ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΔΡΑΗ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ: 733Μ/ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΑΝΩΛΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΔΡΑΗ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ: 733Μ/2007003 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΑΝΩΛΗ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ» ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΔΡΑΗ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ: 733Μ/ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΑΝΩΛΗ ΤΟΠΟΣ: ΡΟΔΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/01/2010

2 ΤΡΙΜΕΛΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1. Μανώλη Παναγιώτα (Λέκτορας) 2. Σεϊμένης Ιωάννης (Καθηγητής, Διευθυντής ΠΜΣ, Πρόεδρος ΤΜΣ) 3. Τριανταφύλλου Δημήτριος (Επίκουρος Καθηγητής) 1

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά την ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και το ρόλο που διαδραματίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην ενδυνάμωσή της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί την περιφερειοποίηση στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας είτε παρεμβάλλοντας και υποστηρίζοντας τα υπάρχοντα περιφερειακά σχήματα που δημιουργήθηκαν μετά από πρωτοβουλίες των ίδιων των χωρών της περιοχής, είτε αναλαμβάνοντας η ίδια συγκεκριμένες πρωτοβουλίες και αναπτύσσοντας τομεακά προγράμματα συνεργασίας. Για την ανάλυση της περιφερειακής συνεργασίας στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και του ρόλου που διαδραματίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την ανάπτυξη της ακολουθείται μία συγκεκριμένη δομή. Στο πρώτο κεφάλαιο διερευνάται η έννοια της Περιφερειακής Συνεργασίας. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύονται τα βασικά στοιχεία της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας σε συνδυασμό με την ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αυτή την περιοχή. Στο τρίτο κεφάλαιο προβάλλεται η δράση των σημαντικότερων περιφερειακών σχημάτων της περιοχής που δημιουργήθηκαν από τις ίδιες τις χώρες της περιοχής. Στο τέταρτο κεφάλαιο αναλύονται οι πολιτικές της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, αλλά και η χρηματοδότηση που προσφέρει προκειμένου να υποστηρίξει η ίδια τις πολιτικές της. Στο τέλος παρατίθενται ορισμένες προτάσεις για την αναβάθμιση του ρόλου που διαδραματίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην περιοχή και τα βασικά συμπεράσματα της εργασίας. 2

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή.... σελ. 6 Κεφάλαιο Πρώτο: Η έννοια της Περιφερειακής Συνεργασίας Εισαγωγή Περιφερειακή Συνεργασία: Περιγραφή της χαρακτηριστικής αυτής πολιτικής Περιφερειακή συνεργασία και περιφερειακή ολοκλήρωση Ο περιφερισμός μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου Δημιουργία μιας ακμάζουσας περιοχής. Το ιδεατό αποτέλεσμα της περιφερειακής συνεργασίας Επίλογος Κεφαλαίου...19 Κεφάλαιο Δεύτερο: Η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και η ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μαύρη Θάλασσα...20 Εισαγωγή Η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας Γεωπολιτικά στοιχεία της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας και οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της περιοχής Τα κίνητρα υποστήριξης της περιφερειακής συνεργασίας στη Μαύρη Θάλασσα από την Ευρωπαϊκή Ένωση Η περιφερειακή τομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μαύρη Θάλασσα...28 Επίλογος Κεφαλαίου Κεφάλαιο Τρίτο: Τα βασικά σχήματα περιφερειακής συνεργασίας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας...32 Εισαγωγή Οικονομική συνεργασία του Εύξεινου Πόντου

5 3.1.1 Γενικά Στοιχεία για τον ΟΣΕΠ Θεσμικό Πλαίσιο Λειτουργίας του ΟΣΕΠ Οι Βασικές Δραστηριότητες του ΟΣΕΠ Η Συνεργασία και η Αλληλεπίδραση του ΟΣΕΠ με την Ευρωπαϊκή Ένωση Forum του Εύξεινου Πόντου για το διάλογο και την εταιρική σχέση Επίλογος Κεφαλαίου 44 Κεφάλαιο Τέταρτο: Πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μαύρη Θάλασσα...45 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας Βασικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας Η Ευρωπαϊκής Πολιτική Γειτονίας και η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας Η Συνέργεια του Εύξεινου Πόντου Βασικά Στοιχεία της Συνέργειας για τον Εύξεινο Πόντο Πεδία Δράσης της Συνέργειας για τον Εύξεινο Πόντο Πολιτική Συνεργασία μέσω της Συνέργειας για τον Εύξεινο Πόντο Βασικά επιτεύγματα της Συνέργειας για τη Μαύρη Θάλασσα Ανατολική Εταιρική Σχέση Βασικά Στοιχεία για την Ανατολική Εταιρική Σχέση Οι Στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αυτή την πολιτική Πλεονεκτήματα της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης Τα Μειονεκτήματα της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης Τομεακές πολυμερείς δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην περιοχή Στον τομέα του περιβάλλοντος Στον τομέα των μεταφορών Στον τομέα της ενέργειας Χρηματοδότηση της Μαύρης Θάλασσας από την Ευρωπαϊκή Ένωση Επίλογος Κεφαλαίου

6 Κεφάλαιο Πέμπτο: Προοπτικές αναβάθμισης του ρόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην περιφερειακή συνεργασία στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα εργασία επιχειρεί να διερευνήσει τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διαδικασία της περιφερειακής συνεργασίας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Σκοπός της εργασίας είναι η διερεύνηση του βαθμού περιφερειακής ολοκλήρωσης της ευρύτερης περιοχής της Μαύρης Θάλασσας και το ρόλο που διαδραματίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας στη περιοχή. Η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας έχει σημαντική οικονομική και γεωπολιτική σημασία. Η πλειονότητα των οικονομιών της χαρακτηρίζονται ως αναπτυσσόμενες ενώ παρατηρούνται συχνά συνθήκες πολιτικής αστάθειας. Το ενδιαφέρον του θέματος της διπλωματικής εργασίας απορρέει από τη σημασία που εμπεριέχει η περιφερειακή συνεργασία τόσο σε θεωρητικό αλλά και κυρίως σε πρακτικό επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, η περιφερειακή συνεργασία μέσα από την οικονομική και πολιτική στήριξη, μπορεί να λειτουργήσει ως θεμέλιος λίθος για την ανάπτυξη και την ευημερία μιας περιοχής. Ειδικότερα η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, αποτελείται από χώρες που έχουν εισέλθει πρόσφατα σχετικά στα συστήματα της ελεύθερης αγοράς και της αστικής δημοκρατίας. Η ανάπτυξη διμερών σχέσεων με διεθνείς θεσμούς και οργανισμούς, σε συνδυασμό με την ύπαρξη αντικρουόμενων συμφερόντων στην περιοχή προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στα σχήματα περιφερειακής συνεργασίας που αναπτύσσονται. Το βασικό πεδίο που θα επιχειρηθεί να αναλυθεί είναι η διαδικασία της οικονομικής και πολιτικής παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα σχήματα της περιφερειακής συνεργασίας της Μαύρης Θάλασσας. Η ανάλυση έχει αρχικά θεωρητικό χαρακτήρα και στη συνέχεια αποκτά πρακτικό μέσα από τις πολιτικές και τις οικονομικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η σημασία της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας είναι μεγάλη για την Ευρωπαϊκής Ένωση, καθώς πλέον, λόγω των διευρύνσεων του 2004 και του 2007, συνιστά μια γειτονική περιοχή. Η ανάπτυξη των κρίσιμων κλάδων των οικονομιών της περιοχής, δηλαδή της ενέργειας, των μεταφορών, του εμπορίου και του χρηματοπιστωτικού κλάδου, μπορεί να επηρεάσει τις προοπτικές ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επίσης το καθεστώς πολιτικής αστάθειας που παρατηρείται σε αρκετές από τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας μπορεί 6

8 να δημιουργήσει προβλήματα σε πεδία όπως είναι η λαθρομετανάστευση και το οργανωμένο έγκλημα. Όσον αφορά τη μεθοδολογία που ακολουθείται αρχικά αναλύεται η περιφερειακή συνεργασία, ως μία νέα τάση των διεθνών σχέσεων ακόμα και στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, και στη συνέχεια αναλύονται τα περιφερειακά σχήματα που δραστηριοποιούνται στη περιοχή καθώς και οι παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σημαντική είναι η συνεισφορά του διαδικτύου στην ανάκτηση στοιχείων. 7

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ Εισαγωγή Στο πρώτο κεφάλαιο της εργασίας θα επιχειρηθεί να αναλυθεί η έννοια της περιφερειακής συνεργασίας υπό θεωρητική οπτική. Σκοπός του κεφαλαίου είναι η παρουσίαση των βασικών στοιχείων της περιφερειακής πολιτικής ώστε αυτά να λειτουργήσουν ως θεωρητικά θεμέλια για την διερεύνηση της συμμετοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην περιφερειακή συνεργασία στη Μαύρη Θάλασσα. Τα μέσα ανάλυσης της περιφερειακής πολιτικής που παρουσιάζονται στοχεύουν στην αποτελεσματική κατανόηση της έννοιας της περιφερειακής συνεργασίας. Στην ουσία δηλαδή, πραγματοποιείται μία αποσαφήνιση του όρου «περιφερειακή συνεργασία» Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζονται τα βασικά σημεία της διαδικασίας της περιφερειακής συνεργασίας. Στη δεύτερη ενότητα διερευνάται το καθεστώς της περιφερειακής συνεργασίας που έχει προκύψει μέσα από την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και διερευνάται στο κατά πόσο μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο για περιφερειακά σχήματα σε άλλες περιοχές (πχ της ευρύτερης περιοχής της Μαύρης Θάλασσας). Στην τρίτη ενότητα αναλύεται το κύμα περιφερισμού στο οποίο εμφανίστηκαν τα περιφερειακά σχήματα της περιοχής που διερευνάμε. Τέλος στην τέταρτη ενότητα προβάλλεται η ανάπτυξη μιας περιοχής ως ιδεατό αποτέλεσμα της περιφερειακής συνεργασίας. 1.1 Περιφερειακή Συνεργασία: Περιγραφή της χαρακτηριστικής αυτής πολιτικής Η περιφερειακή συνεργασία αναφέρεται σε μία ευρεία διαδικασία που επιτρέπει πολλούς και διαφορετικούς δρώντες να δεσμεύονται για τη δημιουργία δικτύων αλληλεξάρτησης και κοινών δράσεων. Περιλαμβάνει αλληλεπίδραση στον τομέα της ασφάλειας, της οικονομίας, της πολιτικής και του πολιτιστικού/εκπαιδευτικού αλλά και αξιολόγηση για την αλληλεξάρτηση όλων 8

10 αυτών των τομέων. Η περιφερειακή συνεργασία συμβάλλει στην μεγαλύτερη οικονομική ευημερία μέσω της οικονομικής συνεργασίας και στον εκδημοκρατισμό μέσω του πολιτικού διαλόγου και των επαφών στο επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών και μπορεί να δημιουργήσει πιο συνεργάσιμες συμπεριφορές και νοοτροπίες τόσο στο επίπεδο των κυβερνήσεων όσου και του ίδιου του λαού. 1 Πολυάριθμες μελέτες έχουν συμπεράνει ότι η περιφερειακή συνεργασία αποτελεί πλέον, χαρακτηριστικό γνώρισμα των σύγχρονων διεθνών σχέσεων. Η ταχεία ανάπτυξη ενός τέτοιου παγκόσμιου φαινόμενου έχει οδηγήσει στη εμφάνιση μιας μυριάδας περιφερειακών σχεδίων συνεργασίας και ολοκλήρωσης στην παγκόσμια πολιτική σκηνή 2. Οι περισσότερες από αυτές τις περιφερειακές συνεργασίες περιλαμβάνουν κυρίαρχα κράτη ή άλλες αυτό-κυβερνούμενες πολιτικές οντότητες. Βέβαια υπάρχουν και αυτές που αναπτύσσονται μέσα στα όρια ενός κράτους από υπό-εθνικές ομάδες. Οι περιφερειακές συνεργασίες στηρίζονται στην ελεύθερη βούληση και στα κοινά συμφέροντα και ενδιαφέροντα των μελών που τις απαρτίζουν. Είναι ευνόητο ότι τα περισσότερα μέλη των σύγχρονων περιφερειακών συνεργασιών συμμετέχουν σε περισσότερες από μία περιφερειακές συνεργασίες προκειμένου να πετύχουν τους δικούς τους σκοπούς. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που οδηγούν στη δημιουργία περιφερειακών συνεργασιών. Η γεωγραφική εγγύτητα αποτελεί μία από τις πιο κύριες αιτίες περιφερειοποίησης 3. Επίσης τρέχοντα προβλήματα όπως οι χαμηλές υποδομές, τα περιβαλλοντικά θέματα, ο έλεγχος των συνόρων, το οργανωμένο έγκλημα, κ.α., είναι προβλήματα που απαιτούν για την αντιμετώπιση τους τη συνεργασία πολλών χωρών δηλαδή τη δημιουργία περιφερειακών συνεργασιών. Το μέγεθος των εγχώριων αγορών και οι δυνατότητες επέκτασης αυτών μέσω της περιφερειακής συνεργασίας, αποτελεί αναμφισβήτητα σημαντική αιτία περιφερειοποίησης. 4 Όσον αφορά τους στόχους που ωθούν τα κράτη να εισέρχονται σε μια περιφερειακή συνεργασία έχουν κατά κύριο λόγο οικονομικό και πολιτικό χαρακτήρα. Τα κράτη και οι υπερεθνικοί 1 Anastasakis Othon and Bojicic Dzelilovic Vesna, «Balkan regional cooperation and European Integration», The Hellenic Observatory, The European Institute, The London School of Economics and Political Science, (2002), 45 2 Svetlozar A. Andreev, «The future of European neighbourhood policy and the role of regional cooperation in the Black Sea area», Southeast European and Black Sea Studies, (2008), Η θεωρία της χωροθετικής αλληλεξάρτησης υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις επιλέγουν την εγκατάσταση τους με δεδομένη την αγορά στόχο. Παράλληλα μια ρεαλιστικότερη ερμηνεία αυτής της θεωρίας είναι ότι οι επιχειρήσεις οι οποίες είναι συγκεντρωμένες σε ένα χωρικό επιχειρηματικό συγκρότημα προσαρμόζουν την προσφορά τους ώστε να ικανοποιηθεί η ζήτηση των αγορών από τις οποίες εξαρτώνται 4 Anastasakis Othon et al., 46 9

11 διοικητικοί οργανισμοί επιδιώκουν τη βελτίωση της οικονομικής τους θέσης και την αναβάθμιση των γεωπολιτικών συμφερόντων τους. Ως μέσα επίτευξης των στόχων της περιφερειακής πολιτικής είναι η προώθηση οικονομικών συνεργασιών, η ανάπτυξη διμερών ή πολυμερών διπλωματικών σχέσεων, η οικονομική ενίσχυση, η πολιτική στήριξη κ.α. Παρ όλα αυτά, η διατήρηση των ζωτικών εθνικών συμφερόντων ενός κράτους δεν είναι απλή υπόθεση σε ένα περιφερειακό πλαίσιο 5. Τίθεται το δίλλημα της επάρκειας ενός κράτους να αντιμετωπίσει από μόνο του διεθνείς προκλήσεις και της δύναμης στο διεθνές στερέωμα που του παρέχει η συνεργασία με άλλες χώρες αναγκάζοντας το να υποχωρεί όμως σε θέματα εθνικών συμφερόντων. Ως χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αναφέρεται το ενδεχόμενο αν ένα κυρίαρχο κράτος μπορεί να αντιμετωπίσει ένα ζήτημα αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή από μόνο του ή αν η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος απαιτεί τη συνεργασία πολλών κρατών. Το ζήτημα μπορεί να έχει χαρακτήρα οικονομικό (π.χ. εμπορία κοιτασμάτων ενέργειας), πολιτικό (εμφάνιση αποσχιστικών τάσεων) ή κοινωνικό (αντιμετώπιση διεθνούς εγκληματικότητας, μεταναστευτικό πρόβλημα). Σε αυτή την περίπτωση θέματα που προκύπτουν δεν μπορούν να λυθούν μέσα από μεμονωμένες πρωτοβουλίες του κάθε κράτους. Συνεπώς αναδύεται η ανάγκη ανάπτυξης πρωτοβουλιών περιφερειακής συνεργασίας 6. Υπάρχουν αρκετές θεωρητικές προσεγγίσεις που εξηγούν γιατί τελικά τα κράτη οδηγούνται στη δημιουργία περιφερειακών συνεργασιών. Στη φάση αυτή κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούμε σε αυτές τις βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις: Ρεαλισμός/Νεορεαλισμός Ο ρεαλισμός δεν είναι μία απλή θεωρία, αλλά ένα θεωρητικό παράδειγμα, που βασίζεται σε τρεις υποθέσεις για τα κράτη: Αποτελούν τις πιο σημαντικές μονάδες δράσης Έχουν ισχυρούς στόχους και Εμφανίζουν μία λογική στην επίτευξη των στόχων αυτών. 5 Ωστόσο υποστηρίζεται ότι ο μετασχηματισμός που υφίσταται η περιφερειακή πολιτική απορρέει εκτός από πολιτικά χαρακτηριστικά που δημιουργούνται από την ανάπτυξη των διεθνών οργανισμών και από οικονομικά. Ειδικότερα μετά από την παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση του 1973 έγινε κατανοητό ότι η αλληλεξάρτηση των οικονομιών πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσα από συνεργασίας και όχι μέσα από την πολιτική των διαφορών. 6 Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα των περισσότερων διεθνών περιφερειακών συνεργασιών αποτελεί την ύπαρξη κανονιστικών σχέσεων μεταξύ των μελών τους και η θεσμοθέτηση τους. 10

12 Το βασικό δόγμα των ρεαλιστών είναι να συστηματοποιηθεί ο πολιτικός ρεαλισμός σε μια αυστηρή, παραγωγική συστημική θεωρία της διεθνούς πολιτικής. Η αναδιάρθρωση των παραδοσιακών ρεαλιστικών σκέψεων είναι γνωστή ως νεορεαλισμός. Κατά τους νεορεαλιστές η σχέση μεταξύ των κρατών επηρεάζεται έντονα και προέρχεται από τους περιορισμούς των κρατών που προέρχονται από την άναρχη δομή του διεθνούς συστήματος παρά από την μεμονωμένη συμπεριφορά των μονάδων. Το κράτος είναι ο σημαντικότερος «παίκτης» και όλοι οι υπόλοιποι παράγοντες της διεθνής πολιτικής σκηνής είναι μικρότερης σημασίας. Επίσης, εξαιτίας της αναρχίας του διεθνούς συστήματος, όλα τα κράτη έχουν ως πρώτη προτεραιότητα τους την επιβίωση τους και την ασφάλεια τους. Όσο αφορά την περιφερειακή ολοκλήρωση, τόσο ο κλασσικός ρεαλισμός όσο και ο νεορεαλισμός τονίζουν τη σημασία των εξωτερικών παραγόντων διαμόρφωσης δυνάμεων και τον περιορισμένο ρόλο του διεθνούς πολιτικού συστήματος στο σύνολο του. Η περιφερειακή ολοκλήρωση μπορεί να εξηγηθεί με τέσσερεις τρόπους με τους οποίους οι νεορεαλιστές θεωρούν ότι η ύπαρξη μίας ηγεμονίας αποτελεί το ισχυρό κίνητρο της περιφερειακής συνεργασίας: 7 Για να αντισταθμιστεί η δύναμη της ηγεμονίας Ως μία προσπάθεια να περιοριστεί η ελεύθερη άσκηση της ηγεμονικής δύναμης με το να την περιορίζει στα όρια ενός περιφερειακός οργανισμός Ως ένα τρόπο η ηγεμονική δύναμη να παγιδεύσει πιθανές αντιπαλότητες σε ένα οργανισμό Η συμβίωση με την ηγεμονική δύναμη συμφέρει, ιδίως όταν η διαφορά δυνάμεων μέσα στην περιοχή είναι σημαντική Για τους νεορεαλιστές, η περιφερειακή ολοκλήρωση πραγματοποιείται είτε για να αντισταθμιστεί η δύναμη της ηγεμονίας, είτε λόγω της σύγκλισης των εθνικών συμφερόντων. Νέο-φιλελευθερισμός Ο νέο-φιλελευθερισμός τονίζει το αυξανόμενο επίπεδο της αλληλεξάρτησης ανάμεσα στα κράτη που τα αναγκάζουν να συνεργαστούν 8. Ο νέο-φιλελευθερισμός 7 Hurrell, Andrew, «Regionalism in Theoretical Perspective» in the Regionalism in World Politics: Regional Organization and International Order, eds. Louise Fawcett and Andrew Hurrell, (Oxford: Oxford University Press, 1995), 47 8 Keohane, Robert O. and Nye, Joseph S., «Power and Interdependence», 2nd Edition, (New York: Longman, 1989),

13 εξηγεί την περιφερειακή ολοκλήρωση ως μία λογική αντίδραση των κρατών στις δυναμικές των νέων καταστάσεων που δημιουργήθηκαν από την παγκοσμιοποίηση και την αυξανόμενη αλληλεξάρτηση που εμφανίστηκε με τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου. Επίσης, η περιφερειακή ολοκλήρωση θεωρείται ότι συμβάλλει στην αύξηση της ευμάρειας του κράτους μέσω της συνεργασίας, όπως επιτάσσει η νέα διεθνή τάξη. Λειτουργισμός Ο λειτουργισμός δίνει έμφαση στις λειτουργικές ανάγκες που οδηγούν στη δημιουργία περιφερειακών συνεργασιών. Υποστηρίζει ότι τα κίνητρα των κρατών να συνεργαστούν και να ανοίξουν τις οικονομίες τους και να φιλελευθεροποιήσουν τις εμπορικές πολιτικές τους, προέρχονται από την επέκταση των οικονομικών δραστηριοτήτων, αφού τέτοιες ενέργειες αυξάνουν τα πλεονεκτήματα που αποκτούν από αυτή τη διαδικασία. Υπάρχουν δύο βασικές υποθέσεις στις οποίες βασίζεται η συγκεκριμένη θεωρία: 9 Οι πολιτικές διαστάσεις που είναι η πηγή σύγκρουσης μεταξύ των κρατών μπορούν να ξεπεραστούν μέσω της καθιέρωσης των διεθνών λειτουργικών οργάνων που μπορούν να ενσωματώσουν τα συμφέροντα όλων των κρατών Η οικονομική ολοκλήρωση θα οδηγήσει στην πολιτική ενοποίηση Η θεωρία αυτή υποστηρίζει τη σημαντικότητα της δημιουργίας συγκεκριμένων διοικητικών δομών στις οποίες μπορούν να πραγματοποιούνται ορισμένες εργασίες που μέχρι τώρα πραγματοποιούνταν από τις κυβερνήσεις των κρατών. Νέο-λειτουργισμός Παρ όλο που βασίζεται στον λειτουργισμό, η συγκεκριμένη θεωρία κριτικάρει τον λειτουργισμό στη βασική του υπόθεση του διαχωρισμού της πολιτικής από την οικονομία. Η συγκεκριμένη θεωρία προβλέπει μία μέθοδο που θα οδηγήσει στη δημιουργία μίας νέας πολιτικής κοινότητας στο τέλος της διαδικασίας ολοκλήρωσης. Είναι μία διαδικασία μέσω της οποίας η συνεργασία στο οικονομικό και τεχνικό πεδίο θα ανατρέψει την πολιτική πραγματικότητα κι έτσι θα 9 Mitrany, David, «A Working Peace System», (Chicago: Quadrangle Books, 1966),

14 δημιουργήσει μία υπερεθνική πολιτική κοινότητα την οποία θα ενστερνίζονται οι πολίτες. 10 Η θεωρία αυτή θεωρεί ότι τα υπερεθνικά ιδρύματα αποτελούν τον πιο αποτελεσματικό τρόπο για να λυθούν συγκεκριμένα προβλήματα. Κονστρουκτιβισμός Οι παραπάνω θεωρίες θεωρούνται ως ορθολογιστικές που θεωρούν τα κυρίαρχα κράτη ως τους κύριους δρώντες που βασίζουν τη συμπεριφορά τους στους λογικούς υπολογισμούς για ποιο σχέδιο δράσης θα εξυπηρετούσε καλύτερα τα ενδιαφέροντα τους. Οι ορθολογιστές δεν λαμβάνουν υπόψη τον ανθρώπινο παράγοντα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Ο κονστρουκτιβισμός θεωρεί ότι τα συμφέροντα των κρατών διαμορφώνονται μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Για την εξυπηρέτηση αυτών των συμφερόντων τα κράτη ωθούνται στις περιφερειακές συνεργασίες 11. Παρατηρούμε ότι υπάρχει πλήθος θεωρητικών προσεγγίσεων που εξηγούν τους λόγους δημιουργίας περιφερειακών συνεργασιών. Ανεξάρτητα από το ποια θεωρία υπερισχύει, γεγονός είναι ότι η περιφερειακή συνεργασία αποτελεί πλέον, χαρακτηριστικό γνώρισμα των σύγχρονων διεθνών σχέσεων. 1.2 Περιφερειακή συνεργασία και περιφερειακή ολοκλήρωση Η περιφερειακή συνεργασία αποτελούσε από την έναρξη της μεταπολεμικής περιόδου μέρος της Ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής. Πλήθος παραδειγμάτων περιφερειοποίησης βρίσκονται μέσα στην ίδια την Ευρώπη. Η πρώτη αληθινή περιφερειακή συνεργασία ήταν η Μπενελούξ (1947), που ήταν μια τελωνειακή ένωση στη δυτική Ευρώπη και περιελάμβανε το Βέλγιο, την Ολλανδία, και το Λουξεμβούργο. 12 Στη συνέχεια δημιουργήθηκε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα ή ΕΚΑΧ (1951) από το Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, 10 Hass, Ernst B., «The Uniting of Europe. London», (London: Stevens & Sons, 1958), 5 11 Ruggie, John Gerard, «What Makes the World Hang Together? Neo-utilitarianism and the Social Constructivist Challenge», (International Organization, 52(4), Cambridge: University of Cambridge), (accessed September 01, 2009) 13

15 Ολλανδία και Δυτική Γερμανία 13. Ακολούθησε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας ή ΕΥΡΑΤΟΜ (1957) 14. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα είναι η σημαντικότερη και γνωστότερη από τις τρεις ευρωπαϊκές κοινότητες (οι άλλες δύο είναι η ΕΚΑΧ και η ΕΥΡΑΤΟΜ). Ιδρύθηκε στις 25 Μαρτίου 1957 με τη Συνθήκη της Ρώμης και με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ μετονομάστηκε σε Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Μαζί με τις άλλες δύο Κοινότητες αποτελεί τον πρώτο και σημαντικότερο από τους Τρεις Πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( τον πυλώνα δηλαδή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων) 15. Αντίστοιχα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη πολλά είναι τα παραδείγματα περιφερειακών συνεργασιών, περιφερειακές συνεργασίες που δημιουργήθηκαν μετά τη πτώση των κουμμουνιστικών καθεστώτων στην περιοχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας περιφερειακής πρωτοβουλίας υπήρξε η συνεργασία των χωρών του Visegrad και η Κεντροευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών (CEFTA). Πιο συγκεκριμένα το 1991 η Πολωνία, η Τσεχοσλοβακία και η Ουγγαρία υπέγραψαν τη Διακήρυξη του Visegrad στην ομώνυμη ουγγρική πόλη. Στόχος της πρωτοβουλίας ήταν η συνεργασία τριών πρώην κομμουνιστικών χωρών στα πλαίσια ενός άτυπου οργανισμού στους τομείς της οικονομίας, του εμπορίου και της ασφάλειας. Η ιδέα της συντονισμένης δράσης των χωρών Visegrad κατά την περίοδο του πολιτικού και οικονομικού τους μετασχηματισμού δέχθηκε νέα ώθηση με τη σύσταση της Κεντροευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (CEFTA), τον Δεκέμβριο του 1992 στην Κρακοβία. Η CEFTA διευρύνθηκε με την προσχώρηση της Σλοβενίας, της Ρουμανίας, η Βουλγαρία και άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης όπως η Πολωνία. Άλλο παράδειγμα περιφερειακής συνεργασίας στο χώρο της Κεντρικής Ευρώπης ήταν η Κεντροευρωπαϊκή Πρωτοβουλία (CEI) που προωθήθηκε από την Ιταλία και την Αυστρία. Η Κεντροευρωπαϊκή Πρωτοβουλία θεμελιώθηκε το 1989 στη Βουδαπέστη, όταν οι υπουργοί εξωτερικών και αναπληρωτές πρωθυπουργοί της Ιταλίας, της Αυστρίας, της Ουγγαρίας και της Γιουγκοσλαβίας αποφάσισαν να ενισχύσουν τους δεσμούς μεταξύ των χωρών τους μέσω της 13 Ευρωπαϊκή_Κοινότητα_Άνθρακα_και_Χάλυβα, (accessed September 03, 2009) 14 Ευρωπαϊκή_Κοινότητα_Ατομικής_Ενέργειας, (accessed September 02, 2009) 15 Ευρωπαϊκή_Οικονομική_Κοινότητα, (accessed September 03, 2009) 14

16 δημιουργίας ενός περιφερειακού πλαισίου διαλόγου και συνεργασίας 16. Αντίστοιχα στο Βορρά έχουμε το Συμβούλιο των Χωρών της Βαλτικής Θάλασσας(CBSS). Η συγκεκριμένη συνεργασία αυτών Χωρών της Βαλτικής Θάλασσας (πρώην κουμμουνιστικές χώρες) προσέλκυσε το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περισσότερο από κάθε άλλη πρωτοβουλία περιφερειακής συνεργασίας πρώην κουμμουνιστικών χωρών. Ως στόχος του Συμβουλίου ορίστηκε η καθοδήγηση και ο συντονισμός των μελών του στην προσπάθειά τους να χαράξουν μία κοινή και ολοκληρωμένη στρατηγική περιφερειακής συνεργασίας, ώστε να προωθήσουν την οικονομική ανάπτυξη και τον οικονομικό εκσυγχρονισμό της περιοχής της Βαλτικής 17. Ομοίως, στα Βαλκάνια, η ελληνική διπλωματία δραστηριοποιήθηκε έντονα και οδήγησε στη δημιουργία της πρώτης σε ευρεία βάση περιφερειακής οργάνωσης, τη Διαδικασία της Νοτιοανατολικής Ευρωπαϊκής Συνεργασίας (SEECP). Η διαδικασία της Βαρκελώνης προωθήθηκε το 1995 με τη συμμετοχή όλων των μεσογειακών χωρών και της ΕΕ αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα περιφερειακής συνεργασίας στον Ευρωπαϊκό χώρο 18. Όσον αφορά την ασφάλεια έχουμε τη δημιουργία του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) αποτελεί σήμερα, μαζί με το Συμβούλιο της Ευρώπης, το μοναδικό οργανισμό, που καλύπτει θέματα ασφαλείας στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ. Στην περιφερειακή του διάσταση, ο διεθνής αυτός οργανισμός έρχεται, έτσι, να συμπληρώσει τις υπόλοιπες υφιστάμενες μορφές συνεργασίας, που αναγνωρίζουν ότι εμφανίζουν σημαντικές αδυναμίες όσο αφορά τα ζητήματα ασφαλείας 19. Αρκετοί μελετητές θεωρούν ως μία σημαντική αιτία της ώθησης των περιφερειακών σχημάτων το παράδειγμα αυτό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολλοί μελετητές χρησιμοποίησαν την ευρωπαϊκή εμπειρία για να τεκμηριώσουν τις προοπτικές για την περιφερειακή ολοκλήρωση και σε άλλες περιοχές, όπως αυτή της ευρύτερης περιοχής της Μαύρης Θάλασσας. 16 Μπότσιου Κωνσταντίνα, «Η Περιφερειακή Συνεργασία στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη», (Αθήνα: Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής, 2009), (accessed April 10, 2009) 17 Λέκκα Αναστασία, «Διαπεριφερειακές Συνεργασίες και η ΕΕ.: Η Νέα Βόρεια Διάσταση», (2009), EU%20AND%20INTERREGIONAL%20COOPERATION.pdf (accessed 27 April, 2009) 18 Svetlozar A. Andreev, Organisation for Economic Co-Operation and Development, «The OECD», (accessed October 10, 2009) 15

17 Παρατηρήθηκε στην πορεία ότι η προσπάθεια θεωρητικοποίησης της περιφερειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση την εμπειρία της μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 80, απέτυχε καθώς: Η προσπάθεια για δημιουργία περιφερειακών σχημάτων σύμφωνα με τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε άλλες περιοχές απέτυχε (πχ «Latin American Free Trade Area» και «Τhe East African Common Market») Υποτιμήθηκε ο ρόλος των εθνικών κυβερνήσεων και η διεισδυτικότητα του εθνικιστικού συναισθήματος. 20 Η ανανέωση της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης με την εισαγωγή της ενιαίας αγοράς στα μέσα της δεκαετίας του 80 έδωσε νέα ώθηση στους πολιτικούς αναλυτές να αναπτύξουν νέα περιφερειακά μοντέλα βασισμένα στην ευρωπαϊκή περιεφερειοποίηση. Όμως παρ όλα αυτά και αυτή η προσπάθεια για θεωρητικοποίηση δεν ήταν σωστή. Η πολυπλοκότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης την καθιστά αδύνατη να λειτουργήσει ως ένα μοντέλο για το σχεδιασμό νέων περιφερειακών σχημάτων σε άλλες περιοχές με διαφορετικές δυνατότητες και προβλήματα, όπως η ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Όμως η ιστορία της δείχνει τη σημασία που δίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση στη περιφερειακή συνεργασία και τη διάθεση της να την στηρίξει και σε άλλες περιοχές, μεταξύ των οποίων και στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. 1.3 Ο περιφερισμός μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου Με τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου υπήρξε ένα νέο κύμα περιφερισμού. Οι αλλαγές που έφερε η πτώση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης στο παγκόσμιο πολιτικό σκηνικό αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα γι αυτό. Ιδίως στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας αναδυθήκαν νέες χώρες οι οποίες για να αντιμετωπίσουν τα νέα δεδομένα έπρεπε να συνεργαστούν. Αυτό το κύμα έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Έχει μεγάλη ευρύτητα: Πάρα πολλές χώρες συμμετέχουν σε οικονομικές συμφωνίες κι όχι μόνο 20 Breslin Shaun and Higgott Richard, «New Regionalism(s) in the Global Political Economy. Conceptual understanding in historical perspective», Asia Europe Journal, (2003): 12 16

18 Μεγάλες δυνάμεις, οικονομικά και πολιτικά, θέλουν να συμμετέχουν σε περιφερειακά σχήματα (όπως πχ η Ρωσία συμμετέχει στον οργανισμό για την Οικονομική Συνεργασία στον Εύξεινο Πόντο) Ο περιφερισμός καλύπτει και τα αναπτυγμένα και τα αναπτυσσόμενα κράτη. Τα αναπτυσσόμενα κράτη υιοθετούν στρατηγικές αλληλεξάρτησης προκειμένου να διασφαλίσουν την εισροή επενδύσεων και πρόσβαση στις αγορές των αναπτυγμένων χωρών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και ο οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία στον Εύξεινο Πόντο Υπάρχει μία μεγάλη ποικιλία στο επίπεδο θεσμοθέτησης των περιφερειακών σχημάτων. Φαίνεται αποφυγή στις θεσμικές και γραφειοκρατικές δομές που παρουσιάζουν οι παραδοσιακοί διεθνείς οργανισμοί, όπως πχ αυτοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης Έχει έναν πολυδιάστατο χαρακτήρα. Περιλαμβάνει οικονομικές, πολιτικές, περιβαλλοντικές συμφωνίες, συμφωνίες σε θέματα ασφάλειας, κτλ. Επίσης στα διάφορα περιφερειακά σχήματα δρώντες δεν είναι μόνο κράτη αλλά και οργανισμοί Πολλές χώρες μπορεί να συμμετέχουν σε πέρα του ενός περιφερειακά σχήματα, πχ η Ελλάδα είναι μέλος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στον ΟΣΕΠ, στη South East European Cooperation 21 Σε αυτό το νέο και μαζικό κύμα περιφερισμού κάνουν την εμφάνιση τους τα περιφερειακά σχήματα που τοποθετούνται στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και δημιουργούνται από τις ίδιες τις χώρες της περιοχής, όπως π.χ. ο οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία στον Ευξεινο Πόντο, το Forum του Εύξεινου Πόντου για το διάλογο και την εταιρική σχέση στη Μαύρη Θάλασσα, κτλ, σχήματα που θα αναφερθούμε αναλυτικότερα παρακάτω. 21 Tsardanidis Charalambos, «The BSEC From the New Regionalism to Inter-Regionalism», Agora Without Frontiers, Volume 10 (4), (2005),

19 1.4 Δημιουργία μιας ακμάζουσας περιοχής. Το ιδεατό αποτέλεσμα της περιφερειακής συνεργασίας Ένας από τους παράγοντες κλειδιά που ωθούν τις χώρες να συνεργαστούν σε περιφερειακό επίπεδο είναι να δημιουργήσουν μία θετική εικόνα της περιοχής τους, να δημιουργήσουν δηλαδή μία ακμάζουσα περιοχή 22. Τα οφέλη που απολαμβάνουν οι χώρες που συνεργάζονται σε περιφερειακό επίπεδο είναι πολλά και σημαντικά. Χαρακτηριστικά αναφέρονται η αποτροπή συγκρούσεων, η οικονομική απελευθέρωση και ανάπτυξη χωρών πρώην κουμμουνιστικών όπως αυτές της Ανατολικής, Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, στην εφαρμογή των διεθνών συνθηκών, στην προπαρασκευή των υποψηφίων μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ένταξή τους στην Ένωση, στη διάνοιξη διόδων επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών που θα μείνουν εκτός κοινότητας για αρκετές ακόμη δεκαετίες, στην υπέρβαση διμερών συγκρούσεων, στην διάδοση δημοκρατικών θεσμών σε κοινωνίες με υποτυπώδη εμπειρία σε μη απολυταρχικά καθεστώτα, με μια λέξη στην σταδιακή προσαρμογή των πολιτικών και οικονομικών τους συστημάτων στους Ευρωπαϊκούς στόχους ολοκλήρωσης 23. Η πτώση του κουμμουνιστικού μπλοκ δημιούργησε ένα πολιτικό κενό, κενό ιδιαίτερα επικίνδυνο. Ωστόσο αναδύθηκαν ευκαιρίες για τη δημιουργία αστικών δημοκρατιών που λειτουργούν σε καθεστώς ελεύθερης οικονομίας. Οι περιφερειακοί οργανισμοί κάλυψαν με επιτυχία αυτό και βοήθησαν στην οικονομική απελευθέρωση και ανάπτυξη των χωρών αυτών που μόλις είχαν αποκτήσει την ανεξαρτησία τους. Με αυτό τον τρόπο προστατεύτηκε και η Δύση από την φαινομενικά επαπειλούμενη εξάπλωση του κύματος απόσχισης και διάσπασης που ακολούθησε τη διάλυση της σοβιετικής ζώνης κυριαρχίας. Όσο βέβαια πιο ομοιογενή είναι τα μέλη ενός περιφερειακού οργανισμού, είναι λογικό να προσπαθούν να επιλύσουν πιο πολύπλοκα ζητήματα, όπως η ασφάλεια, η περιφερειακή οικονομική ολοκλήρωση, ο συντονισμός της αγροτικής και εμπορικής πολιτικής. 22 Svetlozar A. Andreev, «The future of European neighbourhood policy and the role of regional cooperation in the Black Sea area», Southeast European and Black Sea Studies, Volume 8, Issue 2, (2008), Μπότσιου, 37 18

20 Βέβαια το επόμενο στάδιο ανάπτυξης των περιφερειακών οργανισμών είναι η δυνατότητα θεσμοποίησης τους. Η θεσμοποίηση των περιφερειακών οργανισμών θα ήταν μία σημαντική κατάκτηση τους καθώς είναι αναγκαία για την εύρυθμη λειτουργία τους. Η θεσμοποίηση τους θα σήμαινε συγκέντρωση δυνάμεων, ευελιξία, συνοχή, αύξηση εμβέλειας, μεγαλύτερη εγκυρότητα και τόλμη αποφάσεων. Ήδη κάποιες περιφερειακές οργανώσεις έχουν φτάσει σε αυτό το στάδιο, όπως π.χ. ο ΟΣΕΠ (Οικονομική Συνεργασία Στον Εύξεινο Πόντο). Επίλογος Κεφαλαίου Η περιφερειοποίηση αποτελεί ένα όργανο περιφερειακής και παγκόσμιας ασφάλειας και σταθερότητας. Τα διάφορα περιφερειακά σχήματα μπορούν συνεισφέρουν στη γεωπολιτική σταθερότητα, έχοντας συντονισμένη δράση σε διάφορα προβλήματα όπως το οργανωμένο έγκλημα, την τρομοκρατία, την παράνομη διακίνηση ναρκωτικών και όπλων, κτλ, προβλήματα που απειλούν την περιφερειακή και κατ επέκταση την παγκόσμια σταθερότητα. Επιπλέον, με το να αντιμετωπίζονται τα πολιτικά, οικονομικά, περιβαλλοντικά προβλήματα με ειρηνικά μέσα δίνει σε ένα βαθμό κοινή ταυτότητα στις χώρες που συμμετέχουν στην συνεργασία. Για να επωφελούνται οι χώρες που συνεργάζονται από την περιφερειοποίηση πρέπει να βρίσκονται σε μία περιοχή η οποία να θεωρείται περιοχή από την πολιτική άποψη, περιοχή που μπορεί να διαφέρει από την γεωγραφική (π.χ. η Ελλάδα ενώ γεωγραφικά δεν ανήκει στη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, πολιτικά ανήκει). Η περιφερειοποίηση είναι πλέον χαρακτηριστικό γνώρισμα των διεθνών σχέσεων. Όλο και περισσότερα περιφερειακά σχήματα εμφανίζονται, με τα μέλη τους να ανήκουν σε περισσότερα του ενός περιφερειακού σχήματος ανάλογα με τα συμφέροντα τους. Τα διεθνή δεδομένα «αναγκάζουν» τις χώρες να συνεργαστούν προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα νέα δεδομένα. 19

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΜΑΥΡΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΚΑΙ Η ΑΤΖΕΝΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΥΡΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Εισαγωγή Στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας θα επιχειρηθεί να παρουσιαστούν τα βασικά στοιχεία της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας σε συνδυασμό με την ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αυτή την περιοχή. Σκοπός του κεφαλαίου είναι η μετάβαση από το θεωρητικό πεδίο της εργασίας, στο πρακτικό πεδίο μέσα από συγκεκριμένα δεδομένα και γεγονότα. Ως μέσα επίτευξης του σκοπού αυτού προσδιορίζονται τα βασικά στοιχεία της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας και οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αυτή την περιοχή. Στην πρώτη ενότητα του κεφαλαίου παρουσιάζονται τα βασικά γεωγραφικά στοιχεία της Μαύρης Θάλασσας καθώς η γεωγραφική θέση της περιοχής, μίας περιοχής που τοποθετείται στο σταυροδρόμι μεταξύ Ασίας, Ευρώπης, Ρωσίας και Μέσης Ανατολής είναι από ένας από τους παράγοντες που της προσδίδει αυξημένη σημασία. Στη δεύτερη ενότητα του κεφαλαίου αναλύονται τα σημαντικότερα γεωπολιτικά στοιχεία των κρατών που εκτείνονται στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και οι σχέσεις τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην τρίτη ενότητα προβάλλονται τα κίνητρα που χαρακτηρίζουν τη δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Στην τέταρτη ενότητα παρουσιάζεται η δημιουργία της περιφερειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μαύρη Θάλασσα. 2.1 Η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας Η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, ή αλλιώς του Εύξεινου Πόντου συνιστά μια εσωτερική θάλασσα που απλώνεται σε μια έκταση τ. χλμ. Η έκταση της Μαύρης Θάλασσας κείτεται στα όρια μεταξύ της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Δυτικής Ασίας. Η έκταση αυτή περικλείεται από την Τουρκία, τη Βουλγαρία, τη 20

22 Ρουμανία, την Ουκρανία, τη Ρωσία και τη Γεωργία. Η Μαύρη Θάλασσα συγκοινωνεί με τη Μεσόγειο Θάλασσα μέσα από τα στενά του Βοσπόρου, της Προποντίδας και των στενών των Δαρδανελίων. Η ιδιομορφία της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας έγκειται στο γεγονός ότι στα παράλια της βρίσκονται ακτές πολλών κρατών. Ως αποτέλεσμα, αναπτύσσονται, εξαιτίας της φυσικής υπόστασης του χώρου, συγκεκριμένα συμφέροντα τα οποία συχνά αντικρούονται μεταξύ τους. Βασικό προσδιοριστικό ρόλο στη σπουδαιότητα της περιοχής διαδραματίζουν τα λιμάνια της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας. Το σημαντικότερο λιμάνι της περιοχής είναι η Οδησσός της Ουκρανίας ενώ στρατηγική σημασία έχουν τα λιμάνια του Μπουργκάς και της Βάρνας (Βουλγαρία), της Κωστάντζας (Ρουμανία), του Νοβοροσίσκ (Ρωσία), του Βατούμ (Γεωργία), της Τραπεζούντας, του Ζονγκουλντακ και της Σαμψούντας (Τουρκία). Τα λιμάνια αυτά συνιστούν κόμβους στα δίκτυα διανομής αγαθών και κεφαλαίων 24. Παράλληλα αναπτύσσονται στην ευρύτερη περιοχή δίκτυα διανομής που προωθούν τη διακίνηση των προϊόντων ενέργειας. Ως βασικά προϊόντα ενέργειας χαρακτηρίζονται το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο καθώς και τα παρεμφερή τους προϊόντα. Συνάμα τα βασικά στοιχεία των δικτύων διανομής της ενέργειας είναι οι αγωγοί, οι οποίοι ως επί το πλείστον διέρχονται από περισσότερα του ενός κράτους. 2.2 Γεωπολιτικά στοιχεία της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας και οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της περιοχής Η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας περιλαμβάνει αρκετές χώρες. Το συνεκτικό στοιχείο των χωρών που βρέχονται από τη Μαύρη Θάλασσα είναι ότι στην πλειονότητα τους συνιστούν αναπτυσσόμενες οικονομίες. Ακόμη και η περίπτωση 24 Ένα δίκτυο διανομής περιλαμβάνει όλους τους τρόπους και όλα τα μέσα με τη συνεισφορά των οποίων ένα προϊόν καταλήγει στον τελικό καταναλωτή. Η έναρξη της διαδρομής ενός προϊόντος βρίσκεται στην παραγωγική μονάδα της επιχείρησης. Βασικά στοιχεία των δικτύων διανομής των προϊόντων είναι οι αρτηρίες, τα μεταφορικά μέσα, οι ενδιάμεσες εστίες διανομής και φυσικά οι άνθρωποι. Οι άνθρωποι λαμβάνουν την ιδιότητα του ενδιάμεσου εμπόρου (χονδρεμπόρου ή λιανέμπορου), οι αρτηρίες μπορεί να είναι οδικές, θαλάσσιες ή εναέριες, ως μεταφορικά μέσα χρησιμοποιούνται πλοία, τρένα, αυτοκίνητα και αεροπλάνα και ως ενδιάμεσες εστίες διανομής λειτουργούν οι αποθήκες (Λαμπριανίδης, 2001 Οικονομική Γεωγραφία εκδόσεις Πατάκη σ.σ.:26-28). Τα λιμάνια στις θαλάσσιες μεταφορές διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην διαδικασία διανομής. Η επιτυχής κυκλοφορία και εδραίωση των αγαθών στις αγορές προσδιορίζεται άμεσα από την αποτελεσματικότητα των δικτύων διανομής. 21

23 της Ρωσίας η οποία έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο τα τελευταία χρόνια δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αναπτυγμένη οικονομία. Το βασικό χαρακτηριστικό των οικονομιών που βρίσκονται στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας, με εξαίρεση φυσικά την οικονομία της Τουρκίας, είναι ότι αποτελούν μέλη του πρώην ανατολικού μπλοκ, δηλαδή των χωρών όπου επικρατούσε ο κεντρικός σχεδιασμός στην παραγωγική σφαίρα καθώς και στην σφαίρα της διανομής και της ανταλλαγής, ενώ η ιδιωτική πρωτοβουλία περιοριζόταν στο ελάχιστο, αν δεν απαγορευόταν εντελώς. Ως αποτέλεσμα μετά την κατάρρευση αυτών των καθεστώτων προέκυψαν ευκαιρίες για τις αγορές των κρατών αυτών. Κλάδοι όπως αυτοί της ενέργειας, των μεταφορών, των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών ασφαλείας σημείωσαν ανάπτυξη σε αυτές τις χώρες, ανάπτυξη όμως που συνεχίζει να διατηρείται σε αρκετά ακόμα χαμηλούς ρυθμούς. Η ανάπτυξη αυτή υπήρξε αποτέλεσμα της εισδοχής των άμεσων ξένων επενδύσεων, από κεφάλαιο, ή κεφαλαιουχικούς συνασπισμούς που προερχόταν από αναπτυγμένα δυτικά κράτη. Η περιοχή παρουσιάζει ακόμα σημαντικές επενδυτικές ευκαιρίες και η προσέλκυση των άμεσων ξένων επενδύσεων κατέχει εξέχουσα θέση στην ατζέντα των χωρών της περιοχής. Μέχρι την κατάρρευση των καθεστώτων των κεντρικά σχεδιαζόμενων οικονομιών οι διπλωματικές σχέσεις των κρατών αυτών με τα δυτικά κράτη βρισκόταν σε χαμηλά επίπεδα, ή ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτες. Μετά την κατάρρευση, τα κράτη αυτά προσπάθησαν να ενταχθούν σε διεθνείς οργανισμούς και να αναπτύξουν διπλωματικές σχέσεις. Σε αυτή την προσπάθεια συντέλεσε η γεωπολιτική τους θέση, η οποία σε σημαντικό βαθμό προσδιορίζεται από τη Μαύρη Θάλασσα. Η Μαύρη Θάλασσα συνιστά ένα υδάτινο φυσικό σύνορο ανάμεσα στον κεντρικό τομέα της Ανατολικής Ευρώπης και στον αντίστοιχο της Δυτικής Ασίας. Επίσης η Μαύρη Θάλασσα αποτελεί έναν υδάτινο φυσικό διάδρομο που οδηγεί μέσα από τη Μεσόγειο στον Ατλαντικό και στον Ινδικό Ωκεανό. Όμως η πτώση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης έφερε στην επιφάνεια προβλήματα που μαστίζουν την περιοχή, προβλήματα που η ΕΣΣΔ δεν άφηνε να βγουν στην επιφάνεια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι «παγωμένες» διενέξεις στον Καύκασο όπως το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, η Νότια Οσετία και η Αμπχαζία αλλά και η Υπερδνειστερία στη δυτική πλευρά της Μαύρης Θάλασσας. Η Υπερδνειστερία αφορά «σύγκρουση» ανάμεσα στη Μολδαβία με Ρωσία και Ουκρανία, το Ναγκόρνο- Καραμπάχ ανάμεσα στο Αζερμπαϊτζαν και την Αρμενία, η Νότια Οσετία και η 22

24 Αμπχαζία ανάμεσα στη Γεωργία και στη Ρωσία. Οι «παγωμένες» αυτές διενέξεις εγείρουν σημαντικά ερωτήματα ασφάλειας στην περιοχή αλλά και ερωτήματα για τη δυνατότητα συνεργασίας των χωρών αυτών στο επίπεδο περιφερειακών οργανισμών και η επίλυση τους είναι αναγκαία για την σταθερότητα της περιοχής 25. Όσο αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, η ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας περιλαμβάνει αρκετές ομάδες κρατών με τις οποίες έχει συνάψει διαφορετικές συμφωνίες κι έχει διαφορετικές σχέσεις. Η Ελλάδα είναι χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 1981, η Βουλγαρία και η Ρουμανία «μπήκαν» στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2007 (η πιο πρόσφατη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η Τουρκία έχει υπογράψει από το 1963 Συμφωνία Σύνδεσης και βρίσκεται σε προενταξιακό στάδιο για είσοδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχουν χώρες που δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά ούτε έχουν προς το παρόν οποιαδήποτε προοπτική για είσοδο σε αυτή με τις οποίες έχει υπογράψει Partnership Cooperation Agreements (PCAs) και αποτελούν η Αρμενία ( συνάφθηκε PCA το 1999 ), Αζερμπαϊτζάν ( 1999 ), Γεωργία ( 1999 ), Μολδαβία ( 1998 ), Ουκρανία ( 1998 ) και Ρωσία ( 1997 ). Τέλος υπάρχουν χώρες που δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση που βρίσκονται στη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Ένωσης (Stabilisation and Association Process), χώρες που εμφανίζουν προοπτική μελλοντικής εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως η Αλβανία, η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, η Σερβία και το Μαυροβούνιο. 26 Αυτό το διαφορετικό είδος σχέσης που έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση με τις χώρες της περιοχής σημαίνει ανάπτυξη διαφορετικών πολιτικών και προγραμμάτων, νομικών βάσεων και χρηματοοικονομικών οργάνων ανάλογα με την περίπτωση. Επιπλέον κάθε χώρα τείνει να διασφαλίσει το συγκριτικό πλεονέκτημα που της προσφέρει η πιο στενή συνεργασία που έχει με την Ευρωπαϊκή Ένωση έναντι κάποιας άλλης. Έτσι η προσπάθεια για ανάπτυξη περιφερειακών σχημάτων στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας από την Ευρωπαϊκή Ένωση συναντά δυσκολίες, δυσκολίες που προκύπτουν από τις διμερείς σχέσεις που έχει η Ένωση με τις χώρες της περιοχής. 25 Zacchary Ritter, «EU Engagement in the Black Sea Region: Challenges and Opportunities for the EU», SWP Working Paper, (December 2006), (accessed November 10, 2009) 26 Aydin Mustafa, «Europe s New Region: The Black Sea in the Wider Europe Neighbourhood», Southeast European and Black Sea Studies Vol 5 Issue. 2, (Paris: EUISS, May 2005),

25 Η πρόθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναπτύξει μία σύνδεση της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας σε περιφερειακό επίπεδο είναι εμφανής ήδη από το 1997, όπου τότε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στο Συμβούλιο στις Βρυξέλλες, ένα κείμενο σχετικά με την ανάγκη ύπαρξης περιφερειακής συνεργασίας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και την ενδυνάμωση της από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην ανακοίνωση αυτή ως ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας χαρακτηριζόταν η περιοχή που περιέκλυε η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Μολδαβία, η Ουκρανία, η Ρωσία, η Γεωργία, η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν. Σε αυτό το κείμενο η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει τη αυξανόμενη στρατηγική σημασία που αποκτά η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την πρόθεση της να αναπτύξει μία νέα περιφερειακή στρατηγική για τη περιοχή. Ως τομείς συνεργασίας αναφέρονται οι μεταφορές, το εμπόριο, περιβαλλοντική ανάπτυξη, βελτίωση του συστήματος της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων 27 Παρ όλα αυτά όμως, η περιφερειακή προσέγγιση της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας τοποθετήθηκε χαμηλά στη λίστα των προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης όλα αυτά τα χρόνια παρά τις προσπάθειες οργανισμών, όπως ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία στον Εύξεινο Πόντο να της στρέψουν την προσοχή. Μετά όμως την είσοδο της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η περιφερειακή προσέγγιση της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας άρχισε να έρχεται στις πρώτες θέσεις της ατζέντας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 2.3 Τα κίνητρα υποστήριξης της περιφερειακής συνεργασίας στη Μαύρη Θάλασσα από την Ευρωπαϊκή Ένωση Η Μαύρη Θάλασσα, που τοποθετείται στο σταυροδρόμι μεταξύ Ασίας, Ευρώπης, Ρωσίας και Μέσης Ανατολής, αποτελεί μία περιοχή αυξανόμενης γεωπολιτικής σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. 28 Με την πληθώρα των προβλημάτων που την μαστίζουν, η περιοχή είναι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να αντιμετωπίσει. Στον παρόν 27 European Commission, «Regional Cooperation in the Black Sea Area: State of Play, Perspectives for EU Action Encouraging Its Development, Communication from the Commission to the Council, , COM(97) 597 final», Commission of the European Communities, Brussels, (1997) 28 Aydin Mustafa,

26 υποκεφάλαιο θα αναλυθούν οι αιτίες που ωθούν τη Ευρωπαϊκή Ένωση να ασχοληθεί με την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Μετά την τελευταία διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την είσοδο της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται πλέον στη Μαύρη Θάλασσα. Φτάνουμε στα τελικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κι αν όχι στα τελικά, σε αυτά που θα διατηρηθούν για πολλά χρόνια. Όπως συμβαίνει σε κάθε διεύρυνση, έτσι και τώρα, τα καινούρια μέλη θέλουν να στρέψουν την προσοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη δικιά τους γειτονία, δηλαδή στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, γειτονία που πλέον είναι και η νέα γειτονιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας μαστίζεται από πολιτικά, οικονομικά, διοικητικά, οικολογικά και κοινωνικά προβλήματα. Τα προβλήματα αυτά αναπόφευκτα επηρεάζουν την Ευρωπαϊκή Ένωση προκαλούν οικονομικές και πολιτικές στρεβλώσεις λόγω της αστάθειας που παρατηρείται στα ανατολικά της σύνορα. Για την επίλυση ή τουλάχιστον βελτίωση των προβλημάτων που χαρακτηρίζουν τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να «επιβάλλει» τους δομές και τους κανόνες της. Άλλωστε ένας από τους στρατηγικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να οικοδομήσει την ασφάλεια στη γειτονία της. 29 Η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής και το φυσικό αέριο της Ρωσίας, μαζί με τη μείωση της πετρελαϊκής παραγωγής στη Βόρεια Θάλασσα, αποτελούν μία σημαντική αιτία που ωθεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να στρέψει την προσοχή της στην περιοχή 30. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι το 64% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προέρχεται από τη Ρωσία και ότι το 86% των εξαγωγών πετρελαίου Ρωσίας και Κασπίας προορίζεται για την Ευρωπαϊκή Ένωση. 31 Η αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα ενεργειακής ασφάλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αναζήτηση λοιπόν εναλλακτικών ενεργειακών προμηθευτών είναι ύψιστης σημασίας για την Ευρώπη. Η 29 Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας», (2003) 30 Στο κείμενο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Ασφάλειας τονίζεται η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης. Η Ευρώπη αποτελεί το μεγαλύτερο εισαγωγέα πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως. Οι εισαγωγές καλύπτουν το 50% περίπου της κατανάλωσης ενέργειας σήμερα, ποσοστό που αναμένεται να φτάσει το 70% το Το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών ενέργειας προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο, τη Ρωσία και τη Βόρεια Αφρική. 31 Burcu Gültekin-Punsmann, «Black Sea Regional Policy Approach: A Potential Contributor to European Energy Security», Policy Brief No 6, (Athens: International Centre for Black Sea Studies, May 2008), 2 25

27 περιοχή της Κασπίας είναι η κύρια εναλλακτική πηγή φυσικού αερίου, περιοχή που δεν ελέγχεται από τη Ρωσία, αλλά μπορεί να χαρακτηριστεί ως προσβάσιμη και διαθέσιμη στην περιοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που της δίνει τεράστια σημασία. Τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που βρίσκονται στο Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν και το Καζακστάν είναι σημαντικότατα για το μελλοντικό ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης και η πρόσβαση προσδίδει στη στρατηγική σημασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. 32 Μετά την τελευταία διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την είσοδο της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρέχεται πλέον από τη Μαύρη Θάλασσα, οπότε τα θέματα που αφορούν την περιβαλλοντική ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας βρίσκονται πλέον ψηλά στην ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πλέον οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα θέματα που έχουν να κάνουν με την προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να εφαρμοστούν και στη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Αυτό όμως όχι μόνο θα αυξήσει τις επενδύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για περιβαλλοντικά θέματα, αλλά θα έχει σημαντική επιρροή στα βυτιοφόρα που πλέουν στη Μαύρη Θάλασσα όπου οι τρέχουσες απαιτήσεις ασφαλείας είναι χαμηλότερες από τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 33. Είναι αναγκαία η δημιουργία πολιτικών που να βασίζονται σε μία πολύπλευρη προσέγγιση δεν είναι σαφές πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να πείσει τους περιφερειακούς πετρελαιοπαραγωγούς (κυρίως Ρωσία και Αζερμπαϊτζάν) να συνεργαστούν για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών προτύπων ασφαλείας. Επιπλέον, οι πρόσθετες απειλές που δημιουργούνται από τον αυξανόμενο κίνδυνο σύγκρουσης βυτιοφόρων (ιδιαίτερα μέσα στα τουρκικά στενά), μειώνοντας τους υδάτινους πόρους και αχρηστεύοντας πυρηνικούς σταθμούς είναι προκλήσεις που μπορούν να απειλήσουν την ευρύτερη Ευρώπη. Αλλά κι από την επιχειρηματική σκοπιά, η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας προσελκύει το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπάρχει πλήθος ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που δρουν στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, επιχειρήσεις που επηρεάζονται από τις όποιες αστάθειες και τα δομικά προβλήματα της περιοχής, επηρεάζοντας κι αυτές με τη σειρά τους, αναπόφευκτα, την Ευρωπαϊκή οικονομία. 32 Cornell E. Svante et al., «The Wider Black Sea Region: An Emerging Hub in European Security», Central Asia Caucasus Institute Silk Road Studies Programme, (2006), Aydin Mustafa,

28 Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι κατά το 2008 οι άμεσες ξένες επενδύσεις που συγκέντρωσε η ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας ανήλθε στο 3,9% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της (ΑΕΠ). Βέβαια το ποσοστό αναφέρει την παγκόσμια εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων στην περιοχή, διότι ο διαχωρισμός ανά περιοχή είναι ιδιαίτερα δύσκολος. Είναι δεδομένο όμως ότι η εισροή των ευρωπαϊκών επενδύσεων αποτελεί σημαντικό τμήμα του παραπάνω ποσοστού. 34 Αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί σημαντικό εμπορικό συνεργάτη της ευρύτερης περιοχής της Μαύρης Θάλασσας. Το 2007 οι εξαγωγές των χωρών του ΟΣΕΠ (Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία στον Εύξεινο Πόντο) προς της Ευρωπαϊκή Ένωση ανήλθε στο 40%. 35 Επίσης οποιαδήποτε προβλήματα αντιμετωπίζει η περιοχή, μία περιοχή δίοδος των ενεργειακών πηγών της κεντρικής Ασίας στην Ευρώπη, είναι δεδομένο ότι επιδρά αρνητικά στη Ευρωπαϊκή Οικονομία. Έτσι η επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι συγκεκριμένες χώρες είναι δέουσας σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μία από τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η προώθηση των δημοκρατικών αρχών στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Άλλωστε η κακή διακυβέρνηση - η διαφθορά, η κατάχρηση εξουσίας, η αδυναμία των θεσμών και η έλλειψη λογοδοσίας είναι μία από τις κύριες απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση σύμφωνα με το κείμενο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Ασφάλειας 36. Η ασφάλεια για κάθε κρατική οντότητα, ακόμη και για την περίπτωση της υπερεθνικής διοικητικής οντότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υφίσταται, όταν περιβάλλεται από χώρες που κυριαρχεί το κράτος δικαίου. 37 Η προώθηση των δημοκρατικών αρχών μπορεί να γίνει πιο εύκολα στα πλαίσια ενός ευρύτερου περιβάλλοντος παρά από άμεσες διμερείς πιέσεις 38. Πρόοδος έχει ήδη σημειωθεί στη Τουρκία, Γεωργία και Ουκρανία. Ακόμα και στην Μολδαβία, Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν έχουν γίνει κάποια θετικά βήματα για τον εκδημοκρατισμό τους, μία πρόοδος βέβαια που προχωράει με αρκετά αργούς ρυθμούς 39. Βέβαια αυτά που πρέπει να γίνουν για τον πλήρη εκδημοκρατισμό αυτών των χωρών είναι πολλά. 34 Black Sea Trade and Development Bank, «Annual Report 2008», 35 Serdar Sayan, «Unleashing the Economic Potential of the Black Sea Region», (paper presented at the meeting called «Prospects and Potentials in the Wider Black Sea» at Yildiz Technical University, Ankara, June 24, 2007) 36 Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας», (2003) 37 Cornell E. et al., Aydin Mustafa, Cornel E. Svante et al., 20 27

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION Professor Angelos Kotios Albania, November 2013 1 Αντικείμενο παρουσίασης Χαρακτηριστικά της περιοχής Λόγοι για την καθυστέρηση στην ενσωμάτωση τω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 5. Η ΕΕ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ. Βασικά θέματα προς συζήτηση:

ΕΝΟΤΗΤΑ 5. Η ΕΕ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ. Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 5. Η ΕΕ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Τι είναι η διεθνής περιφερειακή συνεργασία και ποια η εξέλιξη του φαινομένου; Μορφές Περιφερειακών

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.;

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; 1 Ενημερωτικό Σημείωμα # 04 / Απρίλιος 2011 Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; της Σύλβιας Ράντου M.Sc. στις Ευρωπαϊκές Σπουδές Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δόκιμης Ερευνήτριας Κ.Ε.ΔΙΑ.

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες)

ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες) ιηπειρωτικοί αγωγοί Φ.Α. στη Ν.Α. Ευρώπη (Προοπτικές αβεβαιότητες) Καθ.. ηµ. Μαυράκης ιευθυντής ΚΕΠΑ Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήµιον Αθηνών 1 Περιεχόµενα 1. Εισαγωγή (2) 2. Τα θεµελιώδη της γεωπολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ Ευρωπαϊκή Πολιτική της Γειτονίας Μάθημα - Ανάλυση Εξωτερικής Πολιτικής Διδάσκον - Κος. Νικόλαος Τζιφάκης Φοιτήτρια - Κουχάρσκαγια

Διαβάστε περισσότερα

BSEC Business Council

BSEC Business Council BSEC Business Council ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΞΕΙΝΟ ΠΟΝΤΟ ρ. Κώστας Μασµανίδης Γενικός Γραµµατέας . Μετά τα Βαλκάνια, πού ; Τί είναι ο ΟΣΕΠ - BSEC? Οικονοµική Συνεργασία Ευξείνου Πόντου Black

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

INRES. Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ

INRES. Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ Regions of Knowledge FP7 229947 INRES Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ Αρτέμης Σαϊτάκης Διευθυντής Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα»

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» «Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» του Andrea Campagna, τεχνικού & επιστημονικού συντονιστή του έργου FutureMed Project n 2S-MED11-29 Project co-funded by the European Regional Development Fund (ERDF)

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Ιωάννης Βλαχάβας Κοσμήτορας Σχολής Επιστημών Τεχνολογίας. Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος

Καθηγητής Ιωάννης Βλαχάβας Κοσμήτορας Σχολής Επιστημών Τεχνολογίας. Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος Καθηγητής Ιωάννης Βλαχάβας Κοσμήτορας Σχολής Επιστημών Τεχνολογίας Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος Εκδήλωση Κτίριο & Ενέργεια Πέμπτη, 11 Ιουνίου 2015 Διεθνές Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ

2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ 2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ 2.1 Προσδιοριστικοί παράγοντες των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΛΙΜΕΝΩΝ & ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΙΑΣ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, ανταποκρινόμενο στην ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ. Έγγραφο της Επιτροπής και του ΓΓ/ΥΕ προς το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ. Έγγραφο της Επιτροπής και του ΓΓ/ΥΕ προς το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Έγγραφο της Επιτροπής και του ΓΓ/ΥΕ προς το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ Η ΕΕ όπως και

Διαβάστε περισσότερα

Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η Ενέργεια στο Επίκεντρο του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος Συνθήκη για την ίδρυση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε.

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε. ΑΑΑ Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση A global sustainability framework and initiative of the United Nations Environment Programme Finance Initiative Ένα παγκόσμιο πλαίσιο και μια πρωτοβουλία της Πρωτοβουλίας

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;».

Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;». Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;». 25 Ιουνίου 2014 Venue Centre, Columbia Plaza, Λεμεσός Έντιμε Υπουργέ Ενέργειας, Εμπορίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο:

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο: Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Ο όρος μετανάστευση (migration), τόσο στις κοινωνικές επιστήμες όσο και στο Διεθνές Δίκαιο αναφέρεται στην, για διάφορους λόγους, γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ενότητα 11: Διεθνείς Χρηματοδοτικοί Οργανισμοί Μιχαλόπουλος Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ PETER SANFEY REGIONAL ECONOMIST FOR SOUTHEASTE EUROPE AND GREECE, EBRD TO THE EVENT «RESURRECTING THE GREEK ECONOMY: GREAT EXPECTATIONS?» ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων

Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων Δήλωση κ. Peter Bakker, President, World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) «Το Action2020 είναι η πλατφόρμα, βάση της οποίας το WBCSD και τα μέλη του

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 14.6.2014 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 183/5 Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Γκλαβέρη Αναστασία Μάιος 2006 Σκοπός n Σκοπός μας στην παρούσα διπλωματική εργασία είναι να διερευνήσουμε θέματα που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα στην Ελλάδα. n

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Έργα Διαμετακόμισης του ΔΕΣΦΑ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη

Έργα Διαμετακόμισης του ΔΕΣΦΑ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη Έργα Διαμετακόμισης του ΔΕΣΦΑ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη Νίκος Κατσής Διευθυντής Δραστηριότητας Ρυθμιστικών Θεμάτων & Στρατηγικού Σχεδιασμού, ΔΕΣΦΑ Α.Ε. ΙΕΝΕ, Αθήνα 11 Νοεμβρίου 2009 Περιεχόμενα Η Εταιρία

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - MMWD Εργαλεία Πολιτικής για το στρατηγικό σχεδιασμό των περιφερειών και των πόλεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γεράσιμος

Διαβάστε περισσότερα

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO 19thRoundtable with the Government of Greece-The Economist Kυρίες και Κύριοι Πριν ξεκινήσω

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΟΙ ΙΕΘΝΕΙΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΟΙ ΙΕΘΝΕΙΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ... 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΕΥΤΕΡΗ ΕΚ ΟΣΗ... 19 ΜΕΡΟΣ Ι ΟΙ ΙΕΘΝΕΙΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Κεφάλαιο 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ, ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικό-Οικονομικές Αλλαγές στην Κεντρική-Ανατολική Ευρώπη

Κοινωνικό-Οικονομικές Αλλαγές στην Κεντρική-Ανατολική Ευρώπη Κοινωνικό-Οικονομικές Αλλαγές στην Κεντρική-Ανατολική Ευρώπη Δρ. Laszlo Kapolyi Πρόεδρος System International Foundation Ουγγαρία Η περιοχή της Κεντρικής-Ανατολικής Ευρώπης ήταν για αιώνες το σταυροδρόμι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013

ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013 ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013 ΔΕΦΑ Η Δημόσια Επιχείρηση Φυσικού Αερίου άρχισε τις εργασίες της τον Νοέμβριο του 2009. Το 100% των μετοχών της

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα

Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ, ΤΕΙ Αθηνών, Εισήγηση στην ημερίδα του Γραφείου Διαμεσολάβησης

Διαβάστε περισσότερα

INTERREG IVC EUROPE. Παρουσίαση του Προγράμματος. Δρ. Ράλλης Γκέκας

INTERREG IVC EUROPE. Παρουσίαση του Προγράμματος. Δρ. Ράλλης Γκέκας INTERREG IVC EUROPE Παρουσίαση του Προγράμματος Δρ. Ράλλης Γκέκας ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ 2020 ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Έξυπνη: αποτελεσματικότερες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την έρευνα & την καινοτομία.

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκοί Όμιλοι Εδαφικής Συνεργασίας (Ε.Ο.Ε.Σ.): Βέλτιστες Πρακτικές και Προοπτικές για την Προγραμματική Περίοδο 2014-2020

Ευρωπαϊκοί Όμιλοι Εδαφικής Συνεργασίας (Ε.Ο.Ε.Σ.): Βέλτιστες Πρακτικές και Προοπτικές για την Προγραμματική Περίοδο 2014-2020 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ Ευρωπαϊκοί Όμιλοι Εδαφικής Συνεργασίας (Ε.Ο.Ε.Σ.): Βέλτιστες Πρακτικές και Προοπτικές για την Προγραμματική Περίοδο 2014-2020 Αντώνης Καρβούνης, Ph.D., PMP Στέλεχος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική»

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» 3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON PARK 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητέ κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ

2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ 2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2.1 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ...62 2.2 ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ...63 2.3 ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ...64 2.4 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ...64 2.5 ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ...64

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020

Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020 Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020 Η Ευρωπαϊκή τυποποίηση θα αποτελέσει ουσιαστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο, την ανάπτυξη,

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές κινήσεις του ΔΕΣΦΑ για την ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας

Στρατηγικές κινήσεις του ΔΕΣΦΑ για την ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας Στρατηγικές κινήσεις του ΔΕΣΦΑ για την ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας Γράφει η Ευσταθία Χρυσοβέργη, Παρασκευή, 26 Σεπτεμβρίου 2014 Το epixeiro.gr εξασφάλισε μια επίσκεψη στα γραφεία ενός από τους καίριους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΑΣΙΣ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΟΧΕΥΣΕΙΣ» ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Έντονο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (Η/Ε). Σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησε η ΣΤΟΧΑΣΙΣ Σύμβουλοι Επιχειρήσεων ΑΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ DR ALI OTHMAN BADRI SINDI MINISTER OF PLANNING, KURDISTAN REGION, IRAQ TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World: Strengthening political, business

Διαβάστε περισσότερα

5. Την κληροδότηση στα παιδιά μας μέρος των ωφελειών που θα αποκομίσουμε από την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων.

5. Την κληροδότηση στα παιδιά μας μέρος των ωφελειών που θα αποκομίσουμε από την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Χαιρετισμός του Υπουργού Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κ. Νεοκλή Συλικιώτη με θέμα «Η διαμόρφωση του νέου ενεργειακού τοπίου και η γεωστρατηγική σημασία του για την περιοχή», στο συνέδριο του Economist,

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ευκαιρίες ανάπτυξης για το Λιμένα Θεσσαλονίκης και συνεισφορά στην τοπική και περιφερειακή οικονομία

Ευκαιρίες ανάπτυξης για το Λιμένα Θεσσαλονίκης και συνεισφορά στην τοπική και περιφερειακή οικονομία Ευκαιρίες ανάπτυξης για το Λιμένα Θεσσαλονίκης και συνεισφορά στην τοπική και περιφερειακή οικονομία Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2014 Με την υποστήριξη της: Οι μεγαλύτερες δυνατότητες ανάπτυξης των ελληνικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή λογική για τους ΦΔ ΠΠ

Κοινή λογική για τους ΦΔ ΠΠ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ Αγαπητοί εργαζόμενοι στους ΦΔ, το ζητούμενο είναι η διατήρηση της βιοπικοικλότητας ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2010 ΜΙΧΑΛΗΣ ΔΑΒΗΣ Κοινή λογική

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ΨΗΦΙΣΜΑ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ΨΗΦΙΣΜΑ Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή Βρυξέλλες, 15 Φεβρουαρίου 2007 ΨΗΦΙΣΜΑ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Η εφαρμογή της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβώνας" CESE

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ www.kas.de ΣΕΛΊΔΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 1. Κανονιστικό πλαίσιο του

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 7: Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 7: Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Ηλεκτρονικό Εμπόριο Ενότητα 7: Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Αξιολόγηση και προτάσεις πολιτικής

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Αξιολόγηση και προτάσεις πολιτικής Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Αξιολόγηση και προτάσεις πολιτικής Επανεξετάζοντας τις Πολιτικές για τα Μέσα Ενημέρωσης στην Ευρώπη: Η Αξία των Ελεύθερων και Ανεξάρτητων

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση Ε.Ε. και Ρωσίας σε θέµατα Αγορών Φυσικού Αερίου και Κλιµατικής Αλλαγής

Αλληλεπίδραση Ε.Ε. και Ρωσίας σε θέµατα Αγορών Φυσικού Αερίου και Κλιµατικής Αλλαγής Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11/05/2014, Παν. Πειραιώς Αλληλεπίδραση Ε.Ε. και Ρωσίας σε θέµατα Αγορών Φυσικού Αερίου και Κλιµατικής Αλλαγής Δρ. Αθανάσιος Δαγούµας Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη, 13 Νοεμβρίου 2014

Θεσσαλονίκη, 13 Νοεμβρίου 2014 Θεσσαλονίκη, 13 Νοεμβρίου 2014 Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΞΑΓΩΓΕΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ Ο ΣΕΒΕ ιδρύθηκε το 1975, ως σωματείο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και αποτελεί σήμερα έναν από τους μεγαλύτερους συνδέσμους επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ 7.5. Εξάμηνα Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων. Τμήμα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ 7.5. Εξάμηνα Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων. Τμήμα ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) MΒΑN 805DG Οικονομική της (Παγκόσμιας) Αγοράς Τροφίμων και Γεωργικών Προϊόντων 7.5 Τμήμα Εξάμηνα Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα Οι βασικές προτεραιότητες της περιόδου 2014-2020 Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2014 Θεόφιλος Ασλανίδης Γενικός Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές

Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές Ονοματεπώνυμο: Τάσιος Ανδρέας Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Παντουβάκης Άγγελος Δεκέμβριος 2014 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕλλάδαΣήμερα, η ΕλλάδαΑύριο. ΕΕΔΕ 11 Δεκεμβρίου 2012

ΗΕλλάδαΣήμερα, η ΕλλάδαΑύριο. ΕΕΔΕ 11 Δεκεμβρίου 2012 ΗΕλλάδαΣήμερα, η ΕλλάδαΑύριο ΕΕΔΕ 11 Δεκεμβρίου 2012 Τρία καίρια ερωτήματα Από που θα έρθει η ανάκαμψη; Ποιες είναι οι απόψεις των επενδυτών γιατοεπιχειρηματικόπεριβάλλον στην Ελλάδα; Πως μπορούμε να μετατρέψουμε

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών

Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών Το λιμάνι της Πάτρας από τον 11 ο π.χ. αιώνα έχει συνδεθεί με την ιστορική ανάπτυξη της Πάτρας και της ευρύτερης περιφέρειας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σας ευχόμαστε ένα ευτυχισμένο και δημιουργικό 2015. Το παρόν αποτελεί το 6 ο e-newsletter του έργου ClusterPoliSEE. Περισσότερες πληροφορίες για το έργο μπορείτε να βρείτε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ ΣΠΟΥ ΕΣ Ιούνιος 1981: ιδάκτωρ των ιεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήµιο Pantheon Sorbonne (Παρίσι Ι) µε άριστα 1980-1981: Πανεπιστήµιο Παρίσι Ι, Diplome d Etudes Approfondies (DEA) Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης Κύριες εξελίξεις: Πρόσφατα, ελήφθη απόφαση σταθμός για τη σύσταση διευθύνουσας ομάδας υψηλού επιπέδου για τη

Μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης Κύριες εξελίξεις: Πρόσφατα, ελήφθη απόφαση σταθμός για τη σύσταση διευθύνουσας ομάδας υψηλού επιπέδου για τη Μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης Κύριες εξελίξεις: Πρόσφατα, ελήφθη απόφαση σταθμός για τη σύσταση διευθύνουσας ομάδας υψηλού επιπέδου για τη μεταρρύθμιση υπό την εποπτεία του πρωθυπουργού. Στις 6 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με το Οικουμενικό Σύμφωνο

Σχετικά με το Οικουμενικό Σύμφωνο Σχετικά με το Οικουμενικό Σύμφωνο Εισαγωγή 0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελ. 04 Τι είναι το Οικουμενικό Σύμφωνο; 05 06 06 Οι 10 αρχές του Οικουμενικού Συμφώνου Γιατί μια διεθνής Πρωτοβουλία; Ποιοι συμμετέχουν; Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: 8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: Σχετίζονται με τους σκοπούς και την αποστολή του οργανισμού. Αναφέρονται στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών - Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία, το δ τρίμηνο 2014, το βουλγαρικό ΑΕΠ ενισχύθηκε κατά 1,3% σε ετήσια βάση και κατά 0,4% σε τριμηνιαία βάση. Σε ό,τι αφορά το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα