Jerome Bruner: Η ισχύς του πιθανού 1. Γιάννης Κουγιουμουτζάκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Jerome Bruner: Η ισχύς του πιθανού 1. Γιάννης Κουγιουμουτζάκης"

Transcript

1 Jerome Bruner: Η ισχύς του πιθανού 1 Γιάννης Κουγιουμουτζάκης Αγαπητέ Καθηγητά Jerome Bruner Κυρίες και Κύριοι Ευχαριστώ τη Γενική Συνέλευση του Τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, τη Φιλοσοφική Σχολή και τη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου Κρήτης που αποδέχτηκαν την εισήγησή μου να γίνει Επίτιμος Διδάκτωρ του Ιδρύματός μας ο Καθηγητής Jerome Bruner. Το να παρουσιάσεις στον διαθέσιμο χρόνο το έργο και την προσφορά του τιμωμένου είναι αδύνατον. Πρώτα θα κάνω μία περίληψη του σεμνού, αλλά τόσο πλούσιου βιογραφικού που ο Jerome Bruner μας έστειλε. Μετά θα προχωρήσω στην περιγραφή μερικών στιγμών από την προσωπική και την ακαδημαϊκή του ζωή και θα τελειώσω την εισήγηση με μία σύνοψη της τεράστιας προσφοράς του στην ψυχολογία και στις κοινωνικές επιστήμες. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα, το οποίο ο ίδιος περιγράφει γλαφυρά. Όταν έγινε Επίτιμος Διδάκτωρ από το Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, ο συνάδελφος που παρουσίασε το έργο και τις αρετές του, το έκανε με έναν τρόπο που θύμισε στον Jerome Bruner νεκρολογία. Δεν έχω τέτοια πρόθεση. Όπως ο τιμώμενος γράφει στην αυτοβιογραφία του, ορίζει τον εαυτό του όχι μέσω των επιτευγμάτων του, αλλά μέσω της ανθρώπινης ικανότητας για σκέψη και μοίρασμα ιδεών με τους άλλους. Πώς όμως να περιγράψεις έναν άνθρωπο, ο οποίος ορθά κοφτά δηλώνει, ότι οι υποθέσεις είναι πιο ενδιαφέρουσες από τα γεγονότα που χρησιμοποιούνται για να τις επιβεβαιώσουν ή να τις διαψεύσουν; Ο Jerome Bruner γεννήθηκε την 1η Οκτωβρίου 1915 στη Νέα Υόρκη των Η.Π.Α. Έκανε τις βασικές σπουδές ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Duke και τις μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Δίδαξε στο τμήμα ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ για 27 χρόνια ( ). Ίδρυσε το 1961 και διηύθυνε μέχρι το 1972 το περίφημο Κέντρο Γνωστικών Σπουδών στο Χάρβαρντ. Από το 1972 έως το 1979 δίδαξε και έκανε έρευνα στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Για πολλά 1 Εισήγηση κατά την αναγόρευση του Jerome Bruner σε Επίτιμο Διδάκτορα του Τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ρέθυμνο, 23/10/

2 ακαδημαϊκά έτη δίδαξε ως επισκέπτης καθηγητής σε πολλά επιστημονικά ιδρύματα των Η.Π.Α. και της Ευρώπης 2. Από το 1991 μέχρι σήμερα διδάσκει ως Senior Research Fellow στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. Από το 1998 φέρει τον τίτλο του Research Professor of Psychology στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Από το 1995 μέχρι σήμερα είναι Σύμβουλος στα περίφημα νηπιαγωγεία του Reggio Emilia στην Ιταλία. Η διεθνής αναγνώριση του έργου του ανακλάται στο πλήθος των διακρίσεων. Έχει τιμηθεί με τον τίτλο του Επίτιμου Διδάκτορα από τα Πανεπιστήμια Harvard, Columbia, Yale, Duke, Northwestern, Bologna, Sorbonne, Louvain, Berlin, Madrid, Bristol, Geneva, Ghent, Girona, Rome κ.ά. Είναι εταίρος, μέλος και πρόεδρος πολλών επιστημονικών εταιρειών, είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής πολλών επιστημονικών περιοδικών και έχει λάβει πλήθος βραβείων 3. Ο τιμώμενος έχει γράψει 300 περίπου επιστημονικά άρθρα και ανασκοπήσεις και τα ακόλουθα 20 βιβλία, τα οποία από τη δεκαετία του 1950 και μετά επηρέασαν και επηρεάζουν την ανάπτυξη της θεωρίας, της έρευνας και των εφαρμογών της ψυχολογίας και των κοινωνικών επιστημών: , Making Stories: Law, Literature, Life (έχει μεταφραστεί από μέλη του Εργαστηρίου μας στην ελληνική γλώσσα: Δημιουργώντας ιστορίες: Νόμος, λογοτεχνία, ζωή. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2004) , Minding the Law ( μαζί με τον A. G. Amsterdam) , The Culture of Education (έχει μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα: Ο πολιτισμός της εκπαίδευσης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2007) , Acts of Meaning (έχει μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα: Πράξεις νοήματος. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 1997) , Actual Minds, Possible Words. 2 Sloan Foundation ( ), Σχολή Επιστημών Αγωγής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ ( ), Διεθνές Ινστιτούτο Σπουδών Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο (1983, καλοκαίρι), New School for Social Research, με τον τίτλο του George Herbert Mead University Professor ( ), Διευθυντής του New York Institute for the Humanities ( ), κ.ά. 3 Εταιρία Πειραματικής Ψυχολογίας με τον τίτλο του διακεκριμένου επιστήμονα (2001), Σύλλογος Αμερικανών Ψυχολόγων με το «βραβείο του ποιο διακεκριμένου βιβλίου» (1997), Εταιρία για την Έρευνα πάνω στην Ανάπτυξη του Παιδιού με το βραβείο του διακεκριμένου επιστήμονα (1989), διεθνές βραβείο Balzan (1987), βραβείο Curt Lewis για την συνεισφορά του στην Κοινωνική Ψυχολογία (1984), Σύλλογος Αμερικάνικης Εκπαιδευτικής Έρευνας με το βραβείο του διακεκριμένου επιστήμονα (1984), μετάλλιο George Stanley Hall για τις μελέτες του πάνω στην ανθρώπινη ανάπτυξη (1976), χρυσό μετάλλιο CIBA για την επιστημονική του έρευνα (1973), μετάλλιο Edward Lee Thorndike για την συνεισφορά του στην Εκπαιδευτική Ψυχολογία (1969), Σύλλογος Αμερικανών Ψυχολόγων με το βραβείο του διακεκριμένου επιστήμονα (1965) κ.ά. 2

3 - 1983, In Search of Mind: Essays in Autobiography , Child' s Talk , Savoir faire, Savoir dire , Under Five in Britain , Beyond the Information Given , The Relevance of Education , Processes of Cognitive Growth: Infancy , Studies in Cognitive Growth (μαζί με τους P. Greenfield & R. Olver) , Toward a Theory of Instruction , On Knowing: Essays on the Left Hand , The Process of Education (έχει μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα: Η διαδικασία της Παιδείας. Αθήνα: Καραβίας, 1964) , Logique et Perception ( μαζί με τους F. Bresson & J. Piaget) , A Study of Thinking, ( μαζί με τους J. Goodnow & G. Austin) , Opinions and Personality, και , Mandate from the People (Διδακτορική Διατριβή). Ο Καθηγητής Jerome Bruner διδάσκει συνεχώς τα τελευταία 57 χρόνια. Σήμερα διδάσκει μαθήματα σε προχωρημένα έτη στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης - μαθήματα επικεντρωμένα στην αφηγηματική μορφή του Νόμου. Στην ακαδημαϊκή του ζωή το ενδιαφέρον του έχει επικεντρωθεί στο πώς οι άνθρωποι αποκτούν και χρησιμοποιούν τη γνώση. Αυτό το ενδιαφέρον τον οδήγησε στην έρευνα των περιοχών της αντίληψης, της μνήμης, της μάθησης, της σκέψης, της γλώσσας, κ.ά. περιοχές που δεν είναι, καθώς λέει, ιδιοκτησία μόνο της ψυχολογίας, γι αυτό αρκετές φορές εργάστηκε παράλληλα ως ερευνητής στους χώρους της γλωσσολογίας, της φιλοσοφίας, της ανθρωπολογίας, της θεωρίας της λογοτεχνίας και της νομικής. Γράφει σχετικά στο βιογραφικό του: «Συχνά είναι δύσκολο να συλλάβεις το προφανές και έτσι έφτασα μέχρι τη μέση ηλικία για να καταλάβω ότι η γνώση δεν βρίσκεται μόνο μέσα σε κεφάλια ατόμων, αλλά και στα εργαλεία της κουλτούρας. Η κατανόηση του γεγονότος αυτού με οδήγησε σταδιακά στην άποψη ότι δεν μπορεί να υπάρχουν αμιγώς ψυχολογικές αναφορές για τον νου. Όλες οι αναφορές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις δυνάμεις και τις αδυναμίες με τις οποίες μία κουλτούρα προικίζει τους νόες των ανθρώπων της». Πολλές από τις μελέτες του εστιάζονται στην ανθρώπινη ανάπτυξη, χωρίς να παραλείπει τη θεώρηση των πολιτισμικών και των βιολογικών παραγόντων, θέση που 3

4 τον οδήγησε π.χ. σε μία ερευνητική προσπάθεια δέκα ετών πάνω στην ανάπτυξη του βρεφικού νου και πιο ειδικά πάνω στην ανάπτυξη της γλώσσας. Τονίζει: «Για να γνωρίσεις τον Άνθρωπο, πρέπει να τον δεις στο φόντο του ζωικού βασιλείου από το οποίο εξελίχθηκε, να τον δεις στο πλαίσιο της κουλτούρας και της γλώσσας που του παρέχουν τον κόσμο των συμβόλων μέσα στον οποίο ζει, και να τον δεις στο φως των αναπτυξιακών διαδικασιών, οι οποίες φέρνουν αυτές τις δυο ισχυρές δυνάμεις σε συμφωνία» (Bruner 1990, σελ. ΙΧV XVI) Την τελευταία 10-ετία τονίζει τη σημασία των θεσμών στη διαμόρφωση της ανθρώπινης δράσης. Αυτή η θέση οδηγεί την τρέχουσα ερευνητική του δραστηριότητα πάνω στις σχέσεις αφήγησης και Νόμου. Από πολύ νωρίς ο Jerome Bruner ενδιαφέρθηκε για το πώς η εκπαίδευση και άλλοι κοινωνικοί θεσμοί και φορείς οδηγούν σταδιακά το παιδί μέσα στην κουλτούρα. Ήταν ο βασικός πρωταγωνιστής στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που έλαβε χώρα τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 στις Η.Π.Α. Ενδιαφέρεται πολύ για την προσχολική εκπαίδευση, διότι οι έρευνές του μαζί με τις έρευνες άλλων συναδέλφων δείχνουν τις καταστροφικές επιδράσεις της παραμέλησης των παιδιών κατά τα πρώτα κρίσιμα χρόνια της ανάπτυξης. Ήταν κυρίως αυτός που προώθησε την ιδέα για το πρόγραμμα Head Start στη χώρα του. Συνεχίζει και σήμερα να εργάζεται στον χώρο της εφαρμογής, ως σύμβουλος των περίφημων κέντρων προσχολικής αγωγής του Reggio Emilia στην Ιταλία, αυτή τη φορά με περισσότερη έγνοια για τον ρόλο της κουλτούρας στην ανάπτυξη των παιδιών. Η προσφορά του αναγνωρίστηκε από τους Ιταλούς και το καλοκαίρι του 1997 ο Δήμος του Reggio Emilia τον τίμησε με τον τίτλο του Επίτιμου Δημότη. Επίσης, η συνεργασία του τιμωμένου με τον Anthony Amsterdam στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης έχει οδηγήσει σε νέα έρευνα με δυνατότητες εφαρμογής στον χώρο του Νόμου. Εδώ η έρευνα του Jerome Bruner επικεντρώνεται στο πώς η κατηγοροποίηση, η αφήγηση και οι τρόποι μίας κουλτούρας επιδρούν στη δίκη, στους εναλλακτικούς τρόπους επίλυσης των συγκρούσεων, στους κανόνες και στους Νόμους, οι οποίοι ερμηνεύονται από τους νομικούς. Έρχομαι τώρα να πω δυο λόγια για τον άνθρωπο Jerome Bruner. Αντλώ αρκετά στοιχεία από το έργο του In Search of Mind. Essays in Autobiography (1983), ένα έργο αφιερωμένο στον πατέρα του. Στο σύντομο βιογραφικό του σημείωμα τονίζει ότι είναι ένας αυτόχθων Νεοϋορκέζος, Καθηγητής Πανεπιστημίου, που τα κύρια ενδιαφέροντά του επικεντρώνονται στο πώς η κουλτούρα διαμορφώνει τον νου. 4

5 Ο Jerome Bruner γεννήθηκε το 1915 σε ένα προάστιο της Νέας Υόρκης, από γονείς Πολωνούς μετανάστες. Είναι το τέταρτο παιδί μίας μεσο-αστικής εβραϊκής οικογένειας. Γεννήθηκε τυφλός και είδε τον κόσμο στα δύο του χρόνια, ύστερα από αρκετές εγχειρήσεις. Δεν φαίνεται όμως να τον επηρέασε τόσο η τραυματική αυτή εμπειρία στη μετέπειτα ζωή του, έστω και αν κατά τα παιδικά του χρόνια δεν είχε περιφερειακή όραση και ήταν αναγκασμένος να κουνάει το κεφάλι του, παρά τα μάτια του, για να βλέπει καθαρά. Στα 12 του χρόνια πεθαίνει ο αγαπημένος του πατέρας. Ως μαθητής του Δημοτικού Σχολείου ήταν έξυπνος. Στα μάτια των δασκάλων του ίσως φαινόταν ονειροπόλος. Ως παιδί ήταν αεικίνητο και ζωηρό και όπως τότε, έτσι και σήμερα, είναι καμιά φορά αφηρημένος. Στα 18 του χρόνια, το 1933, ο Χίτλερ παίρνει την εξουσία στα χέρια του και ο νεαρός Jerome τον θεωρεί ως την αποθέωση του Κακού και γι αυτό λίγο αργότερα ταξίδεψε στην Ευρώπη να τον πολεμήσει. Στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου υπηρέτησε στον τομέα ψυχολογικών επιχειρήσεων, στις Συμμαχικές Εκστρατευτικές Δυνάμεις της Ευρώπης, στη Γαλλία, ως αναλυτής στο πλαίσιο μίας ομάδας συμμάχων. Στο πρώτο κεφάλαιο της αυτοβιογραφίας του αναρωτιέται αν, με αιτιοκρατικό τρόπο, τα παιδικά του χρόνια τον οδήγησαν σε αυτό που αργότερα εξελίχθηκε. Τι σχέση έχουν αυτά τα χρόνια με το ότι αργότερα έγινε ψυχολόγος, ο οποίος ενδιαφέρθηκε για το πώς γνωρίζουμε τον κόσμο; Μήπως φταίει ότι γεννήθηκε τυφλός, μήπως φταίει η εβραϊκή σκεπτικιστική, γεμάτη αμφιβολίες παράδοση που ανατράφηκε, μήπως το ακαδημαϊκό περιβάλλον που αργότερα βρέθηκε και στο οποίο το πρόβλημα της γνώσης ήταν στο κέντρο των συζητήσεων; Από πού προέρχεται η πίστη του στη δύναμη του πιθανού; Μήπως αυτή του η πίστη ενέχει την ελπίδα για μία αλλαγή προς το καλύτερο π.χ. της εκπαίδευσης των παιδιών, για την οποία τόσο άοκνα εργάστηκε και εργάζεται; Γιατί προτιμά να γνωρίζει πολλά πράγματα παρά ένα μόνο πράγμα; Φταίει, άραγε, ο πατέρας του, ο οποίος τον προδιέθεσε εναντίον των μεγάλων συστημάτων σκέψης, απαριθμώντας του τις μυριάδες πηγές της ανθρώπινης βλακείας; Γιατί, αντί να ειδικευτεί, έγινε ένας αναζητητής διανοούμενος; Δεν είναι γράφει - πειθαρχημένος άνθρωπος, δεν του αρέσουν τα όρια, δεν στέκεται, φεύγει - από την έρευνα της αντίληψης πέρασε στην έρευνα της σκέψης, μετά στη μελέτη της μυθολογίας, στην έρευνα της γνωστικής ανάπτυξης, στη μελέτη των βρεφών, στη μελέτη της γλώσσας, στην αφήγηση κ.λπ. Να φταίει, άραγε, ο πατέρας του που μαζί ξεφυλλίζανε την 11η έκδοση της Encyclopaedia Britannica, όπου το ένα πράγμα με φυσικό τρόπο οδηγούσε στο άλλο; Να φταίει η μεγάλη περιέργεια ενός παιδιού, όπου 5

6 στο τέλος των δύο του χρόνων τού ξανάδωσαν το δώρο της όρασης; Ή μήπως ακολούθησε το ένστικτό του; Όταν ένας φίλος του τον ρώτησε από πού προέρχεται η παραγωγικότητά του - τόσα πολλά άρθρα και τόσα πολλά βιβλία - ο Jerome Bruner απάντησε ότι δεν ξέρει, ότι δεν ζορίζει τον εαυτό του, ότι δεν στερείται τις χαρές της ζωής, ότι δεν είναι ερημίτης, ότι του αρέσει η έρευνα και οι φίλοι του. Του αρέσει το γράψιμο, γιατί ζωντανεύει την σκέψη του, τον οδηγεί σε διάλογο με έναν φανταστικό σύντροφο ή με πολλούς φανταστικούς συντρόφους. Αγαπά το κολύμπι, τα σκάφη και με τρεις φίλους μοιράστηκαν στην εφηβεία τις χαρές της θάλασσας. Ως έφηβος ήταν ντροπαλός, συχνά μοναχικός. Το πέρασμα από το σπίτι στο κολέγιο ήταν εύκολο - η ακαδημαϊκή ζωή ήταν ένα νέο σπίτι που ποτέ του δεν εγκατέλειψε. Στο κολέγιο του Duke γνώρισε την συντροφικότητα, τις διακρίσεις εναντίον των Εβραίων και την ανεξαρτησία. Ενώ ετοιμάζεται να σπουδάσει νομικά, όπως ίσως θα το ήθελε η οικογένεια του, βρίσκεται να σπουδάζει ψυχολογία. Εκεί ακούει για πρώτη φορά για τη διαμάχη του Thorndike με τον Adams, σχετικά με την συμπεριφορά της γάτας μέσα στο πειραματικό κλουβί - ο πρώτος να ισχυρίζεται ότι οι συμπεριφορές του ζώου ερμηνεύονται ως τυφλές δοκιμές και λάθη μέσω εξωτερικών αμοιβών και τιμωριών και ο δεύτερος, μέσω της θεωρίας της Gestalt, να υποστηρίζει ότι η προσαρμοστική συμπεριφορά της γάτας ήταν παράγωγο των υποθέσεων της ως αντίδραση προς τις νύξεις του περιβάλλοντος. Ο Jerome Bruner αναρωτιέται αν αυτή η διαμάχη τον οδήγησε αργότερα στη θεωρία του για τον ρόλο της υπόθεσης στην αντίληψη, θεωρία που αργότερα επηρέασε τον Chomsky στη θεωρία του για τη γλώσσα, αλλά και τον ίδιο τον Bruner στη θεωρία του για την σκέψη και την εκπαίδευση. Εκεί, στο Τμήμα Ψυχολογίας του Duke, μαθαίνει τι είναι η έρευνα, εκεί πολιτικοποιείται - μάλιστα, για ένα διάστημα γίνεται μέλος μίας μαρξιστικής ομάδας. Στα 21 του χρόνια ζει τις κρυφές κομματικές συναντήσεις και καταλαβαίνει τι σημαίνει να σου επιτρέπεται να συζητάς, αλλά όχι να διαφωνείς με τη γραμμή της Κεντρικής Επιτροπής. Οι σπουδές στο Duke τελειώνουν, αφήνει πίσω του το Κόμμα και ετοιμάζεται για τη Νέα Υόρκη και το Χάρβαρντ. Όταν φτάνει στο Χάρβαρντ του αρέσει και γράφει σχετικά: «Ήταν η Αθήνα και εγώ περπατούσα στην Αγορά». Εκτός από τους διάσημους και καλούς δασκάλους, στο Χάρβαρντ ο Jerome Bruner βρίσκει αυτό που τον ενδιαφέρει πολύ, την πειραματική ψυχολογία, κοντά στον Edwin Boring. Τότε, όμως, άρχιζε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και ο αριστερίζων νεαρός Jerry πίστευε ότι οι Η.Π.Α. έπρεπε να δράσουν αμέσως εναντίον του φασισμού, διαφορετικά θα επικρατούσε μια μεγάλη νύχτα για όλους. Το μίσος για τον Χίτλερ ήταν και είναι 6

7 συνεχές. Το καλοκαίρι του 1940 διαλέγει ως θέμα της διατριβής του τη φύση της ραδιοφωνικής μετάδοσης της προπαγάνδας στα εμπόλεμα έθνη - άρχισε να κάνει ανάλυση των γερμανικών, των ιαπωνικών και των ιταλικών ραδιοφωνικών μηνυμάτων, ψάχνοντας τις προθέσεις τους μέσα από τη γλώσσα. Το καλοκαίρι του 1941 άρχισε να δουλεύει σε μία κρατική υπηρεσία αναμετάδοσης ξένων μηνυμάτων και μαζί με άλλους ακαδημαϊκούς, δημοσιογράφους, συγγραφείς και εμιγκρέδες ανέφεραν τα αποτελέσματα της ανάλυσης στις κρατικές υπηρεσίες των Η.Π.Α. Ήταν, όμως, αυτή μία χρήσιμη εργασία για έναν ψυχολόγο; - αναρωτιόταν τότε ο νεαρός Bruner. Στη συνέχεια ασχολείται με άλλες έρευνες σχετικές με τις απόψεις της κοινής γνώμης για τον πόλεμο, και το 1944 εκδίδει το πρώτο του βιβλίο, με τίτλο Mandate from the People (Εντολή από τον Λαό). Δεν αντέχει όμως να βρίσκεται μακριά από τον πόλεμο. Φεύγει για τη Γαλλία, όπου, με μία ομάδα Αμερικανών, Άγγλων και Γάλλων γυρίζουν στις μόλις απελευθερωθείσες περιοχές της Γαλλίας και λύνουν προβλήματα του πληθυσμού, καταγράφοντας τις απλές ελπίδες και τους φόβους των ανθρώπων. Η περιγραφή της εμπειρίας αυτής από τον Jerome Bruner είναι ενδιαφέρουσα, γραμμένη με μία υψηλή αίσθηση χιούμορ, όπως και η εμπειρία του με τους Γάλλους ακαδημαϊκούς - μία εργασία που τον κράτησε για λίγο στο Παρίσι μετά τον πόλεμο. Εκεί, μεταξύ των άλλων, γνώρισε τον Jan-Paul Sartre και τους Γάλλους ψυχολόγους Henri Pieron και Paul Guillaume. Μετά επέστρεψε στο Χάρβαρντ, όπου δίδαξε τα επόμενα 27 χρόνια της ζωής του. Είναι τα χρόνια που ο Jerome Bruner με τους συνεργάτες του θα ελευθερώσουν την αντίληψη από την αισθησιοκρατία, θα γράψουν το βιβλίο για την σκέψη από το οποίο γεννήθηκε η γνωστική επανάσταση, θα αρχίσουν τις αναπτυξιακές μελέτες των βρεφών και της γλώσσας, θα αρχίσουν την πρακτική εργασία για την εκπαίδευση και τις μελέτες στην Αφρική κ.ά. Συμμετέχει στις συμβουλευτικές επιτροπές παιδείας επί Προεδρίας Kennedy και Jonhson. Ιδρύει το Κέντρο Γνωστικών Σπουδών, στο οποίο συμμετείχαν ψυχολόγοι, γλωσσολόγοι, φιλόσοφοι, μαθηματικοί, ανθρωπολόγοι και ψυχίατροι. Όλα αυτά τις τόσο παραγωγικές δεκαετίες του 1950 και του Όλα άρχισαν στα μέσα τις δεκαετίας του 1940 με τη συνεργασία του Bruner με τον Postman και με την Goodman - το γνωστό πείραμα με τα 10-χρονα παιδιά της Βοστόνης, που όσο πιο πολύ άξιζε ένα νόμισμα τόσο περισσότερο υπερ-εκτιμούσαν το μέγεθός του και τα παιδιά των φτωχών οικογενειών να υπερ-εκτιμούν τα κέρματα περισσότερο από τα παιδιά των εύπορων οικογενειών. Το εύρημα λειτούργησε ως 7

8 καταλύτης - ο νόμος των Weber και Fechner είχε υπονομευτεί. Αυτό που ονομάστηκε ρεύμα New Look είχε μόλις γεννηθεί: ανάμεσα στις αισθήσεις και σε αυτό που τελικά αντιλαμβανόμαστε μεσολαβούν υποθέσεις, φιλτράρισμα και κατηγοροποίηση, υπάρχει παρέμβαση των στάσεων, των αξιών, των προσδοκιών, ακόμη και ψυχοδυναμικές άμυνες. Η αντίληψη θεωρήθηκε σαν ένα είδος σκέψης ή επίλυσης προβλήματος. Το κρίσιμο ερώτημα είχε τεθεί: κατά πόσο μία αισθητηριακή πληροφορία ταιριάζει ή δεν ταιριάζει με την υπόθεση; Ο Jerome Bruner και οι συνεργάτες του είχαν δώσει μία σύγχρονη λύση στη λειτουργία της κοινής αίσθησης του Αριστοτέλη - ο νους παρεμβαίνει στις αισθήσεις με τρόπο συνεκτικό. Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς δέκτης και δεν αντιδρά μηχανικά στα δεδομένα του κόσμου. Αντίθετα, επιλέγει και οικοδομεί την εμπειρία του. Στη συνέχεια ο Jerome Bruner στρέφεται στη μελέτη της σκέψης - ο νους ως έννοια και ως αντικείμενο έρευνας ξαναγυρίζει στην ψυχολογία, μετά την εξορία που είχε υποστεί από τον συμπεριφορικό αντικειμενισμό. Εδώ ο Jerome Bruner αναγνωρίζει ποιοι τον ενέπνευσαν να φτάσει στο πώς η σκέψη μάς πάει πέρα από τη δοσμένη πληροφορία - ήταν ο Edward Tolman και ο Frederic Bartlet. Αρχίζει με την Goodnow και τον Austin τη μελέτη της σκέψης (A Study of Thinking, 1956) - ένα βιβλίο διαμαρτυρίας, με το γνωστό πείραμα της παρουσίασης των καρτών. Η έκδοση του βιβλίου γεννά την γνωστική επιστήμη. Την 11 η Σεπτεμβρίου 1956 ο Miller ανακοίνωσε τα αποτελέσματα σε ένα συνέδριο στο Μ.Ι.Τ. Αυτό που κάνει τους ανθρώπους ανθρώπους είναι οι γνωστικές διαδικασίες, τα διάφορα είδη των στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων, η επιλογή, η κατηγοριοιποίηση, η μετα-γνώση κλπ. Και η παραδοχή του Jerome Bruner, ότι η ψυχολογία του νου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φιλοσοφία του νου - και φέρνει ως παράδειγμα τον Wittgenstein. Στο Κέντρο Γνωστικών Σπουδών πέρασαν και εργάστηκαν οι Chomsky, Jakobson, Inhelder, Luria, Lacan, Piaget, Richards, Kahneman, Tversky, Bevers, Trevarthen, Bower και πολλοί άλλοι. Ήταν τότε που χωρίς φόβο μία νέα γενιά ψυχολόγων άρχισαν να αυτοαποκαλούνται γνωστικοί ψυχολόγοι. Ο νους ξαναγύρισε στην ψυχολογία και οι έννοιες που είχε απαγορεύσει ο συμπεριφορισμός επέστρεψαν μια και καλή - γνώση, προσοχή, φαντασία, μνήμη, διαίσθηση, προσδοκία, σχεδιασμός, πρόθεση, θέληση, νόημα. Μετά άρχισαν οι μελέτες πάνω στην ανθρώπινη ανάπτυξη. Κανείς στο Χάρβαρντ τότε δεν έκανε αναπτυξιακές μελέτες. Υπήρχε η σχετική κληρονομιά από τον Freud, τον Piaget και τον Vygotsky. Ο Jerome Bruner συμπαθεί τον Freud, όχι τόσο για τα στάδια της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης, όσο για τη γενική θεωρία της ψυχικής 8

9 πραγματικότητας και της καθήλωσης σε ένα σημείο της ανάπτυξης λόγω υπερικανοποίησης ή λόγω μεγάλης στέρησης. Παρόλο που χαρακτηρίζει τον Piaget ως τιτάνα της αναπτυξιακής ψυχολογίας, θεωρεί ότι ο Piaget μελετά ένα μοναχικό παιδίεπιστήμονα, μέσα σε έναν κόσμο χωρίς αμοιβαιότητα, σε έναν κόσμο που οι ενήλικοι δεν συνδράμουν στην ανάπτυξή του. Επιπλέον η έννοια των σταδίων ανάπτυξης της νόησης του Piaget τού φαίνεται μονολιθική - ο Bruner σκέφτεται ότι πιθανόν η ανάπτυξη μπορεί να επιταχυνθεί από τον πλούτο των εμπειριών, κάτι που δεν φαίνεται ότι άρεσε και τόσο στον Piaget και το αποκάλεσε "la question americaine". Ο Bruner, όμως, επέμενε και επιμένει - πάντα υπάρχει κάποιος τρόπος να κάνουμε σαφές στα μικρά παιδιά πολλά πράγματα, αρκεί να είμαστε υπομονετικοί, πρόθυμοι για διάλογο και να χρησιμοποιούμε μεταφορές. Αντίθετα, συμπαθεί τις ιδέες του Vygotsky για το κοινωνικό πλαίσιο της νοητικής ανάπτυξης, για τη ζώνη της εγγύτερης ανάπτυξης και για τον ρόλο που αποδίδει στη γλώσσα. Προτείνει τρεις πιθανούς τρόπους οργάνωσης της γνώσης, τρεις πιθανές μορφές αλληλεπίδρασης με τον κόσμο, τρία είδη αναπαραστάσεων: την πραξιακή αναπάρασταση, που βασίζεται στην πράξη και οικοδομείται πάνω σε κινητικές εμπειρίες (όπως το να κυκλοφορείς με ένα ποδήλατο), την εικονική αναπαράσταση, δηλαδή, αναπαραστάσεις με τη μορφή εικόνων και την πιο μυστήρια συμβολική αναπαράσταση, όπως η γλώσσα ή τα μαθηματικά. Πρόκειται για μία πορεία σταδιακής μετάφρασης της πράξης και της εικόνας σε γλώσσα. Ταξιδεύει στην Αφρική και μαζί με την Greenfield, μελετούν τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών που πηγαίνουν και εκείνων που δεν πηγαίνουν στο σχολείο. Το νέο του βιβλίο, Studies in Cognitive Growth (1966) είναι αφιερωμένο στον Piaget. Τον ίδιο χρόνο αρχίζει τις μελέτες με τα βρέφη. Τα μόνα βρέφη που γνώρισε και απόλαυσε ήταν τα παιδιά του, τα οποία ποτέ δεν μελέτησε. Τώρα αρχίζουν νέες παραγωγικές συνεργασίες με τους Brazelton, Bower, Kalnins, Trevarthen, Papouseks, Kagan, Brown και πολλούς άλλους. Κάνει το πείραμα με βρέφη ηλικίας έξι εβδομάδων και βρίσκει, ότι όταν μία εικόνα είναι θολή, τα βρέφη θηλάζουν πιο γρήγορα ένα θήλαστρο για να κάνουν την εικόνα πιο καθαρή. Θηλάζουν και κοιτάζουν - μία βρεφική δράση με πρόθεση. Υποστήριξε ότι η βρεφική συμπεριφορά έχει πρόθεση, ότι τα βρέφη διαθέτουν μία ετοιμότητα για τη σχέση μέσων και σκοπών, ότι εξαρχής δημιουργούν υποθέσεις και πλάνα και ότι όταν τα μέσα δεν ταιριάζουν και δεν φτάνουν τους στόχους, τότε τα ματαιωμένα βρέφη λυπούνται. Το βρέφος που ο Bruner και οι συνεργάτες του μελετούν δεν έχει πολλά κοινά στοιχεία με το βρέφος των συμπεριφοριστών, των ψυχαναλυτών και με το βρέφος που περιέγραψε ο Piaget. Η 9

10 συνέχεια είναι καλά γνωστή - η βρεφική έρευνα από τότε μέχρι σήμερα άνθισε και μας βοήθησε να κατανοήσουμε περισσότερο το ψυχολογικό ξεκίνημα του ανθρώπου. Στη συνέχεια ο Jerome Bruner άρχισε τις μελέτες πάνω στη γλώσσα και στο παιχνίδι. Οι μελέτες άρχισαν στο Χάρβαρντ και συνεχίστηκαν στην Οξφόρδη. O Jerome Bruner έδειξε ότι δεν αρκεί ο μηχανισμός της γλωσσικής κατάκτησης (Language Acquisition Device) που πρότεινε ο Chomsky και ότι υπάρχει, επιπλέον, ένα Σύστημα Υποστήριξης για την Κατάκτηση της Γλώσσας (Language Acquisition Support System), με το οποίο τα βρέφη και τα νήπια μαθαίνουν πώς να χρησιμοποιούν τη γλώσσα, για να επικοινωνούν, αλλά και για πολλούς άλλους λόγους. Νέα ευρήματα ήρθαν στο φως σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους τα βρέφη και οι μητέρες εκφράζουν και διαπραγματεύονται τις προθέσεις επικοινωνίας τους - τα βρέφη ακολουθούν το βλέμμα της μητέρας για να βρουν πού κοιτάζει, ο ενήλικας σχηματίζει μια σκαλωσιά (scaffolding) με το να κάνει ή να λέει πράγματα που το παιδί αδυνατεί να κάνει μόνο του, και όταν τα καταφέρνει, το ωθεί ένα βήμα παραπέρα. Βρέθηκε ακόμα ότι στην αρχή παίζουν παιχνίδια στα οποία «δίνουν και παίρνουν ένα αντικείμενο» - λίγο αργότερα στη θέση του αντικειμένου θα μπούνε οι λέξεις. Όλα αυτά τα χρόνια εργάζεται στον χώρο της εκπαίδευσης για την αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών, αλλά και για την προσχολική εκπαίδευση, κάτι που συνεχίζει ακόμη και σήμερα στην Ιταλία. Ο Jerome Bruner θεωρεί τη διδασκαλία ως μία μορφή διαλόγου, ως μία καλλιέργεια της αμφιβολίας και της βοήθειας προς το παιδί ώστε να δει τον κόσμο από μία άλλη προοπτική. Αν σήμερα κάνετε μια «βόλτα» στο διαδίκτυο θα δείτε να διεκδικούν τον τιμώμενο οι γνωστικοί ψυχολόγοι, οι αναπτυξιακοί ψυχολόγοι, οι εκπαιδευτικοί ψυχολόγοι, οι πειραματικοί ψυχολόγοι, οι κοινωνικοί ψυχολόγοι και πολλές άλλες ειδικότητες Είναι ειρωνεία, διότι ο ίδιος τόνισε τα πλαστά όρια των ειδικοτήτων, τα συμβατικά όρια της πράξης, της αντίληψης, της σκέψης και του συναισθήματος, τονίζοντας την ανάγκη συνεργασίας της ψυχολογίας με τις άλλες επιστήμες και τη φιλοσοφία. Στο έργο του On Knowing. Essays for the Left Hand (1962), ο Jerome Bruner περιγράφει εκτός από το δεξί χέρι (τάξη, λογική και αυτο-πειθαρχία) και το αριστερό χέρι, δηλαδή τη διαίσθηση, τις συγκινήσεις, το συναίσθημα και τον ανθρώπινο αυθορμητισμό. Διερευνά τη δημιουργικότητα, το ψάξιμο της ταυτότητας, τον μύθο, την τέχνη ως τρόπο γνώσης και ανακάλυψης, τη θεωρία του Freud, θέματα εκπαίδευσης και ειδικά ζητήματα των μαθηματικών, την έννοια της μοίρας και πολλά άλλα θέματα. Ως αναγνώστης διαπιστώνω ότι στα θέματα αυτά επανέρχεται αργότερα σε άλλα έργα του 10

11 συχνά με τρόπο αυτο-κριτικό και πιο συχνά για να αναπτύξει παραπέρα τις ιδέες του. Σε αυτό το πολύ σημαντικό έργο είναι που υποστηρίζει γιατί η υποκειμενική ψυχολογική νουβέλα υποκατέστησε στους καιρούς μας τους μεγάλους αρχαίους μύθους, όπως τους μύθους των θεών της αρχαίας Ελλάδας. Περιττό να τονίσω ότι ο τιμώμενος είναι βαθύς γνώστης της αρχαιοελληνικής σκέψης καθώς και των έργων του Σοφοκλή, του Αισχύλου και του Ευριπίδη και ότι στο σύνολο του έργου του κρατά ζωντανό τον διάλογο με την αρχαία σκέψη καθώς και με την παλιά και τη σύγχρονη παγκόσμια ποίηση και λογοτεχνία. Στο βιβλίο του Πράξεις Νοήματος (1990) επικρίνει τη γνωστική επανάσταση που αυτός και μερικοί φίλοι του δημιούργησαν, διότι εγκατέλειψε τον βασικό στόχο, που ήταν η δημιουργία νοήματος και αντί αυτού η «γνωστική επανάσταση» επέλεξε την επεξεργασία της πληροφορίας. Ισχυρίζεται ότι η ψυχολογία πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη της τη λαϊκή ψυχολογία (τις πολιτισμικά διαμορφωμένες αντιλήψεις με τις οποίες οι άνθρωποι οργανώνουν τις απόψεις που έχουν για τον εαυτό τους, τους άλλους και τον κόσμο). Θεωρεί τη λαϊκή ψυχολογία ως βάση του προσωπικού νοήματος και της πολιτιστικής συνοχής, αλλά και μία άσκηση στην αφήγηση ιστοριών. Υποστηρίζει, επίσης, στο σημαντικό αυτό έργο ότι η δομή της ανθρώπινης γραμματικής μπορεί να έχει προέλθει από μία προ-λεκτική ώθηση για αφήγηση, ότι η φυσική μονάδα επικοινωνίας δεν είναι η γραμματική πρόταση, αλλά οι μονάδες διαλόγου και ότι μία από τις πιο συχνές και ισχυρές μορφές διαλόγου είναι η αφήγηση. Στο έργο του The Culture of Education (1996) ο Jerome Bruner συμπυκνώνει το καταστάλαγμα των ερευνών, της πείρας και της ψυχολογικής-πολιτισμικής θεωρίας του για την εκπαίδευση. Στις μέρες μας το βιβλίο αυτό είναι, κατά τη γνώμη πολλών και του ομιλούντος, ένα από τα πιο σοβαρά και κρίσιμα έργα για την Παιδεία. Aν μελετηθεί και κατανοηθεί από τους πολιτικούς, τους εκπαιδευτικούς και τους κοινωνικούς επιστήμονες, η Παιδεία των γενεών που έρχονται μπορεί να είναι καλύτερη συγκριτικά με την αναποτελεσματική σημερινή εκπαίδευση σε διεθνές επίπεδο. Το βιβλίο αυτό τελειώνει με ένα κεφάλαιο-πρόκληση για το επόμενο βήμα της ψυχολογίας, που το βλέπει να είναι πολιτισμικά προσανατολισμένο και εστιασμένο στην ανθρώπινη ικανότητα για διυποκειμενικότητα έννοια που εισηγήθηκε ο μαθητής του Colwyn Trevarthen Στο έργο Minding the Law (2000), ο Jerome Bruner μαζί με τον Anthony Amsterdam ωθούν την ψυχολογία στην καρδιά της νομικής επιστήμης. Αναλύουν την ανθρώπινη ικανότητα αφήγησης, κατηγοροποίησης, ρητορικής καθώς και τη διαλεκτική 11

12 της κουλτούρας και συνδέουν κάθε ψυχολογικό κεφάλαιο με συγκεκριμένες περιπτώσεις από τη νομική επιστήμη και την ιστορία των ΗΠΑ (π.χ. διακρίσεις εναντίον των έγχρωμων ανθρώπων, οικογενειακό δίκαιο, θάνατος, κλπ). Οι συγγραφείς ανοίγουν με τρόπο παραδειγματικό τη συνεργασία νομικής και ψυχολογίας και μας δείχνουν ότι ο Νόμος συνιστά έναν τρόπο κατηγοροποιημένης, αφηγηματικής, ρητορικής σκέψης - σαν όλους τους άλλους τρόπους που ενυπάρχουν στη διαλεκτική της κουλτούρας. Η ζωή της κουλτούρας κυβερνάται από τη συνεχή ένταση δύο στάσεων - των κανονιστικών στάσεων (τα πράγματα είναι συνήθως έτσι και έτσι πρέπει να παραμείνουν) και των πιθανών, των δυνητικών, των φανταστικών στάσεων (προβολές τού πώς θα ήταν ο κόσμος κάτω από άλλες συνθήκες). Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό έργο, που σε πολλούς προξένησε έκπληξη και χαρά. Το τελευταίο έργο του Jerome Bruner, μέχρι να εκδώσει το επόμενο, ονομάζεται Making Stories. Law, Literature, Life (2002, Δημιουργώντας Ιστορίες: Νόμος, Λογοτεχνία, Ζωή, 2004). Εδώ ο τιμώμενος αναδεικνύει με σαφήνεια, συντομία και εμβρίθεια την κεντρική θέση της αφήγησης στη ζωή, στη λογοτεχνία και στη νομική περιοχή. Πρόκειται για ένα μεγάλης αξίας επιστημονικό έργο, με τίτλο ακριβή, δομή απλή, στόχους ρητούς και υπόρρητους, μέσα διεπιστημονικά και συγκλίνοντα και έναν λόγο μεστό νοήματος, συναρπαστικό, αυτοβιογραφικό, αυτο-κριτικό και ερμηνευτικό - ο Jerome Bruner σε μία από τις καλύτερες στιγμές του. Λόγος τολμηρός χωρίς περιστροφές υποστηρίζει και δείχνει ότι ο αυτόπτης μάρτυρας, ακόμη και οι ζωηρές φωτογραφικές μνήμες, στο δικαστήριο, υπηρετούν πολλούς αφέντες εκτός από την αλήθεια. Λόγος μεστός οι νομικές ιστορίες είναι αφηγηματικές στη δομή, αντιθετικές στο πνεύμα, εγγενώς ρητορικές στον στόχο και δικαιολογημένα υποκείμενες στην καχυποψία. Λόγος προκλητικός: «Με τον οφειλόμενο σεβασμό στον δικαστή οι υποθέσεις εκδικάζονται, όχι μόνο με βάση τη νομική τους ουσία, αλλά και με βάση τη δεξιοτεχνία του συνηγόρου στην αφήγηση». Στο έργο αυτό τονίζει την ξεχασμένη θέση του Αριστοτέλη για την περιπέτεια, τη χαμένη αθωότητα των ιστοριών και των αφηγήσεων, οι οποίες μορφοποιούν την καθημερινή μας εμπειρία, καθιστώντας παράξενο το σύνηθες, μέσω των σχημάτων της γλώσσας και των επινοήσεων που παράγουν νόημα στη χώρα του πιθανού. Τονίζει τον απελευθερωτικό ρόλο της λογοτεχνίας, συγκρίνει τις λογοτεχνικές με τις νομικές ιστορίες που λέγονται στα δικαστήρια, συζητά τη γεμάτη ένταση διαλεκτική σχέση κανονικού και πιθανού, η οποία διαχέεται στη ζωή και στην αυτοβιογραφία - αυτό που 12

13 ήμουν, αυτό που είμαι, αυτό που θα μπορούσε να ήμουν ή να γίνω. Τι χρειάζεται για να υπάρξει μία ιστορία; Ποιος ο ρόλος της αντίληψης, της μνήμης και της φαντασίας στη δημιουργία της; Μήπως εκτός από τη διυποκειμενικότητα, που μας διαφοροποίησε από τα άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά, η δύναμη της κουλτούρας μάς ωθεί δυναμικά να δημιουργούμε και να επικοινωνούμε την εμπειρία μας με αφηγήσεις; Γιατί μας αρέσει τόσο πολύ να λέμε και να ακούμε ιστορίες για πλάνα, προσδοκίες και όνειρα που λοξοδρόμησαν; Είναι οι ιστορίες μόνο προϊόντα της γλώσσας ή μήπως είναι κρίσιμο συστατικό της κοινωνικής συνύπαρξης και του πολιτισμού; Γιατί αρέσει στα μικρά παιδιά να ακούνε, αλλά και να δημιουργούν ιστορίες στους μονολόγους και τους διαλόγους τους; Αρκεί η γλώσσα και πιο ειδικά η «γραμματική της πτώσης» για να ξεκινήσει μία ιστορία ή μήπως απαιτείται και κάτι άλλο, εξαιρετικά οικείο στην ανθρώπινη ζωή; Ο Jerome Bruner δείχνει τον τρόπο με τον οποίο η περιπλανώμενη στον χώρο του πιθανού λογοτεχνία εισβάλει στον χώρο του Νόμου και πώς αμφότερα συνιστούν όψεις του ίδιου νομίσματος, αφού μοιράζονται το μέσο της αφήγησης ιστοριών. Στο έργο αυτό αναλύει την «αφηγηματική δημιουργία του εαυτού» - ο εαυτός (και η αφήγηση για τον εαυτό) ως μία δράση ισορροπίας μεταξύ της αυτονομίας και της δέσμευσης προς τους άλλους. Τονίζει ότι το αφηγηματικό χάρισμα είναι ένας φυσικός τρόπος χρήσης της γλώσσας, ένας ακατανίκητος τρόπος κατανόησης του εαυτού στην αλληλεπίδρασή του με τους άλλους και ότι η στέρηση αυτής της ικανότητας (όπως στη νευρολογική διαταραχή της δυσαφηγησίας) οδηγεί στο χάσιμο της αίσθησης του εαυτού και του άλλου, διότι ο εαυτός είναι βαθύτατα σχεσιακός. Θεωρεί την αφήγηση ως μία «λαϊκή τέχνη», που εξημερώνει το απροσδόκητο, που καθιστά σύνηθες το αλλόκοτο τρόποι μίας κουλτούρας για να διατηρήσει τη συνοχή της, να συμβιβάσει τις αντίπαλες απόψεις και αφηγήσεις, να διατηρήσει τη διαλεκτική της ικμάδα. Η κουλτούρα δεν είναι μόνο μία λύση για την κοινοτική ζωή, αλλά και μία απειλή και μία πρόκληση για τα μέλη της. Και όταν τα συστήματα ανταλλαγής (Levi- Strauss) και τα σοβαρά τελετουργικά παιχνίδια (Geertz) αποτύχουν, τότε επινοούμε νόμους, παραμύθια, ιστορίες, ακόμη και κουτσομπολιά για να αντιμετωπίσουμε το απρόβλεπτο. Το είδος μας, ισχυρίζεται ο Jerome Bruner, κάποια στιγμή στο απώτατο παρελθόν, πέρασε από τη μίμηση στην αφήγηση, και έτσι, στην αμφίδρομη σχέση τους, η ζωή άρχισε να μιμείται την τέχνη και όχι μόνο το αντίθετο. Τώρα θεωρεί ότι ήταν λάθος αυτό που παλαιότερα είχε υποστηρίξει, ότι οι αφηγήσεις της φαντασίας μπορούν να ελεγχθούν, να αποδειχτούν και να επαληθευτούν με τον επιστημονικό τρόπο. Ο επιστημονικός και ο αφηγηματικός τρόπος σκέψης είναι δύο μη αμοιβαία μεταφράσιμοι 13

14 νοητικοί κόσμοι, χρήσιμοι στην ένωσή τους - το αριστερό χέρι της διαίσθησης και το δεξί χέρι της λογικής. Από κοινού. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι πρόσφατα υπάρχει μία στροφή του Jerome Bruner στην αφήγηση. Δεν το νομίζω, αν σκεφτεί κανείς ότι το ενδιαφέρον του για τις μυθικές αφηγήσεις χρονολογείται από το Σταματώ στο σημείο αυτό, διότι το τελευταίο του βιβλίο ήδη μεταφράζεται από μέλη του εργαστηρίου μας και σύντομα θα εκδοθεί στη γλώσσα μας. Κυρίες και κύριοι σήμερα τιμούμε έναν πολύ δημιουργικό επιστήμονα, ο οποίος υποστηρίζει ότι φοβάται τα μεγάλα συστήματα σκέψης, πιστεύει στη δύναμη του πιθανού, που ενέχει την ελπίδα για έναν κόσμο με λιγότερα δεινά. Τιμούμε έναν πολύ απλό, χαμογελαστό, χωρίς έπαρση, άνθρωπο-πολίτη του κόσμου, με μία υψηλή αίσθηση κοινωνικής ευθύνης και χιούμορ, ένα πρόσωπο ανήσυχο για τα βάσανα των ανθρώπων - όλων των ανθρώπων. Τιμούμε έναν νου ανοικτό, με μία ασίγαστη και συνάμα απίστευτη δημιουργική παραγωγικότητα, ο οποίος στα 88 του χρόνια εξακολουθεί να διδάσκει, να γράφει, να ερευνά, να συμμετέχει σε επιστημονικές συναντήσεις και σε κοινωνικές διαμαρτυρίες. Σήμερα το Πανεπιστήμιο Κρήτης τιμά έναν σοφό, που δεν του αρκούν τα γεγονότα. Θέλει μία άλλη πραγματικότητα - πιο ανθρώπινη. Γι αυτό φεύγει, όπως ο ποιητής του Αριστοτέλη, παρασέρνοντάς μας, στη χώρα του πιθανού, εκεί που διστάζουμε να πάμε για να μη χάσουμε τα κεκτημένα και τη βολή μας, εκεί που η ζωή - για όλους - θα μπορούσε να είναι πιο υποφερτή. Εκεί, κάθε εποχή, τολμούν και πάνε μόνο οι μεγάλοι ποιητές, οι κοινωνικοί επαναστάτες και οι δημιουργικοί επιστήμονες. Στη χώρα του πιθανού - που την τρέμουν οι βολεμένοι σύγχρονοι «ρεαλιστές» πολιτικοί, στη χώρα που χαλά τον ύπνο των κάθε λογής παλιών και σύγχρονων τυράννων και τυραννίσκων. Ο Jerome Bruner γράφει ότι αυτό συχνά κάνουν οι πρωτοπόροι. Αυτό που δεν γράφει είναι ότι αυτό ακριβώς κάνει ο ίδιος τώρα και πολλές δεκαετίες. Με τις νέες επιστημονικές του ιδέες και τις εξαιρετικά ευφυείς και καρποφόρες έρευνες του στην ψυχολογία και στον κόμβο των κοινωνικών επιστημών, ο Jerome Bruner εξακολουθεί να εκπλήττει τους μαθητές, τους συναδέλφους και τους αναγνώστες του - από όπου περνά ο Bruner, η έρευνα, η θεωρία και η σοβαρή παρέμβαση ανθίζουν. Τελειώνω την εισήγησή μου με μία θέση από την Ποιητική του Αριστοτέλη, η οποία αρέσει στον τιμώμενο και την παραθέτει στο έργο του Actual Minds, Possible Worlds (1986). 14

15 «Από όσα έχουμε πει έγινε επίσης φανερό ότι έργο του ποιητή δεν είναι να μιλάει για όσα συνέβησαν στο παρελθόν, αλλά γι αυτά που θα ήταν αναμενόμενο να συμβούν, γι αυτά δηλαδή που θα ήταν δυνατό να συμβούν σύμφωνα με ό,τι είναι λογικά πιθανό και σύμφωνα με ό,τι επιβάλλεται στον άνθρωπο κατανάγκην.ακόμη λοιπόν και αν τύχει να έχει ως θέμα του κάποια ιστορικά συμβάντα, δεν είναι γιαυτό λιγότερο ποιητής. Ο λόγος είναι ότι τίποτε δεν εμποδίζει, κάποια από τα πράγματα που έχουν πράγματι συμβεί στο παρελθόν να ανήκουν στην κατηγορία των πραγμάτων που θα ήταν πιθανό [και δυνατό] να συμβούν και από αυτή την άποψη αυτός είναι ο ποιητής τους» (Αριστοτέλης, Ποιητική, ΙΧ, 1451a-b, μτφ. Δ. Λυπουρλή, σελ. 125, 129. Αθήνα: Ζήτρος, 2008). Το σχόλιο του Jerome Bruner στους αριστοτελικούς πιθανούς κόσμους είναι: «Ίσως γι αυτό οι τύραννοι μισούν και φοβούνται τόσο τους ποιητές και τους μυθιστοριογράφους, και ναι, και τους ιστορικούς. Ακόμη πιο πολύ από αυτούς φοβούνται και μισούν τους επιστήμονες 4, οι οποίοι, αν και δημιουργούν πιθανούς κόσμους, δεν αφήνουν στους κόσμους αυτούς τόπο για τις πιθανές εναλλακτικές προσωπικές προοπτικές των τυράννων» (Bruner, 1986, σελ ). Καθηγητά Jerome Bruner στο έργο σας Actual Minds, Possible Worlds (1986) χαρακτηρίζετε τον Sigmund Freud, τον Jean Piaget και τον Lev Vygotsky ως τιτάνες της Αναπτυξιακής Ψυχολογίας. Εμείς γνωρίζουμε καλά ποιος είναι ο τέταρτος από τους τιτάνες αυτούς. Σας ευχαριστώ πολύ. 4 Έστειλα ένα μήνυμα (19/3/2009) στον Καθηγητή J. Bruner και τον ρώτησα ποιους ακριβώς επιστήμονες εννοεί. Μία μέρα αργότερα, στις 20 Μαρτίου 2009 μου απάντησε:...first of all, tyrants hate historians and human scientists because (unlike scientists) they reveal the motives and circumstances that brought the tyrants to power. The "impersonal" approach of science often overlooks the villainy and distrustfulness of those who gain power by foul means. Question: Can one deal with human passions, evil or good, from a purely objective, scientific point of view? I doubt it. 15

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέας-εικονογράφος «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέας-εικονογράφος «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%bc%ce%b1%cf%81%ce%af%ce%bd%ce %B1-%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7- %CF%83%CF%85%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AD%CE%B1%CF%82-

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Βασίλειος Κωτούλας vaskotoulas@sch.gr h=p://dipe.kar.sch.gr/grss Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Η Δομή της εισήγησης 1 2 3 Δυο λόγια για Στόχοι των Ερευνητική

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. Α Θ Α Ν Α Σ Ι Ο Σ Ι. Κ Α Λ Α Μ ΑΤΑ Σ Δ Ι Δ Α Σ Κ Ω Ν Σ Τ Ο Ε. Π. Π Α Ι. Κ. Α Σ Π Α Ι Τ Ε Π Α ΡΑ Ρ Τ Η Μ Α Β. Α Ι ΓΑ Ι Ο Υ - Μ Υ Τ Ι Λ Η Ν Η D E A Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς Α Π Θ / Δ ρ.

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Καζαμπάκα 8 - ΚΑΡΔΙΤΣΑ Τηλ Fax

Καζαμπάκα 8 - ΚΑΡΔΙΤΣΑ Τηλ Fax 1. Ο εκπαιδευτικός που αντιμετωπίζει προβλήματα επικοινωνίας σε μία τάξη χρειάζεται να εκμεταλλευτεί παράγοντες που αποτελούν προϋπόθεσης για την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων με τους μαθητές του όπως

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Στο 1 ο Δημοτικό Σχολείο Γλυφάδας εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας, το οποίο σχεδιάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 3: Θεωρίες-μοντέλα κοινωνικοποίησης Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I Θεματική Ενότητα 3: Στόχοι: Η απόκτηση ενημερότητας, εκ μέρους των φοιτητών, για τις πολλές

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση του εαυτού μας

Γνώση του εαυτού μας Γνώση του εαυτού μας Self awareness Η αυτογνωσία αναφέρεται σε: Συναισθήματα Σκέψεις Ενδιαφέροντα Ισχυρά & αδύνατα σημεία Αξίες Ικανότητες Στόχους Δεξιότητες Προτιμητέο στιλ επικοινωνίας 1 Γνώση του εαυτού

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Ενότητα #6: ΕΤΟΙΜΑ ΠΑΙΔΙΑ Διδάσκων: Γουργιώτου Ευθυμία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία Τα θέματά μας σήμερα Θα δούμε πώς αντιλαμβάνονται τα μικρά παιδιά το εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Μια διδακτική αξιοποίηση της λογοτεχνίας στα μαθηματικά του δημοτικού σχολείου. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Εκπαιδευτικός ΠΕ 70

Μια διδακτική αξιοποίηση της λογοτεχνίας στα μαθηματικά του δημοτικού σχολείου. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Εκπαιδευτικός ΠΕ 70 Μια διδακτική αξιοποίηση της λογοτεχνίας στα μαθηματικά του δημοτικού σχολείου Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Εκπαιδευτικός ΠΕ 70 Εκφράζουν πρακτικότητα/πραγματικότητα Οικοδομούν τον πραγματικό κόσμο. Εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις. Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης

Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις. Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης Αναγνωστική ετοιμότητα Παλαιότερα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι: υπάρχει μια συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων,

Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων, Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων, αντιπαράθεσης απόψεων. Εννοιολογική χαρτογράφηση -Ο χάρτης εννοιών (concept

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Ι: Αξιοποίηση βασικών θεωρητικών εννοιών στην εκπαιδευτική πράξη

Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Ι: Αξιοποίηση βασικών θεωρητικών εννοιών στην εκπαιδευτική πράξη Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Ι: Αξιοποίηση βασικών θεωρητικών εννοιών στην εκπαιδευτική πράξη Ενότητα 4: J. Bruner: η διερευνητική ανακαλυπτική μάθηση Μαρία Σφυρόερα Σχολή Επιστημών της Αγωγής Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Παιδαγωγική ως (δι)επιστημονικό πεδίο (1/2) Επιστημονικά πορίσματα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ενότητα 5: Θεωρίες ψυχολογικής ανάπτυξης Gardner και προσχολική αγωγή Διδάσκων: Μανωλίτσης Γεώργιος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 5: Η Kοινωνικοπολιτισμική Θεωρία του Lev Vygotsky

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 5: Η Kοινωνικοπολιτισμική Θεωρία του Lev Vygotsky Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 5: Η Kοινωνικοπολιτισμική Θεωρία του Lev Vygotsky Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία

Εξελικτική Ψυχολογία Εξελικτική Ψυχολογία Ενότητα 6: Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της προσχολικής ηλικίας Ι Ασημίνα Ράλλη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Προσχολική ηλικία Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι Κυριε Γενικέ Πρόξενε Αγαπητες φιλες και φιλοι Όταν πριν από πολλα χρονια, περιπου στην ηλικια των 7 χρονων, ο πατερας μου Ζαχαριας Δουλαμης αποφασισε να μας στειλει, εμενα και την αδερφη μου, να μαθουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Αγαπητέ μαθητή/ αγαπητή μαθήτρια, Διεξάγουμε μια έρευνα και θα θέλαμε να μάθουμε την άποψή σου για τo περιβάλλον μάθησης που επικρατεί στην τάξη σου. Σε παρακαλούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 12.000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ Νίκος Σιδέρης Μιλώ για την κρίση με το παιδί Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται Από τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ενότητα 10: Η μάθηση στην προσχολική ηλικία: αξιολόγηση Διδάσκων: Μανωλίτσης Γεώργιος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα