Greek Sovereign Defaults in Retrospect

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Greek Sovereign Defaults in Retrospect"

Transcript

1 MPRA Munich Personal RePEc Archive Greek Sovereign Defaults in Retrospect Tsoulfidis Lefteris University of Macedonia 6. October 2012 Online at MPRA Paper No , posted 27. November :10 UTC

2 Greek Sovereign Defaults in Retrospect Lefteris Tsoulfidis Associate Professor Department of Economics University of Macedonia 156 Egnatia Street Tel.: Fax: Abstract This article presents and critically evaluates the Greek sovereign defaults and puts them into historical perspective. More specifically, each of the four defaults of the Greek State (1827, 1843, 1893 and 1932) was not an isolated episode in the turbulent economic history of capitalism, but rather it was a manifestation of the respective worldly depressionary periods of , , (5). In other words, the depressions increased substantially the likelihood of a default especially for the weaker economies. This by no means implies that the Greek sovereign defaults were to occur as in a natural phenomenon-like way, but rather to show that in each particular default the general economic conditions, in combination with wrong economic policies pursued, in most cases, by inept governments further increased the likelihood of a default, as this can be judged from the Greek experience of the past four defaults. Different economic policies could have postponed or even rescued the country from sovereign defaults and their dire consequences for the vast majority of people. Furthermore, the paper shows that post-default economic life was exceedingly more difficult and it took decades until the return to normalcy. Key Words: Sovereign default, depressions, long waves, Greek economy. JEL Classifications: B50, N13, N14, Ν24 1

3 Οι πτωχεύσεις του ελληνικού κράτους 1 Λευτέρης Τσουλφίδης Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Εγανατίας 156 Τηλ. : Fax: Περίληψη Το παρόν άρθρο παρουσιάζει και κριτικά αξιολογεί τις χρεοκοπίες του ελληνικού κράτους και τις θέτει σε ιστορική προοπτική. Πιο συγκεκριμένα, οι τέσσερις πτωχεύσεις (1827, 1843, 1893 και 1932) δεν ήταν μεμονωμένα επεισόδια στην ταραχώδη οικονομική ιστορία του καπιταλισμού, αλλά εκδηλώσεις των παγκόσμιων μακροχρόνιων υφέσεων των περιόδων: , , (5). Υπό αυτές τις συνθήκες η πιθανότητα στάσης πληρωμών και πτώχευσης γενικότερα αυξάνεται ιδίως για τις ασθενέστερες οικονομίες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι ελληνικές χρεοκοπίες ήταν να συμβούν σαν να επρόκειτο για φυσικά φαινόμενα, αλλά ότι σε κάθε συγκεκριμένη μακροχρόνια ύφεση, οι οικονομικές συνθήκες, σε συνδυασμό με την λαθεμένη οικονομική πολιτική που ακολουθήθηκε από τις εκάστοτε κυβερνήσεις αύξησε περαιτέρω την πιθανότητα πτώχευσης. Διαφορετικές οικονομικές πολιτικές θα μπορούσαν να αναβάλουν ή ακόμη και να αποτρέψουν την πτώχευση της χώρας και τις τρομερές συνέπειες της για τις οικονομικές συνθήκες της συντριπτικής πλειοψηφίας του πληθυσμού. Επιπλέον, η έρευνα δείχνει ότι η οικονομική ζωή μετά από κάθε πτώχευση ήταν εξαιρετικά δύσκολη και χρειάστηκαν δεκαετίες μέχρι την επιστροφή στην ομαλότητα. 1 Ευχαριστίες οφείλονται στην Περσεφόνη Τσαλίκη και στους Θόδωρο Μαριόλη και Γιώργο Τσολαΐδη για τις πολύτιμες παρατηρήσεις τους. 2

4 1. Εισαγωγή Σε περιόδους οικονομικών κρίσεων, όπως η σημερινή, παρατηρείται έντονο ενδιαφέρον για τη μελέτη της οικονομικής ιστορίας. Η ιδέα είναι ότι, μελετώντας τα οικονομικά προβλήματα (φαινόμενα) στην ιστορική τους εξέλιξη, προσδοκούμε να διδαχτούμε και προπάντων να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς και τις μακροχρόνιες τάσεις που διέπουν τη λειτουργία του οικονομικού συστήματος. Επιπλέον, η οικονομική ιστορία είναι κατά κάποιον τρόπο το εργαστήριο για τον έλεγχο της οικονομικής θεωρίας. Συνεπώς, χρειαζόμαστε την οικονομική ιστορία προκειμένου να ελέγξουμε τις επιπτώσεις διάφορων πολιτικών που δοκιμάστηκαν στο παρελθόν και να εξαγάγουμε συμπεράσματα για ανάλογες πολιτικές στις σημερινές συνθήκες ή, τέλος, να επεξεργαστούμε εντελώς νέες πολιτικές, λαμβάνοντας την εμπειρία που έχουμε αποκομίσει από προηγούμενες. Η οικονομική ιστορία του καπιταλισμού χαρακτηρίζεται από μακροχρόνιες μεταπτώσεις της οικονομικής δραστηριότητας, «longue durée» σύμφωνα με τον Braudel, «μακρά κύματα» σύμφωνα με τον Kondratiev, αλλά και τον Hobsbawm. Οι Reinhart and Rogoff (2011, σ. 1682) στην έρευνά τους για τη σχέση δημόσιου χρέους και πτωχεύσεων αναφέρονται στην εξέλιξη του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ για 70 χώρες της Αφρικής, Ασίας, Ευρώπης, Βόρειας Αμερικής, Λατινικής Αμερικής και Ωκεανίας και καταλήγουν στο αναμενόμενο συμπέρασμα ότι στην καθοδική φάση του μακρού κύματος παρατηρούνται οι περισσότερες πτωχεύσεις κρατών. Μάλιστα, διατείνονται ότι οι διαδοχικές πτωχεύσεις μπορεί να απέχουν πέντε χρόνια, δηλαδή δύο πτωχεύσεις σε μια βαθιά ύφεση, ωστόσο η πιο συνηθισμένη περίπτωση είναι αυτή των 50 χρόνων, μια περίπτωση που συνάδει με την υπόθεση των μακροχρόνιων κύκλων. Η ιδέα είναι ότι, στις φάσεις της ύφεσης, οι πιο αδύναμες οικονομίες είναι πολύ πιο ευάλωτες και, σε ένα δυσμενές εθνικό και διεθνές κλίμα, είναι πολύ πιθανόν οι δανειακές τους υποχρεώσεις, ακόμη και αν δεν είναι μεγάλες, να οδηγηθούν σε αδυναμία εξεύρεσης χρηματοδότησης και άρα να χρεοκοπήσουν. Αυτή είναι η περίπτωση της ελληνικής οικονομίας, της οποίας σε κάθε περίοδο κρίσης αναδεικνύονταν οι αδυναμίες και υφίστατο μία ή ακόμα και δύο πτωχεύσεις. Ειδικότερα, διακρίνουμε τις ακόλουθες πτωτικές φάσεις της παγκόσμιας οικονομίας και τις αντίστοιχες πτωχεύσεις του ελληνικού κράτους: 3

5 Κρίση: , πτωχεύσεις του 1827 και του 1843 Κρίση: , πτώχευση του 1893 Κρίση: , πτώχευση του 1932 Κρίση: ; Κρίση: «οιονεί» πτώχευση του Εξαίρεση αποτελεί η λεγόμενη «βουβή» ύφεση των δεκαετιών 1970 και 1980, όπου η Ελλάδα φαίνεται να έφτασε πολύ κοντά στην πτώχευση στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ή στις αρχές του 1990, αλλά την απόφυγε κυρίως λόγω της διεθνούς ανάκαμψης που τη συμπαρέσυρε σε μια ανοδική φάση μέχρι το 2007, οπότε και ξέσπασε εκ νέου οικονομική κρίση και έφερε την Ελλάδα κοντά στην πτώχευση. Ας δούμε όμως συνοπτικά τις δύο πρώτες πτωχεύσεις και στη συνέχεια η προσοχή μας θα εστιαστεί στις πτωχεύσεις των ετών 1893 και Η πτώχευση του 1827 Στη διάρκεια της Επανάστασης η κυβέρνηση ήλθε σε συμφωνία για δύο δάνεια που χορηγήθηκαν στην Ελλάδα από τη χρηματαγορά της Μεγάλης Βρετανίας, αναμφίβολα υπό επαχθείς όρους. Ειδικότερα, το πρώτο δάνειο λιρών χορηγήθηκε το 1824 και χρηματοδότησε κυρίως τον εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος στο μεταξύ είχε ξεσπάσει και έθετε ζητήματα ποια από τις αντιμαχόμενες πλευρές οφείλει τι. Το δεύτερο δάνειο συμφωνήθηκε το 1825, ήταν ύψους 1,2 εκατ. λιρών και χρησιμοποιήθηκε για την αγορά πολεμικού υλικού που δεν έφτασε ποτέ στην Ελλάδα. Τα δάνεια αυτά και η ανησυχία των ομολογιούχων για την αποπληρωμή τους φαίνεται να κράτησαν ενεργό το ενδιαφέρον των Άγγλων για τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Μάλιστα το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830), που καθιστούσε την Ελλάδα ανεξάρτητο κράτος, προέβλεπε την αποπληρωμή των συναφθέντων δανείων και γι αυτό δεσμεύονταν εθνικές γαίες. Η Ελλάδα εξαιτίας αυτής της πτώχευσης αποκλείστηκε από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές για τα επόμενα 53 χρόνια (Reinhart and Rogoff 2011, σ ). Τα δάνεια αυτά ξεπληρώθηκαν το 1878 αντί 10 εκατ. λιρών! 3. Η πτώχευση του 1843 Η εγκαθίδρυση μοναρχίας στην Ελλάδα το 1833 συνοδευόταν από ένα δάνειο 60 εκατ. γαλλικών φράγκων που παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα από τις κυβερνήσεις Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας. Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι μόνο τα 2/3 των δανείων αυτών (40 εκατ. φράγκα) δόθηκαν άμεσα και μάλιστα όχι στο ακέραιο, καθώς τα έξοδα έκδοσής του ήταν 4

6 υπεραυξημένα. Το δάνειο αυτό, όπως και τα προηγούμενα, δαπανήθηκε κυρίως για τις πληρωμές των προηγούμενων δανείων, την υποστήριξη της γραφειοκρατίας και σε στρατιωτικές δαπάνες. Η παγκόσμια οικονομία βρισκόταν σε κρίση ήδη από το 1815 και συνεχίστηκε με μεγαλύτερη σφοδρότητα τη δεκαετία του Η Ελλάδα, η οποία μάλιστα δεν έλαβε την τρίτη δόση του δανείου, αδυνατούσε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της και γι αυτό αναζήτησε νέο δάνειο, για το οποίο συνάντησε την άρνηση της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Μάλιστα, οι χώρες αυτές υπέγραψαν πρωτόκολλο που καθιστούσαν τα δανεικά τους απαιτητά. Οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν με την ελληνική κυβέρνηση οδήγησαν στη συνυπογραφή μνημονίου, σύμφωνα με το οποίο η ελληνική κυβέρνηση όφειλε, μέσω μέτρων σκληρής λιτότητας, να αποπληρώσει τα δανεικά. Οι δανειστές, για να είναι βέβαιοι για την αποπληρωμή των οφειλομένων, τοποθέτησαν εκπροσώπους τους στα υπουργεία, προκειμένου να παρακολουθούν από κοντά την εφαρμογή των συμπεφωνημένων. Επισημαίνουμε ότι η πτώχευση της Ελλάδας δεν ήταν ένα μεμονωμένο επεισόδιο στην παγκόσμια οικονομία της εποχής εκείνης, καθώς οι μισές σχεδόν χώρες του κόσμου βρέθηκαν στην ίδια κατάσταση και σε αυτές περιλαμβάνονται, σχεδόν, όλες οι χώρες της Λατινικής Αμερικής. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα μέτρα λιτότητας που ελήφθησαν τότε (Ιούλιος 1843) και φέρουν πολλές ομοιότητες με τα σημερινά μέτρα των δύο πρόσφατων μνημονίων. Μεταξύ των μέτρων συμπεριλαμβάνονται: απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων κατά το 1/3 και μείωση των μισθών των υπολοίπων κατά 20%. Διακοπή της παροχής συντάξεων, οι οποίες βέβαια ήταν λίγες και λαμβάνονταν από στρατιωτικούς και δημόσιους υπαλλήλους. Μείωση των στρατιωτικών δαπανών και των δημόσιων επενδύσεων. Αύξηση των δασμών και των φόρων. «Τακτοποίηση» των αυθαίρετων κατασκευών και των καταπατήσεων γης, όπως επίσης και όλων των εκκρεμών φορολογικών υποθέσεων, με την καταβολή κάποιου ποσού. Η αγανάκτηση του κόσμου από τη συνεχή μείωση του βιοτικού του επιπέδου οδήγησε σε στρατιωτικά κινήματα, τα οποία στις αξίωσαν και πέτυχαν την παραχώρηση συντάγματος. 4. Δυστυχώς (ξανα)πτωχεύσαμε Γνωρίζουμε ότι οι οικονομικές κρίσεις δεν είναι μόνιμες αλλά (μέχρι τώρα τουλάχιστον) περαστικές. Πράγματι, η ελληνική ναυτιλία μετά το 1850 αναπτύσσεται θεαματικά για μια σειρά από συγκυρίες, αλλά κυρίως λόγω της παγκόσμιας ανάπτυξης, και ταυτόχρονα η ελληνική βιομηχανία παρουσιάζει υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, που τους ακολουθούν και οι 5

7 νεοϊδρυόμενες τράπεζες. Την περίοδο μετά το 1875 κυριαρχεί στην πολιτική σκηνή ο Χ. Τρικούπης ο οποίος, παρ ότι ασπάζεται φιλελεύθερες οικονομικές αρχές, εντούτοις εφαρμόζει πολιτικές ενεργού ζήτησης, πολύ πριν από τον Κέυνς, με την ιδέα ότι χρειάζεται πρώτα η ανάπτυξη, που μπορεί να έλθει μόνο μέσω ενός ισχυρού κράτους, προκειμένου να παράσχει την αναγκαία στήριξη στις δυνάμεις της αγοράς, έτσι ώστε αυτές στη συνέχεια να λειτουργούν αποτελεσματικά με τη λιγότερη δυνατή παρέμβαση. Η οικονομική ανάπτυξη απαιτούσε τη δημιουργία έργων υποδομής (οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο, λιμάνια, αποξηραντικά έργα, αναδιάρθρωση της λειτουργίας του κράτους και την ενίσχυση του στρατού). Η χρηματοδότηση των έργων αυτών γινόταν μέσω διεθνούς δανεισμού. Είναι γεγονός ότι, λόγω της διεθνούς ύφεσης , υπήρχαν πολλά ανενεργά κεφάλαια στο εξωτερικό τα οποία αναζητούσαν επενδυτικές διεξόδους και επομένως το αρκετά υψηλότερο επιτόκιο που πρόσφερε η Ελλάδα ήταν αρκετά ελκυστικό για τους Ευρωπαίους κεφαλαιούχους να προσφέρουν, με σχετική ευκολία, τη χρηματοδότηση που χρειαζόταν η Ελλάδα. Υπολογίζεται ότι μεταξύ 1879 και 1893 η Ελλάδα δανείστηκε περίπου 640 εκατ. Φράγκα, εκ των οποίων έλαβε περί τα 468 εκατ. φράγκα (τα έξοδα φακέλου, που λέμε σήμερα, δεν ήταν ευκαταφρόνητα) και μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό (γύρω στο 6%) αυτών των χρημάτων ξοδεύτηκε παραγωγικά. Τα περισσότερα χρειάστηκαν για την πληρωμή προηγούμενων δανείων, τη χρηματοδότηση τραπεζών που παράπαιαν και τέλος την υποστήριξη των καταναλωτικών δαπανών του κράτους (Σβορώνος 1995, σ. 292). Εν τω μεταξύ, τα ελλείμματα διευρύνονταν και άρα συσσωρευόταν ολοένα και περισσότερο χρέος, το οποίο ως ποσοστό του ΑΕΠ έφτασε σε απίστευτα, ακόμη και με σημερινή εμπειρία, ύψη (το 1893 ήταν στο 220%), όπως παρατηρούμε στο Σχήμα 1 (τα στοιχεία προέρχονται από τη βάση δεδομένων των Reinhart and Rogoff, 2011). 6

8 Σχήμα 1. Δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, Η κρίση όμως που σοβούσε στην παγκόσμια οικονομία από το 1873 και μετά δεν άφησε ανεπηρέαστη την ελληνική οικονομία, της οποίας οι εξαγωγές σταφίδας (το κύριο εξαγωγικό της προϊόν) κατέρρευσαν το 1890 και το χειρότερο ήταν η δραματική μείωση της τιμής του προϊόντος των συναλλαγματικών εσόδων. Το αποτέλεσμα ήταν τα συναλλαγματικά διαθέσιμα του κράτους να μειωθούν επικίνδυνα, έτσι ώστε να καταστήσουν αρχικά δύσκολη και στη συνέχεια αδύνατη την εκπλήρωση των υποχρεώσεων (που τότε διεξάγονταν σε συνάλλαγμα) της χώρας προς τους δανειστές της. Η αναζήτηση νέου δανεισμού από τον Τρικούπη δεν τελεσφόρησε, με αποτέλεσμα την τρίτη πτώχευση του ελληνικού κράτους τον Δεκέμβριο του Έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι οι δανειστές της Ελλάδας ήταν διεθνείς τραπεζικοί οίκοι (όπως οι Ρότσιλντ, Χάμπρο κ.ά.), γι αυτό και η οικονομική ζωή της χώρας συνεχίστηκε χωρίς ιδιαίτερα προσκόμματα. Τα μέτρα που ελήφθησαν, αμέσως μετά την πτώχευση, συμπεριελάμβαναν τις πληρωμές τόκων προς τους ξένους δανειστές κατά 30%, ενώ εξαιρέθηκαν οι εγχώριοι ομολογιούχοι, δηλαδή οι ελληνικές τράπεζες. Στις διαπραγματεύσεις με τους ξένους δανειστές στο Παρίσι το 1896 επιχειρήθηκε αυτό που σήμερα λέμε PSI. Η ελληνική πλευρά πρότεινε «κούρεμα» των τόκων κατά 40% των δανείων και την κεφαλαιοποίηση και απόδοση μέρους των εισπράξεων 7

9 των υπέγγυων προσόδων από τα κρατικά μονοπώλια και τον καπνό στους ξένους δανειστές (Ψαλιδόπουλος, 2011). Οι διαπραγματεύσεις οδηγήθηκαν σε ναυάγιο λόγω των μαξιμαλιστικών απαιτήσεων των ξένων δανειστών, οι οποίοι μάλιστα ασκούσαν πιέσεις στις κυβερνήσεις τους, ώστε να καμφθούν οι όποιες ελληνικές αντιστάσεις. Ο πόλεμος του 1897 υποστηρίζεται ότι ενθαρρύνθηκε, αν όχι μεθοδεύτηκε, από τις δανείστριες χώρες. Δεν χρειαζόταν και ιδιαίτερη προσπάθεια, διότι φαίνεται ότι την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας την εποχή εκείνη με ανοιχτό το κρητικό ζήτημα, την ασκούσαν ιδιώτες υπερπατριώτες. Οι αφορμές ποτέ δεν έλειπαν και ο πόλεμος που προκλήθηκε βρήκε τα οθωμανικά στρατεύματα σύντομα να προελαύνουν προς τη Λαμία. Η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε την παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων των οποίων, θα πρέπει να σημειώσουμε, η ανταπόκριση ήταν άμεση. Είχαμε παύση των εχθροπραξιών και η Ελλάδα εξήλθε από τον πόλεμο, σχεδόν, χωρίς εδαφικές απώλειες, αλλά με τις δανειακές της υποχρεώσεις στο ακέραιο, που σ αυτές προστέθηκαν και οι όχι ευκαταφρόνητες και ταπεινωτικές αποζημιώσεις προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τέλος, η Ελλάδα αποδέχτηκε ακόμα μία ταπείνωση που ήταν η παρουσία του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (ΔΟΕ) που απαρτιζόταν από εκπρόσωπους της Βρετανίας, Γαλλίας Γερμανίας, Αυστρίας, Ρωσίας και Ιταλίας. Ο «έλεγχος» -ουσιαστικά πρόκειται για ευφημισμό- αφορούσε όχι μόνο τη διαχείριση όλων των φορολογικών εσόδων του κράτους, αλλά επιπλέον καθόριζε τη χάραξη νομισματικής πολιτικής. Ο ΔΟΕ έμελλε να παραμείνει στην Ελλάδα τυπικά και μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο (ουσιαστικά αντικαταστάθηκε από τη Νομισματική Επιτροπή 1946) αλλά η οριστική του κατάργηση έγινε με νόμο μόλις το 1977! 5. Η πτώχευση του 1932 και ο Ελ. Βενιζέλος Η άνθηση που ακολουθεί μετά το 1896 και διαρκεί μέχρι το τέλος του Α Παγκόσμιου Πολέμου ή τις αρχές της δεκαετίας του 1920 συμπαρασύρει και την ελληνική οικονομία. Τα δημοσιονομικά της Ελλάδας μπαίνουν σε τάξη, η δραχμή ξαναγίνεται σκληρό νόμισμα και το 1910 η Ελλάδα επανεντάσσεται στη Λατινική Νομισματική Ένωση, η αντίστοιχη ΟΝΕ του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού. Η Ελλάδα γίνεται η ισχυρή οικονομία και οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, έχει υποστηριχτεί, αποτελούν ένδειξη της σχετικής ευρωστίας που πέτυχε η ελληνική οικονομία. Στη διάρκεια, μάλιστα, των Βαλκανικών Πολέμων επιταχύνθηκε η οικονομική ανάπτυξη, διότι οι μεν στρατευθέντες αντικαταστάθηκαν πολύ εύκολα λόγω του πλεονάζοντος εργατικού δυναμικού, ενώ ταυτόχρονα η αύξηση της ζήτησης για στρατιωτικά αγαθά (στολές, τρόφιμα κ.λπ.) συνέβαλε στην περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη. Ο Α Παγκόσμιος Πόλεμος 8

10 επηρέασε θετικά την οικονομία, διότι η ελληνική κυβέρνηση, ακολουθώντας και αυτή το παράδειγμα των περισσοτέρων χωρών, υιοθέτησε προστατευτικό δασμολόγιο (από τον Φεβρουάριο του 1916) που ευνόησε τους εγχώριους παραγωγούς. Οι μαρτυρίες που υπάρχουν (διότι λείπουν τα ακριβή στοιχεία) κάνουν λόγο για διόγκωση των κερδών. Την ίδια στιγμή το εφοπλιστικό κεφάλαιο πέτυχε να επιβιώσει του ανταγωνισμού και των πολεμικών απωλειών του Α Παγκόσμιου Πολέμου και να αποκομίσει σημαντικά κέρδη. Τέλος, διαπιστώνεται και σημαντική αύξηση των μεταναστευτικών εμβασμάτων (Mazower, 2002, σσ ). Η κατάσταση, όμως, αλλάζει άρδην τη δεκαετία του 1920 και επιδεινώνεται τη δεκαετία του Έτσι, την περίoδo μετά τo 1929 παρατηρείται πτώση τoυ γενικoύ δείκτη τιμών, ενώ τα χρόνια της κρίσης παρατηρείται και στην Eλλάδα τo φαινόμενo τoυ αντιπληθωρισμoύ, ιδίως τα έτη Από το 1926 ξεκινά ένα πρόγραμμα οικονομικής ανασυγκρότησης της χώρας που επιταχύνεται με την έλευση του Βενιζέλου. Ιδρύεται η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) και η δραχμή προσδένεται στην αγγλική λίρα, η οποία ήταν μετατρέψιμη σε χρυσό από το Με άλλα λόγια, ενώ η δραχμή δεν ήταν μετατρέψιμη κατευθείαν σε χρυσό, ήταν όμως μετατρέψιμη σε αγγλικές λίρες και αυτές με τη σειρά τους μπορούσαν (θεωρητικά τουλάχιστον) να μετατραπούν σε αντίστοιχη ποσότητα χρυσού. Σε μια κριτική αξιολόγηση της κατάστασης πριν από το 1929, αλλά και μετά, και με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, διαπιστώνεται ότι η ελληνική οικονομία βρισκόταν σε κρίση ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 ειδικότερα, το πρόβλημά της ήταν ότι τα τακτικά έσοδα στον προϋπολογισμό μονίμως υπολείπονταν των δαπανών, ένα έλλειμμα που μόνο ο δανεισμός μπορούσε να καλύψει. Και ο εξωτερικός δανεισμός προϋπόθετε, μεταξύ άλλων, νομισματική σταθερότητα και ισχυρή κυβέρνηση. Προϋποθέσεις που η Ελλάδα πέτυχε να τις διασφαλίσει ξεκινώντας από τη νομισματική μεταρρύθμιση του 1926 και δύο χρόνια αργότερα με τον σχηματισμό ισχυρής (223 βουλευτές λόγω του πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος) κυβέρνησης υπό τον Βενιζέλο. Η κυβέρνηση από το 1928, ακολουθώντας πιστά τις συμβουλές των ιθυνόντων της ΚτΕ, ξεκίνησε μια σειρά σημαντικών μεταρρυθμίσεων και εγκαινίασε ένα πρόγραμμα μεγάλων δημόσιων έργων, που θα τα χρηματοδοτούσε με δάνεια από το εξωτερικό. Στα δημόσια έργα συμπεριλαμβάνονται χτίσιμο σχολείων, επέκταση του οδικού δικτύου, εγκατάσταση τηλεφωνικού δικτύου, αποξήρανση λιμνών, υδροδότηση Αθηνών (κατασκευάστηκε η λίμνη του Μαραθώνα), είχαμε ακόμη και τον σχεδιασμό νέων πόλεων, για να δεχτούν πρόσφυγες, μεταξύ άλλων έργων. Όλα έδιναν την αίσθηση ότι τα προβλήματα ξεπεράστηκαν και ο Βενιζέλος, ένας εκ φύσεως αισιόδοξος πολιτικός, πέτυχε να μεταδώσει 9

11 αυτήν την αισιοδοξία του σε έναν πληθυσμό που είτε έδειχνε εμπιστοσύνη ή παντελή άγνοια κινδύνων. Ειδικότερα, αν πούμε ότι η αγροτική μεταρρύθμιση είχε επιτευχθεί το 1923 και η διαρκής νομισματική αστάθεια αποτελούσε ανάμνηση, καθώς η κυβέρνηση Βενιζέλου το 1928, ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων αναπτυγμένων χωρών και τις συμβουλές των ιθυνόντων της ΚτΕ, πέτυχε την ίδρυση κεντρικής τράπεζας, δηλαδή την ΤτΕ, αντίθετα με τα συμφέροντα και άρα τη βούληση των εμπορικών τραπεζών. Η δημιουργία της ΤτΕ ήταν όμως όρος εκ των ων ουκ άνευ για την παροχή δανείων προς την Ελλάδα, που τόσο απαραίτητα ήταν προκειμένου να εισάγει πρώτες ύλες, μηχανήματα και κυρίως αγροτικά προϊόντα (δεδομένου ότι η εγχώρια αγροτική παραγωγή δεν επαρκούσε για τις διατροφικές ανάγκες του πληθυσμού), ενώ ταυτόχρονα η κυβέρνηση με τα εξωτερικά δάνεια μπορούσε να χρηματοδοτεί το φιλόδοξο πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων που είχε εξαγγείλει. Ακόμη, ο Βενιζέλος, ακολουθώντας τα καθιερωμένα της εποχής του και τη λογική που έλεγε ότι ισχυρή δραχμή συνεπάγεται εμπιστοσύνη των πιστωτών προς την Ελλάδα, σύνδεσε τη δραχμή με τον χρυσό μέσω της λίρας Αγγλίας. Ενέργειες αυτού του είδους σε ένα διεθνές κλίμα πιστωτικής χαλάρωσης επέτρεπαν στην κυβέρνηση Βενιζέλου να δανείζεται στις διεθνείς αγορές, προκειμένου να χρηματοδοτεί το φιλόδοξο πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων, η απόδοση των οποίων θα επέτρεπε τη μελλοντική αποπληρωμή του χρέους που συσσωρευόταν επικίνδυνα. Αν και το μέγεθος του χρέους παίζει σημαντικό ρόλο στη δυνατότητα μιας χώρας να ανταποκρίνεται στις διεθνείς της υποχρεώσεις, όμως, όταν ξεσπά ύφεση με μακρά διάρκεια και οι εξαγωγές της χώρας βυθίζονται, συνεπάγεται ότι το διαθέσιμο συνάλλαγμα δεν επαρκεί για την αποπληρωμή των ετήσιων τοκοχρεολυσίων. Επομένως, θα πρέπει να συναφθούν νέα δάνεια, διαφορετικά η πτώχευση γίνεται αναπόφευκτη. Η εξέλιξη του χρέους της Ελλάδας ως προς το ΑΕΠ δίνεται στο Σχήμα 2. 10

12 Σχήμα 2. Δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ Τα στοιχεία από τη βάση δεδομένων των Rienhart and Rogoff (2011) που αντιπαραθέσαμε με αυτά του βιβλίου του Μazower (2002), που αφορούν μόνο την περίοδο Και στις δύο εκτιμήσεις υποθέτουμε το ίδιο ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας βάσει των στοιχείων που πέτυχε να ανασυνθέσει ο Κωστελένος κ.ά. (2007). Οι αποκλίσεις των δύο εκτιμήσεων είναι σημαντικές μέχρι το 1928 και στη συνέχεια οι δύο δείκτες είναι παρόμοιοι. Εικάζουμε ότι τα στοιχεία δημόσιου χρέους των Reinhart and Rogoff (2011), ως πιο πρόσφατα, θα πρέπει να είναι πιο αξιόπιστα. Ο Βενιζέλος θεώρησε ότι η νομισματική σταθερότητα εξασφάλιζε τη γενικότερη σταθερότητα, γι αυτό, όταν κατέρρευσε το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης τη «μαύρη Τρίτη» στις 29 Οκτωβρίου του 1929, στην Ελλάδα καταβλήθηκε κάθε προσπάθεια ώστε το Χρηματιστήριο Αθηνών να παραμείνει ανοιχτό, παρά την πτωτική του πορεία. Ειδικότερα, παραχωρήθηκαν αρκετές πιστώσεις στους χρηματιστές, ώστε να διευκολυνθούν στις συναλλαγές τους, ενώ η Εθνική Τράπεζα Ελλάδας (ΕΤΕ), υπό την παρότρυνση της κυβέρνησης, αγόραζε τίτλους σε μια απέλπιδα προσπάθεια συγκράτησης (δηλαδή, χειραγώγησης) της πτωτικής πορείας του χρηματιστηριακού δείκτη. Πράγματι, ο δείκτης τιμών των μετοχών του Χρηματιστηρίου Αθηνών, από τις περίπου 83 μονάδες το Σεπτέμβριο του 1929, δύο χρόνια αργότερα, «κατρακύλησε» περίπου στις 45 μονάδες, δηλαδή η πτώση ήταν της τάξης του 46%. Έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι τα γεγονότα στην άλλη άκρη του 11

13 Ατλαντικού έφταναν στην Ελλάδα με κάποια καθυστέρηση και προσλαμβάνονταν με σχετική αδιαφορία. Έτσι, ενώ το χρηματιστήριο «φλεγόταν» στη Νέα Υόρκη, όπως π.χ. τη λεγόμενη «μαύρη Πέμπτη» στις 24 Οκτωβρίου του 1929, η αναταραχή πέρασε σχεδόν απαρατήρητη ή τουλάχιστον χωρίς άμεσες επιπτώσεις στην πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης ως προς το Χρηματιστήριο, το οποίο παρέμεινε ανοιχτό τις επόμενες «μαύρες» ημέρες και μήνες των διεθνών χρηματιστηρίων. 5.1 Η πολιτική της σκληρής δραχμής Όλα όμως σηματοδοτούσαν αλλαγή φάσης της παγκόσμιας οικονομίας και η ελληνική δεν αποτελούσε εξαίρεση. Η κρίση εκδηλώθηκε με τη μείωση των ελληνικών εξαγωγών (δηλαδή των αγροτικών της προϊόντων, όπως καπνός, σταφίδα, ελιές, λάδι κ.λπ.), τη συρρίκνωση της παραγωγής και του μεταναστευτικού συναλλάγματος, ενώ διακόπηκε η χρηματοδότηση από το εξωτερικό που ήταν τόσο αναγκαία για το φιλόδοξο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων. Εν τω μεταξύ, η κατάσταση στην Ευρώπη το 1931 χειροτέρευε διαρκώς, ιδίως στη Γερμανία, η οποία υπέφερε περισσότερο από κάθε άλλη χώρα από την ανεργία και από τις πολεμικές αποζημιώσεις που έπρεπε να πληρώνει. Για τους λόγους αυτούς η Γερμανία αναγκάστηκε να επιβάλει συναλλαγματικούς περιορισμούς (δεσμεύοντας μεγάλα ποσά αγγλικών λιρών) και μάλιστα τον Ιούνιο του 1931 προχώρησε στο κλείσιμο των χρηματιστηρίων της. Με άλλα λόγια, η Γερμανία έπαυσε να πληρώνει πολεμικές αποζημιώσεις, στις οποίες υπολόγιζαν οι Βρετανοί στην άσκηση της δικής τους νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Οι δυτικές οικονομίες ήταν ήδη αρκετά συνδεδεμένες μεταξύ τους και οι συναλλαγματικοί περιορισμοί της Γερμανίας έγιναν άμεσα αισθητοί στην Αγγλία και κατακρήμνισαν τη συναλλαγματική ισοτιμία της λίρας έναντι των άλλων νομισμάτων. Η οικουμενική κυβέρνηση που σχηματίστηκε στην Αγγλία ( ) αποφάσισε στις την εγκατάλειψη της χρυσής βάσης με την ταυτόχρονη υποτίμηση της λίρας κατά 30%. Ενώ αυτά συνέβαιναν στην Αγγλία και στη Γερμανία, η οικονομική πολιτική της τότε κυβέρνησης Bενιζέλου ήταν της λεγόμενης «σκληρής δραχμής», μια πολιτική που ο Bενιζέλος ήθελε να διατηρήσει πάση θυσία, διότι θεωρούσε ότι έτσι αυξάνεται η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας. Η κυβέρνηση αισιοδοξούσε και ο Βενιζέλος διαβεβαίωνε ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει την πολιτική του. Όσες διαβεβαιώσεις και να δίνονταν και όσο καλές και αν ήταν οι προθέσεις, οι δυνάμεις της αγοράς είναι αδυσώπητες και το κλείσιμο του Χρηματιστηρίου θεωρήθηκε επιβεβλημένο, για να αποφευχθούν οι μαζικές αγορές χρυσού που οφείλονταν στην αναστάτωση και την αβεβαιότητα που έφερνε η εγκατάλειψη του «κανόνα 12

14 χρυσού» από την Αγγλία. Η κυβέρνηση, στην προσπάθειά της να αποτρέψει τις συναλλαγές χρυσού, οι οποίες διεξάγονταν στο Χρηματιστήριο, αποφάσισε το κλείσιμό του προσωρινά αλλά, όπως γνωρίζουμε πολύ καλά, το προσωρινό στην Ελλάδα διαρκεί περισσότερο από ό,τι αρχικά ανακοινώνεται και έτσι το Χρηματιστήριο παρέμεινε κλειστό για τους επόμενους περίπου 15 μήνες. Ο Βενιζέλος προσκολλημένος στην πολιτική του θεωρούσε ότι η Αγγλία σύντομα θα επανάφερε τη χρυσή βάση, στο μεταξύ η δραχμή θα έπρεπε να παραμείνει σταθερή, ώστε η ελληνική κυβέρνηση να αποπνέει σοβαρότητα και υπευθυνότητα και γι αυτό τη συνέδεσε με το δολάριο (σημειωτέον ότι η χρυσή βάση του δολαρίου ήρθη τον Ιούνιο του 1933). Στην πρόσδεσή της με το δολάριο η δραχμή υποτιμήθηκε κατά 30%, ωστόσο η αύξηση του πληθωρισμού ήταν μόνο στο 7%, πράγμα που δηλώνει ότι η υποτίμηση του νομίσματος, έστω και κατά ένα μεγάλο ποσοστό, δεν συνεπάγεται κατ ανάγκη τον υπερπληθωρισμό και την καταστροφή. Το εύλογο ερώτημα είναι: αν η Αγγλία και οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν ή είχαν δυσκολίες στο να ασκήσουν πολιτική «σκληρού νομίσματος», πώς θα την ασκούσε η Ελλάδα; Όπως ήταν φυσικό, ακολούθησε υποτιμητική κερδοσκοπία, και η ΤτΕ, δυστυχώς, αντί να ακολουθήσει αυστηρούς συναλλαγματικούς περιορισμούς, ακολούθησε τις φιλελεύθερες υποδείξεις της ΚτΕ και έτσι το υψηλότερο επιτόκιο που προσέφερε (από 9% σε 12%) δεν μπόρεσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τη φυγή των καταθέσεων από την Ελλάδα. Οι τράπεζες, αγνοώντας το αυξημένο επιτόκιο της ΤτΕ και προφασιζόμενες αγορά ελληνικών χρεογράφων στο εξωτερικό (την «ελληνοποίηση του χρέους», όπως διακήρυσσαν), απέβλεπαν στα κέρδη που θα προέκυπταν από τη χαμηλότερη ισοτιμία της δραχμής. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε στο σημείο αυτό ότι η νομισματική αστάθεια της περιόδου αυτής δεν ήταν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο αλλά διεθνές. Είναι γνωστά τα προβλήματα υπερπληθωρισμού που προέκυψαν στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, στην Αυστρία και την Ουγγαρία, αλλά και στη Γαλλία. Στη μεν Γερμανία οι δυσβάσταχτες πολεμικές αποζημιώσεις προς τη Γαλλία «γονάτισαν» τη γερμανική οικονομία και την οδήγησαν σε μεγάλα ελλείμματα και στη διόγκωση του δημόσιου χρέους, του οποίου η εξυπηρέτηση συνεπαγόταν την ταχεία απαξίωση του μάρκου, δηλαδή υπερπληθωρισμό. Η Γαλλία την ίδια περίοδο θεωρούσε περίπου σίγουρες τις αποζημιώσεις από τη Γερμανία και γι αυτό επιδόθηκε σε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων. Η Γερμανία, όμως, αρνήθηκε την πληρωμή πολεμικών αποζημιώσεων και ακολούθησε η υποτίμηση του γαλλικού φράγκου το 1928 κατά 80%, προς μεγάλη ικανοποίηση του Κέυνς. Σημειωτέον ότι ο Κέυνς (στα χρόνια του Μεσοπόλεμου, 13

15 τουλάχιστον) θεωρούσε τον καλπάζοντα πληθωρισμό -άρα την υποτίμηση- του νομίσματος ως το βασικό όπλο απέναντι στην καταπολέμηση του μεγάλου χρέους, δεδομένου ότι πλεονασματικοί προϋπολογισμοί είναι ιδιαίτερα δύσκολο να επιτευχθούν, συνήθως λόγω των μεγάλων τοκοχρεολυσίων. Συνεπώς, δεν ήταν η ελληνική οικονομία που πρωτοτυπούσε στη νομισματική αστάθεια, αλλά η νομισματική αστάθεια ήταν διεθνές φαινόμενο που δεν μπορούσε παρά να πλήττει και μια αδύνατη οικονομία, όπως η ελληνική, μια οικονομία που βασιζόταν στην ξένη βοήθεια. Από τους λίγους που διαφωνούσαν ανοιχτά με την πολιτική της «σκληρής δραχμής» ήταν ο Kυριάκος Bαρβαρέσος, σύμβουλος τότε της Τράπεζας της Ελλάδος (TτE). O Bαρβαρέσος, ενώ το 1931 βρισκόταν στο Λονδίνο σε συσκέψεις με εκπροσώπους της Tράπεζας της Aγγλίας, διαπίστωσε ότι η εγκατάλειψη του «κανόνα χρυσού» από την Aγγλία δεν ήταν καθόλου προσωρινή και ανέμενε να έχει μεγάλη διάρκεια. Βέβαια οι δηλώσεις των Άγγλων αξιωματούχων ήταν καθησυχαστικές (για ευνόητους λόγους) και δεν έπρεπε, σύμφωνα με τον Βαρβαρέσο, η ελληνική κυβέρνηση να τις υιοθετεί κατά γράμμα. Επομένως, η πολιτική της σκληρής δραχμής ήταν άνευ περιεχομένου και βεβαίως δεν μπορούσε να έχει διάρκεια. Oι προτάσεις του Bαρβαρέσου, οι οποίες συνηγορούσαν υπέρ της εγκατάλειψης του κανόνα συναλλάγματος χρυσού και της υποτίμησης της δραχμής, δεν εισακούστηκαν. Επισημαίνουμε για να κατανοήσουμε καλύτερα τη στάση του Bενιζέλου και του οικονομικού επιτελείου του ότι η χώρα εισερχόταν σε προεκλογική περίοδο και, το σημαντικότερο, ο Βενιζέλος προσδοκούσε οικονομική βοήθεια από την Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ) και θεωρούσε ότι η σταθερότητα της δραχμής ενίσχυε τη διαπραγματευτική του θέση. Τα μεγαλύτερα προβλήματα τα αντιμετώπιζε η ΤτΕ, καθώς η διαμάχη της με τις εμπορικές τράπεζες ωθούσε τις δεύτερες στην εξαγωγή συναλλάγματος, προφασιζόμενες την αγορά ελληνικών χρεογράφων και την «ελληνοποίηση του χρέους». Επίσης, στο εσωτερικό η μείωση του καλύμματος των χαρτονομισμάτων, που διαχειριζόταν αποκλειστικά η ΤτΕ, γρήγορα θα έφτανε στο κατώτατο όριο του 40% που η ίδια είχε θεσπίσει. Έτσι, για ν αποφύγει οποιεσδήποτε επιπλοκές, η ΤτΕ. στα τέλη του Σεπτεμβρίου του 1931 μετέτρεψε τις καταθέσεις όψεως σε καταθέσεις προθεσμίας. Ωστόσο, τον Νοέμβριο του 1931 δεν απέφυγε το μοιραίο, δηλαδή την πτώση του καλύμματος (της δραχμής) κάτω από το 40%. Η κυβέρνηση ανέστειλε την ισχύ του σχετικού άρθρου του καταστατικού της ΤτΕ (που είχε ως κατώτατο όριο το 44%) και προσέφυγε στην ΚτΕ, για να συνάψει δάνειο αξίας 50 εκατομμυρίων δολαρίων πενταετούς διάρκειας, ενώ ταυτόχρονα ζήτησε την αναστολή πληρωμής χρεολυσίων για τα προσεχή πέντε 14

16 έτη. Στόχος ήταν αφενός η ολοκλήρωση του προγράμματος δημόσιων επενδύσεων, αφετέρου η αποτροπή της δημοσιονομικής κρίσης (Ψαλιδόπουλος 1989, σ. 91). Ο επικεφαλής της δημοσιονομικής επιτροπής της ΚτΕ, Otto Niemeyer, έδειξε κατανόηση, αλλά τίποτε περισσότερο. H κρίση είχε ανατρέψει αρκετά από τα δεδομένα της εποχής και είχε οδηγήσει σε όξυνση των διεθνών ανταγωνισμών. Σε ένα τέτοιο διεθνές οικονομικό περιβάλλον, αιτήματα, όπως αυτά του Βενιζέλου, πολύ δύσκολα μπορούσαν να τύχουν ευνοϊκής αποδοχής. Ο Βενιζέλος δεν φαίνεται να είχε αντιληφθεί «τα σημεία των καιρών» και εξακολουθούσε να θεωρεί τη διεθνή κοινότητα ως μια μεγάλη οικογένεια που βοηθά τα αδύναμα μέλη της, αν και όταν βρεθούν σε δύσκολη θέση, αρκεί να δείχνουν ότι ακολουθούν την αναμενόμενη πολιτική και πάντα προσπαθούν για το καλύτερο (Τσουλφίδης 2010). Μάλιστα, η κυβέρνηση Βενιζέλου προχώρησε σε μείωση των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων κατά 6% (Ψαλιδόπουλος 1989, σ. 90) στο πλαίσιο ενός προγράμματος λιτότητας, αποσκοπώντας να δείξει στη διεθνή κοινότητα ότι επιχειρεί εξυγίανση των δημοσιονομικών. Ο Βενιζέλος θεωρούσε ότι με αυτόν τον τρόπο αυξάνει τη διαπραγματευτική του δύναμη στις συνομιλίες που επρόκειτο να έχει με τους αρχηγούς των κρατών στις διαδοχικές επισκέψεις τον Ιανουάριο του 1932 στη Ρώμη, το Παρίσι και το Λονδίνο. Η κατάσταση, όμως, ουδόλως βελτιωνόταν, καθώς το κάλυμμα της ΤτΕ μειώθηκε στο 27%, αντί του 44%, που ήταν το θεσμικά καθορισμένο κατώτατο όριο, που σήμαινε ότι δεν υπήρχε δυνατότητα νέου δανεισμού. Στις πραγματοποιήθηκε σύσκεψη υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και ακολούθησε κατάθεση νομοσχεδίου στις «περί προσωρινής ρυθμίσεως ζητημάτων δημοσίου χρέους» και ο νόμος 5422 της και μέχρι τον Ιούνιο του ίδιου έτους ανακοινώθηκαν τα εξής μέτρα πολιτικής (Βεργόπουλος 1978): - Αναστέλλεται η μετατρεψιμότητα της δραχμής, πράγμα που ισοδυναμεί με την πλήρη ανατροπή του προγράμματος νομισματικής σταθερότητας της περιόδου Η δραχμή υποτιμάται και μέχρι τον Δεκέμβριο το 1932 χάνει το 60% της αξίας της. - Καταργείται η αγορά συναλλάγματος (το συνάλλαγμα περνάει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΤτΕ). - Αναστέλλεται επ αόριστον ( ) η πληρωμή χρεολυσίων και τόκων για όλα τα δάνεια (εσωτερικού ή/και εξωτερικού) του κράτους. Με εξαίρεση τους τόκους δανείων προς τις τράπεζες του εσωτερικού που πληρωνόταν μόνο κατά το 1/4. 15

17 - Οι οφειλές σε ξένο νόμισμα ή συνάλλαγμα Ελλήνων και ξένων που διαμένουν στην Ελλάδα μετατρέπονται σε δραχμές στη βάση 100 δρχ. = 1 δολάριο. - Αύξηση των δασμών (πλην των αγαθών πρώτης ανάγκης), ενίοτε και μέχρι τον δεκαπλασιασμό τους. - Επιβολή ποσοτικών περιορισμών (ποσοστώσεις) για τα περισσότερα εισαγόμενα είδη (π.χ. 1/3 ή 2/3 του επιπέδου του 1931). - Υιοθετείται το συμψηφιστικό (κλίρινγκ) εμπόριο της χώρας με άλλες, αν π.χ. η Ελλάδα εισήγαγε μηχανήματα από τη Γερμανία, τα πλήρωνε εξάγοντας στη Γερμανία αγροτικά προϊόντα ίσης αξίας. Με τα ανωτέρω ουσιαστικά η Ελλάδα περιόρισε τις διεθνείς της πληρωμές στις απολύτως αναγκαίες και ακολούθησε την πολιτική της οικονομικής αυτάρκειας, της οποίας παράπλευρο αποτέλεσμα ήταν η αύξηση της εγχώριας παραγωγής και δη της αγροτικής. Η αύξηση αυτή επιτεύχθηκε χάρη στην κινητοποίηση του υφιστάμενου παραγωγικού δυναμικού, συμβάλλοντας έτσι στην ανάπτυξη στενότερων διασυνδέσεων μεταξύ των κλάδων της οικονομίας που μέχρι τότε παρουσίαζαν μεγάλη εξωστρέφεια. Δηλαδή, οι εισροές του κάθε κλάδου της οικονομίας ήταν, ως επί το πλείστον, εισαγόμενες, ενώ το παραγόμενο προϊόν είτε πήγαινε κατευθείαν σε τελική κατανάλωση ή σε εξαγωγές και πολύ λιγότερο για εισροές των άλλων τομέων της εγχώριας οικονομίας. 5.2 Η περίοδος μετά την πτώχευση H νομισματική αλλά και η δημοσιονομική κρίση που από το 1932 και μετά μάστιζε τη χώρα είχε ως έμμεσο και μη σχεδιασμένο αποτέλεσμα τη διεύρυνση του ρόλου της TτE, η οποία ανέλαβε και την αποκλειστική διάθεση του συναλλάγματος. H αναγκαστική κυκλοφορία της δραχμής (ή, εναλλακτικά, η μη μετατρεψιμότητά της σε χρυσό) ενίσχυε τον ρόλο της TτE και την επιρροή της προς τις εμπορικές τράπεζες. Ένα άλλο παρεπόμενο ήταν ότι ο περιορισμός της προσφοράς χρήματος σε συνδυασμό με τους συναλλαγματικούς περιορισμούς της ΤτΕ, αν μη τι άλλο, αποθάρρυναν τις εισαγωγές και συνέβαλαν στην ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγής. Ένα άλλο παρεπόμενο της πτώχευσης ήταν ότι η TτE ανέλαβε έναν πιο ενεργητικό ρόλο στην ελληνική οικονομία, μέσω της άσκησης νομισματικής πολιτικής. Tα αποτελέσματα δεν άργησαν να φανούν, καθώς τα επιτόκια αυξήθηκαν κατά 2-4 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τα ευρωπαϊκά και έτσι οι ελληνικές τράπεζες άρχισαν να προσελκύουν κεφάλαια του εξωτερικού. Tα αποθέματα χρυσού της TτΕ από 7,6 εκατ. δολάρια, που είχαν μείνει το 1932, αυξήθηκαν σε 44,7 εκατ. το 1934, πράγμα που σήμαινε ότι και η προσφορά χρήματος 16

18 μπορούσε να αυξηθεί. Ταυτόχρονα, η οικονομική κρίση οδήγησε σε πτώχευση αρκετές εμπορικές τράπεζες, με αποτέλεσμα να ενισχυθεί η θέση της ETE μεταξύ των εμπορικών τραπεζών. Παραθέτουμε επίσης και τα ακόλουθα: Στις η κυβέρνηση Λαϊκών επέβαλε νέο δασμολόγιο. Είναι ειρωνικό ότι μεταξύ των δύο πρωταγωνιστικών κομμάτων υπήρξε αντιστροφή ρόλων. Οι Λαϊκοί, αντί να είναι υπέρ του ελεύθερου εμπορίου, της μη κρατικής παρέμβασης κ.ο.κ. εφάρμοζαν ένα πρόγραμμα προστατευτισμού, όπως επισημαίνει ο επί σειρά ετών επικεφαλής της νομισματικής πολιτικής της ΤτΕ Ξενοφών Ζολώτας. Οι ανωτέρω εξελίξεις δημιούργησαν μια «θερμοκηπική ατμόσφαιρα ζωηράς βιομηχανικής αναπτύξεως». Οι δασμοί επιβάλλονται στα ανταγωνιστικά εισαγόμενα προϊόντα και στα είδη πολυτελείας και όχι σε προϊόντα, όπως π.χ. μηχανήματα. Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση ακολούθησε ένα σύστημα διεθνών ανταλλαγών εμπορευμάτων, γνωστό ως κλίρινγκ, που εφάρμοζαν τότε πολλές χώρες συμπεριλαμβανομένης της Σοβιετικής Ένωσης, που το διατήρησε και μεταπολεμικά. Είναι γεγονός ότι το κλίρινγκ συνέβαλε στον αναπροσανατολισμό του ελληνικού εμπορίου από το Η.Β. και τις ΗΠΑ προς τη Γερμανία και την Ιταλία. Επιπλέον, η εξοικονόμηση πόρων με τη στάση πληρωμών επέτρεψε τη συνέχιση των δημόσιων έργων, ενώ το δόθηκαν και αυξήσεις μισθών και λήφθηκαν διάφορα άλλα μέτρα κοινωνικής πολιτικής, όπως η θέσπιση του οχτάωρου, οι συλλογικές συμβάσεις και το ελάχιστο ημερομίσθιο, θεσμοθέτηση του ΙΚΑ το 1935 και η λειτουργία του δύο χρόνια αργότερα. Την ίδια περίοδο η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε με ασυνήθιστα υψηλούς ρυθμούς. Ειδικότερα, ο δείκτης βιομηχανικής παραγωγής το 1937 ήταν 51% υψηλότερος του 1929 και αυτή η επίδοση κατατάσσει την Ελλάδα δεύτερη διεθνώς μετά την Ιαπωνία. Το ΑΕΠ της βιομηχανίας σε σταθερές τιμές του 1914 την περίοδο αυξάνεται με ρυθμό 6,7%. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η ελληνική βιομηχανική παραγωγή μετά το 1932 γνώρισε μια φάση ανόδου, που τα αίτιά της θα πρέπει να αναζητηθούν στo φθηνό εργατικό κόστoς, το οποίο ήταν τo αποτέλεσμα της εγκατάστασης ενάμισι εκατομμυρίου προσφύγων μετά το 1922, στο σχετικά αδύναμo εργατικό κίνημα της εποχής εκείνης, στη μεγάλη υπoτίμηση της δραχμής τoυ 1932, στoυς περιoρισμoύς πoυ επιβλήθηκαν στις εισαγωγές, όπως επίσης και στην αυξημένη εγχώρια ζήτηση για καταναλωτικά αγαθά (λόγω της αύξησης του πληθυσμού). Η διεύρυνση της εσωτερικής αγοράς και η υποκατάσταση γενικότερα των εισαγωγών λόγω του 17

19 προστατευτικού δασμολογίου συνάδουν με τα διαθέσιμα στοιχεία, που δείχνουν ότι το μερίδιο των εγχώριων βιομηχανιών στην ιδιωτική κατανάλωση από 58,6% που ήταν το 1928 αυξάνεται στο 72,8% το 1936 και στο 81,6% το 1939 (Τσουλφίδης 2009, σ. 255). Όσον αφορά τον αγροτικό τομέα, ο προστατευτισμός που επιβλήθηκε σε συνδυασμό με τη φιλοσοφία της αυτάρκειας που διαπερνούσε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο οδήγησε σε αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων και σε αισθητή αύξηση της παραγωγής. Το ΑΕΠ αγροτικής παραγωγής σε σταθερές τιμές του 1914 την περίοδο αυξανόταν με μέσο ετήσιο ρυθμό 7,8%, ενώ την περίοδο ο ρυθμός μεγέθυνσης του αγροτικού ΑΕΠ σε σταθερές τιμές (1914) ήταν μόνο 2,2%. Όσον αφορά την κάλυψη των αναγκών σε αγροτικά προϊόντα το 1931 ήταν 26%, μετά τη λήψη μέτρων το 1932 η κάλυψη της εσωτερικής αγοράς ανήλθε στο 32% και το 1935 έφτασε το 78%. Στο Σχήμα 2 παραθέτουμε βάσει στοιχείων του Κωστελένου κ.ά. (2007) στοιχεία του ΑΕΠ της βιομηχανίας και της γεωργίας για την περίοδο Γεωργικό ΑΕΠ (1914) Βιομηχανικό ΑΕΠ (1914) Σχήμα 3. Εξέλιξη του ΑΕΠ στη βιομηχανία και γεωργία, Είναι φανερό ότι και οι δύο μεταβλητές παρουσιάζουν ανοδική τάση, βεβαίως το αγροτικό προϊόν αυξάνει πολύ ταχύτερα από ό,τι το βιομηχανικό και επιβεβαιώνει τα ευρήματα περί υποκατάστασης των εισαγωγών και την ολοένα και μεγαλύτερη ικανοποίηση της ζήτησης από εγχώριες πηγές. 18

20 Το επόμενο ζήτημα είναι αν και κατά πόσον η ελληνική οικονομία με τις περικοπές στις κρατικές δαπάνες, την παύση πληρωμών, τη μεγαλύτερη συμμετοχή της ΤτΕ στα νομισματικά ζητήματα και την προστασία της εγχώριας παραγωγής, όπως επίσης και την ενδυνάμωση των διακλαδικών σχέσεων, βελτίωσε την ανταγωνιστικότητά της. Στο Σχήμα 4 (τα στοιχεία προέρχονται από τον Mazower 1982) διαπιστώνουμε ότι το ισοζύγιο πληρωμών είναι μονίμως αρνητικό, αλλά με το πέρασμα του χρόνου διαρκώς βελτιώνεται, χωρίς βέβαια να γίνεται και πλεονασματικό. Είναι φανερό ότι υπάρχουν εισαγωγές τις οποίες η Ελλάδα δεν μπορούσε να υποκαταστήσει (Eξαγωγές - Eισαγωγές) / ΑΕΠ Σχήμα 4. Εμπορικό έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ 6. Συμπεράσματα Οι πτωχεύσεις του ελληνικού Δημοσίου δεν ήταν μεμονωμένα επεισόδια στην πολυτάραχη οικονομική ιστορία του καπιταλισμού κάθε άλλο. Οι πτωχεύσεις κρατών εμφανίζονται μαζικά σε περιόδους μακροχρόνιων υφέσεων. Π.χ., στις ημέρες μας διαπιστώνουμε οικονομίες τόσο ισχυρές, όπως π.χ. της Ισπανίας και της Ιταλίας, και τόσο διαφορετικές μεταξύ τους, όπως της Ιρλανδίας και της Ελλάδας, περιοριζόμενοι στην ευρωπαϊκή ήπειρο, που αντιμετώπισαν ή εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το φάσμα της ανοιχτής πτώχευσης. Αυτό το πράγμα υποδηλώνει ότι, όταν οι οικονομίες βρίσκονται στην καθοδική φάση του μακρού κύματος, τότε η πιθανότητα πτώχευσης αυξάνει, ιδιαίτερα πολύ, μέχρι σε σημείο που να αναρωτιόμαστε αν στους τρεις περίπου αιώνες οικονομικής ιστορίας του καπιταλισμού έχουν υπάρξει οικονομίες 19

Η Ελλάδα στην Κρίση του 1929: Διδάγματα Οικονομικής Πολιτικής

Η Ελλάδα στην Κρίση του 1929: Διδάγματα Οικονομικής Πολιτικής Κρίσεις και μεταρρυθμίσεις στην ελληνική οικονομία, τέλη 19 ου 21 ος αιώνας Η Ελλάδα στην Κρίση του 1929: Διδάγματα Οικονομικής Πολιτικής Λευτέρης Τσουλφίδης (Πανεπιστήμιο Μακεδονίας) Σχολιάστρια: Ιωάννα

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού Κανόνας Χρυσού Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1870-1973 Βασικές αρχές λειτουργίας Ιστορικά (ποια περίοδο καλύπτει) Εξωτερική ισορροπία (ισοζύγιο πληρωμών ισοσκελισμένο)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές ΚΕΦ. 5 ΧΡΗΜΑ Τα πολύ παλιά χρόνια η ανταλλαγή των αγαθών γινόταν απευθείας χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος. Γινόταν δηλαδή Αντιπραγματισμός ή φυσική ανταλλαγή (έδινε προϊόντα και έπαιρνε προϊόντα, έκανε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Απότηνπρώτηστηδεύτερηπετρελαϊκήκρίση, δια μέσου της μεταπολίτευσης

Απότηνπρώτηστηδεύτερηπετρελαϊκήκρίση, δια μέσου της μεταπολίτευσης Κρίσεις και μεταρρυθμίσεις στην ελληνική οικονομία, τέλη 19 ου 21 ος αιώνας Απότηνπρώτηστηδεύτερηπετρελαϊκήκρίση, δια μέσου της μεταπολίτευσης Γιώργος Προγουλάκης (Πανεπιστήμιο Αθηνών) Σχολιαστής: Χρυσάφης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ

Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ Το Τρίληµµα των Ανοικτών Οικονοµιών 1. Σταθερότητα και Ελεγχος Συναλλαγματικής Ισοτιμίας 2. Χρήση Νομισματικής Πολιτικής για Εσωτερική Ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»*

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Η ΥΠΟΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ» 13 Αντί Εισαγωγής Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι το Μάιο του 2010, η Ελλάδα δέχτηκε μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική επίθεση, που οδήγησε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονομικών Μονάδων & Οργανισμών (ΔΔΟΜΟ)» με κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεματική Ενότητα 2 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

το ταγκό των αγορών & ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ 1 Διάγραμμα 1: Βασικοί κάτοχοι κρατικού χρέους ΗΠΑ.

το ταγκό των αγορών & ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ 1 Διάγραμμα 1: Βασικοί κάτοχοι κρατικού χρέους ΗΠΑ. το ταγκό των αγορών & ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ 1 Διάγραμμα 1: Βασικοί κάτοχοι κρατικού χρέους ΗΠΑ. 2 ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Διάγραμμα 2: Ανάπτυξη αγοράς CDS. το ταγκό των αγορών & ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ 3 Διάγραμμα 3: Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 2011 Νέα επιβράδυνση ανάπτυξης παγκόσµιας οικονοµίας στο δ τρίµηνο του

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008

Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008 Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας Γραφείο Οικονομικών & Εμπορικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010. Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010. Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010 Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Αύγουστο του 2010 το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διαμορφώθηκε σε 259 εκατ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. 30, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012 Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Οκτώβριο του 2012 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειµµα το οποίο διαµορφώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr Ερώτηση Α.1 Σε μια κλειστή οικονομία οι αγορές αγαθών και χρήματος βρίσκονται σε ταυτόχρονη ισορροπία (υπόδειγμα IS-LM). Να περιγράψετε και να δείξετε διαγραμματικά το πώς θα επηρεάσει την ισορροπία των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ονοματεπώνυμο: Γαζώνας Θωμάς Αρ. μητρώου: 1207Μ065 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Κατεύθυνση: Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα : Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Το σύστημα του Χρυσού

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία Τεύχος 1/03

Τριμηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία Τεύχος 1/03 Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών Η Ελληνική Οικονομία 1/03 Τριιμηνιιαίία Έκθεση Αρ.. Τεύχους 36,, ΙΙούνι ιος 2003 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ--ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΑσσθθεεννεεί ίίςς εεννδδεεί ίίξξεει ιιςς ββεελλττί ίίωσσηηςς

Διαβάστε περισσότερα

10 Δεκεμβρίου 2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου

10 Δεκεμβρίου 2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου Η οικονομική κρίση και το μέλλον της Κυπριακής οικονομίας 10 Δεκεμβρίου 2009 Πανεπιστήμιο Κύπρου Δημόσια Οικονομικά 2009 Έσοδα 2009 2008 2009 2009 εκ. εκ. 2008 εκ. 2008 (%) ΤΕΠ 1.460,0 1.718,5 258,5 15,0

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος 1. Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες και οι τιμές των αγαθών 2. Περιγραφή της αγοράς συναλλάγματος 3. Η ζήτηση νομισμάτων ως ζήτηση περιουσιακών στοιχείων 4.

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

Οι εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου στo πλαίσιο της συζήτησης του κρατικού προϋπολογισμού για το 2015.

Οι εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου στo πλαίσιο της συζήτησης του κρατικού προϋπολογισμού για το 2015. Οι εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου στo πλαίσιο της συζήτησης του κρατικού προϋπολογισμού για το 2015. Δήλωση της κυρίας Χρυστάλλας Γιωρκάτζη, Διοικητού της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, στη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία

Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Σύμφωνα με το πιο πρόσφατο ενημερωτικό δελτίο του αρμόδιου Υπουργείου Οικονομικών (web: http://www.minfin.bg/en/page/542) και τα ενημερωμένα στατιστικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Δευτέρα, 27 Ιουλίου 2015 ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ: ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ 6ΜΗΝΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝ.ΕΛ Συμπληρώθηκαν 6 μήνες διακυβέρνησης της χώρας από τη συνεργασία του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ. Έξι

Διαβάστε περισσότερα

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΟΜΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Για τον υπολογισμό της τρέχουσας συναλλαγματικής ισοτιμίας του ( /$ ) θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τη σχέση ισοδυναμίας των επιτοκίων. Οπότε: Για

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

1 Δεκεµβρίου 2012: Ωριµάζει, λήγει, οµόλογο αξίας 250 εκατοµµυρίων Ευρώ.

1 Δεκεµβρίου 2012: Ωριµάζει, λήγει, οµόλογο αξίας 250 εκατοµµυρίων Ευρώ. ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΠΟΥ ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΕ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΕΤΑΙΡΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΝΤ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΣΤΙΣ 26 27 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2012 Α. Οι δόσεις θα καταβληθούν στις 13 Δεκεµβρίου 2012. Οι δόσεις που θα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πειραιάς, 17 Ιουλίου 2013 (Πηγή: Icap) ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η ελληνική οικονομία εξακολούθησε να λειτουργεί υπό καθεστώς βαθειάς ύφεσης και το 2012, η έκταση της

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων»

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων» Πειραιάς, 10 Ιουνίου 2013 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων» Στην Ελλάδα, τα επιτόκια χορηγήσεων παραμένουν σε υψηλό

Διαβάστε περισσότερα

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών - Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία, το δ τρίμηνο 2014, το βουλγαρικό ΑΕΠ ενισχύθηκε κατά 1,3% σε ετήσια βάση και κατά 0,4% σε τριμηνιαία βάση. Σε ό,τι αφορά το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24 ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Μικροοικονομική Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική Θέμα 3ο (κληρώθηκε) α) Ποια μέσα διαθέτει η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες. Ισμήνη Πάττα Περίληψη, 2 ου μισού του κεφ. 12 ΑΜ 1207/Μ:070

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες. Ισμήνη Πάττα Περίληψη, 2 ου μισού του κεφ. 12 ΑΜ 1207/Μ:070 ΠΕΡΙΛΗΨΗ (2 ου μέρους κεφαλαίου 12 ( από το 12.4. και μετά, του βιβλίου Οικονομική για Επιχειρησιακές Σπουδές, του D. Mc Aleese) Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες Βασικά Σημεία : *Κεντρικές Τράπεζες,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ. ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ. Δρ Νικόλαος Λυμούρης

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ. ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ. Δρ Νικόλαος Λυμούρης ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ. ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ Δρ Νικόλαος Λυμούρης ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2015 Εισήχθη την 1η Ιανουαρίου 1999 και έγινε το νόμισμα περισσότερων από 300 εκατομμυρίων ανθρώπων στην Ευρώπη.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση"!

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη Στρατηγική Διοίκηση! Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)» µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεµατική Ενότητα 1 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» ΘΕΜΑΤΑ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑ Α Α. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» 8 ΜΟΝΑ ΕΣ 2. Ποιοι ήταν οι λόγοι της ίδρυσης και ποια τα αποτελέσµατα της δραστηριότητας

Διαβάστε περισσότερα

GREEK AMERICAN NEWS AGENCY. COM

GREEK AMERICAN NEWS AGENCY. COM ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Βερολίνο, 6/5/2010 Αρ. πρωτ. Φ. 2705/2146 Προς: ΥΠΕΞ Β4 Δ/νση Kοιν.: ΥΠΕΞ - Δ.Γ. κ. ΥΦΥΠΕΞ - Γρ. κ. Γ.Γ. Δ.Ο.Σ. & Α.Σ. - Γρ.

Διαβάστε περισσότερα

Οι λειτουργίες του. ιδακτικοί στόχοι. χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του

Οι λειτουργίες του. ιδακτικοί στόχοι. χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του Χρήµα ιδακτικοί στόχοι Κατανόηση της λειτουργίας του χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του τραπεζικού συστήµατος σε µια οικονοµία. Οι λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Ερωτήσεις

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Ερωτήσεις Κοκολιού Έλλη Α.Μ. 1207 Μ 093 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Α) Η αγορά συναλλάγματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 «Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ» DERMOT McALEESE: «Οικονομική για Επιχειρησιακές Σπουδές»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 «Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ» DERMOT McALEESE: «Οικονομική για Επιχειρησιακές Σπουδές» ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ& ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ: ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: «ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ» ΔΙΔΑΣΚΩΝ: AΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων. Γιώργος Βλάχος

Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων. Γιώργος Βλάχος Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων Γιώργος Βλάχος Οκτώβριος 15, 2015 Περιεχόμενα 01 Το Προβληματικό Οικονομικό Περιβάλλον 02 Οι Τράπεζες 03 Οι Επιχειρήσεις 04 Η Τράπεζα Πειραιώς 05 Τύποι Ρυθμίσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ Η επιβράδυνση του ρυθµού ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας επηρεάζει άµεσα και τις χρηµαταγορές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από έντονη µεταβλητότητα παρά τα αυστηρά δη- µοσιονοµικά µέτρα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 30. Σημαντικές παράμετροι στην ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 30. Σημαντικές παράμετροι στην ανοικτή οικονομία Μια Μακροοικονομική Θεωρία για την ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 30 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Σημαντικές παράμετροι στην ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ Πρόταση για ρύθμιση δανείων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων 1. Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός Ο τουρισμός είναι σημαντικός τομέας για την ελληνική οικονομία από απόψεως

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ & EBRD INDICATORS ΓΙΑ ΕΣΘΟΝΙΑ ΚΑΙ ΛΕΤΟΝΙΑ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ & EBRD INDICATORS ΓΙΑ ΕΣΘΟΝΙΑ ΚΑΙ ΛΕΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ & EBRD INDICATORS ΓΙΑ ΕΣΘΟΝΙΑ ΚΑΙ ΛΕΤΟΝΙΑ Οι βασικότεροι οικονομικοί δείκτες είναι οι : GDP Per Capita GDP Growth FDI Privatization volume Debt over GDP Deficit/Surplus over GDP

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ενότητα 11: Διεθνείς Χρηματοδοτικοί Οργανισμοί Μιχαλόπουλος Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ Οι κυριότερες οικονοµικές εξελίξεις την περίοδο που διανύουµε σχετίζονται µε την ψήφιση του Μεσοπρόθεσµου προγράµµατος καθώς και µε τις συζητήσεις για το νέο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις-Απαντήσεις για το Ευρώ

Ερωτήσεις-Απαντήσεις για το Ευρώ Ερωτήσεις-Απαντήσεις για το Ευρώ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ 1. Πότε θα γίνει η εισαγωγή του ευρώ; Το ευρώ αναμένεται να εισαχθεί και να αποτελέσει επίσημο νόμισμα της χώρας την 1 η Ιανουαρίου 2008. 2. Πότε θα καταργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

www.onlineclassroom.gr

www.onlineclassroom.gr Ερώτηση 1 Την 30 η Σεπτεμβρίου 2013, τα επιτόκια ενός έτους του γιεν Ιαπωνίας και της λίρας Αγγλίας είναι αντιστοίχως i = 1% και i = 4%, ενώ η ισοτιμία όψεως είναι 150 ανά λίρα (S 30-9-13 = 150/ ). Οι

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας για τον τομέα ΤΠΕ Α Τρίμηνο 1. ΔΕΙΚΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΤΟΜΕΑ ΤΠΕ 2. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΠΕ 3. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτή και κλειστή οικονομία

Ανοικτή και κλειστή οικονομία Μακροοικονομική της ανοικτής οικονομίας: Βασικές έννοιες Κεφάλαιο 29 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Ανοικτή και κλειστή οικονομία Κλειστή

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση για το Δολάριο 1ο Τρίμηνο 2013. Των Jamie Saettele, Senior Technical Strategist και David Rodriguez, Quantitative Strategist

Ανάλυση για το Δολάριο 1ο Τρίμηνο 2013. Των Jamie Saettele, Senior Technical Strategist και David Rodriguez, Quantitative Strategist Ανάλυση για το Δολάριο 1ο Τρίμηνο 2013 Των Jamie Saettele, Senior Technical Strategist και David Rodriguez, Quantitative Strategist Δολάριο: Γεμάτο προκλήσεις το α τρίμηνο του 2013 Των Jamie Saettele,

Διαβάστε περισσότερα

MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS

MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS ΔΙΑΛΕΞΗ: «ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ» (Foreign Exchange Risk) Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Χρηματοοικονομικής Καθηγητής Γκίκας Χαρδούβελης 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ορισμός Συναλλαγματικού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία

Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία Η ενίσχυση του κλίματος αβεβαιότητας σε σχέση με τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και η επιβολή περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από την έναρξη της παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1 Η οικοδομή έχει εισέλθει σε περίοδο σημαντικής διόρθωσης Η οικοδομική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

«Η κρίση στην Ευρωζώνη και οι επιπτώσεις στην Ελλάδα»

«Η κρίση στην Ευρωζώνη και οι επιπτώσεις στην Ελλάδα» «Η κρίση στην Ευρωζώνη και οι επιπτώσεις στην Ελλάδα» Άγγελος Κότιος Κοσμήτορας Σχολής Οικονομικών, Επιχειρηματικών και Διεθνών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πειραιώς Ηράκλειο Κρήτης 25 Φεβρουαρίου 2014 Τι είδους

Διαβάστε περισσότερα

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 1. Ο νόμος της μιας τιμής και η ισοδυναμία των αγοραστικών δυνάμεων (ΙΑΔ) 2. Η νομισματική προσέγγιση της συναλλαγματικής ισοτιμίας 3. Ερμηνεύοντας τα εμπειρικά

Διαβάστε περισσότερα

Η στάση των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη διεθνή οικονομική κρίση, το Ευρώ & τις σχέσεις Κράτους - Οικονομίας

Η στάση των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη διεθνή οικονομική κρίση, το Ευρώ & τις σχέσεις Κράτους - Οικονομίας Η στάση των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη διεθνή οικονομική κρίση, το Ευρώ & τις σχέσεις Κράτους - Οικονομίας Δεκέμβριος 2008 0840 / Διάγραμμα 1 Public Issue: Πηγές στοιχείων Κλίμακα στάσεων απέναντι στον

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 27. Ορισμός χρήματος

Κεφάλαιο 27. Ορισμός χρήματος Το Νομισματικό Σύστημα Κεφάλαιο 27 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Ορισμός χρήματος Χρήμα είναιτοσύνολοτωνοικονομικών αξιών που οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Economics Weekly Alert

Economics Weekly Alert Economics Weekly Alert 25 Απριλίου 2014 Αναβαθμίσεις από Standard and Poor s και Fitch Ένας από τους σημαντικότερους στόχους της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης είναι η επάνοδος της Κυπριακής Δημοκρατίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 8 Ιουνίου, 2012 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Διαστάσεις της κρίσης Γενεσιουργές Αιτίες & Συστημικές Αδυναμίες Προσπάθειες Επίλυσης Γιατί η ύφεση είναι τόσο βαθειά & παρατεταμένη;

Διαβάστε περισσότερα

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Αγορές Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές του Στρατή Κωνσταντίνου in DEEP ANALYSIS Η κατανομή του πλούτου μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις*

Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις* 116 ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις* Στο άρθρο με τίτλο «Κρίσεις: Είναι δυνατόν να αποτελούν κατασκευασμένο προϊόν;» εξετάστηκε η προκληθείσα, από μια ομάδα μεγάλων τραπεζιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας

Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας A Εξάμηνο 2008 Αθήνα, 28 Αυγούστου 2008 σε εκατ. Α 6μηνο 2008 Α 6μηνο 2007 Δ Καθαρά κέρδη μετόχων ΕΤΕ * 835 724 +15% Καθαρά κέρδη από εγχώριες δραστηριότητες 510 478

Διαβάστε περισσότερα