίωνα. Η καλλιτεχνική απεικόνιση του αστερισμού του Ωρίωνα. 33

34 Το νεφέλωμα του Ωρίωνα. Διάφοροι αστερισμοί. 34

35 35

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ Β' Τάξη Γενικού Λυκείου Ομάδα συγγραφής: Κων/νος Γαβρίλης, καθηγητής Μαθηματικών Β/θμιας Εκπαίδευσης. Μαργαρίτα Μεταξά, Δρ. Αστροφυσικής, καθηγήτρια Φυσικής του Τοσιτσείου-Αρσακείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1.1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1.1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ «Πιστεύω ότι η μελέτη του Σύμπαντος πρέπει να τοποθετηθεί στην πρώτη θέση ανάμεσα σε όλα τα φυσικά φαινόμενα που μπορούν να κατανοηθούν, γιατί έρχεται πριν απ' όλα τ'

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αστρονοµική Παρατήρηση. Ανδρέας Παπαλάμπρου Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 20/5/2009

Εισαγωγή στην Αστρονοµική Παρατήρηση. Ανδρέας Παπαλάμπρου Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 20/5/2009 Εισαγωγή στην Αστρονοµική Παρατήρηση Ανδρέας Παπαλάμπρου Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 20/5/2009 1 Ερασιτεχνική Αστρονομία Μια ενασχόληση που αρχίζει από απλό χόμπι... & φτάνει έως συμβολή σε επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 1.- Από τα πρώτα σχολικά µας χρόνια µαθαίνουµε για το πλανητικό µας σύστηµα. Α) Ποιος είναι ο πρώτος και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου www.ea.gr/ep/cosmos www.discoveryspace.net Οι βραδιές παρατήρησης υποστηρίζονται από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Το λαμπρότερο αστέρι στον νυχτερινό ουρανό είναι ο Σείριος Α του αστερισμού του Μεγάλου Κυνός (a Canis Majoris) και αποτελεί μέρος διπλού συστήματος αστέρων. Απέχει από το ηλιακό

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο Ο Γνώμονας, ένα απλό αστρονομικό όργανο και οι χρήσεις του στην εκπαίδευση Σοφία Γκοτζαμάνη και Σταύρος Αυγολύπης Ο Γνώμονας Ο Γνώμονας είναι το πιο απλό αστρονομικό όργανο και το πρώτο που χρησιμοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της αστρολογίας ανάγεται στη 2η χιλιετία π.χ.

Η ιστορία της αστρολογίας ανάγεται στη 2η χιλιετία π.χ. Η ιστορία της αστρολογίας ανάγεται στη 2η χιλιετία π.χ. Η Βαβυλωνιακή αστρολογία λέγεται ότι είχε επηρεάσει τους Έλληνες ήδη από τα μέσα του 4ου π.χ. αιώνα. Ακόμη και αν η προέλευση της αστρολογίας των

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ. Ρώτησε τη φύση, θα σου απαντήσει! Παρατηρώντας την, κάτι το σημαντικό θα βρεις.

ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ. Ρώτησε τη φύση, θα σου απαντήσει! Παρατηρώντας την, κάτι το σημαντικό θα βρεις. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στα πλαίσια του προγράμματος περιβαλλοντικής Αγωγής, τη σχολική χρονιά 2012-2013, αποφασίσαμε με τους μαθητές του τμήματος Β 3 να ασχοληθούμε με κάτι που θα τους κέντριζε το ενδιαφέρον. Έτσι καταλήξαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ. Απόσταση 0 1 1.52 5.2 9.54 30 55 50,000 267,000 Κλιμακούμενη 10 cm 1 mm 16.3 m 56 m 102 m 321 m 600 m 540 km 3,000 km

ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ. Απόσταση 0 1 1.52 5.2 9.54 30 55 50,000 267,000 Κλιμακούμενη 10 cm 1 mm 16.3 m 56 m 102 m 321 m 600 m 540 km 3,000 km ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ Αν υποθέσουμε ότι ο Ήλιος αναπαριστάται με σφαίρα (μεγέθους) διαμέτρου 10 cm, τότε η Γη τοποθετείται περίπου 11 μέτρα μακριά και έχει μέγεθος μόλις 1 mm (χιλιοστό). Ο Ερμής και η Αφροδίτη

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016 ΠΡΟΣΟΧΗ: Αυτό το έγγραφο ΔΕΝ θα το αποστείλετε ηλεκτρονικά (μέσω e-mail). Απλά το αναρτήσαμε για την δική σας διευκόλυνση. Μόλις βρείτε τις απαντήσεις που γνωρίζετε και τις σημειώσετε σ αυτό το έντυπο,

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

EΡΕYΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

EΡΕYΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ EΡΕYΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ Φαντάσου πως κάποια μέρα μπορεί αντί να κατοικούμε στην Γη, να «μεταναστεύσουμε» σε έναν άλλο πλανήτη! Όσο απίθανο και αν ακούγεται, επιστήμονες εξετάζουν την πιθανή κατάκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην παρατήρηση και τον αστρονομικό εξοπλισμό

Εισαγωγή στην παρατήρηση και τον αστρονομικό εξοπλισμό Εισαγωγή στην παρατήρηση και τον αστρονομικό εξοπλισμό Θεόφιλος Στεργίου Αστρονομική Εταιρία ΩΡΙΩΝ Είδη Ερασιτεχνικής αστρονομίας (Δεν είναι αστροφυσική) Αστρονόμος του καναπέ Παρατηρησιακός αστρονόμος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 -

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 - ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ H Γη είναι ένας πλανήτης από τους οκτώ συνολικά του ηλιακού μας συστήματος, το οποίο αποτελεί ένα από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστρικά συστήματα του Γαλαξία μας, ο οποίος με την

Διαβάστε περισσότερα

Μαραθώνιος Messier ΈΈνας Ουράνιος Αγώνας Ταχύτητας

Μαραθώνιος Messier ΈΈνας Ουράνιος Αγώνας Ταχύτητας Μαραθώνιος Messier ΈΈνας Ουράνιος Αγώνας Ταχύτητας 21/3/2012 Ανδρέας Παπαλάμπρου Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 1 Charles Messier O Charles Messier ήταν ένας Γάλλος αστρονόμος με πάθος το κυνήγι κομητών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2014 Αστροφωτογραφίες Ελλήνων Ερασιτεχνών Αστρονόμων. Επιμέλεια: Γ. Μποκοβός - Α. Βοσινάκης

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2014 Αστροφωτογραφίες Ελλήνων Ερασιτεχνών Αστρονόμων. Επιμέλεια: Γ. Μποκοβός - Α. Βοσινάκης ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 204 Αστροφωτογραφίες Ελλήνων Ερασιτεχνών Αστρονόμων Επιμέλεια: Γ. Μποκοβός - Α. Βοσινάκης ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 204 Νεφέλωμα NGC 6888 στον Κύκνο - Αντώνης Αγιομαμίτης ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτικό Εγχειρίδιο Αστρονομίας

Συνοπτικό Εγχειρίδιο Αστρονομίας Ελληνική Αστρονομική Ένωση (Ε.Α.Ε.) Συνοπτικό Εγχειρίδιο Αστρονομίας του Άρη Μυλωνά Εισαγωγή Έχετε βρεθεί ποτέ στην εξοχή; Έχετε βρεθεί σε σκοτεινό νυκτερινό ουρανό, μακριά από τα φώτα των πόλεων; Έχετε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ. Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH. Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ. Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH. Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα. Αστρονομία Μπιρσιάνης Γιώργος Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα. Λαμπρότητα : 100 φορές τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΜΠΟΥΜ ΜΕ ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΧΡΟΝΟΥ

ΑΛΜΠΟΥΜ ΜΕ ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΧΡΟΝΟΥ ΑΛΜΠΟΥΜ ΜΕ ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΧΡΟΝΟΥ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΛΙΑΤΟΣ Β 3 ΛΑΡΙΣΑ 2008 Τα Όργανα Μέτρησης Του Χρόνου Αστρολάβος Ο αστρολάβος είναι αρχαίο αστρονομικό όργανο που χρησιμοποιούνταν για να παρατηρηθούν τα αστέρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1 η ΟΜΑΔΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 2 ο Συστήματα αστρονομικών συντεταγμένων και χρόνος ΑΣΚΗΣΗ 1 η (α) Να εξηγηθεί γιατί το αζιμούθιο της ανατολής και της δύσεως του Ηλίου σε ένα τόπο,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 130 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α. Απαντήσεις στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. α, β 2. γ 3. ε 4. β, δ 5. γ 6. α, β, γ, ε Β. Απαντήσεις στις ερωτήσεις συµπλήρωσης κενού 1. η αρχαιότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ Λεονάρδος Γκουβέλης Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου Συνοπτικά: Κοσμολογικές θεωρίες ανά τους αιώνες Σύγχρονη κοσμολογική άποψη Αστρονομικές αποδείξεις της θεωρίας του Big Bang Μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ. Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ. Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012»

Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ. Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ. Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ Χαρτογραφία στην Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015

Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015 Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015 Πληροφοριακό υλικό Κέντρο Επισκεπτών Ινστιτούτο Αστρονομίας Αστροφυσικής Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών Την Παρασκευή 20 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ. Οι εκλείψεις στην Ωριαία αστρολογία

ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ. Οι εκλείψεις στην Ωριαία αστρολογία ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ Οι εκλείψεις στην Ωριαία αστρολογία Οι εκλείψεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην Ωριαία αστρολογία. Από τα βάθη των αιώνων μέχρι σήμερα πολλοί αστρονόμοι και αστρολόγοι έχουν μελετήσει το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΩ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΩ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΩ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ Γαλαξίας(Milky way)& Star trail ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙ: ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ Α ΜΕΡΟΣ Τι είναι ο Γαλαξίας. Πως εντοπίζουμε τον Γαλαξία. Ποιες μέρες και ώρες μπορούμε να φωτογραφίσουμε. Τι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής)

Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής) Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής) Από την εποχή που οι άνθρωποι σήκωσαν τα μάτια τους προς τον ουρανό και παρατήρησαν τον Ήλιο (τον θεό τους) και τα αστέρια, είχαν την πεποίθηση ότι η Γη είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ. 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ. 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ α. Τι είναι έξαρμα του πόλου υπέρ τον ορίζοντα και γιατί ενδιαφέρει τον ναυτιλλόμενο. β. Να ορίσετε τα είδη των αστέρων (αειφανείς, αφανείς και Αμφιφανείς)και να γράψετε τις συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος»

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Σωτήρης Τσαντίλας (PhD, MSc), Μαθηματικός Αστροφυσικός Σύντομη περιγραφή: Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004

Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004 Αστρονομία στο Υπέρυθρο - Ένας Αθέατος Κόσμος Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΥΠΕΡΥΘΡΟ 2. ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ 3. ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ»

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ» ΑΘΗΝΑ 2001 Oμάδα Σύνταξης Εποπτεία: Καραγεώργος

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων

Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Δημήτρης Δεληκαράογλου Αναπλ. Καθ., Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Επισκ.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2008-2009 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2008-2009 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2008-2009 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Χρόνος - Ρολόι Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pcneo Σαμπαθιανάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το ηλιακό μας σύστημα απαρτίζεται από τον ήλιο (κεντρικός αστέρας) τους 8 πλανήτες, (4 εσωτερικούς ή πετρώδεις: Ερμής, Αφροδίτη, Γη και Άρης, και 4 εξωτερικούς: Δίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής Αστρικό σμήνος είναι 1 ομάδα από άστρα που Καταλαμβάνουν σχετικά μικρό χώρο στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΑΣΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΑΣΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ RA DEC MAG ΕΙΔΟΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΣΕ Ε.Φ. ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΑΣΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Mizar / Alcor 13.23.9 +54.56 2.1/4.0 Τριπλό 78 ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1. άστρο ξ UMa 11.18.2 +31.32 4.3/4.8 Διπλό 27

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες.

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Γαλιλαίος (1581-1643) Γεννήθηκε στην Πίζα το 1581 Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Ως δευτεροετής φοιτητής ανακάλυψε: 1. Τον

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας στ άστρα

Ταξιδεύοντας στ άστρα Ταξιδεύοντας στ άστρα Νύχτωσε και πάλι...ο ουρανός γέμισε με αστέρια...ένας ουρανός γεμάτος άστρα...κάποια ξεχώριζαν περισσότερο από κάποια άλλα...το φως τους τόσο εκτυφλωτικό... ήταν τόσο λαμπερά, όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΧΗ: Διαβάστε προσεκτικά τις κάτωθι Οδηγίες για την συμμετοχή σας στην 1 η φάση «Εύδοξος»

ΠΡΟΣΟΧΗ: Διαβάστε προσεκτικά τις κάτωθι Οδηγίες για την συμμετοχή σας στην 1 η φάση «Εύδοξος» ΠΡΟΣΟΧΗ: Διαβάστε προσεκτικά τις κάτωθι Οδηγίες για την συμμετοχή σας στην 1 η φάση «Εύδοξος» Για να θεωρηθεί έγκυρη η συμμετοχή σας στην 1 η φάση, θα πρέπει απαραίτητα να έχετε συμπληρώσει τον πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Ρολόγια. Τανανάκη Ειρήνη. Μαθήτρια Β1 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης

Τα Ρολόγια. Τανανάκη Ειρήνη. Μαθήτρια Β1 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Τα Ρολόγια Τανανάκη Ειρήνη Μαθήτρια Β1 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής : Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα ψηφιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015

ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η Σελήνη Κατά Τη Διάρκεια Του Συνοδικού Μήνα

Η Σελήνη Κατά Τη Διάρκεια Του Συνοδικού Μήνα Η Σελήνη Κατά Τη Διάρκεια Του Συνοδικού Μήνα...ένας οδηγός παρατήρησης για μικρά ή μεσαία τηλεσκόπια και κιάλια Ανδρέας Παπαλάμπρου Τετάρτη 7/5/2008 Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 1 Σκοπός Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Θ Ε Μ Α Τ Α ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

Θ Ε Μ Α Τ Α ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Α ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ 1 ος Πανελλήνιος Μαθητικός ιαγωνισµός Αστρονοµίας 1996 Από τα πανάρχαια χρόνια ο άνθρωπος ένιωσε να τον ελκύει η µαγεία του έναστρου ουρανού. Επινοώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ Η κίνηση των πλανητών είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης 2 κινήσεων: μίας περιστροφής γύρω από τον Ήλιο, η περίοδος της οποίας μας δίνει το έτος κάθε πλανήτη, και πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Κοσµολογία. Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος.

Κοσµολογία. Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος. Κοσµολογία Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος. Τι είναι όµως η Κοσµολογία; Ηκοσµολογία είναι ο κλάδος της φυσικής που µελετά την δηµιουργία και την εξέλιξη του Σύµπαντος. Με τον όρο Σύµπαν

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

19 ο ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 1-3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΘΗΣΕΙΟ

19 ο ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 1-3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΘΗΣΕΙΟ ΔΕΥΤΈΡΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΘΗΣΕΙΟ 18.30 Εγγραφή στον προαύλιο χώρο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Θησείο (απέναντι από την Ακρόπολη). * 18.45 19:30 «Κηφέας, Κασσιόπη, Ανδρομέδα: από τον μύθο στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0. Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής

ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0. Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0 Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής Γεωδαισία Μοιράζω τη γη (Γη + δαίομαι) Ακριβής Έννοια: Διαίρεση, διανομή /μέτρηση της Γής. Αντικείμενο της γεωδαισίας: Ο προσδιορισμός της μορφής, του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ Οι οίκοι είναι ένα από τα κυριότερα ερμηνευτικά μέσα που χρησιμοποιεί η αστρολογία. Μαζί με τους πλανήτες, τα ζώδια και τις όψεις αποτελούν τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Να το πάρει το ποτάµι;

Να το πάρει το ποτάµι; Να το πάρει το ποτάµι; Είναι η σκιά ενός σώµατος που το φωτίζει ο Ήλιος. Όπως η σκιά του γνώµονα ενός ηλιακού ρολογιού που µε το αργό πέρασµά της πάνω απ τα σηµάδια των ωρών και µε το ύφος µιας άλλης εποχής

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο.

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο. ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ Η ιστιοπλοΐα ανοιχτής θαλάσσης δεν διαφέρει στα βασικά από την ιστιοπλοΐα τριγώνου η οποία γίνεται με μικρά σκάφη καi σε προκαθορισμένο στίβο. Όταν όμως αφήνουμε την ακτή και ανοιγόμαστε στο

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι:

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: ΗΛΙΑΚΑ ΩΡΟΛΟΓΙΑ Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: Οριζόντια Κατακόρυφα Ισημερινά Το παρακάτω άρθρο αναφέρεται στον τρόπο λειτουργίας αλλά και κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο Διακοπές στο φεγγάρι: μία εκπαιδευτική μερική γνωστική προσέγγιση της Σελήνης Σταύρος Αυγολούπης Από τη στιγμή που το ταξίδι στη Σελήνη (Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Παρατήρησης

Πρόγραμμα Παρατήρησης Πρόγραμμα Παρατήρησης Η αναζήτηση του ζοφερού ουρανού Άγγελος Κιοσκλής Οκτώβριος 2005 ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ * η παρατήρηση πραγματοποιείται κατά προτίμηση όταν η Σελήνη δεν εμφανίζεται στον ουρανό, διότι

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Γενικός τίτλος «Ένας μαγικός αλλά άγνωστος κόσμος» Ένας μαγικός αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Εισαγωγή Η πιο κάτω παρουσίαση είναι η αρχή του δρόµου στη µακριά λεωφόρο της γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής. «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα»

Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής. «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα» Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα» Εκπαιδευτικός: Μπλούχου Στεφανία Τάξη: Β Σχολικό έτος: 2012-13 ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας. Σκιά και παρασκιά

Φύλλο Εργασίας. Σκιά και παρασκιά Φύλλο Εργασίας Σκιά και παρασκιά Η ώρα της πρόβλεψης Στη μοναδική και ιστορική αυτή φωτογραφία, που πάρθηκε από τον δορυφορικό σταθμό ΜΙR, στις 11 Αυγούστου 1999, φαίνεται η Γη κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης

Διαβάστε περισσότερα

Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σχ. Σύμβουλο Μαθηματικών

Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σχ. Σύμβουλο Μαθηματικών Η Στήλη των Μαθηματικών. Τετάρτη 15 Μαρτίου 2006 1/5 Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σχ. Σύμβουλο Μαθηματικών Ν:6 ο Οι απαρχές των Μαθηματικών Τα μαθηματικά είναι η επιστήμη εκείνη η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Aστρολάβος - Eξάντας

Aστρολάβος - Eξάντας Aστρολάβος - Eξάντας Αν πλέοντας προς την Αλεξάνδρεια το βάθος των νερών είναι 11 οργιές, θέλεις ακόμα ταξίδι μιας μέρας. Ηρόδοτος (4 ος αιώνας π.χ.) Από τα πανάρχαια χρόνια, οι ναυτικοί είχαν πάντα την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M,

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M, ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΛΞΗΣ Ο Νεύτωνας ανακάλυψε τον νόμο της βαρύτητας μελετώντας τις κινήσεις των πλανητών γύρω από τον Ήλιο και τον δημοσίευσε το 1686. Από την ανάλυση των δεδομένων αυτών ο

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

e-learning στην Αρχαιοαστρονομία (Επίδραση αστρονομίας στους πολιτισμούς και Εκμάθηση ψηφιακών τεχνικών)

e-learning στην Αρχαιοαστρονομία (Επίδραση αστρονομίας στους πολιτισμούς και Εκμάθηση ψηφιακών τεχνικών) (σύντομα δημοσιοποιούνται τα νέα Πιστοποιημένα Προγράμματα δια βίου του Παν/μιου Αιγαίου στο https://e-epimorfosi.aegean.gr. Σας προωθούμε εκ των προτέρων ενημέρωση σχετικά με το πρόγραμμά μας) e-learning

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Σελίδα 1 από 6

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Σελίδα 1 από 6 Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ Στόχος(οι): Η παρατήρηση της τροχιάς του ήλιου στον ουρανό και της διακύμανση της ανάλογα με την ώρα της ημέρας ή την εποχή. Εν τέλει, η δραστηριότητα αυτή θα βοηθήσει τους μαθητές να

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα

Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα Αφορμή για την επιλογή του θέματος υπήρξε η ενότητα «Το ηλιακό μας σύστημα» του κεφαλαίου «Μαθαίνουμε για τη Γη» από το μάθημα της Γεωγραφίας. Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΣΚΙΝΑΚΑ ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΣΚΙΝΑΚΑ ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΣΚΙΝΑΚΑ ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα βρίσκεται στην ομώνυμη κορυφή του ορεινού όγκου του Ψηλορείτη στην κεντρική Κρήτη, σε υψόμετρο 1750 μ., σε απευθείας απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο. Χάρης Καμπάνης

Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο. Χάρης Καμπάνης Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο Χάρης Καμπάνης Τι μας ενδιαφέρει να παρατηρούμε πώς και από πού. Μας Ενδιαφέρει Παρατήρηση Πλανητών, Ηλιακή Παρατήρηση, Βαθύς Ουρανός; Θα Παρατηρούμε μέσα από την

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος A. Κριεμπάρδης. Φυσικός M.Sc, Εκπ/κός

Γιώργος A. Κριεμπάρδης. Φυσικός M.Sc, Εκπ/κός ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το παρών εγχειρίδιο φιλοδοξεί να δώσει τις απαραίτητες γνώσεις στον μη ειδικό ενδιαφερόμενο για την αστρονομία. Γράφτηκε με σκοπό να τον εφοδιάσει με τις απαραίτητες γνώσεις ώστε να μπορεί πλέον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Το πείραμα του Ερατοσθένη και η μέτρηση της περιφέρειας της Γης

Το πείραμα του Ερατοσθένη και η μέτρηση της περιφέρειας της Γης Το πείραμα του Ερατοσθένη και η μέτρηση της περιφέρειας της Γης Οδηγός για τον εκπαιδευτικό Περιεχόμενα Προετοιμασία δραστηριότητας Α. Υλικά και φύλλα εργασίας 3 Β. Εγκατάσταση του προγράμματος "Google

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό μέρος. Αστρονομία και μέθοδοι έρευνας. Το σύμπαν 366

Επιστημονικό μέρος. Αστρονομία και μέθοδοι έρευνας. Το σύμπαν 366 Το σύμπαν Επιστημονικό μέρος Αστρονομία και μέθοδοι έρευνας Η έννοια του σύμπαντος δεν είχε πάντα το ίδιο περιεχόμενο. Για τους αρχαίους το σύμπαν αποτελούσαν η Γη, ο Ήλιος, μερικοί πλανήτες, μερικοί κομήτες

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΣΕΛΗΝΙΑΚΕΣ ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ. Επιμέλεια: Νίκος Νικολουδάκης

ΗΛΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΣΕΛΗΝΙΑΚΕΣ ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ. Επιμέλεια: Νίκος Νικολουδάκης ΗΛΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΣΕΛΗΝΙΑΚΕΣ ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ Επιμέλεια: Νίκος Νικολουδάκης Ηλιακές και Σεληνιακές Εκλείψεις Είδη εκλείψεων Ηλίου: Ολική Μερική Δακτυλιοειδής Είδη εκλείψεων Σελήνης: Ολική Μερική Παρασκιάς Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία

Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία Ομάδα εργασίας: Δημητρίου Δώρα, Μυρωνάκη Άννα, Γκαραγκούνη Αναστασία Δομή της Παρουσίασης Ενδεικτικός Προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ

ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ Κ. Ν. Γουργουλιάτος ΜΑΥΡΕΣ ΤΡΥΠΕΣ Η ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ Αντικείμενα που εμποδίζουν την διάδοση φωτός από αυτά Πρωτοπροτάθηκε γύρω στα 1783 (John( John Michell) ως αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά.

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. 1 x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. Πριν λίγα χρόνια, όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ο νομπελίστας χημικός Ilya Prigogine (πέθανε πρόσφατα), είχε

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σχ. Σύμβουλο Μαθηματικών

Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σχ. Σύμβουλο Μαθηματικών Η στήλη των Μαθηματικών. Τετάρτη 5 Απριλίου 26 1/5 Ν:9 ο Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σ. Σύμβουλο Μαθηματικών Τα Μαθηματικά των Αραίων Ελλήνων Η σολή της Ιωνίας - Αναφορά στο έργο του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

3. Κάντε φίλο σας τον ουρανό. Κόστος: ο χρόνος σας.

3. Κάντε φίλο σας τον ουρανό. Κόστος: ο χρόνος σας. 10 Βήματα Για Επιτυχημένη Αστροπαρατήρηση 1. Μην αγοράσετε τηλεσκόπιο... ακόμα. Κόστος: 0 ευρώ. Η απόκτηση ενός τηλεσκοπίου θεωρείται από πολλούς το εισιτήριο για να εισέλθει κανείς στο χόμπι της ερασιτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο χώρος. 1.Μονοδιάστατη κίνηση

Ο χώρος. 1.Μονοδιάστατη κίνηση Ο χώρος Τα χελιδόνια έρχονται και ξανάρχονται. Κάθε χρόνο βρίσκουν μια γωνιά για να χτίσουν τη φωλιά, που θα γίνει το επίκεντρο του χώρου τους. Ο χώρος είναι ένας οργανικός χώρος, όπως εκείνος που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ 1. Ο Ήλιος μας είναι ένας από τους μεγαλύτερους αστέρες της περιοχής μας, του Γαλαξία μας αλλά και του σύμπαντος (NASA Science, εικόνα 1), όντας ο μοναδικός στο ηλιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë Tα βασικά σημεία του μαθήματος Η Γη είναι ένα ουράνιο σώμα, που κινείται συνεχώς στο διάστημα. Το σχήμα της είναι γεωειδές, δηλαδή είναι ελαφρά συμπιεσμένο στις κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωδαισία σήμερα. Μια σύντομη εισαγωγή για το γήινο πεδίο βαρύτητας. Διδάσκων Δημήτρης Δεληκαράογλου

Η Γεωδαισία σήμερα. Μια σύντομη εισαγωγή για το γήινο πεδίο βαρύτητας. Διδάσκων Δημήτρης Δεληκαράογλου ΤΕΠΑΚ, Γεωδαισία IV Μια σύντομη εισαγωγή για το γήινο πεδίο βαρύτητας Διδάσκων Δημήτρης Δεληκαράογλου Η Γεωδαισία σήμερα νοείται ως η επιστήμη με αντικείμενο τρεις βασικούς τομείς: Tον προσδιορισμό της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ελένη Χατζηχρήστου, Μάιος 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ

Δρ. Ελένη Χατζηχρήστου, Μάιος 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ Γαλαξιακές συγκρούσεις και αστρικά πυροτεχνήματα Δρ. Ελένη Χατζηχρήστου, Μάιος 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ Download PDF Πρόσφατα, δόθηκε στη δημοσιότητα η μεγαλύτερη συλλογή εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ 1. Η Σελήνη μας είναι ο πέμπτος σε μέγεθος δορυφόρος του Ηλιακού μας συστήματος (εικόνα 1) μετά από τον Γανυμήδη (Δίας), τον Τιτάνα (Κρόνος), την Καλλιστώ (Δίας) και

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η φωτογραφία

Τι είναι η φωτογραφία ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ Φωτογραφική μηχανή ονομάζεται η συσκευή που χρησιμοποιείται για τη λήψη φωτογραφιών. Διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: τις συμπαγείς (compact) και στις μονοοπτικές ρεφλέξ (SLR).

Διαβάστε περισσότερα