ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ»

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ»"

Transcript

1 ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ» «Συνέργια της επιφανειακής και της επαγόµενης µέσω φορέα προώθησης κατά την αντίδραση αναγωγής των οξειδίων του αζώτου (ΝΟ x ) από µονοξείδιο του άνθρακα (CO) και υδρογόνο (H 2 ) σε συνθήκες περίσσειας οξυγόνου (O 2 ) µε καταλύτες Pd(K)/Al 2 O 3 -TiO 2» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ Υποβληθείσα στο Γενικό Τµήµα Του Πολυτεχνείου Κρήτης Βροντάκη Μαγδαληνή ΧΑΝΙΑ 2006

2 Μεταπτυχιακή ιατριβή «Συνέργια της επιφανειακής και της επαγόµενης µέσω φορέα προώθησης κατά την αντίδραση αναγωγής των οξειδίων του αζώτου (ΝΟ x ) από µονοξείδιο του άνθρακα (CO) και υδρογόνο (H 2 ) σε συνθήκες περίσσειας οξυγόνου (O 2 ) µε καταλύτες Pd(K)/Al 2 O 3 -TiO 2» Βροντάκη Μαγδαληνή Γενικό Τµήµα Πολυτεχνείο Κρήτης Τριµελής επιτροπή: Ιωάννης Γεντεκάκης Αναπληρωτής Καθηγητής, Γενικό Τµήµα, Πολυτεχνείο Κρήτης (επιβλέπων καθηγητής) Νικόλαος Καλλίθρακας Κόντος Καθηγητής, Γενικό Τµήµα, Πολυτεχνείο Κρήτης Μιχαήλ Κονσολάκης Λέκτορας, Γενικό Τµήµα, Πολυτεχνείο Κρήτης

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε στο εργαστήριο Φυσικοχηµείας και Χηµικών ιεργασιών του Γενικού Τµήµατος του Πολυτεχνείου Κρήτης. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά τον διευθυντή του παραπάνω εργαστηρίου, κ. Ιωάννη Γεντεκάκη, Αναπληρωτή Καθηγητή του Γενικού Τµήµατος του Πολυτεχνείου Κρήτης, για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε αναθέτοντάς µου την παρούσα ερευνητική µεταπτυχιακή εργασία, καθώς και για την επίβλεψη και καθοδήγησή του καθ όλη τη διάρκεια εκπόνησής της. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. Μιχαήλ Κονσολάκη, Λέκτορα του Γενικού Τµήµατος του Πολυτεχνείου Κρήτης για την πολύτιµη βοήθειά του τόσο κατά τη διάρκεια διεξαγωγής των πειραµάτων, όσο και κατά τη συγγραφή της παρούσας εργασίας. Ευχαριστώ ακόµα τον Καθηγητή του Γενικού Τµήµατος του Πολυτεχνείου Κρήτης κ. Νικόλαο Καλλίθρακα-Κόντο που δέχτηκε να γίνει µέλος της τριµελούς µου επιτροπής. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα µέλη του εργαστηρίου Φυσικοχηµείας και Χηµικών ιεργασιών του Γενικού Τµήµατος του Πολυτεχνείου Κρήτης για την άριστη συνεργασία τους κατά τη διάρκεια της διεξαγωγής της παρούσας εργασίας, καθώς και την οικογένεια µου και τον Π. Ρωµανό για τη συµπαραστασή τους κατά τη διάρκεια του µεταπτυχιακού µου. Μαγδαληνή Βροντάκη

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία µελετάται η καταλυτική αναγωγή των οξειδίων του αζώτου (ΝΟ x ), κάτω από συνθήκες περίσσιας οξυγόνου (lean-burn conditions), χρησιµοποιώντας ως αναγωγικά µέσα το µονοξείδιο του άνθρακα (CO) και το υδρογόνο (H 2 ). Ο βασικός καταλύτης που χρησιµοποιείται για τον σκοπό αυτό είναι Παλλάδιο (Pd) υποστηριγµένο σε φορέα Al 2 O 3. Προκειµένου να ενισχύσουµε τις καταλυτικές ιδιότητες του Pd, δυο διαφορετικές µέθοδοι προώθησης εφαρµόζονται τόσο ξεχωριστά όσο και εν συνεργεία: η πρώτη αφορά την επαγόµενη, µέσω τροποποίησης του φορέα Al 2 O 3 µε 10% κ.β. TiO 2, ενίσχυση των καταλυτικών ιδιοτήτων του Pd, ενώ η δεύτερη την άµεση ενίσχυση της καταλυτικής συµπεριφοράς του Pd µέσω της προσθήκης ενός ηλεκτροθετικού προωθητή, όπως είναι το Κάλιο (Κ). Τα αποτελέσµατα κατά την εφαρµογή των δυο µεθόδων ενίσχυσης ξεχωριστά υποδεικνύουν ότι η τροποποίηση του φορέα Αl 2 O 3 από TiO 2, οδηγεί σε σηµαντική αύξηση της µετατροπής των ΝΟ x από ~35% στον µη ενισχυµένο καταλύτη Pd/Al 2 O 3 σε ~ 85%. Ωστόσο, αυτή η αύξηση της µετατροπής των NO x συνοδεύεται από ανάλογη αύξηση του ρυθµού παραγωγής υποξειδίου του αζώτου (Ν 2 Ο), µε αποτέλεσµα η εκλεκτικότητα του συστήµατος ως προς Ν 2 να κυµαίνεται σε χαµηλά επίπεδα (20-70%), παρόµοια µε αυτά που παρατηρούνται στο µη-ενισχυµένο καταλύτη Pd/Al 2 O 3. Από την άλλη πλευρά, η εφαρµογή της επιφανειακής προώθησης µέσω της προσθήκης αλκαλίου, οδηγεί σε ενδιάµεση αύξηση της µετατροπής των οξειδίων του αζώτου (~60%), η οποία όµως συνοδεύεται από σηµαντική προσαύξηση της εκλεκτικότητας προς Ν 2 κατά περίπου 20 ποσοστιαίες µονάδες, προσεγγίζοντας έτσι το 90%. Κατά την ταυτόχρονη εφαρµογή των δυο µεθόδων ενίσχυσης το τελικό αποτέλεσµα είναι η ανάπτυξη ενός καταλυτικού συστήµατος εξαιρετικά ενεργού και εκλεκτικού κάτω από τις παρούσες συνθήκες: η µετατροπή των ΝΟ x κυµαίνεται σε υψηλά ποσοστά της τάξεως του 80-85% σε ένα ευρύ θερµοκρασιακό φάσµα ( o C), ενώ και η εκλεκτικότητα προσεγγίζει εξαιρετικά υψηλές τιµές (90%). Φασµατοσκοπική µελέτη του συστήµατος µε την τεχνική της υπέρυθρης φασµατοσκοπίας (Diffuse Reflectance Infrared Spectroscopy) υποδεικνύει ότι η υψηλή

5 ενεργότητα των ενισχυµένων, µέσω τροποποίησης του φορέα (Al 2 O 3 ) από TiO 2 καταλυτών, πρέπει να αποδοθεί στην επί τόπια (in situ) δηµιουργία ροφηµένων ειδών NH 3 και ΝΗ + 4. Τα ροφηµένα αυτά είδη λόγω της ισχυρής αναγωγικής δράσης τους µπορούν να οδηγήσουν στην αποµάκρυνση των ΝΟ x. H υψηλή εκλεκτικότητα των ενισχυµένων µε Κάλιο καταλυτών, µπορεί να γίνει κατανοητή επί τη βάση της επίδρασης των ηλεκτροθετικών προωθητών στους δεσµούς χηµορόφησης των αντιδρώντων ειδών.

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή Θεωρητικό Μέρος Ατµοσφαιρική Ρύπανση Οξείδια του αζώτου Καταλυτικοί Μετατροπείς Κινητήρες Lean Burn Εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των NO x...13 Α) Ζεόλιθοι...14 Β) Καταλύτες ευγενών µετάλλων Προώθηση στην κατάλυση Επιφανειακή προώθηση Μηχανισµός της επιφανειακής προώθησης Πειραµατικό Μέρος Αποτελέσµατα...33 α) Εφαρµογή της προώθησης µέσω τροποποίησης του φορέα µε TiO β) Εφαρµογή της επιφανειακής προώθησης µε προσθήκη Κ...34 γ) Ταυτόχρονη δράση των δύο µεθόδων προώθησης...36 δ) Επίδραση εναποµείναντος Cl στη συµπεριφορά του συστήµατος Συζήτηση Αποτελεσµάτων Συµπεράσµατα...66 Βιβλιογραφία...67

7 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα από τα µεγαλύτερα και πιο πολυσυζητηµένα προβλήµατα που απασχολούν την ανθρωπότητα τις τελευταίες δεκαετίες είναι η µόλυνση και η υποβάθµιση του φυσικού περιβάλλοντος. Πολλές διεθνείς συνδιασκέψεις έχουν πραγµατοποιηθεί µε σκοπό την αντιµετώπιση αυτού του προβλήµατος και µια σειρά µέτρων έχουν ληφθεί. Τα περισσότερα µέτρα αφορούν στην πρόληψη ή στη µείωση της ρύπανσης, τόσο µε τον καθορισµό µέγιστων επιτρεπόµενων ορίων στις συγκεντρώσεις των ρυπογόνων ουσιών που καταλήγουν στο περιβάλλον, όσο και µε ανάπτυξη νέων, πιο φιλικών για το περιβάλλον, µεθόδων και τεχνολογιών. Μέρος του όλου προβλήµατος αποτελεί και η µόλυνση της ατµόσφαιρας από διάφορους αέριους ρύπους, µε γνωστές σε όλους µας συνέπειες για τον πλανήτης µας (δηµιουργία του φωτοχηµικού νέφους, της όξινης βροχής, της τρύπας του όζοντος και του φαινοµένου του θερµοκηπίου). Οι αέριοι ρύποι που συντελλούν στη δηµιουργία αυτών των προβληµάτων βρίσκονται κυρίως στα καυσαέρια των βιοµηχανιών αλλά και των οχηµάτων (και µάλιστα αυτά συνεισφέρουν στο µεγαλύτερο ποσοστό). Προκειµένου να περιοριστεί η ρύπανση της ατµόσφαιρας έχουν θεσπιστεί ανώτατα όρια επιτρεπόµενων εκποµπών αερίων ρύπων, τα οποία γίνονται ολοένα και πιο αυστηρά, έχει ενισχυθεί σηµαντικά η έρευνα για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών λιγότερο ρυπογόνων και έχει στραφεί το ενδιαφέρον σε εναλλακτικές µορφές ενέργειας. Όσον αφορά στους κινητήρες των οχηµάτων, ο περιορισµός των εκποµπών των επιβλαβών για την ατµόσφαιρα ουσιών µέχρι στιγµής συντελείται µε τους τριοδικούς καταλυτικούς µετατροπείς. Όµως, η απαίτηση για εξοικονόµηση ενέργειας, καθώς και για περαιτέρω µείωση των εκποµπών, στρέφουν το ενδιαφέρον σε κινητήρες νέας τεχνολογίας, όπως οι κινητήρες lean burn. Οι κινητήρες αυτοί λειτουργούν σε συνθήκες περίσσειας οξυγόνου, είναι ιδιαίτερα αποδοτικοί και εξασφαλίζουν οικονοµία στην κατανάλωση καυσίµου, καθώς και µείωση στην ποσότητα του εκπεµπόµενου CO 2. υστυχώς, όµως, η περίσσεια Ο 2 καθιστά την αποµάκρυνση των ΝΟ x από τα καυσαέρια ιδιαίτερα δύσκολη. Οι τριοδικοί καταλυτικοί µετατροπείς (TWC) παρόλο που είναι ικανοποιητικοί για τον έλεγχο των καυσαερίων σε κινητήρες που λειτουργούν στο στοιχειοµετρικό σηµείο, δεν µπορούν να αποµακρύνουν αποτελεσµατικά τα ΝΟ x σε

8 χαµηλές θερµοκρασίες ή σε συνθήκες περίσσειας Ο 2 (κινητήρες lean burn). Από την άλλη, σε σταθερές πηγές και χηµικές βιοµηχανίες, η καλύτερη επιλογή µέχρι στιγµής είναι η εκλεκτική αναγωγή των ΝΟ x από ΝΗ 3. Η µέθοδος αυτή αν και είναι πολύ αποτελεσµατική, δεν µπορεί εύκολα να εφαρµοστεί σε κινητές πηγές (οχήµατα), καθώς εµφανίζει προβλήµατα σε σχέση µε την αποθήκευση της ΝΗ 3 και µε πιθανή διαφυγή της στην ατµόσφαιρα [4]. Έτσι, δηµιουργείται η ανάγκη ανάπτυξης ενός νέου καταλυτικού συστήµατος που θα είναι ικανό να αποµακρύνει τα ΝΟ x σε συνθήκες περίσσειας Ο 2, χρησιµοποιώντας ως αναγωγικά τα αέρια που ήδη υπάρχουν στα καυσαέρια (π.χ. υδρογονάνθρακες, υδρογόνο, µονοξείδιο του άνθρακα). Έχουν γίνει σηµαντικές ερευνητικές προσπάθειες παγκοσµίως για την ανάπτυξη ενός καταλυτικού συστήµατος που θα ανταποκρίνεται στις απαιτητικές συνθήκες λειτουργίας των κινητήρων lean burn, µε ιδιαίτερη έµφαση στη χρήση υγρογονανθράκων ως αναγωγικό. Οι καταλύτες Pt φαίνεται να είναι οι πιο ενεργοί, εµφανίζοντας υψηλή σταθερότητα και αντοχή. Όµως, εµφανίζουν και δύο σηµαντικά µειονεκτήµατα, έχουν αρκετά στενό παράθυρο λειτουργίας σε χαµηλές θερµοκρασίες και σχηµατίζουν σηµαντικές ποσότητες του ανεπιθύµητου Ν 2 Ο, το οποίο συµβάλλει στο φαινόµενο του θερµοκηπίου [4]. Ωστόσο, η απόδοση των καταλυτών Pt στην καταλυτική αναγωγή των ΝΟ x από υδρογονάνθρακες µπορεί να βελτιωθεί µέσω της ηλεκτροθετικής επιφανειακής προώθησης µε αλκάλια ή αλκαλικές γαίες [21-25]. Εκτός από τους υδρογονάνθρακες, το υδρογόνο είναι ένα ακόµα αέριο που βρίσκεται στα καυσαέρια των οχηµάτων και θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί ως αναγωγικό. Τα τελευταία χρόνια µάλιστα έχει αυξηθεί το ενδιαφέρον για τη χρήση του Η 2 ως αναγωγικό στην καταλυτική αναγωγή των ΝΟ x [9-20]. Οι περισσότερες έρευνες έχουν πραγµατοποιηθεί µε καταλύτες Pt και βρέθηκε οτι επιτυγχάνουν καλή απόδοση ως προς την αναγωγή των ΝΟ x µε εκλεκτικότητες προς Ν 2 µεταξύ 20-60% σε χαµηλές θερµοκρασίες [9-13]. Όµως, σε υψηλές θερµοκρασίες η αναγωγή των ΝΟ x µειώνεται καθώς κυριαρχεί η αντίδραση του Η 2 µε το Ο 2 προς σχηµατισµό Η 2 Ο. Ένα ακόµα σηµαντικό µειονέκτηµα που εµφανίζουν οι καταλύτες Pt όταν χρησιµοποιείται Η 2 ως αναγωγικό, είναι οτι το CO που επίσης υπάρχει στα καυσαέρια προκαλλεί αναστολή της αναγωγής των ΝΟ x [18]. Η ερευνητική οµάδα του Lambert ήταν οι πρώτοι που έδειξαν οτι σε αντίθεση µε το Pt, οι καταλύτες Pd δεν δηλητηριάζονται από την παρουσία CO και εµφανίζουν καλές µετατροπές ΝΟ x µε µίγµατα Η 2 και CO [15-19]. Επιπλέον, έδειξαν οτι η ενεργότητα του Pd εξαρτάται σηµαντικά από τη φύση του φορέα. Συγκεκριµένα,

9 έδειξαν οτι οι καταλύτες Pd σε φορέα Al 2 O 3 τροποποιηµένο µε TiO 2 επιτυγχάνουν σηµαντικά υψηλότερη απόδοση σε σχέση µε τους καταλύτες Pd/Al 2 O 3. Αυτή η συνέργια µεταξύ Al 2 O 3 και TiO 2 µεγιστοποιείται σε ποσοστό περίπου 10% TiO 2 [19]. Ωστόσο, το θερµοκρασιακό εύρος στο οποίο παρατηρείται υψηλή µετατροπή ΝΟ x και εκλεκτικότητα προς Ν 2 είναι πολύ στενό ( C). Με βάση τις µελέτες που έχουν πραγµατοποιηθεί σε σχέση µε την προωθητική δράση των αλκαλίων στην καταλυτική αναγωγή των ΝΟ x σε καταλύτες ευγενών µετάλλων [21-25], καθώς και τις πρόσφατες µελέτες της οµάδας του Lambert σε σχέση µε την προωθητική επίδραση του τροποποιηµένου φορέα στην καταλυτική αναγωγή των ΝΟ x σε καταλύτες Pd [15-19], στην παρούσα εργασία µελετήθηκε η καταλυτική αναγωγή των ΝΟ x από Η 2 + CO, σε συνθήκες περίσσειας Ο 2, µε διπλά προωθηµένους καταλύτες Pd(K)/Al 2 O 3 -(10% TiO 2 ). Για λόγους σύγκρισης, µελετήθηκαν και οι προωθηµένοι µε κάθε µέθοδο χωριστά καταλύτες, δηλαδή καταλύτες προωθηµένοι µόνο µε τροποποίηση του φορέα [Pd/Al 2 O 3 -(10% TiO 2 )] και καταλύτες µόνο επιφανειακά προωθηµένοι µε προσθήκη Κ [Pd(K)/Al 2 O 3 ]. Η συνεργιστική δράση των δύο αυτών µεθόδων προώθησης στα χαρακτηριστικά της αντίδρασης NO+CO+H 2 +O 2 σε διπλά προωθηµένους καταλύτες Pd µελετήθηκε σε µεγάλο εύρος θερµοκρασιών και περιεκτικοτήτων επιφανειακού προωθητή.

10 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 2.1 Ατµοσφαιρική ρύπανση Η ατµοσφαιρική ρύπανση µπορεί να οριστεί ως η προσθήκη κάθε υλικού, µοριακής ή σωµατιδιακής φύσης, στην ατµόσφαιρα που µας περιβάλλει µε αποτέλεσµα τη βραχυπρόθεσµη ή µακροπρόθεσµη δηλητηρίαση της ζωής πάνω στον πλανήτη. Το υλικό µπορεί να είναι ένα τοξικό αέριο µε κάποια µακροχρόνια αποτελέσµατα σε έναν οργανισµό, τα οποία δεν είναι κατ ανάγκη άµεσα αντιληπτά. Μπορεί επίσης να είναι ένα µη ορατό ραδιενεργό υλικό, το οποίο έχει καταστρεπτικά αποτελέσµατα στην εξέλιξη της ζωής. Ρύποι επίσης θεωρούνται όλα εκείνα τα υλικά που µπορεί να εισέλθουν στην ατµόσφαιρα και να έχουν έµµεσα αποτελέσµατα, όπως η µείωση του οξυγόνου της ατµόσφαιρας ή κάποια άλλη αλλαγή στη σύσταση του αέρα [1]. Οι κυριότεροι τοµείς της ανθρώπινης δραστηριότητας που συντελλούν στη ρύπανση της ατµόσφαιρας είναι: τα µέσα µεταφοράς η οικιακή θέρµανση οι διεργασίες παραγωγής ενέργειας οι βιοµηχανίες Όπως φαίνεται στον Πίνακα 1, οι µηχανές εσωτερικής καύσης συνεισφέρουν, κατά µια χονδρική προσέγγιση, κατά 60% στη συνολική εκποµπή µολυσµατικών παραγόντων, ενώ οι βιοµηχανίες παραγωγής ενέργειας ευθύνονται για το 10-15%, η οικιακή θέρµανση για το 10% και οι υπόλοιπες βιοµηχανίες για το 20% [1]. Οι κυριότεροι ρύποι που εκπέµπονται από τις παραπάνω πηγές είναι: Μονοξείδιο και διοξείδιο του άνθρακα (CO και CO 2 ) Το CΟ σε µικρές συγκεντρώσεις δρα προσθετικά και ευνοεί τη δηµιουργία ενός λιπαρού στρώµατος στα αιµοφόρα αγγεία, προκαλώντας καρδιακά προβλήµατα. Σε µεγαλύτερες συγκεντρώσεις προκαλεί ακαριαίο θάνατο, καθώς δεσµεύεται στην αιµοσφαιρίνη του αίµατος και εµποδίζει τη µεταφορά του οξυγόνου στους διάφορους ιστούς. Το CO 2 αν και είναι φυσικό συστατικό της ατµόσφαιρας, θεωρείται ρύπος

11 καθώς έχει αυξηθεί επικίνδυνα το ποσοστό του στην ατµόσφαιρα και συµβάλλει στο φαινόµενο του θερµοκηπίου. Οξείδια του θείου και ενώσεις που περιέχουν θείο (SO 2, SO 3, OCS, CH 3 SCH 3 κλπ) Προκαλούν σοβαρά αναπνευστικά προβλήµατα και συµβάλλουν στο σχηµατισµό της όξινης βροχής. Οξείδια του αζώτου (Ν 2 Ο και ΝΟ x : NO και NO 2 ) και ΝΗ 3 Επιβαρύνουν το αναπνευστικό σύστηµα και ερεθίζουν τα µάτια. Συµµετέχουν στο σχηµατισµό του φωτοχηµικού νέφους και της όξινης βροχής, ενώ το Ν 2 Ο συµβάλλει και στο φαινόµενο του θερµοκηπίου. Οργανικές ενώσεις που περιέχουν άνθρακα (υδρογονάνθρακες, VOCs) Πολλοί υδρογονάνθρακες είναι καρκινογόνοι. Σωµατιδιακή ύλη Προκαλεί βλάβες στο αναπνευστικό σύστηµα Στον πίνακα 1 µπορούµε να παρατηρήσουµε ότι το µεγαλύτερο ποσοστό µονοξειδίου του άνθρακα (CO), οξειδίων του αζώτου (ΝΟ και ΝΟ 2 ) και υδρογονανθράκων προέρχεται από τις µηχανές εσωτερικής καύσης. Οι βιοµηχανίες και οι µονάδες παραγωγής ενέργειας ευθύνονται κυρίως για τις εκποµπές οξειδίων του θείου και σωµατιδίων [1].

12 ΠΗΓΗ ΡΥΠΟΣ (εκατοµµύρια τόνοι/έτος) CO SO 2, SO 3 NO, NO 2 H/C Σωµατίδια Σύνολο ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ Αυτοκίνητα Άλλα ΚΑΥΣΕΙΣ Παραγωγή Ηλ Ενέργειας Βιοµηχανία Οικιακή Θέρµανση Άλλα Σύνολο Επεξεργασία Στερ.Αποβλήτων ιάφορες Κατεργασίες ιάφορα Σύνολα Πίνακας 1: Οι κυριότεροι ρύποι και οι πηγές τους [1] 2.2 Οξείδια του αζώτου

13 Οι αρνητικές επιπτώσεις των οξειδίων του αζώτου (ΝΟ x ) προέρχονται κυρίως από τη δράση του διοξειδίου του αζώτου (ΝΟ 2 ), το οποίο δηµιουργείται από την ταχύτατη οξείδωση του µονοξειδίου του αζώτου (ΝΟ). Το ΝΟ 2 επιδρά στο αναπνευστικό σύστηµα και µπορεί να προκαλέσει µεταβολές στην πνευµονική λειτουργία, οίδηµα και σε κάποιες περιπτώσεις ακόµα και θάνατο. Εκτός από το αναπνευστικό σύστηµα, το ΝΟ 2 επιδρά στο νευρικό σύστηµα και προκαλεί αλλαγές στην αναπαραγωγή. Πέρα από τον ανθρώπινο οργανισµό, το ΝΟ 2 προκαλεί βλάβες και στη βλάστηση, µειώνοντας τη φυτική παραγωγή [1]. Τα οξείδια του αζώτου (ΝΟ x ) συµµετέχουν και στο φαινόµενο της όξινης βροχής, σε συνδυασµό µε τα οξείδια του θείου (SΟ x ). Ο σχηµατισµός όξινης βροχής πραγµατοποιείται στα σύννεφα. Εκεί, τα ΝΟ x και SΟ x αντιδρούν µε το νερό, το όζον, το οξυγόνο και άλλα οξειδωτικά και παράγουν νιτρικό και θειικό οξύ, τα οποία οξινίζουν τη βροχή, παρασύρονται µαζί µε αυτή και καταλήγουν στους φυσικούς υδάτινους πόρους του πλανήτη και στην χλωρίδα. Έτσι µπορεί να προκληθεί βιολογικός θάνατος λιµνών και ποταµών και αποψίλωση δασών [1] Τα οξείδια του αζώτου συµµετέχουν επίσης και σε φωτοχηµικά φαινόµενα που συµβαίνουν στην ατµόσφαιρα. Μέσα από ένα κύκλο φωτοχηµικών αντιδράσεων στις οποίες συµµετέχουν, προκαλούν την καταστροφή του στρατοσφαιρικού όζοντος (τρύπα του όζοντος). Στο σχήµα 1 φαίνονται οι φωτοχηµικές µεταβολές των. ΝΟ x στην ατµόσφαιρα [1]. Σχήµα 1: Μετατροπές των οξειδίων του αζώτου στην ατµόσφαιρα 2.3 Καταλυτικοί µετατροπείς

14 Η πλέον αποτελεσµατική µέθοδος, που έχει αναπτυχθεί εως σήµερα, για τον έλεγχο των εκποµπών καυσαερίων από τα αυτοκίνητα είναι η χρήση του καταλυτικού µετατροπέα. Ο καταλυτικός µετατροπέας είναι µια συσκευή, η οποία τοποθετείται στο σύστηµα εξαγωγής των καυσαερίων των αυτοκινήτων και έχει ως σκοπό τη µετατροπή των εκπεµπόµενων ρύπων στα αβλαβή για την ατµόσφαιρα αέρια Ν 2, Η 2 Ο και CO 2. Το CO 2 θεωρείται ως αβλαβές επειδή δεν έχει τοξικές ιδιότητες, όµως είναι γνωστή η συµβολή του στο φαινόµενο του θερµοκηπίου. Στο σχήµα 2 απεικονίζεται το σύστηµα του καταλυτικού µετατροπέα. Σχήµα 2: Σύστηµα καταλυτικού µετατροπέα

15 Οι καταλυτικοί µετατροπείς που χρησιµοποιούνται σήµερα είναι οι τριοδικοί καταλυτικοί µετατροπείς (Three Way Converters, TWC), οι οποίοι βασίζονται στις καταλυτικές ιδιότητες των τριών µετάλλων Pt, Pd και Rh για την ταυτόχρονη µετατροπή όλων των ρύπων (άκαυστοι υδρογονάνθρακες, CO και ΝΟ x ). Οι κυριότερες αντιδράσεις που επιτελούνται στα τρία αυτά µέταλλα, είναι οι παρακάτω: Αντιδράσεις οξείδωσης: CO + ½ O 2 CO 2 (1) C x H y + (x+y/4) O 2 xco 2 + y/2 H 2 O (2) Αντιδράσεις αναγωγής: ΝΟ + CO CO 2 + N 2 (+N 2 O) (3) (2x + y/2) NO + C x H y xco 2 + (x+y/4) N 2 + y/2 H 2 O (+N 2 O) (4) Το σύστηµα του τριοδικού καταλυτικού µετατροπέα απεικονίζεται στο σχήµα 3 και όπως µπορούµε να δούµε, αυτός αποτελείται από τα εξής µέρη: Από ένα µεταλλικό εξωτερικό περίβληµα Από ένα κεραµικό (συνήθως) µονόλιθο µε κυψελοειδή µορφή και διαµήκη κανάλια, µέσα από τα οποία διέρχονται τα καυσαέρια. Ο µονόλιθος είναι κατασκευασµένος από κορδιερίτη, ένα πολύ θερµοανθεκτικό υλικό, µε µηδενικό σχεδόν συντελεστή θερµικής διαστολής. Από µια ενδιάµεση επίστρωση (wash coat), πάνω στην οποία είναι τοποθετηµένες οι καταλυτικά ενεργές φάσεις. Ως ενδιάµεση επίστρωση επιλέγεται συνήθως η γ-al 2 O 3, υλικό που διαθέτει µεγάλη επιφάνεια ( m 2 /g), έτσι ώστε να υποστηριχθούν πάνω της τα ενεργά µέταλλα µε τη µέγιστη δυνατή διασπορά. Από τις καταλυτικά ενεργές φάσεις, οι οποίες στον τριοδικό καταλυτικό µετατροπέα είναι τα µέταλλα Pt, Pd και Rh και εναποτίθενται πάνω στην ενδιάµεση επίστρωση (wash coat). Ο Pt είναι πολύ αποτελεσµατικός καταλύτης για την οξείδωση του CO και των άκαυστων υδρογονανθράκων, αλλά εµφανίζει ελάχιστη δραστικότητα για την αναγωγή των ΝΟ x και πολύ χαµηλή Ν 2 /Ν 2 Ο εκλεκτικότητα. Το Pd καταλύει επαρκώς την οξείδωση του CO και ακόµα περισσότερο την οξείδωση των υδρογονανθράκων. Όσον αφορά στην καταλυτική του δράση για την αναγωγή των ΝΟ x, είναι καλύτερη από του Pt, όµως δεν είναι επαρκής. Το Rh είναι εξαιρετικός καταλύτης για την αναγωγή των ΝΟx, καθώς πετυχαίνει σχεδόν την ολοκληρωτική διασπαστική ρόφηση του ΝΟ και πολύ καλή Ν 2 /Ν 2 Ο εκλεκτικότητα (κοντά στο 100%). Όµως το Rh είναι πολύ πιο σπάνιο στη φύση από τα άλλα ευγενή µέταλλα (Pt, Pd) και έτσι έχει πολύ

16 υψηλότερο κόστος [1]. Επίσης, σε υψηλές θερµοκρασίες (πάνω από C) και σε περίσσεια Ο 2 χάνει την καταλυτική του δράση, καθώς αντιδρά µε το φορέα γ-al 2 O 3 σύµφωνα µε την αντίδραση: Rh 2 O 3 + γ-al 2 O 3 RhAl 2 O 3 (5) [2] Από τον δείκτη λάµδα (λ), που είναι ένας ηλεκτροχηµικού τύπου αισθητήρας οξυγόνου, τοποθετείται στο σηµείο εισόδου των καυσαερίων στο µετατροπέα και ελέγχει τη συγκέντρωση του οξυγόνου στα καυσαέρια. Σε συνδυασµό µε ένα ηλεκτρονικό σύστηµα, γίνεται αυτόµατη ρύθµιση της αναλογίας καυσίµου προς αέρα στο σύστηµα τροφοδοσίας του κινητήρα (καρµπυρατέρ). Έτσι, επιτυγχάνεται καλή καύση στον κινητήρα αλλά και βέλτιστη λειτουργία του µετατροπέα (κατάλληλη σύσταση καυσαερίων). Ο στοιχειοµετρικός λόγος βάρους αέρα-καυσίµου υπολογίζεται µε βάση την αντίδραση τέλειας καύσης ενός υδρογονάνθρακα C x H y, ο οποίος θεωρούµε ότι αντιπροσωπεύει όλο το καύσιµο. C x H y + (x+y/4) O 2 x CO 2 + y/2 H 2 O (6) Έτσι, ο στοιχειοµετρικός λόγος αέρα προς καύσιµο είναι: 28.9(100 / 21)( x + y / 4) 4( x / y) + 1 (αέρας/καύσιµο) στοιχ = (A/F) στοιχ = = x + y 12( x / y) + 1 Το πηλίκο της πραγµατικής προς τη στοιχειοµετρική αναλογία αέρα-καυσίµου ονοµάζεται δείκτης λάµδα (λ): λ = ( Α / F) ( A/ F) Για λ>1 το µίγµα χαρακτηρίζεται φτωχό σε καύσιµο, ενώ για λ<1 πλούσιο. Για λ>>1 επικρατούν συνθήκες περίσσειας Ο 2 (lean burn conditions), ενώ για λ<1 επικρατούν αναγωγικές συνθήκες. Υπό οξειδωτικές συνθήκες ευνοείται η µετατροπή του CO και των ακαυστών υδρογονανθράκων, αλλά δεν ευνοείται η αναγωγή του ΝΟ. Αντίθετα, σε αναγωγικές συνθήκες ευνοείται η αναγωγή του ΝΟ, αλλά όχι η αποµάκρυνση του CO και των άκαυστων υδρογονανθράκων. Για αυτό οι τριοδικοί καταλυτικοί µετατροπείς ρυθµίζονται να λειτουργούν σε µια στενή περιοχή τιµών του λόγου λ (παράθυρο λ), όπου επιτυγχάνεται ικανοποιητική µετατροπή και των τριών ρύπων (σχήµα 4) [1]. Παρά το γεγονός ότι στους τριοδικούς καταλυτικούς µετατροπείς (TWC) µετατρέπονται ταυτόχρονα και οι τρεις ρύποι σε µη τοξικά αέρια, παράγονται µεγάλα ποσά CO 2 και έτσι εντείνεται το πρόβληµα του φαινοµένου του θερµοκηπίου [3]. πραγ στοιχ

17 Σχήµα 3: Ο τριοδικός καταλυτικός µετατροπέας και τα βασικά του µέρη

18 Σχήµα 4: Ταυτόχρονη µετατροπή HC, CO και NO x σε TWC συναρτήσει της αναλογίας αέρας/καύσιµο 2.4 Κινητήρες Lean Burn Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, τα τελευταία χρόνια ο έλεγχος της ρύπανσης απο τα αυτοκίνητα πραγµατοποιείται µε τους τριοδικούς καταλυτικούς µετατροπείς (TWC). Εξαιτίας όµως του γεγονότος ότι η νοµοθεσία για τις εκποµπές αερίων ρύπων γίνεται ολοένα και πιο αυστηρή, ότι απαιτείται η µείωση της κατανάλωσης καυσίµων (λόγω του ενεργειακού προβλήµατος του πλανήτη), καθώς και η µείωση εκποµπών CO 2, είναι επείγουσα ανάγκη να βελτιωθούν τα καταλυτικά συστήµατα επεξεργασίας καυσαερίων. Σα µια πιθανή λύση για την επίτευξη των παραπάνω στόχων, φαίνεται να είναι οι κινητήρες lean-burn, δηλαδή κινητήρες που λειτουργούν κάτω απο συνθήκες περίσσειας Ο 2. Η λειτουργία των κινητήρων αυτών (βενζινοκινητήρων και πετρελαιοκινητήρων) οδηγεί σε µεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση ανά ποσότητα καυσίµου (οικονοµία σε καύσιµο 10%) καθώς και σε µειωµένη εκποµπή ρύπων και

19 CO 2. To µειονέκτηµα των κινητήρων αυτών είναι η αποµάκρυνση των ΝΟ x. Κάτω απο αυτές τις εντόνα οξειδωτικές συνθήκες, οι TWC δεν µπορούν να αντιµέτωπίσουν το πρόβληµα, κάθως προωθούν την αντίδραση ανάµεσα στην περιορισµένη ποσότητα του αναγωγικού µε την περίσσεια Ο 2 (οξείδωση του αναγωγικού) που υπάρχει στα καυσαέρια και έτσι δεν πετυχαίνουν την αναγωγή των ΝΟx. Μια πιθανή και πολλά υποσχόµενη λύση για την απόµακρυνση των ΝΟx σε περισσεία οξυγόνου (συνθήκες lean burn), είναι η εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των NΟx από διάφορα αναγωγικά αντιδραστήρια (π.χ. CxHy, CO, H 2 ). Ετσι, η ερεύνα έχει στραφεί στην ανάπτυξη ενός νέου καταλυτικού συστήµατος για την αναγωγή των ΝΟx κάτω απο lean-burn συνθήκες. Το καταλυτικό αυτό σύστηµα θα πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά: α) Υψηλή εκλεκτική µετατροπή των ΝΟx σε Ν 2 (και όχι σε Ν 2 Ο) β) Θερµική σταθερότητα και αντοχή στο H 2 O και στο θείο. γ) Χαµηλή θερµοκρασία έναυσης δ) Μεγάλο εύρος θερµοκρασιών λειτουργίας (µεγάλο παράθυρο λειτουργίας) ε) Υψηλή ενεργότητα για ταυτόχρονη µετατροπή των ΝΟx, CO και CxHy. Μέχρι στιγµής δεν έχει αναπτυχθεί κάποιο καταλυτικό σύστηµα που να διαθέτει όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά. 2.5 Εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των ΝΟ x Η πιο διαδεδοµένη µέθοδος επεξεργασίας καυσαερίων σε στάσιµες πηγές είναι η εκλεκτική αναγωγή του ΝΟ από ΝΗ 3, σύµφωνα µε την αντίδραση: 4ΝΟ + 4ΝΗ 3 + Ο 2 4Ν 2 + 6Η 2 Ο (6) Η ΝΗ 3 ως αναγωγικό παρουσιάζει πλεονεκτήµατα, όπως η υψηλή εκλεκτικότητα προς την αντίδραση µε ΝΟ παρουσία Ο 2 και η προωθητική επίδραση του Ο 2 στο ρυθµό της αντίδρασης µεταξύ ΝΟ-ΝΗ 3. Κατά τη βιοµηχανική εκλεκτική αναγωγή του ΝΟ από ΝΗ 3 σε καταλυτικά συστήµατα V 2 O 5 -WO 3 -TiO 2, πρέπει να επιτυγχάνεται η στοιχειοµετρική αναλογία στην ποσότητα της ΝΗ 3, ώστε να αποφεύγεται η εκποµπή ΝΗ 3 που δεν αντέδρασε στα καυσαέρια. ύο επιπρόσθετα προβλήµατα είναι η αποθήκευση και µεταφορά της ΝΗ 3, καθώς και η τοξικότητα του βαναδίου [4].

20 Η τεχνολογία της εκλεκτικής αναγωγής του ΝΟ από ΝΗ 3 δεν είναι πρακτική για εφαρµογή της σε κινητές πηγές (οχήµατα), καθώς η ΝΗ 3 δεν υπάρχει στα καυσαέρια των οχηµάτων και έτσι απαιτείται η προσθήκη µιας χωριστής δεξαµενής αµµωνίας και ενός συστήµατος εισαγωγής της στα καυσαέρια. Επόσης, όπως έχει αναφερθεί και παραπάνω, τα ευγενή µέταλλα (Pt, Pd,Rh) τα οποία χρησιµοποιούνται σε κινητές πηγές (π.χ. βενζινοκινητήρες) για τη στοιχειοµετρική αναγωγή των ΝΟ x από CO και υδρογονάνθρακες (TWC), δεν είναι αποτελεσµατικά για την αναγωγή των NO x σε κινητήρες lean-burn (όπως οι πετρελαιοκινητήρες). Έτσι, η έρευνα έχει στραφεί στην αναζήτηση ενός καταλυτικού συστήµατος που να είναι αποδοτικό στις συνθήκες περίσσειας Ο 2. Ανάµεσα στα συστήµατα που έχουν εκτενώς µελετηθεί είναι οι ζεόλιθοι και τα ευγενή µέταλλα. Α) Ζεόλιθοι Η ερευνητική οµάδα του Iwamoto et al. ήταν οι πρώτοι που παρατήρησαν οτι το ΝΟ µπορεί να αναχθεί εκλεκτικτικά σε Cu-ZSM-5 παρουσία Ο 2 από διάφορους υδρογονάνθρακες, όπως C 2 H 4, C 3 H 6 και C 3 H 8, από τους οποίους φάνηκε οτι οι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες είναι καλύτερα αναγωγικά από τους κορεσµένους. Από τότε µελετήθηκαν και πολλά άλλα µέταλλα ως ιόντα ανταλλαγής σε ζεόλιθους (πχ Co-ZSM-5, Fe-ZSM-5, Pt-ZSM-5, Rh-ZSM-5), τα οποία βρέθηκαν να αυξάνουν την ενεργότητά τους. Επίσης, µελετήθηκαν και άλλοι ζεόλιθοι ως φορείς, εκτός από τον ZSM-5. Παρ όλο που ο ZSM-5 είναι από τους πιο ενεργούς ζεόλιθους, παρουσιάζει µειονεκτήµατα που κάνουν µη πρακτική την εφαρµογή του ως καταλύτη για την εκλεκτική αναγωγή του ΝΟ. Τα κυριότερα από αυτά είναι η απενεργοποίησή του από την παρουσία H 2 O και SO 2, καθώς και η απενεργοποίησή του στις υψηλές θερµοκρασίες, εξαιτίας της οξείδωσης του αναγωγικού αντιδραστηρίου από το Ο 2 [4]. Ο Pt-ZSM-5 από την άλλη, βρέθηκε να είναι πιο ενεργός σε χαµηλές θερµοκρασίες και πιο σταθερός παρουσία H 2 O και SO 2, όµως εµφανίζει ένα άλλο σοβαρό µειονέκτηµα, δεν είναι αρκετά εκλεκτικός προς Ν 2, µε αποτέλεσµα να παράγονται µεγάλες ποσότητες του ανεπιθύµητου Ν 2 Ο [5].

21 Β) Καταλύτες ευγενών µετάλλων Το 1991 η ερευνητική οµάδα του Hamada et al. µελέτησαν πρώτοι την αναγωγή του ΝΟ από προπάνιο και προπυλένιο σε καταλύτη Pt/Al 2 O 3 σε συνθήκες περίσσειας Ο 2 [6] και από τα αποτελέσµατά τους βρέθηκε ότι πρόκειται για έναν ενεργό καταλύτη σε χαµηλές θερµοκρασίες. Στην ίδια έρευνα µελετήθηκαν και οι καταλύτες Rh/Al 2 O 3 και Pd/Al 2 O 3, οι οποίοι βρέθηκαν λιγότερο ενεργοί από τον Pt/Al 2 O 3. Επιπλέον, παρατήρησαν ότι η µέγιστη µετατροπή του ΝΟ αυξάνεται µε την αύξηση της συγκέντρωσης του Pt, ενώ αντίστοιχα η θερµοκρασία στην οποία αυτή πραγµατοποιείται µειώνεται. [4]. Παρόµοια αποτελέσµατα βρήκαν και οι Burch et al. [7] οι οποίοι αναφέρουν ότι ο καταλύτης Pt/Al 2 O 3 που παρουσιάζει τη µεγαλύτερη ενεργότητα για την αναγωγή του ΝΟ, εµφανίζει και τη χαµηλότερη θερµοκρασία µέγιστης µετατροπής. Στην προσπάθειά τους να εξηγήσουν το παραπάνω, πρότειναν οτι η διασπαστική ρόφηση του ΝΟ είναι το ρυθµορυθµιστικό βήµα και ανταγωνίζεται µε τη διασπαστική ρόφηση του Ο 2 για την κάλυψη των ενεργών κέντρων του ανηγµένου Pt. Ενώ η πρώτη ευνοείται σε χαµηλές θερµοκρασίες, η δεύτερη γίνεται επικρατέστερη σε υψηλότερες θερµοκρασίες. Αυτό φαίνεται να εξηγεί γιατί οι καταλύτες Pt είναι πιο ενεργοί σε χαµηλές θερµοκρασίες και γιατί περισσότερο Ν 2 Ο σχηµατίζεται σε καταλύτες που επιδεικνύουν χαµηλότερες θερµοκρασίες µέγιστης µετατροπής. Οι ίδιοι ερευνητές µελέτησαν επίσης την επίδραση της διασποράς του Pt στην ενεργότητα διαφόρων καταλυτών Pt/Al 2 O 3. Βρέθηκε οτι οι καταλύτες µε εξαιρετικά υψηλή διασπορά (~100%) ήταν λιγότερο ενεργοί από άλλους µε διασπορά από 40%- 70%. Αντίθετα, η διασπορά δε φάνηκε να επηρεάζει την εκλεκτικότητα προς Ν 2 Ο. Συγκριτικές µελέτες διαφόρων ευγενών µετάλλων υποστηριγµένων σε φορέα Al 2 O 3 έχουν διεξαχθεί και από πολλές άλλες ερευνητικές οµάδες. Σε όλες τις περιπτώσεις ο Pt βρέθηκε ο πιο ενεργός καταλύτης και ο πιο ανθεκτικός στην παρουσία H 2 O και SO 2. Αντίθετα, ο καταλύτης Rh/Al 2 O 3 είναι ο πιο εκλεκτικός προς σχηµατισµό Ν 2 σε σχέση µε Ν 2 Ο [4]. Η φύση του χρησιµοποιούµενου φορέα παίζει σηµαντικό ρόλο στην ενεργότητα των καταλυτών ευγενών µετάλλων. Για παράδειγµα, η αντικατάσταση του Al 2 O 3 από SiO 2 φάνηκε οτι µειώνει πολύ την ενεργότητα των καταλυτών Pt. [6]. Σηµαντικό επίσης ρόλο παίζει και η φύση του αναγωγικού µέσου. Οι Burch et al. [8] µελέτησαν την αναγωγή του ΝΟ από C 3 H 6 και C 3 H 8 σε συνθήκες περίσσειας Ο 2 και από τα

22 αποτελέσµατά τους συµπέραναν οτι το προπυλένιο είναι πιο ενεργό και πιο αποτελεσµατικό από το προπάνιο και ενεργεί σε χαµηλότερες θερµοκρασίες. Στην προσπάθεια να βρεθεί ένα αποτελεσµατικό καταλυτικό σύστηµα για την αναγωγή των ΝΟ x σε συνθήκες lean burn, πολλοί ερευνητές µελέτησαν τη χρήση και άλλων αναγωγικών µέσων σε καταλύτες ευγενών µετάλλων, µεταξύ αυτών και του Η 2. Οι Yokota et al. [9] ανέφεραν υψηλή µετατροπή των ΝΟ x (µέχρι 80%) για την αντίδραση ΝΟ/Η 2 /Ο 2 σε καταλύτη Pt/ζεόλιθος µε εκλεκτικότητα 50% προς Ν 2 στη θερµοκρασία µέγιστης µετατροπής (~120 0 C). Επίσης, παρασκεύασαν έναν καταλύτη Pt-Mo-Na/SiO 2 ο οποίος παρά το οτι απαιτεί υψηλότερη θερµοκρασία αντίδρασης και εµφανίζει χαµηλότερη µέγιστη µετατροπή των ΝΟ x, είναι ενεργός σε µεγαλύτερο θερµοκρασιακό εύρος και επιδεικνύει καλύτερη εκλεκτικότητα προς Ν 2 (80% στη θερµοκρασία µέγιστης µετατροπής). Οι Burch και Coleman [10] µελέτησαν την αναγωγή του ΝΟ από Η 2 σε συνθήκες lean burn σε καταλύτες των ευγενών µετάλλων Pt, Pd, Rh και Ir υποστηριγµένων στους φορείς Al 2 O 3 και SiO 2. Οι καταλύτες των µετάλλων Pd, Rh και Ir βρέθηκαν όλοι ανενεργοί για την αναγωγή του ΝΟ, καθώς απλά το µετέτρεπαν σε ΝΟ 2 (πιθανώς επειδή τα µέταλλα αυτά βρίσκονται στην οξειδωµένη µορφή τους υπό τις συνθήκες της αντίδρασης). Ο καταλύτης Pt/SiO 2 είναι ενεργός σε χαµηλότερες θερµοκρασίες και επιτυγχάνει µεγαλύτερη µετατροπή (75 % στους 90 0 C) από οτι ο Pt/Al 2 O 3 (50% στους C). Η εκλεκτικότητα προς Ν 2, παρόλο που δεν εξαρτάται από την επιλογή του φορέα, εξαρτάται από τη θερµοκρασία και συγκεκριµένα αυξάνεται µε αύξηση αυτής. Για τον καταλύτη Pt/Al 2 O 3 η εκλεκτικότητα βρέθηκε περίπου 55% στη θερµοκρασία µέγιστης µετατροπής. Επίσης, η παρουσία Η 2 Ο έχει αρνητική επίδραση τόσο στην µέγιστη µετατροπή των ΝΟ x, όσο και στην εκλεκτικότητα προς Ν 2. Οι Ueda et al. [11,12] µελέτησαν τη συµπεριφορά καταλυτών Pt και Pd σε διάφορους φορείς κατά την αντίδραση ΝΟ/Η 2 /Ο 2 σε συνθήκες lean burn παρουσία 10% Η 2 Ο. Ο καταλύτης Pt/Al 2 O 3 παρουσίασε τη µεγαλύτερη µετατροπή (62% στους C). Οι καταλύτες Pd εµφάνισαν όλοι δύο διακριτά µέγιστα στη µετατροπή του ΝΟ, ένα στους C και ένα στους C. Το µέγιστο στις χαµηλές θερµοκρασίες αποδόθηκε στην αντίδραση µεταξύ Η 2 και ΝΟ, ενώ εκείνο των υψηλών θερµοκρασιών αποδόθηκε στην αντίδραση µεταξύ του Η 2 και του παραγόµενου ΝΟ 2. Η µέγιστη µετατροπή των ΝΟ x που λαµβάνεται µέσω και των δύο µηχανισµών βρέθηκε οτι διαφέρει σηµαντικά ανάλογα µε την επιλογή του φορέα και την

23 καλύτερη απόδοση παρουσιάζει ο καταλύτης Pd/TiO 2. Ο καταλύτης Pd/Al 2 O 3 εµφανίζει συνολική µετατροπή ΝΟ x που παραµένει κάτω από 10% και στις δύο περιπτώσεις. Οι Lambert et al. [13] µελέτησαν τους καταλύτες Pd/Al 2 O 3 και Pd/TiO 2 για την αντίδραση ΝΟ/Η 2 /Ο 2 σε συνθήκες lean burn. Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατά τους ο καταλύτης Pd/TiO 2 επιτυγχάνει πολύ υψηλή µετατροπή ΝΟ x (70-80%) και καλή εκλεκτικότητα σε Ν 2 (~70%), σε αντίθεση µε τον Pd/Al 2 O 3 που βρέθηκε ελάχιστα ενεργός για αυτή την αντίδραση (µετατροπή ~10%). Ο καταλύτης Pd/TiO 2 εµφανίζει δύο χωριστούς µηχανισµούς αντίδρασης, οι οποίοι συµβαίνουν σε διαφορετικές θερµοκρασίες, διευρύνοντας έτσι το εύρος θερµοκρασιών στο οποίο ο καταλύτης είναι ενεργός για την αναγωγή των ΝΟ x. Ο µηχανισµός της αντίδρασης στις χαµηλές θερµοκρασίες (~100 0 C) περιλαµβάνει τη ρόφηση και την ακόλουθη διάσπαση του ΝΟ στο ανηγµένο Pd. Η χαµηλή ενεργότητα του Pd/Al 2 O 3 είναι συνέπεια του γεγονότος οτι το Pd παραµένει στην οξειδωµένη του µορφή στις συνθήκες της αντίδρασης, πιθανώς λόγω ισχυρής αλληλεπίδρασης του Pd µε το Al 2 O 3, η οποία σταθεροποιεί την οξειδωµένη µορφή του µετάλλου. Ο µηχανισµός της αντίδρασης στις υψηλές θερµοκρασίες (~240 0 C) που παρατηρείται µε τον καταλύτη Pd/TiO 2 προχωρά µέσω του σχηµατισµού ενδιαµέσων NH x. Η ακόλουθη αντίδραση αυτών µε τα ΝΟ x σχηµατίζει και Ν 2 και Ν 2 Ο. Οι ίδιοι ερευνητές σε επόµενη µελέτη τους, παρασκεύασαν έναν καταλύτη Pd/V 2 O 5 /Al 2 O 3, ο οποίος επιτυγχάνει πολύ υψηλή µετατροπή ΝΟ x (>90%) και πολύ καλή εκλεκτικότητα προς Ν 2 (~80%) κατά την αντίδραση ΝΟ/Η 2 /Ο 2 σε συνθήκες περίσσειας οξυγόνου. Η υψηλή ενεργότητα σχετίζεται µε την παραγωγή ενδιαµέσων ΝΗ x, ο σχηµατισµός των οποίων συµβαίνει στο V 2 O 5 και δεν περιλαµβάνει συµµετοχή του ευγενούς µετάλλου. Τα ενδιάµεσα αυτά αντιδρούν µε το ΝΟ που βρίσκεται ροφηµένο στο Pd. Από τα παραπάνω φάνηκε οτι το Η 2 είναι ένα καλό αναγωγικό των ΝΟ x σε συνθήκες lean burn όταν χρησιµοποιείται µε καταλύτες Pt. Οι µέγιστες µετατροπές ΝΟ x που επιτυγχάνονται είναι γενικά υψηλότερες από εκείνες που παρατηρούνται µε υδρογονένθρακες, όπως το προπυλένιο, σε αντίστοιχες οξειδωτικές συνθήκες. Το Η 2 έχει επιπλέον το πλεονέκτηµα οτι είναι ενεργό σε σχετικά χαµηλές θερµοκρασίες ( C). Ωστόσο, το περιεχόµενο των καυσαερίων σε Η 2 είναι στενά συνδεδεµένο µε τη συγκέντρωση του CO, µε µια τυπική αναλογία Η 2 :CO περίπου 1:3. Επίσης, είναι γνωστό οτι η παρουσία ισχυρά συνδεδεµένου CO έχει σηµαντικά αρνητική επίδραση στην οξείδωση του Η 2 και από το ΝΟ και από το Ο 2 σε χαµηλές θερµοκρασίες.

24 Τα παραπάνω οδήγησαν τους Macleod και Lambert [15] να µελετήσουν την καταλυτική συµπεριφορά καταλυτών Pt/Al 2 O 3 και Pd/Al 2 O 3 στην αναγωγή του ΝΟ από µίγµατα Η 2 και CO σε συνθήκες lean burn. Όπως φαίνεται και στο σχήµα 5 η αναγωγή των ΝΟ x από το Η 2 σε καταλύτη Pt/Al 2 O 3 δηλητηριάζεται από την παρουσία CO. Όταν το αέριο τροφοδοσίας αποτελείται µόνο από Η 2 (4000 ppm) η µέγιστη µετατροπή είναι 80% στους ~120 0 C, όταν η τροφοδοσία αποτελείται από 3500 ppm Η ppm CO η µετατροπή είναι ~43% στους C, για αναλογία Η 2 :CO 1:3 (1000 ppm H ppm CO) η µετατροπή µειώνεται στο 12%, ενώ όταν το αναγωγικό είναι το CO µόνο του (4000 ppm) η µετατροπή είναι µόνο 9%. Όσον αφορά την εκλεκτικότητα προς Ν 2, φάνηκε και εδώ οτι η θερµοκρασία αντίδρασης είναι ο καθοριστικότερος παράγοντας (η εκλεκτικότητα αυξάνεται µε αύξηση της θερµοκρασίας), ενώ η σύσταση του µίγµατος παίζει µικρό ρόλο. Σχήµα 5: Επίδραση της σύστασης του αναγωγικού στη µετατροπή του ΝΟ σε 0.5 wt.% Pt/Al 2 O 3 (αναγωγή NO x ( ), οξείδωση ΝΟ ( ), Ν 2 Ο ( ) και Ν 2 ( )). [ΝΟ]=500 ppm, [O 2 ]=5%.

25 Αντίθετα, η παρουσία του CO έχει σηµαντικά ευνοϊκή επίδραση στην περίπτωση του Pd/Al 2 O 3. Παρόλο που το Η 2 µόνο του και το CO µόνο του δεν είναι αποτελεσµατικά για την αναγωγή των ΝΟ x σε συνθήκες lean burn (πετυχαίνουν µετατροπή ~10%), τα µίγµατα Η 2 /CO είναι πολύ αποτελεσµατικά. Όπως φαίνεται και στο σχήµα 6, όταν η σύσταση τροφοδοσίας περιέχει 3500 ppm Η ppm CO η µετατροπή βελτιώνεται αρκετά, φτάνοντας το ~25% στους C. Η επιπλέον αύξηση της αναλογίας Η 2 :CO έχει σαν αποτέλεσµα µια ακόµα µεγαλύτερη αύξηση στην αναγωγή των ΝΟ x και για µίγµα 1000 ppm H ppm CO η µέγιστη µετατροπή φτάνει στο 45% στους C. Σχήµα 6: Επίδραση σύστασης του αναγωγικού στη µετατροπή του ΝΟ σε 0.5 wt.% Pd/Al 2 O 3 (αναγωγή NO x ( ), οξείδωση ΝΟ ( ), Ν 2 Ο ( ) και Ν 2 ( )). [ΝΟ]=500 ppm, [O 2 ]=5%.

26 Προκειµένου να απαντήσουν στο ερώτηµα αν για την ευνοϊκή επίδραση του CO στον καταλύτη Pd/Al 2 O 3 ευθύνονται µόνο τα σωµατίδια του µετάλλου ή συµµετέχει και ο φορέας, οι ίδιοι ερευνητές µελέτησαν και τον καταλύτη Pd/SiO 2. Όπως φαίνεται και στο σχήµα 7, για αναλογία Η 2 :CO 1:3 η µέγιστη µετατροπή µε αυτόν τον καταλύτη είναι µικρότερη από 5%. Είναι εποµένως προφανές ότι η επιλογή του φορέα είναι καθοριστική. Αυτό αποδόθηκε στο σχηµατισµό ΝΗ 3 ως ενδιαµέσου στην περίπτωση του καταλύτη Pd/Al 2 O 3, η οποία δε σχηµατίζεται στον καταλύτη Pd/SiO 2. Σχήµα 7: Αναγωγή NO x µε 1000 ppm H ppm CO σε Pd/SiO 2 (οξείδωση CO ( ), αναγωγή NO x ( ), οξείδωση ΝΟ ( )). [ΝΟ]=500 ppm, [O 2 ]=5%. Σε επόµενες έρευνές τους [16,17] οι ίδιοι επιστήµονες µελέτησαν µε φασµατοσκοπία FTIR το µηχανισµό της αντίδρασης NO/H 2 /CO/O 2 σε καταλύτες Pt/Al 2 O 3 και Pd/Al 2 O 3 και διαπίστωσαν οτι στο δεύτερο σχηµατίζονται ενδιάµεσα NCO τα οποία υδρολύονται αµέσως σε NH 3 που είναι εξαιρετικό αναγωγικό των NO x σε lean burn συνθήκες, ενώ στον πρώτο δεν παρατηρήθηκε σχηµατισµός τους. Επίσης, βρήκαν οτι δεν παρατηρείται σχηµατισµός ΝΗ 3 όταν δεν υπάρχει CO στο αέριο τροφοδοσίας. Ο µηχανισµός που πρότειναν είναι ο παρακάτω: ΝΟ + CO NCO (7) NCO + H 2 O NH 3 + CO 2 (8) Η αµµωνία που σχηµατίζεται οφείλεται για την βελτιωµένη µετατροπή των ΝΟ x που παρατηρείται σε καταλύτες Pd/Al 2 O 3 παρουσία Η 2 + CO. Ο ρόλος του Η 2 δεν είναι απλά ο σχηµατισµός Η 2 Ο για την υδρόλυση των NCO, αλλά πιθανώς βοηθά και τη διάσπαση του ΝΟ.

27 Η ίδια ερευνητική οµάδα, συνδυάζοντας τα παραπάνω αποτελέσµατά τους µε προηγούµενα, τα οποία έδειχναν οτι ο φορέας έχει σηµαντική επίδραση στη συµπεριφορά του καταλύτη, ερεύνησαν τις καταλυτικές ιδιότητες ενός καταλύτη Pd/TiO 2 /Al 2 O 3 κατά την αναγωγή των NO x από Η 2 + CO σε συνθήκες lean burn (καλύτερη συµπεριφορά επέδειξε ο καταλύτης µε 10% TiO 2, γι αυτό µελετήθηκε ο συγκεκριµένος). Όπως φαίνεται και στο σχήµα 8, η προσθήκη TiO 2 στο φορέα Al 2 O 3 έχει ισχυρά προωθητική επίδραση στην παρατηρούµενη µετατροπή. Ωστόσο, η µελέτη ενός καταλύτη Pd/TiO 2 έδειξε οτι απουσία Al 2 O 3 ο καταλύτης δηλητηριάζεται από την παρουσία CO. Αυτό δηλώνει ξεκάθαρα οτι η αποτελεσµατικότητα του καταλύτη µε το µίγµα των δυο οξειδίων παρουσία Η 2 + CO εξαρτάται από τη συνέργια µεταξύ του TiO 2 και Al 2 O 3. Όσον αφορά την εκλεκτικότητα προς Ν 2, αυτή παραµένει πάνω από 50% στο µεγαλύτερο θερµοκρασιακό εύρος, ενώ στις θερµοκρασίες που η µετατροπή πλησιάζει στο 100% έχει τιµές 60-80%. Σχήµα 8: Συνολική αναγωγή ΝΟ x σε σχέση µε τη θερµοκρασία για καταλύτες 0.5 wt% Pd/TiO 2 /Al 2 O 3 και 0.5 wt% Pd/Al 2 O 3. Τροφοδοσία: 3000 ppm H 2, 1000 ppm CO και 5% O 2. Στον πίνακα 2 παρουσιάζονται τα αποτελέσµατά τους για τη µετατροπή των NO x και την εκλεκτικότητα προς Ν 2 συναρτήσει της αναλογίας Η 2 :CO στο µίγµα τροφοδοσίας και της θερµοκρασίας. Είναι προφανές ότι µε µίγµατα H 2 + CO ο καταλύτης εµφανίζει καλύτερη απόδοση και οτι υψηλές µετατροπές NO x εµφανίζονται σε σχετικά µεγάλο εύρος αναλογιών Η 2 :CO. Γενικά, η αύξηση στη συγκέντρωση του CO επιφέρει αύξηση στη θερµοκρασία µέγιστης µετατροπής και µια µικρή µείωση στην εκλεκτικότητα προς Ν 2. Το συγκεκριµένο καταλυτικό σύστηµα εµφανίζει τη βέλτιστη λειτουργία του σε σχετικά πλούσιες σε Η 2 συνθήκες,

28 ενώ τα καυσαέρια των lean burn βενζινοκινητήρων και των πετρελαιοκινητήρων έχουν σύσταση µε αναλογία Η 2 :CO περίπου 1:3. Παρά ταύτα, ακόµα και µε αυτή την πιο ρεαλιστική αναλογία, ο καταλύτης µε φορέα το µίγµα των δύο οξειδίων πετυχαίνει µετατροπή εως και 70%, η οποία είναι αισθητά υψηλότερη από εκείνη που παρατηρείται µε το Pd/Al 2 O 3 ή το Pd/TiO 2. Πίνακας 2: Επίδραση της αναλογίας Η 2 :CO και της θερµοκρασίας στην % αναγωγή των NO x και την αντίστοιχη εκλεκτικότητα σε Ν 2 Μετά από την παραπάνω µελέτη τους οι Macleod και Lambert [19] ερεύνησαν εκτενέστερα τη συνέργια των TiO 2 και Al 2 O 3 κατά την αναγωγή των NO x σε καταλύτη Pd/TiO 2 /Al 2 O 3 µε διάφορες τεχνικές (DRIFTS, XPS, HREM, XRD), ώστε να εξηγήσουν το µηχανισµό της αντίδρασης και το ρόλο κάθενος από τα δύο συστατικά του φορέα. Από τα αποτελέσµατά τους κατέληξαν στο συµπέρασµα οτι κατά τη διάρκεια της αντίδρασης παράγεται ΝΗ 3. Σε χαµηλές θερµοκρασίες αυτή παράγεται από το σχηµατισµό και την ακόλουθη υδρόλυση NCO, ενώ σε υψηλές θερµοκρασίες σχηµατίζεται από την απευθείας αντίδραση του Η 2 µε το ΝΟ. Τέλος, η παρατηρούµενη συνέργια µεταξύ TiO 2 και Al 2 O 3 προκύπτει από την χηµεία της επιφάνειας κάθε οξειδίου χωριστά και όχι από το σχηµατισµό του µίγµατος. Έτσι, το συστατικό TiO 2 είναι ενεργό για το σχηµατισµό των NCO, ενώ το Al 2 O 3 προωθεί την υδρόλυση των NCO σε ΝΗ 3. Σε µια πρόσφατη µελέτη τους οι Lee και Gulari [20] αναφέρουν οτι παρασκεύασαν έναν καταλύτη Pd/Al 2 O 3 ο οποίος πετυχαίνει πολύ υψηλή µετατροπή NO x (εως 95% στους C) κατά υην αντίδραση ΝΟ/Η 2 /CO/Ο 2.. Για την παρασκευή του καταλύτη αυτού χρησιµοποιήθηκε ως πρόδροµη ένωση του Pd το άλας PdCl 2. Έτσι, οι παραπάνω ερευνητές απέδωσαν την πολύ καλύτερη απόδοση του καταλύτη τους, σε σχέση µε εκείνη που πέτυχε ο αντίστοιχος καταλύτης των Lambert et al.(~10% µετατροπή), στην επίδραση του ενεποµείναντος χλωρίου.

29 2.6 Προώθηση στην κατάλυση Η βελτίωση των καταλυτικών ιδιοτήτων (ενεργότητα, εκλεκτικότητα, σταθερότητα) των διαφόρων καταλυτικών συστηµάτων, έχει αποτελέσει αντικείµενο πολλών ερευνών. Οι ενέργειες που γίνονται µε σκοπό τη βελτίωση αυτή, οναµάζονται προώθηση (ή ενίσχυση) των καταλυτών. Η προώθηση µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε έναν από τους παρακάτω τρόπους: α) Με δηµιουργία κράµατος αδρανούς µετάλλου µε ενεργό µεταλλικό καταλύτη, που έχει ως αποτέλεσµα την τροποποίηση της ηλεκτρονιακής κατάστασης της ενεργής φάσης και έτσι και των χηµορροφητικών ιδιοτήτων της. β) Με αλληλεπιδράσεις µεταξύ µεταλλικού καταλύτη και φορέα (MSI: Metal Support Intaractions και SMSI: Strong Metal Support Interactions). Η προώθηση σε αυτήν την περίπτωση βασίζεται στο οτι οι φορείς που χρησιµοποιούνται για τη διασπορά της ενεργής φάσης µπορεί να προκαλέσουν αλλαγές στις καταλυτικές της ιδιότητες, λόγω γεωµετρικών ή/και ηλεκτρονιακών αλληλεπιδράσεων. γ) Με αλληλεπιδράσεις µεταξύ µεταλλικού καταλύτη και τροποποιηµένου φορέα (DMSI: Dopant Induced Metal Support). Σε αυτό τον τύπο προώθησης τροποποιούνται έµµεσα τα χαρακτηριστικά του φορέα πάνω στον οποίο είναι υποστηριγµένη η ενεργή φάση. Η τροποποίηση οφείλεται και σε αυτήν την περίπτωση κυρίως σε ηλεκτρονιακές αλληλεπιδράσεις. δ) Με επιφανειακή προώθηση (ή προώθηση), δηλαδή µε προσθήκη ουσιών οι οποίες έρχονται σε άµεση επαφή µε την καταλυτικά ενεργή φάση και έτσι τροποποιούν τις ιδιότητές της. Στην περίπτωση αυτή ανήκει και η Ηλεκτροχηµική προώθηση ή φαινόµενο NEMCA Επιφανειακή Προώθηση Τα ηλεκτροθετικά µέταλλα, όπως τα αλκάλια και οι αλκαλικές γαίες, είναι ιδιαίτερα σηµαντικά στην επιφανειακή προώθηση λόγω των αλλαγών που προκαλούν στα µέταλλα µε τα οποία αλληλεπιδρούν. Η σηµαντικότερη από αυτές τις αλλαγές είναι η µείωση στο έργο εξόδου του µετάλλου. Επίσης, φαινόµενα όπως η µεταφορά φορτίων από και προς τη µεταλλική επιφάνεια και η µεταβολή στην ενέργεια σύνδεσης των µορίων που αλληλεπιδρούν µε αυτή οφείλονται στη δράση των προωθητών. Όλα τα παραπάνω φαινόµενα ευθύνονται για τις διαφοροποιηµένες ιδιότητες των προωθηµένων καταλυτών.

30 Η επιφανειακή προώθηση διαφόρων καταλυτικών συστηµάτων από αλκάλια και αλκαλικές γαίες έχει γίνει αντικείµενο µελέτης πολλών ερευνητικών οµάδων. Παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά κάποιες από αυτές. Οι Yentekakis et al. [21] µελέτησαν την επίδραση του προωθητή Νa κατά την αναγωγή του ΝΟ από προπυλένιο σε καταλύτη Pd/YSZ. Από τα αποτελέσµατά τους βρέθηκε οτι το Νa προωθεί ισχυρά αυτή την αντίδραση στο θερµοκρασιακό εύρος Κ. Ο ρυθµός αυξήθηκε κατά µια τάξη µεγέθους, ενώ η εκλεκτικότητα προς Ν 2 αυξάνεται από ~75% (στον µη προωθηµένο καταλύτη) σε >95% για τον καταλύτη µε τη βέλτιστη φόρτιση σε Νa (0.068% Νa). Η προώθηση οφείλεται στην επαγόµενη από το Νa αύξηση της ισχύος της ρόφησης του ΝΟ σε σχέση µε το προπυλένιο. Αυτό συνοδεύεται από εξασθένηση του δεσµού Ν-Ο, διευκολύνοντας έτσι τη διάσπαση του ΝΟ, η οποία είναι το αρχικό στάδιο της αντίδρασης. Σε επόµενη έρευνά τους οι Yentekakis et al [22] µελέτησαν την επίδραση του Νa κατά την αναγωγή του ΝΟ από προπυλένιο σε καταλύτη Pt/γ-Al 2 O 3. Η καταλυτική ενεργότητα και η εκλεκτικότητα προωθείται ισχυρά στο θερµοκρασιακό εύρος Κ. Ο ρυθµός της αντίδρασης βρέθηκε να αυξάνεται κατά δύο τάξεις µεγέθους, ενώ η εκλεκτικότητα προς Ν 2 αυξάνεται από ~20% (στο µη προωθηµένο καταλύτη) σε >95% στον βέλτιστα προωθηµένο καταλύτη (περιεκτικότητας 4.18% σε Νa). Και εδώ η ισχυρή προώθηση αποδίδεται στην επαγώµενη από το Νa αύξηση της ισχύος της ρόφησης Pt-NO σε σχέση µε τη ρόφηση του προπυλενίου, στην καταλυτική επιφάνεια που προηγουµένως ήταν καλυµένη από το προπυλένιο και τα προϊόντα διάσπασής του. Αυτό συνοδεύεται από εξασθένηση του δεσµού Ν-Ο διευκολύνοντας έτσι τη τη διάσπαση του ΝΟ, η οποία θεωρείται ότι είναι το αρχικό στάδιο της αντίδρασης. Η επίδραση του Νa στην καταλυτική συµπεριφορά του Pt/γ-Al 2 O 3 σε συνθήκες που προσοµοιώνουν τη σύσταση των καυσαερίων (στοιχειοµετρικό σηµείο) µελετήθηκε από την ίδια ερευνητική οµάδα [23]. Η βέλτιστη συγκέντρωση προωθητή σε αυτή την περίπτωση βρέθηκε οτι είναι 4.18% Νa, χωρίς ωστόσο να παρατηρείται αντίθετο αποτέλεσµα για τον καταλύτη µε περισσότερη περιεκτικότητα σε Νa (10.4%). Η παρουσία Νa προωθεί αισθητά τη µετατροπή των ΝΟ, CO και προπυλενίου. Για το βέλτιστο καταλύτη επιτυγχάνεται σηµαντική βελτίωση και στη µετατροπή και στην εκλεκτικότητα. Στους C η µετατροπή είναι σχεδόν 100%, ενώ η εκλεκτικότητα αυξάνεται από ~75% (για το µη προωθηµένο) σε >95% στον βέλτιστα προωθηµένο καταλύτη. Επίσης, η θερµοκρασία για την 100% µετατροπή

31 των ΝΟ x µειώνεται κατά ~100 0 C στην περίπτωση του βέλτιστα προωθηµένου καταλύτη, σε σχέση µε το µη προωθηµένο. Και σε αυτή την περίπτωση η προώθηση αποδόθηκε στην επίδραση του Νa στην ισχύ της ρόφησης και διάσπασης των αντιδρώντων. Οι Yentekakis et al. µελέτησαν την προώθηση του Νa σε καταλύτη Pt/γ- Al 2 O 3 για την αντίδραση C 3 H 6 + NO + O 2 σε lean burn συνθήκες. Βρέθηκε οτι το Νa προωθεί σηµαντικά την αντίδραση για περιεκτικότητες σε Νa µέχρι 2.6%, ενώ από εκεί και πάνω παρουσιάζεται δηλητηρίαση του καταλύτη. Για το βέλτιστα προωθηµένο καταλύτη (2.6% Νa) παρατηρείται διεύρυνση του θερµοκρασιακού παραθύρου της αντίδρασης σε χαµηλότερες θερµοκρασίες κατά ~50 0 C και αύξηση της εκλεκτικότητας σε Ν 2 κατά ~40%. Η επίδραση του Νa µπορεί να εξηγηθεί σύµφωνα µε την επαγώµενη από τα αλκάλια αναστολή ή ενίσχυση της ρόφησης των µορίων που δρουν ως δότες ηλεκτρονίων (C 3 H 6 ) και των µορίων που δρουν ως δέκτες ηλεκτρονίων (ΝΟ και Ο 2 ), αντίστοιχα. Έτσι, το ίδιο µοντέλο προώθησης από αλκάλια µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να εξηγηθεί η συµπεριφορά και υπό συνθήκες lean burn και σε στοιχειοµετρικές συνθήκες. Οι Burch και Coleman [25] µελέτησαν την επίδραση των προωθητών ΜοΟ 3 και Νa 2 Ο σε καταλύτες Pt/Al 2 O 3 και Pt/SiO 2 κατά την αναγωγή του ΝΟ σε συνθήκες lean burn. Η ενεργότητα και η εκλεκτικότητα και των δύο καταλυτών µπορεί να αυξηθεί σηµαντικά από την προσθήκη ΜοΟ 3 και Νa 2 Ο. Η προσθήκη του δεύτερου σε µικρές ποσότητες βρέθηκε να αυξάνει τη µετατροπή του ΝΟ, όµως σε µεγαλύτερες ποσότητες δηλητηριάζει τον καταλύτη. Επιπλέον, η εκλεκτικότητα σε Ν 2 παρέµεινε ανεπηρέαστη σε χαµηλές θερµοκρασίες για όλες τις ποσότητες Νa 2 Ο που µελετήθηκαν, ενώ σε µεγαλύτερες θερµοκρασίες παρατηρήθηκε αρνητική επίδραση. Το ΜοΟ 3 αυξάνει σηµαντικά και την ενεργότητα και την εκλεκτικότητα για όλες τις περιεκτικότητες του προωθητή. Ο βέλτιστος καταλύτης ήταν ο 1% Pt/19% MoO 3 /0.27% Na 2 O/Al 2 O 3. Η τροποποίηση µε ΜοΟ 3 βρέθηκε ότι προκαλεί αύξηση στη συγκέντρωση των επιφανειακών ειδών που οδηγούν στην παραγωγή Ν 2, αυξάνοντας έτσι την εκλεκτικότητα.

32 2.6.2 Μηχανισµος της επιφανειακής προώθησης Από τις µελέτες που έχουν πραγµατοποιηθεί για τη δράση των προωθητών στις καταλυτικές ιδιότητες των ευγενών µετάλλων, οι ερευνητές κατέληξαν στην εξαγωγή ενός µηχανισµού δράσης των προωθητών στο µηχανισµό των αντιδράσεων που πραγµατοποιούνται στις επιφάνειες των µετάλλων. Οι αντιδράσεις ακολουθούν µηχανισµό Langmuir-Hinshelwood, δηλαδή συµβαίνει ανταγωνιστική ρόφηση των αντιδρώντων στην επιφάνεια του καταλύτη. Επίσης, οι προωθητές που αναφέρθηκαν παραπάνω είναι όλοι ηλεκτροθετικοί, δηλαδή µεταφέρουν ηλεκτρόνια στην καταλυτική επιφάνεια. Έτσι, το ηλεκτραρνητικό µόριο ΝΟ ροφάται εντονότερα στην επιφάνεια του µετάλλου, αυξάνεται δηλαδή η ισχύς του δεσµού µέταλλο-ν, ενώ ταυτόχρονα εξασθενεί ο δεσµός Ν-Ο. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα τη µεγαλύτερη κάλυψη της καταλυτικής επιφάνειας από ΝΟ και τη διάσπασή του σε µεγαλύτερο βαθµό. Τα αναγωγικά προπυλένιο και CO απουσία προωθητή ροφώνται στην επιφάνεια του µετάλλου ισχυρότερα από το ΝΟ. Εποµένως, η προσθήκη του προωθητή εξισορροπεί τις καλύψεις των αντιδρώντων στην επιφάνεια του καταλύτη και έτσι αυξάνεται η ενεργότητα και η εκλεκτικότητα. Όταν στα αντιδρώντα υπάρχει και Ο 2 διακρίνονται δύο περιπτώσεις, το στοιχειοµετρικό σηµείο και η περίσσεια Ο 2. Όπως προαναφέρθηκε, η προσθήκη προωθητή ευνοεί τη ρόφηση ηλεκτραρνητικών µορίων (ΝΟ, CO, O 2 ) και παρεµποδίζει τη ρόφηση των ηλεκτροθετικών µορίων (προπυλένιο). Έτσι, αυξάνεται η κάλυψη της καταλυτικής επιφάνειας, που πριν ήταν καλυµένη σχεδόν απόκλειστικά από το προπυλένιο και τα προϊόντα διάσπασής του, σε ηλεκτόφιλα µόρια και στα προϊόντα διάσπασής τους. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα να ευνοείται η οξείδωση του CO και του προπυλενίου και ταυτόχρονα η διάσπαση του ΝΟ. Στην περίπτωση περίσσειας Ο 2, η ρόφηση του Ο 2 είναι πολύ έντονη και δρα παρεµποδιστικά. Έτσι η προώθηση είναι πιο έντονη στο στοιχειοµετρικό σηµείο, από ότι σε συνθήκες περίσσειας Ο 2. Ο παραπάνω µηχανισµός µπορεί να παρασταθεί από τις επόµενες αντιδράσεις: ΝΟ (g) NO (ads) (9) NO (ads) N (ads) + O (ads) (10) N (ads) + N (ads) N 2(g) (11) N (ads) + NO (ads) N 2 O (g) (12)

33 Οι δύο πρώτες αντιδράσεις ευνοούνται από την παρουσία ηλεκτροθετικών προωθητών στην επιφάνεια του καταλύτη. ηλαδή οι προωθητές αυτοί ευνοούν τη ρόφηση του ΝΟ και τη διάσπασή του. Αυτός ο µηχανισµός διασπαστικής ρόφησης του ΝΟ ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις που αναφέρθηκαν προηγουµένως.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ~ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ~ ΠΕΡΙΛΗΨΗ H παρούσα Διδακτορική Διατριβή περιλαμβάνει συστηματική μελέτη για την ανάπτυξη τριοδικού καταλυτικού μετατροπέα (TWC) που να επιδεικνύει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο

Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο 1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 2. Από ποια μέρη αποτελείται το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

«Φασματοσκοπική μελέτη (DRIFTS) ηλεκτροθετικά ενισχυμένων με Νa καταλυτών Pt/γ-Αl 2 O 3 κάτω από συνθήκες προσομοίωσης των καυσαερίων»

«Φασματοσκοπική μελέτη (DRIFTS) ηλεκτροθετικά ενισχυμένων με Νa καταλυτών Pt/γ-Αl 2 O 3 κάτω από συνθήκες προσομοίωσης των καυσαερίων» ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ» «Φασματοσκοπική μελέτη (DRIFTS) ηλεκτροθετικά ενισχυμένων με Νa καταλυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ

ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ε. Πουλάκης, Α. Ζέρβα, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Ε.Μ.Π., Ηρώων Πολυτεχνείου 9, 157 80 Αθήνα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η φωτοκαταλυτική επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ» «ΜΕΛΕΤΕΣ FTIR ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΟΘΕΤΙΚΑ ΠΡΟΩΘΗΜΕΝΕΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ

1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ Ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; σελ. 137 ( μονάδες 6 ΤΕΕ 2003 ) ( μονάδες 13 ΕΠΑΛ 2010 ) 1. το σύστημα ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΓ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις

ΓΓ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις ΓΓ/Μ2 05-06 ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις 140 ΧΗΜΕΙΑ: Υδρογονάνθρακες- Πετρέλαιο - Προιόντα από υδρογονάνθρακες - Αιθανόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Οργανικές ενώσεις Οργανική Χημεία είναι ο κλάδος της Χημείας που ασχολείται με τις ενώσεις του άνθρακα (C). Οργανικές ενώσεις ονομάζονται οι χημικές ενώσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς.

είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς. ΡΥΠΑΝΣΗ είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος ρβ ς (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς. ΡΥΠΑΝΣΗ Κατηγορίες ρύπων: χημικές ουσίες μορφές ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

CO + ½ O 2 CO 2 (1) C x H y + (x+y/4) O 2 xco 2 + (y/2) H 2 O (2) NO + CO CO 2 + ½N 2 (+N 2 O) (3)

CO + ½ O 2 CO 2 (1) C x H y + (x+y/4) O 2 xco 2 + (y/2) H 2 O (2) NO + CO CO 2 + ½N 2 (+N 2 O) (3) ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Μεταπτυχιακή ιατριβή ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Έλεγχος Ποιότητας και ιαχείριση Περιβάλλοντος» ΜΕΛΕΤΗ ΗΛΕΚΤΡΟΘΕΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΠΟ ΟΤΙΚΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ ΡΥΠΑΝΣΗ Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ χημικές ουσίες μορφές ενέργειας ακτινοβολίες ήχοι θερμότητα ΕΠΙΚΥΝΔΥΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ.

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ. Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απάντ. σε σημειώσεις από τα ΜΕΚ ΙΙ ή την φυσική Να δώστε τους ορισμούς των πιο κάτω μεταβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 Λ. Ναλµπαντιάν Ινστιτούτο Τεχνικής Χηµικών ιεργασιών, ΕΚΕΤΑ, Τ.Θ. 361, 57001, Θέρµη,Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ ΣΥ.ΔΙ.ΑΠ. Συστήματα Διαχείρισης Απορριμμάτων Αθανάσιος Βλάχος ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ Συντάκτης : Σεραφειμίδης Χρυσόστομος 1. ΧΡΗΣΗ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ Το πρόβλημα της

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ : ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΧΛΩΡΙΟΥ, ΘΕΟΔΩΡΑΤΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΜΥΤΙΛΗΝΗ 2005

Πηγή: ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ : ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΧΛΩΡΙΟΥ, ΘΕΟΔΩΡΑΤΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΜΥΤΙΛΗΝΗ 2005 Πηγή: ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ : ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΧΛΩΡΙΟΥ, ΘΕΟΔΩΡΑΤΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΜΥΤΙΛΗΝΗ 2005 ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προχωρημένες τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στο διαγώνισμα του 4 ου κεφαλαίου

Απαντήσεις στο διαγώνισμα του 4 ου κεφαλαίου Απαντήσεις στο διαγώνισμα του 4 ου κεφαλαίου 1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 1. το σύστημα ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 )

απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) ( σελ. 10 11 ΜΕΚ ΙΙ ) από φυσική Μια μεταβολή ονομάζεται : Ισόθερμη, εάν κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ Οποιαδήποτε αλλοίωση της φυσιολογικής σύστασης του αέρα που μπορεί να έχει βλαβερές επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 13: Χημική κινητική

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 13: Χημική κινητική Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 13: Χημική κινητική Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ. Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής

ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ. Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Ο καταλύτης είναι ουσία που σε ελάχιστη ποσότητα, επηρεάζει την ταχύτητα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 16. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ \ ΜΕ ΤΟΝ ΑΕΡΑ Η ατμοσφαιρική ρύπανση, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, και η τρύπα του όζοντος. Η ρύπανση του αέρα

Μάθημα 16. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ \ ΜΕ ΤΟΝ ΑΕΡΑ Η ατμοσφαιρική ρύπανση, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, και η τρύπα του όζοντος. Η ρύπανση του αέρα Μάθημα 16 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ \ ΜΕ ΤΟΝ ΑΕΡΑ Η ατμοσφαιρική ρύπανση, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, και η τρύπα του όζοντος Στο μάθημα αυτό θα αναφερθούμε στην ατμοσφαιρική ρύπανση και στις συνέπειές της. Επιπλέον,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΝΟ ΣΕ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΑΛΚΑΛΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΡΟΔΙΟΥ

ΕΚΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΝΟ ΣΕ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΑΛΚΑΛΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΡΟΔΙΟΥ 7 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 3-5 ΙΟΥΝΙΟΥ, 29. ΕΚΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΝΟ ΣΕ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΑΛΚΑΛΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΡΟΔΙΟΥ Γ. Πεκρίδης 1, Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc

ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ : «ΚΕΛΙΑ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΜΕ ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑ ΒΙΟΑΙΘΑΝΟΛΗΣ» ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc ΟΜΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΥΨΕΛΙ ΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιο είναι το πρώτο βήμα της μεθοδολογίας διάγνωσης βλαβών ; 165

2. Ποιο είναι το πρώτο βήμα της μεθοδολογίας διάγνωσης βλαβών ; 165 Απαντήσεις στο διαγώνισμα του 5 ου κεφαλαίου 1. Τι εννοούμε με τον όρο διάγνωση ; 165 Με τον όρο διάγνωση εννοούμε τη μεθοδολογία που εφαρμόζουμε προκειμένου να εντοπίσουμε μια βλάβη σ ένα σύστημα λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ. Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ. Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137

1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο 1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΙΜΑ-ΚΑΥΣΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ

ΚΑΥΣΙΜΑ-ΚΑΥΣΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΚΑΥΣΙΜΑ-ΚΑΥΣΗ Τα καύσιμα είναι υλικά που, όταν καίγονται, αποδίδουν σημαντικά και εκμεταλλεύσιμα ποσά θερμότητας. Τα καύσιμα που παίρνουμε έτοιμα από τη φύση λέγονται φυσικά, ενώ αυτά που παρασκευάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 Oρισµός φλόγας Ογεωµετρικός τόπος στον οποίο λαµβάνει χώρα το µεγαλύτερο ενεργειακό µέρος της χηµικής µετατροπής

Διαβάστε περισσότερα

Υδροχημεία. Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Υδροχημεία. Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Υδροχημεία Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Κατανόηση των οξειδοαναγωγικών φαινομένων, δυναμικό οξειδοαναγωγής Κατανόηση της διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ»

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ» ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ» «Καινοτόµοι και ολοκληρωµένοι καταλυτικοί µετατροπείς βενζινοκίνητων

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΦΟΡΤΙΣΗΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΟΥ N 2 O ΣΕ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΕΥΓΕΝΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Pt, Pd, Ir

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΚΑΥΣΗ και ΚΑΥΣΙΜΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΚΑΥΣΗ και ΚΑΥΣΙΜΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΚΑΥΣΗ και ΚΑΥΣΙΜΑ Καύση ονομάζεται η αντίδραση μιας οργανικής ή ανόργανης ουσίας με το Ο 2, κατά την οποία εκλύεται θερμότητα στο περιβάλλον και παράγεται φως. Είδη καύσης Α.

Διαβάστε περισσότερα

Όξινη βροχή. Όξινη ονομάζεται η βροχή η οποία έχει ph μικρότερο από 5.6.

Όξινη βροχή. Όξινη ονομάζεται η βροχή η οποία έχει ph μικρότερο από 5.6. Όξινη βροχή Οξύτητα είναι η συγκέντρωση ιόντων υδρογόνου σε μια ουσία όπως αυτή ορίζεται από τον αρνητικό λογάριθμο της συγκέντρωσης των ιόντων του υδρογόνου (ph). Το καθαρό νερό έχει ουδέτερο ph ίσο με

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Γενικά περί ατµόσφαιρας Τι είναι η ατµόσφαιρα; Ένα λεπτό στρώµα αέρα που περιβάλει τη γη Η ατµόσφαιρα είναι το αποτέλεσµα των διαχρονικών φυσικών, χηµικών και βιολογικών αλληλεπιδράσεων του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΟΞΕΙΔΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ (NO X

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Είδη ρύπανσης Το νέφος του Λονδίνου (1950) Πρωτογενείς ρύποι: Μονοξείδιο του άνθρακα, ιοξείδιο του θείου Καπνός Το νέφος του Λος Άντζελες (1970) ευτερογενείς ρύποι: Όζον Mόλυβδος

Διαβάστε περισσότερα

Η παράμετρος (λ) είναι ένας αριθμός που βρίσκεται αν διαιρέσουμε την ποσότητα του αέρα που καταναλώνει ο κινητήρας με την ποσότητα που θα έπρεπε να καταναλώνει για να έχουμε στοιχειομετρικό μείγμα. Δεικνύει

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ B ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗ: ΟΡΙΣΜΟΊ ΟΞΕΊΔΩΣΗΣ ΟΡΙΣΜΟΊ ΑΝΑΓΩΓΉΣ Οξείδωση είναι η ένωση ενός στοιχείου με οξυ Αναγωγή είναι η ένωση ενός στοιχείου με υδρο γόνο ή η αφαίρεση υδρογόνου από μία χημική γόνο ή η αφαίρεση

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή ΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 1 Θρεπτικές ύλες Τι καλούµε θρεπτικές ύλες; Ποιες είναι; Τρόφιµα Τι καλούµε τρόφιµο; Χηµεία Τροφίµων Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή Προϋπόθεση για να χαρακτηριστεί ένα προϊόν τρόφιµο; 2

Διαβάστε περισσότερα

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν)

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Μεταθετικές Αντιδράσεις (είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) l Αντιδράσεις εξουδετέρωσης Χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ετερογενής καταλυτική δράση στα μέταλλα

Η ετερογενής καταλυτική δράση στα μέταλλα Η ετερογενής καταλυτική δράση στα μέταλλα Τα μέταλλα των στοιχείων μετάπτωσης καταλύουν συνήθως: την υδρογόνωση ακόρεστων υδρογονανθράκων την υδρογόνωση του CO προς πλήθος βιομηχανικών προϊόντων την υδρογονόλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΟΜΕΤΡΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ

ΚΑΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΟΜΕΤΡΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΚΑΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΟΜΕΤΡΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ Καύση λέγεται η εξώθερμη αντίδραση μιας ουσίας με το οξυγόνο (είτε με καθαρό οξυγόνο είτε με το οξυγόνο του ατμοσφαιρικού αέρα), που συνοδεύεται από εκπομπή φωτός

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα 23-1. Τι εκφράζουν οι συντελεστές μιας χημικής αντίδρασης; Οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις βασικές έννοιες που αφορούν τις οργανομεταλλικές ενώσεις, την κατάλυση και τις βασικές αρχές της, καθώς και τη χρησιμότητα των

Εισαγωγή στις βασικές έννοιες που αφορούν τις οργανομεταλλικές ενώσεις, την κατάλυση και τις βασικές αρχές της, καθώς και τη χρησιμότητα των 124 Εισαγωγή στις βασικές έννοιες που αφορούν τις οργανομεταλλικές ενώσεις, την κατάλυση και τις βασικές αρχές της, καθώς και τη χρησιμότητα των καταλυτών των μετάλλων μεταπτώσεως στην οργανική σύνθεση.

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Ζαμπετάκης, Α. Μπόλμπου, Γ. Γούλα, Μ. Κονσολάκης, Ι. Γεντεκάκης*

Ε. Ζαμπετάκης, Α. Μπόλμπου, Γ. Γούλα, Μ. Κονσολάκης, Ι. Γεντεκάκης* H ΕΚΛΕΚΤΙΚΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΟΥ CO ΠΑΡΟΥΣΙΑ Η 2 ΣΕ ΜΟΝΟ- Η ΔΙ- ΜΕΤΑΛΛΙΚΟΥΣ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟΝ Pt: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ Η/ΚΑΙ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΘΕΤΙΚΩΝ ΠΡΟΩΘΗΤΩΝ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ Ε. Ζαμπετάκης, Α.

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ

ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ 2η Ετήσια Έκθεση Αποτελεσμάτων ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον βαθμό συμβολής του άξονα, ως μια γραμμική πηγή εκπομπής ρύπων, στην επιβάρυνση της ατμόσφαιρας των περιοχών απ' όπου διέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Pt/γ-Al2O3 ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ & ΑΚΕΤΑΛΔΕΥΔΗΣ ΜΕ ΑΤΜΟ ΣΕ ΧΑΜΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ.

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Pt/γ-Al2O3 ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ & ΑΚΕΤΑΛΔΕΥΔΗΣ ΜΕ ΑΤΜΟ ΣΕ ΧΑΜΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ. 11 O ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 25-27 ΜΑΪΟΥ 217 ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Pt/γ-Al2O3 ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ & ΑΚΕΤΑΛΔΕΥΔΗΣ ΜΕ ΑΤΜΟ ΣΕ ΧΑΜΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμική Πληθυσμών και Οικοσυστημάτων

Δυναμική Πληθυσμών και Οικοσυστημάτων Δυναμική Πληθυσμών και Οικοσυστημάτων Πληθυσμός Ομάδα ατόμων του ιδίου είδους που συνυπάρχουν χρονικά και τοπικά Πληθυσμιακή Πυκνότητα Απόλυτη Οικολογική Αριθμός ατόμων σε μια ευρεία μονάδα χώρου Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση

Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση ΑΙΩΡΟΥΜΕΝΑ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ Μείγμα διαφόρων σωματιδίων σε αιώρηση Τα σωματίδια στην ατμόσφαιρα διαφέρουν από τα αέρια. 1. Ένα αέριο αποτελείται από ξεχωριστά άτομα ή μόρια τα οποία είναι διαχωρισμένα ενώ ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΟΞΕΙΔΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΜΕ ΠΡΟΠΥΛΕΝΙΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΠΕΡΙΣΣΕΙΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ Rh

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΟΞΕΙΔΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΜΕ ΠΡΟΠΥΛΕΝΙΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΠΕΡΙΣΣΕΙΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ Rh ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΟΞΕΙΔΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΜΕ ΠΡΟΠΥΛΕΝΙΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΠΕΡΙΣΣΕΙΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ Rh ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβληθείσα στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών Υπό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ I (Ar, Mr, mol, N A, V m, νόμοι αερίων)

ΧΗΜΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ I (Ar, Mr, mol, N A, V m, νόμοι αερίων) ΧΗΜΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ I (Ar, Mr, mol, N A, V m, νόμοι αερίων) 1. Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές. i. H σχετική ατομική μάζα μετριέται σε γραμμάρια. ii. H σχετική ατομική μάζα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΙΤΡΩΔΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΝΕΡΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος νέας έκδοσης 19 Πρόλογος παλαιάς έκδοσης 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ 25

Πρόλογος νέας έκδοσης 19 Πρόλογος παλαιάς έκδοσης 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος νέας έκδοσης 19 Πρόλογος παλαιάς έκδοσης 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ 25 1. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ 26 1.1 Εισαγωγή στο πρόβλημα 27 1.1.1 Σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Γοχημάτων ΑΘ.ΚΕΡΜΕΛΙΔΗΣ ΠΕ 12.04

Τμήμα: Γοχημάτων ΑΘ.ΚΕΡΜΕΛΙΔΗΣ ΠΕ 12.04 το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ το σύστημα ανακυκλοφορίας των καυσαερίων (EGR) για τη μείωση των εκπομπών οξειδίων του αζώτου (ΝΟΧ) το σύστημα θετικού εξαερισμού του στροφαλοθαλάμου (PVC)

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια Των Κλιματικών Αλλαγών

Τα Αίτια Των Κλιματικών Αλλαγών Τα Αίτια Των Κλιματικών Αλλαγών Το Φαινόμενο του θερμοκηπίου Η τρύπα του όζοντος Η μόλυνση της ατμόσφαιρας Η μόλυνση του νερού Η μόλυνση του εδάφους Όξινη βροχή Ρύπανση του περιβάλλοντος Ραδιενεργός ρύπανση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΘΕΜΑ 1 ο (7+8+10=25 μονάδες) 1) 2 mol HNO 3 (νιτρικού οξέος) περιέχουν: α) 6 άτομα οξυγόνου, β) 28g αζώτου, γ) 96g οξυγόνου, δ) 6 mol

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.3. «Δομικά σωματίδια της ύλης Δομή του ατόμου Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Ισότοπα» Παρατήρηση: Από τον πίνακα 1.4: Μάζα και φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις

3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις 3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Μοριακή μάζα και τυπική μάζα μιας ουσίας Η έννοια του mole Εκατοστιαία περιεκτικότητα από το χημικό τύπο Στοιχειακή ανάλυση: Εκατοστιαία περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Α. ΞΕΝΙΔΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 10. ΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΜΕΣΗ ΑΝΑΓΩΓΗ

ΔΡ. Α. ΞΕΝΙΔΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 10. ΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΜΕΣΗ ΑΝΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ Ι Μεταλλουργία Σιδήρου Χυτοσιδήρου Θεωρία και Τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων - Μεταλλουργών ΔΡ. Α. ΞΕΝΙΔΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 10. ΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΜΕΣΗ ΑΝΑΓΩΓΗ ΑΔΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυψέλες καυσίμου με απευθείας τροφοδοσία φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας:

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ευστράτιος Ντουμανάκης, Τεχνολόγος Μηχανικός Οχημάτων MSc

1 ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ευστράτιος Ντουμανάκης, Τεχνολόγος Μηχανικός Οχημάτων MSc 1 ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ευστράτιος Ντουμανάκης, Τεχνολόγος Μηχανικός Οχημάτων MSc Μια γνωστή εικόνα από το παρελθόν. Η εξάτμιση ενός πετρελαιοκινητήρα. Σήμερα την ξεχνάτε αλλά γι αυτό πληρώνετε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμόσφαιρα και η δομή της

Η ατμόσφαιρα και η δομή της 1 Η ατμόσφαιρα και η δομή της Ατμόσφαιρα λέγεται το αεριώδες στρώμα που περιβάλλει τη γη και το οποίο την ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών της. 1.1 Έκταση της ατμόσφαιρας της γης Το ύψος στο οποίο φθάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Ενότητα 10: Ρύποι από τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Χατζηαθανασίου Βασίλειος, Καδή

Διαβάστε περισσότερα

Α. Αντιδράσεις απλής αντικατάστασης

Α. Αντιδράσεις απλής αντικατάστασης 1 Δ ι δ ακ τ ι κ ή Ε ν ό τ η τ α: Οξειδοαναγωγικές Αντιδράσεις Α. Αντιδράσεις απλής αντικατάστασης Ορισμός Αντιδράσεις απλής αντικατάστασης είναι οι αντιδράσεις στις οποίες ένα στοιχείο (μέταλλο ή αμέταλλο)

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων.

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. 1) Αντιδράσεις σύνθεσης: Στις αντιδράσεις αυτές δύο ή περισσότερα στοιχεία ενώνονται προς σχηματισμό μιας χημικής ένωσης. π.χ. C + O 2 CO 2 2) Αντιδράσεις αποσύνθεσης:

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Κεφάλαιο: Πετρέλαιο - Υδρογονάνθρακες

2 ο Κεφάλαιο: Πετρέλαιο - Υδρογονάνθρακες 2 ο Κεφάλαιο: Πετρέλαιο - Υδρογονάνθρακες Δημήτρης Παπαδόπουλος, χημικός Βύρωνας, 2015 Καύσιμα - καύση Τα καύσιμα είναι υλικά που, όταν καίγονται, αποδίδουν σημαντικά και εκμεταλλεύσιμα ποσά θερμότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π.

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Σημειώσεις για το μάθημα Φυσική Χημεία ΙΙ Ηλεκτροχημικά στοιχεία Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Τμήμα Χημείας ΑΠΘ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΑΛΥΤΙΚΗ ΤΑΣΗ 1.1 των µετάλλων

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Ανάρτηση σημειώσεων.

Ανάρτηση σημειώσεων. Ανάρτηση σημειώσεων http://www.chemeng.ntua.gr/the_course/environmental_science Θέματα εργασιών Επίδραση της αέρια ρύπανσης στα φυτά και στις καλλιέργειες Επίδραση της αέριας ρύπανσης στα μνημεία Ρύπανση

Διαβάστε περισσότερα

Β ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Β ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

WINTER. Template. Χημεία Γενικού Λυκείου Διδακτέα ύλη και οδηγίες διδασκαλίας των μαθημάτων

WINTER. Template. Χημεία Γενικού Λυκείου Διδακτέα ύλη και οδηγίες διδασκαλίας των μαθημάτων WINTER Χημεία Γενικού Λυκείου 2016-17 Template Διδακτέα ύλη και οδηγίες διδασκαλίας των μαθημάτων Χημεία Γενικού Λυκείου 2016-17 Οδηγίες 150658/Δ2/15-09-2016 Ξεκινούν με τα βασικότερα προσδοκώμενα μαθησιακά

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μονάδα: 2 ο ΤΕΕ Σταυρούπολης 2 ο ΣΕΚ Σταυρούπολης Λαγκαδά 197, Θέµα Προγράµµατος: Στόχος Προγράµµατος

Σχολική Μονάδα: 2 ο ΤΕΕ Σταυρούπολης 2 ο ΣΕΚ Σταυρούπολης Λαγκαδά 197, Θέµα Προγράµµατος: Στόχος Προγράµµατος ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Σχολική Μονάδα: 2 ο ΤΕΕ Σταυρούπολης 2 ο ΣΕΚ Σταυρούπολης Λαγκαδά 197, 564 30 Παιδαγωγική Οµάδα Προγράµµατος: Γιαννουλάκης Θεολόγος Τεχνολόγος Τροφίµων (ΠΕ 18) Σπανοµήτσιος

Διαβάστε περισσότερα