Βιοτεχνολογία: Ήθος, τέχνη και τεχνική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βιοτεχνολογία: Ήθος, τέχνη και τεχνική"

Transcript

1 Βιοτεχνολογία: Ήθος, τέχνη και τεχνική Αλεξάνδρου Μ. Σταυροπούλου Άναπλ. Καθηγητού στό Πανεπιστήμιο Αθηνών Διευκρινήσεις Σύμφωνα μέ την πρόθεση τών διοργανωτών του Κύκλου ομιλιών μέ τίτλο "Ή άλλη πλευρά τής Βιοτεχνολογίας", στόχος είναι νά εξεταστεί ή "σκοτεινή" πλευρά της. Αυτή πού δέν φαίνεται εκ πρώτης όψεως ως ή άλλη πλευρά του νομίσματος. Γιατί ή φωτεινή πλευρά της, αναφέρεται στή δημιουργία προοπτικών καί νέων οριζόντων στίς εφαρμογές της. Δέν είναι όμως δυνατόν ν' αφεθούν έξω από τήν ενασχόληση μας οι τριβές πού δημιουργεί καί οι αμφισβητήσεις σέ κοινωνικό, ηθικό ακόμη καί πολιτιστικό επίπεδο, όπως ανέγραφε καί τό άγγελτήριο τών Ειδικών Μορφωτικών 'Εκδηλώσεων. "Ηδη τήν περασμένη Τρίτη πέραν τών επιτευγμάτων καί τών προοπτικών τής Γενετικής Μηχανικής τέθηκαν καί κάποιοι προβληματισμοί καί επιχειρήθηκε -μέ αποτελέσματα τής έρευνας "Εύρωβαρόμετρο 1997"- νά εξακριβωθεί ή θέση τών Ευρωπαίων απέναντι στή βιοτεχνολογία, ή όποια γιά πολλούς παραμένει ώς ή γνωστή - άγνωστη. Δέν θά θελήσω νά επιμείνω στό αντιθετικό φωτεινή - σκοτεινή πλευρά, γιατί αυτό μπορεί νά υπονοεί ποιοτική διάκριση, ενώ απλώς θέλω νά επισημάνω εστιασμό ή οχι τής προσοχής προς αυτή ή τήν άλλη πλευρά. Απαιτείται οπωσδήποτε καί ή εξέταση τής δεύτερης γιά νά υπάρξει σφαιρική αντίληψη τοϋ όλου πράγματος. Μόνο μία σύνολη αντιμετώπιση τών δυνατοτήτων καί τών δυσκολιών μπορεί νά οδηγήσει τήν ανθρωπότητα νά καρπωθεί τά εκπληκτικά αποτελέσματα τής έρευνας καί νά αποφύγει τους κινδύνους πού ενδεχομένως μπορεί νά επιφέρει ή εφαρμογή τους καί ιδιαίτερα μέσω ενός ελεγχόμενου χειρισμού του γενετικού υλικού εκ μέρους τής βιοτεχνολογίας. Τά πλεονεκτήματα καί τά μειονεκτήματα δέν τά τοποθετώ σέ επίπεδο τών συνεπειών στον άνθρωπο καί μόνο, γιατί ή χρησιμοποίηση τών γνώσεων γύρω άπό τους μηχανισμούς τής ζωής καί τά μυστικά του μικρόκοσμου επιτρέπουν επεμβάσεις πού κατευθύνουν τίς λειτουργίες τών ζωντανών οργανισμών καί εκμεταλλεύονται τά προϊόντα τους. Υπάρχει μία συνεχής επικοινωνία όλων τών μορφών ζωής, άπό τά βακτήρια μέχρι τόν άνθρωπο καί οι επιπτώσεις της διαχέονται στον σύμπαντα κόσμο. Γι' αυτό καί ή ευθύνη όλων αυτών τών χειρισμών είναι μεγάλη. * Ο κ. Σταυρόπουλος επιθυμεί την πολυτονική μορφή στο κείμενο του. 31

2 Ευθύνη ή οποία πρέπει νά άνταλακλά ενα ορισμένο ήθος καί μία στάση σεβασμού της ζωής σέ οποιαδήποτε μορφή. Ένα ήθος πού εΐναι αποτέλεσμα μιας πού θά ονόμαζα φιλοκαλικής στάσεως, μακράς δηλαδή, επίπονης καί επίμονης προσπάθειας άναμορφώσεως καί ως εκ τούτου μεταμορφώσεως τοϋ άνθρωπου καί τοϋ κόσμου επί τό άρχαιον κάλλος, που όλα όσα έγιναν ήσαν "καλά λίαν" σύμφωνα μέ τή διήγηση της Γενέσεως αλλά έπιδέχονταν καί μία επί τά άρίστω βελτίωση. Στην εξυπηρέτηση αύτοΰ ακριβώς τοϋ στόχου, τής επιδιώξεως της καλύτερης δυνατής αρτιότητας, πού αντανακλά καί ανταποκρίνεται σέ μία εσωτερική ενδόμυχη αρμονική διάταξη, σκοπεύει ή χρήση τοϋ όρου τέχνη πού θέσαμε στον τίτλο τής ομιλίας μας. Ή τέχνη εδώ είναι κάτι πού ξεπερνά μία ειδικότητα, μία επαγγελματική ικανότητα. Αυτό πού θά κάνουμε ώς επιστήμονες καί ώς άνθρωποι θά πρέπει νά είναι ή δημιουργία ενός καλλιτεχνήματος, ενός έργου μέ αισθητική, πού νά ανταποκρίνεται σ' αυτή τήν ενδόμυχη αρμονική διάταξη καί στην περίπτωση μας σέ μιά ποιητική ζωής. Αυτό βέβαια προϋποθέτει καί κάτι άλλο πέρα άπό μία τεχνική πού θέτει στή διάθεση μας ένα σύνολο μεθόδων καί κανόνων μέ τους οποίους επιτυγχάνεται ορισμένο αποτέλεσμα καί μας καθιστά ικανούς νά χρησιμοποιήσουμε αυτές τίς μεθόδους. Όσο αυτονόητη και να είναι ή ανάγκη μιας τεχνογνωσίας (know how) απαιτείται επίσης ή υπέρβαση μιας τεχνοκρατικής αντίληψης που νά λαμβάνεται αρκετά υπόψη ο ανθρώπινος παράγοντας καί οχι μόνο ο ανθρώπινος. Τό ήθος θά είναι συνεπώς εκείνο πού θά οδηγεί ώστε ή τεχνική νά εφαρμόζεται βέβαια ώς τεχνολογία καί βιοτεχνολογία (ώς πρακτική εφαρμογή) αλλά μέ τέχνη καί επιστήμη, προϋποθέτοντας τήν εικόνα πού έχουμε γιά τόν άνθρωπο καί τόν κόσμο τήν όποια πολλές φορές λησμονούμε. Ορθόδοξη ανθρωπολογική προσέγγιση Είναι σημαντικό νά προσδιορίσουμε τό τί εικόνα έχουμε σχηματίσει γιά τόν άνθρωπο, γιά τό ποιος είναι ό ανθρώπινος προορισμός, γιά τό ποιος είναι ô άνθρωπος. Τό ανθρωπολογικό ζήτημα είναι πρωταρχικής σημασίας καί οι επιστήμες τοϋ ανθρώπου έχουν καίριο λόγο καθώς καί ή Θεολογία, τήν όποια καί έπροσωπώ. "Αλλωστε ή Θεολογία είναι καί αυτή ανθρωπολογική Επιστήμη, εφ' όσον έχει, μεταξύ άλλων, ώς αντικείμενο έρεύνης της τόν άνθρωπο καί τά έργα του καί διαθέτει ένα συγκροτημένο λόγο γιά τόν άνθρωπο, συγκεκριμένα τόν λόγο τοϋ Θεοϋ. Αυτό συνιστά μία νέα διάσταση πού μας ώθεΐ νά εξετάσουμε τό όλο ζήτημα καί άπό τή σκοπιά τής Θεολογίας καί νά λάβουμε υπόψη τίς θεολογικές απόψεις πρίν λάβουμε οποιαδήποτε θέση. Βεβαίως, αποδοχή τής θεολογικής διαστάσεως άπό τους συμμετέχοντες στον παρόντα διάλογο δέν σημαίνει ότι δέχονται οπωσδήποτε τήν άποκεκαλυμμένη αλήθεια περί άνθρωπου. Τουλάχιστον όμως, δέχονται νά διαφωτίσουμε τό όλο ζήτημα σύμφωνα μέ τίς αρχές τίς όποιες θέτει ή ορθόδοξη ανθρωπολογία, ιδιαίτερα μάλιστα σέ ό,τι άφορα στην αναπαραγωγική λειτουργία, στην οποία καί θά επιμείνουμε μιας καί προσφέρεται γιά αναλογική εξαγωγή συμπερασμάτων στή θεματική πού συζητάμε απόψε. 32

3 Επιγραμματικά αναφέρουμε υπό τύπον θέσεων ότι σύμφωνα μέ την ορθόδοξη θεολογική διδασκαλία: 1. Ό Θεός εΐναι (γενικά) δημιουργός καί χορηγός της ζωής, καί της ανθρώπινης ζωής. 2. Ό άνθρωπος συμμετέχει καί συνεργεί στή δημιουργία ενεργοποιώντας τό "κατ' εικόνα" καί μέ τήν τεκνογονία (βλ. Κλήμεντα Άλεξανδρέα). 3. Ή τεκνογονία στον άνθρωπο είναι χαρισματική λειτουργία. Ό άνθρωπος, δημιουργημένος κατ' εικόνα Θεού, έχει προορισμό νά γίνει Θεός κατά Χάριν, νά ενεργοποιήσει τό κατ' εικόνα σέ καθ' όμοίωσιν Θεού. Ή τεκνογονία, δηλαδή, δέν είναι μόνο μία βιολογική αναπαραγωγή, ένας απλός πολλαπλασιασμός του είδους (πράγμα πολύ σπουδαίο και σημαντικό κι αυτό). Ή τεκνογονία σκοπεύει δυνητικά στην υιοθεσία του άνθρωπου από τόν Θεό. Ό ευαγγελιστής 'Ιωάννης, τό διατυπώνει μέ τρόπο σαφή στό πρώτο κεφάλαιο του Ευαγγελίου του, ότι όσοι πίστεψαν στό όνομα του Χριστού έδωκεν αύτοΐς τήν "έξουσίαν τέκνα Θεού γενέσθαι" ('Ιωάννου α' 12). Ή πίστη ως αναγέννηση προϋποθέτει τη γέννηση. 4. Σέ περίπτωση αδυναμίας του άνθρωπου νά τεκνοποιήσει, έχουμε πολλές φορές προσφυγή στον Θεό γιά νά θεραπεύσει αυτήν τήν έλλειψη. "Ετσι έχουμε τεκνοποιία άπό στείρα ζεύγη μέ τήν επέμβαση της Χάρης του Θεού. Ή απόλυτη αυτή θεία δημιουργική δυνατότητα φαίνεται καί στή διαβεβαίωση τού Χριστού "ότι δύναται ο Θεός εκ των λίθων τούτων έγεΐραι τέκνα τω Αβραάμ" (Ματθαίου γ' 9). 5. Παρ' όλη τήν ιδιαίτερη αγάπη καί μέριμνα τού Θεού γιά τόν γάμο τών ανθρώπων, τήν οικογένεια καί τά παιδιά "αφετε τά παιδία ελθείν προς με" φανερώνεται στην αγία Γραφή καί ιδιαίτερα στην Καινή Διαθήκη μιά υπέρβαση τών φυσικών οικογενειακών δεσμών εν όψει της Βασιλείας τού Θεού. Ό Χριστός αναφέρεται επανειλημμένως στή δημιουργία τής νέας οικογένειας, πού έχει τόν Θεό ως Πατέρα καί μέλη της όσους ποιούν τό θέλημα Του. Οι πιό πάνω πέντε θέσεις μας προδιαθέτουν στό νά έχουμε μιά γενική καί σαφή αντίληψη γιά τό πώς τοποθετείται ή 'Ορθόδοξη 'Εκκλησία έναντι τής τεκνογονίας ακολουθώντας μιά μακραίωνα παράδοση στην διδασκαλία της. Θα έτόνιζα ότι, ενώ εύχεται γιά τήν απόκτηση παιδιών τά όποια ονομάζει "περιπόθητον χρήμα", ομιλεί γιά "καλή τεκνογονία" καί συνδράμει μέ τόν τρόπο της στην εκπλήρωση τής επιθυμίας γιά παιδιά, δέν τοποθετείται υπέρ μιας τεκνογονίας "πάση θυσία". Ή άτεκνία, όταν δέν είναι εκούσια αποφυγή τών παιδιών, δέν λογίζεται ως όνειδος καί δέν δικαιολογεί τό διαζύγιο. Άπό τήν άλλη μεριά, ή 'Ορθόδοξη 'Εκκλησία χαίρεται μαζί μέ τήν μητέρα "διά τήν χαράν ότι έγεννήθη άνθρωπος εις τόν κόσμον" ('Ιωάννου ις' 21). Παράλληλα είναι δυνατόν νά λεχθεί, ότι (ή εκκλησία) συμπαρίσταται καί συμμερίζεται τόν πόνο καί τήν λύπη, εκείνων τών συζύγων, πού δέν μπορούν νά κάνουν παιδιά. Θά ήταν, λοιπόν, δυνατό νά πει κανείς, ότι μέ πολύ ενδιαφέρον παρακολουθεί τίς εξελίξεις στό πεδίο ερευνών καί κλινικών εφαρμογών σέ θέματα αναπαραγωγής τού άνθρωπου. 33

4 Προβληματισμοί Στή σημερινή εποχή, εποχή διάχυτης επιθυμίας αποφυγής της τεκνογονίας καί περιορισμού των γεννήσεων, μία μερίδα πληθυσμού επιδιώκει τήν πάση θυσία τεκνοποιία μέ ποικίλα μέσα. Ταυτόχρονα, βρισκόμαστε μπροστά στό σύγχρονο φαινόμενο αναπτύξεως νέων μεθόδων καί τεχνικών αναπαραγωγής τοΰ ανθρώπου, οι όποιες όμως θέτουν καί μία σειρά βιοϊατρικών, βιοηθικών καί νομικών προβλημάτων καί προβάλλουν στή σκέψη μας ηθικά ερωτήματα πού συνδέονται μέ αυτές τίς μεθόδους καί τίς τεχνικές. Όλ' αυτά απαιτούν τόν εξ ύπαρχής επαναπροσδιορισμό τών πλαισίων μιας ιατρικής ηθικής καί δεοντολογίας. Τόσο στον επιστημονικό κόσμο όσο καί στον χώρο τών χριστιανικών εκκλησιών καί τών θρησκειών γενικότερα επιχειρείται ή χάραξη κατευθύνσεων, οι όποιες θά είναι δυνατόν νά βοηθήσουν στην απάντηση τών έγειρομένων ερωτημάτων καί στην επίλυση συγκεκριμένων πρακτικών αιτημάτων. Τό χώρο αυτό καλείται νά υπηρετήσει ή αποκαλούμενη Βιοηθική. Ασφαλώς δέν είναι δυνατόν στά πλαίσια της παρούσης ομιλίας νά διαπραγματευθούμε όλο τό εύρος τών προβλημάτων πού άπτονται της βιοηθικής καί της βιοτεχνολογίας. Θά περιορισθούμε ως επί τό πλείστον σέ μιά προβληματική σέ θέματα αναπαραγωγής πού ξεκινάει άπό δυσκολίες καί προβλήματα πού τό σημερινό ζευγάρι αντιμετωπίζει γιά νά φέρει παιδιά στον κόσμο. Οι βιολογικές καί ιατρικές επιστήμες προτείνουν ορισμένες λύσεις προς υπέρβαση αναπαραγωγικών δυσκολιών. Οι προτεινόμενες λύσεις μας προβληματίζουν ως προς τήν ηθική αποδοχή τους. Τό κύριο ερώτημα πού τίθεται είναι κατά πόσον οι λύσεις αυτές, είναι δυνατόν νά γίνουν αποδεκτές άπό τόν σύγχρονο άνθρωπο, καί άν ανταποκρίνονται, σέ μιά ηθική τάξη, πού τηρείται επί τή βάσει ορισμένων κριτηρίων καί κανόνων, οί όποιοι ρυθμίζουν τήν συμπεριφορά. Ή προέλευση αυτών τών κανόνων μπορεί νά ποικίλει. Γενικά, μπορεί νά γίνει αποδεκτό, ότι και οί θρησκείες καί οί Εκκλησίες διατυπώνουν κανόνες συμπεριφοράς πού διαμορφώνουν ένα ήθος ζωής. Ή θεολογία, ως συγκεκριμένη εκκλησιαστική λειτουργία, σέ μία σύζευξη θεωρίας καί πράξεως, θεμελιώνει τήν αλήθεια τών ηθικών κανόνων, οί οποίοι στή συνέχεια λειτουργούν ώς κριτήρια αποδοχής τών λύσεων. 'Ασφαλώς, δέν μπορώ νά υιοθετήσω τήν άποψη, σύμφωνα μέ τήν οποία, ή Ηθική "παρουσιάζει πάντα ένα πρόβλημα γιά κάθε προτεινόμενη λύση", ότι κάνει, δηλαδή, προβληματική τή ζωή μας καί τότε ακόμα, όταν διαφαίνονται λύσεις στά τυχόν προβλήματα πού αντιμετωπίζουμε. Θεμελιώδης άλλωστε ανθρωπολογική σταθερά, παραμένει ή δυνατότητα λήψεως άπό τόν άνθρωπο αποφάσεων καί ή επιλογή, κατόπιν κρίσεως, λύσεως ή λύσεων στά προβλήματα του. Ή κρίση αυτή, προϋποθέτει κριτήρια γιά τήν αποδοχή ή τήν απόρριψη τών λύσεων. Τ αυτές τίς διαδοχικές διαδικασίες προς λήψη συγκεκριμένης αποφάσεως, τό ηθικόν δέον διαδραματίζει έναν ουσιαστικό ρόλο. Τό ηθικόν δέον βρίσκεται σέ άμεση σχέση μέ τίς αλήθειες πού θεμελιώνουν τά κριτήρια. 34

5 Μία θεολογική προσέγγιση της ηθικής διαστάσεως της αναπαραγωγής τοϋ ανθρώπου, πρέπει νά μας κάνει οικείους μέ τίς αλήθειες αυτές τίς οποίες καί υπαινιχθήκαμε λίγο πιό πάνω υπό μορφή θέσεων. "Ας δοϋμε όμως εγγύτερα τό πώς ή τεχνολογία ανταποκρίνεται νά καλύψει τίς βαθύτερες ανάγκες καί επιθυμίες τού ανθρώπου, στην περίπτωση μάλιστα διαπιστώσεως εγγενούς αδυναμίας εκπληρώσεως τους. Επιθυμία καί τεχνολογία Θεμελιώδης ορμή τού ανθρώπου φαίνεται νά είναι ή επιδίωξη του νά κάνει "τά αδύνατα δυνατά". Γιά νά τό κατορθώσει μάλιστα αυτό επικαλείται καί άλλες δυνάμεις πέρα άπό τίς δικές του καί χρησιμοποιεί εξωτερική βοήθεια. Άπό τήν αυγή της άνθρωπότητος διαπιστώνουμε χρήση υποτυπώδους έστω τεχνολογίας γιά νά φθάσουμε στην "τεχνολογική επανάσταση" των καιρών μας. Ό άνθρωπος έμαθε νά χειρίζεται σιγά σιγά σχεδόν τέλεια τά υλικά καί τά στοιχεία πού τού προσέφερε ο γύρω του κόσμος ή νά κατασκευάζει ό Ιδιος άλλα άπ' αυτά. Σήμερα, μέ τή "βιολογική επανάσταση" έμαθε νά χειρίζεται τά όργανα τού σώματος του ώς εξαρτήματα (μεταμοσχεύσεις), νά παρεμβαίνει ακόμα καί στον γενετικό του εξοπλισμό (γενετική μηχανική). Όλους μας γοητεύει ή τεχνολογία, όταν μάλιστα μας δίνει τή δυνατότητα νά εκπληρώσουμε βαθύτατες ανάγκες καί επιθυμίες πού προβάλλονται ώς αναφαίρετα δικαιώματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Ή επιθυμία συναντάει τήν τεχνολογία πού τήν καθιστά εφικτή. Ό άνθρωπος δέν παραμένει απλώς στό στάδιο της "παντοδυναμίας της σκέψεως καί της επιθυμίας" ή οποία χαρακτηρίζει τήν "παιδική" λεγόμενη "νοοτροπία", αλλ' ενήλικας πιά στηρίζει όλες του τίς ελπίδες στην πράξη πού επιτυγχάνει τό ποθητό αποτέλεσμα συνδυάζοντας δύο λογικές. Τήν "λογική της επιθυμίας" πού διατυπώνεται στην ακόλουθη φράση: άπαξ καί επιθυμήσω κάτι ενδίδω σ' αυτήν, καί τήν "τεχνοκρατική λογική" πού μπορεί νά υλοποιήσει στην πράξη τίς σκέψεις καί τίς επιθυμίες. Αυτό όμως πού είναι άπό τήν πλευρά της τεχνικής δυνατό είναι γιά τόν άνθρωπο καί επιθυμητό; Είναι μάλιστα καί υποχρεωτικό καί δέον; "Αν ή τεχνική μας πει: "Νά τί μπορούμε νά κάνουμε!" εμείς θά "πρέπει καί νά τό κάνουμε;" Πρίν όμως θέσουμε αυτά τά ερωτήματα πού συνιστούν αυτό πού θά ονομάζαμε "αξιολογική πρόκληση της τεχνολογίας" οφείλουμε νά διαπιστώσουμε πώς "μέ λογισμό καί μ' όνειρο" -μέ φαντασία δηλαδή, πού μέχρι πρίν άπό λίγο χαρακτηριζόταν ώς επιστημονική- ή ιατρική επιστημονική τεχνολογία μπόρεσε νά κάνει πραγματικότητα τρία όνειρα του άνθρωπου, στον τομέα τουλάχιστον πού μας απασχολεί: 1. Νά μήν κάνει παιδιά όταν δέν τά θέλει (αντισύλληψη, στειροποίηση, άμβλωση). 2. Νά κάνει παιδιά όταν τά θέλει (πάλη εναντίον της στειρότητος, τεχνητή γονιμοποίηση, εξωσωματική γονιμοποίηση...). 35

6 3. Νά κάνει τά παιδιά πού θέλει (προγεννητική διάγνωση, επιλεκτική άμβλωση ή άμβλωση κατόπιν ευγονικής ενδείξεως). Αυτό πού ήταν ένα μακρυνό καί άπιαστο όνειρο, σήμερα γίνεται κοντινή καί χειροπιαστή πραγματικότητα. Οι νέες, όμως, δυνατότητες θέτουν νέα προβλήματα καί απαιτούν νέες λύσεις. Έδώ καί τριανταπέντε περίπου χρόνια προκύπτουν πλείστα όσα ηθικά ερωτήματα πού αφορούν τίς νέες αυτές νίκες της τεχνικής. Μπροστά μας εκτείνεται ενα πεδίο εντελώς καινούργιο καί τά ερωτήματα πού τίθενται αγγίζουν τά όρια της ανθρώπινης ζωής μέσα στον ορίζοντα "ενός θαυμαστού καί γενναίου κόσμου". Ή χριστιανική αλλά καί κάθε άλλη φιλοσοφική ή καί θρησκευτική παραδοσιακή ηθική βρίσκεται μπροστά σέ δυσεπίλυτα προβλήματα πού δέν επιδέχονται εύκολες λύσεις καί αποφάσεις, ούτε όμως καί αναβολές. Ό ηθικός προβληματισμός έτσι όπως σκιαγραφείται, παρουσιάζεται ώς ευκαιρία καί δυνατότητα νά διερωτηθούμε όλοι μας κατά πόσο μπορεί ή παραδοσιακή ηθική είτε φιλοσοφική είναι αυτή είτε θρησκευτική νά είναι δεσμευτική γιά τίς εφαρμογές της σύγχρονης τεχνολογίας σέ θέματα αναπαραγωγής τοΰ άνθρωπου. Έάν, δηλαδή, οι επικρατούσες μέχρι σήμερα ήθικες αρχές προσανατολίζουν τά άτομα καί τίς κοινωνίες νά πάρουν αποφάσεις μέ τίς οποίες ρυθμίζουν βαθύτερες ανάγκες, επιθυμίες καί δικαιώματα προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση, ποιο ή ποιος θά είναι εκείνος πού θά (μας) βοηθήσει τους ανθρώπους στή λήψη αποφάσεων γιά θέματα πού ξεφεύγουν άπό λύσεις πού έχουν ήδη δοθεί; Υπάρχουν άραγε στοιχεία στην ιστορία τής άνθρωπότητος καί της ηθικής πού νά επιτρέπουν νά αντιμετωπίσουμε καινοφανή -νέα τουλάχιστον ώς προς τίς δυνατότητες λύσεων- προβλήματα πού συνδέονται μέ τήν αναπαραγωγή τοΰ άνθρωπου; Πώς είναι δυνατό νά εξισορροπηθούν: ή τάση γιά πρόοδο, ή κάλυψη βαθύτερων ανθρώπινων αναγκών καί επιθυμιών μέ τήν αναζήτηση ενός ηθικού δέοντος πού διαμορφώνει τό ανθρώπινο ήθος; Έναντι τού περιορισμού πού ή ηθική φαίνεται ότι θέλει νά επιβάλει στην επιστήμη, απαγορεύοντας της νά εισχωρήσει στά μυστήρια τής ανθρώπινης ζωής, τίθεται τό ακόλουθο ερώτημα: πάνω σέ τί στηρίζεται ή ηθική γιά νά μιλάει μέ τόση αυθεντία πάνω σέ αυτά τά ζητήματα; Έν ονόματι τίνος, ποίων άρχων, ποιας ιδεώδους αντιλήψεως γιά τόν άνθρωπο μπορεί ν' αντιταχθεί σ' αυτούς τους νέους πειραματισμούς; Αυτό τό ερώτημα αξίζει νά τό προσέξουν σοβαρά οι ειδικοί, άλλα καί κάθε άνθρωπος πού ψάχνει γιά ενα καλλίτερο μέλλον τής άνθρωπότητος, γιά έναν καλλίτερο κόσμο. Θά ήταν οπωσδήποτε αναγκαίο καί χρήσιμο νά έχουν ήδη εκφρασθεί οί θεολόγοι καί οι ηθικοί επιστήμονες έχοντας μελετήσει τίς νέες εξελίξεις τής επιστήμης πρίν αυτές γίνουν πραγματικότητα νά έχουν διατυπώσει τίς παρατηρήσεις καί τίς ηθικές κρίσεις τους πρίν εγκατασταθεί μία κατάσταση πανικού. 36

7 Πολλοί απ' αυτούς έχουν διερωτηθεί αν έπρεπε νά μιλήσουν πολύ πρίν ή ευθύς αμέσως. 'Αρκετοί πάντως έχουν πάρει ήδη θέση πάνω στίς νέες αυτές επιστημονικές εξελίξεις. ("Αν καί τά προηγούμενα θά προϋπέθεταν τήν ανύπαρκτη ώς σήμερα αίσθηση συγγένειας μεταξύ τών επιστημών, όπως καί τήν αίσθηση της ανάγκης άπό τόν ενα γιά τήν ύπαρξη, άρα καί τή γνώμη τοΰ άλλου.) 'Ανησυχίες "Ισως όμως, σ' αυτό τό σημείο, θά έπρεπε, αφήνοντας κατά μέρος τίς γενικές θεωρήσεις νά πλησιάσουμε τόν συγκεκριμένο άνθρωπο πού έρχεται ενώπιον μας μέ συγκεκριμένα αιτήματα υπερβάσεως τών δυσκολιών του σέ θέματα τεκνογονίας καί απαιτεί άπό εμάς διεξόδους πού νά μπορέσουν νά εκπληρώσουν τήν επιθυμία του. Τί δυνατότητες διαθέτουμε άπό πλευράς ηθικής παραδόσεως, ώστε νά ανταποκριθούμε στό ερώτημα του καί νά δώσουμε απάντηση; Αυτό βέβαια δέν θά μπορέσει νά γίνει ή δέν πρέπει νά γίνει χωρίς κάποιες προϋποθέσεις: 'Από τή μία πλευρά δέν μπορούμε νά δώσουμε τήν εντύπωση ότι ήδη κατέχουμε τίς απαντήσεις σέ αυτά τά καινούργια ερωτήματα καί ότι έχουμε τό μονοπώλιο τών λύσεων. Είναι ασφαλώς αναγκαίος ό ειλικρινής καί ανοιχτός διάλογος ανάμεσα σέ ερευνητές, γιατρούς, νομικούς, θεολόγους καί εκκλησιαστικούς υπευθύνους. Άπό τήν άλλη πλευρά επιβάλλεται οπωσδήποτε εξαιρετική σύνεση καί διάκριση ευθύς ώς αγγίζουμε τόν άνθρωπο στίς πρώτες-πρώτες αρχές του καί τίς επιθυμίες του. Ποιος θά μας εγγυηθεί ώς προς τίς βιολογικές καί ψυχολογικές συνέπειες της επεμβάσεως μας καί ποιος θά εξασφαλίσει τή σωματική καί ψυχική υγεία παιδιών καί γονέων; Νά κάτι στό όποιο οφείλουμε νά είμεθα πολύ προσεκτικοί. Νά γιατί ίσως εκτός άπό τό ενδιαφέρον πού όπως είδαμε ή 'Ορθόδοξος Εκκλησία επιδεικνύει προς τίς εξελίξεις ανησυχεί αναφορικά μέ τίς παρεμβάσεις της νέας τεχνολογίας στό χώρο της αναπαραγωγής, καί αυτό γιά λόγους πού έχουν άμεση ή έμμεση σχέση μέ αρχές της χριστιανικής ανθρωπολογίας, 'ιδιαίτερα δέ της ανθρωπολογίας τών φύλων, τοΰ γάμου καί της οικογενείας, γιατί: 1. Άλλες λιγότερο καί άλλες περισσότερο άπ' αυτές τίς παρεμβάσεις, συνεπάγονται συγκεκριμένους γιά τό παρόν καί ακαθόριστους γιά τό μέλλον κινδύνους. 2. Ύποθάλπτουν έναν κατακερματισμό της ανθρώπινης σεξουαλικότητος καί γονιμότητος (ή γονιμότητα συντελείται ερήμην τών σεξουαλικών σχέσεων). 3. Προσκρούουν, θίγουν καί προσβάλλουν θεμελιώδεις θεολογικές αντιλήψεις γιά τόν άνθρωπο, όπως αυτές πού αφορούν: α) τίς σχέσεις τών φύλων μέσα στό γάμο (συγκλήρωση τοΰ βίου παντός, πίστη συζυγική, ανάληψη τών ατελειών καί τών δυσκολιών) β) τήν υπόσταση τοΰ εμβρύου ώς ψυχοσωματικής οντότητος άπό τής στιγμής της συλλήψεως 37

8 γ) την ευθύνη γιά την ακεραιότητα της ανατροφής καί της ψυχικής υγείας τών παιδιών, πού συνδέεται δ) μέ τίς διαπροσωπικές σχέσεις τοΰ ζευγαριού καί του παιδιού προς "τρίτους" (δότες, φέρουσες ή ύποκαθιστώσες μητέρες, ιατρικό προσωπικό, κλπ.) ε) τίς έσχατες επιπτώσεις πάνω στη ζωή τών ατόμων, τών κοινωνιών καί τίς δυνατότητες εκμεταλλεύσεως καί χειρισμού τοΰ άνθρωπου από κυβερνήσεις, πολιτικές ομάδες καί κόμματα ή καί απλούς εκβιαστές κλπ. Πέραν όμως απ' όλες αυτές τίς διαπιστώσεις, ένα πάντως είναι γεγονός, ότι βρισκόμαστε μπροστά σ' αυτές τίς νέες επιστημονικές δυνατότητες της βιολογίας καί της ιατρικής, οι όποιες ασφαλώς έχουν ώς επακόλουθο ορισμένα νέα προβλήματα, αλλά καί προσφέρουν νέες λύσεις σε χρόνιες ή προσωρινές δυσκολίες τών ζευγαριών νά τεκνοποιήσουν. θέσεις καί στάσεις Έτσι όπως είναι τά πράγματα, είναι καιρός πλέον νά θέσουμε εκ νέου μία βασική ερώτηση πού συνοψίζει όλα τά διάχυτα ερωτήματα πού πλανώνται στον ορίζοντα καί πού συνέχουν τίς γνωστικές, τίς συναισθηματικές καί τίς βουλητικές λειτουργίες τοΰ σύγχρονου ανθρώπου. Ή ερώτηση είναι ή ακόλουθη. Πώς εΐναι δυνιτόν νά εξισορροπήσουν καί νά εναρμονισθούν: ή τάση γιά περισσότερη γνώση καί πρόοδο ή κάλυψη βαθύτερων ανθρωπίνων αναγκών με τήν αναζήτηση ενός ηθικού δέοντος πού διαμορφώνει τό ανθρώπινο ήθος; Οι απαντήσεις καί οι γνώμες ώς προς αυτήν τήν τριπλή ερώτηση, είναι αλήθεια, ότι επιδέχονται περισσότερες άπό μία αντιμετωπίσεις. "Αλλοι χαιρετίζουν τίς καινούργιες δυνατότητες λύσεων σάν ένα χαρμόσυνο μήνυμα, γιά τό ξεπέρασμα μιας βαθειάς ανάγκης, πού βιώνεται ώς υπαρξιακή έλλειψη, καί προσκαλούν επιστήμονες καί ζευγάρια ή καί μεμονωμένα άτομα νά εκμεταλλευθούν τίς προσφερόμενες ευκαιρίες. "Αλλοι πάλι, θετικά προσανατολισμένοι, δέν παύουν εντούτοις νά διστάζουν ώς προς τίς ενδεχόμενες μελλοντικές συνέπειες, εφόσον δέν μπορούν άπό τώρα νά ελεγχθούν στην πληρότητα τους, ιδιαίτερα μάλιστα πού οι πειραματισμοί γίνονται στον άνθρωπο. "Αλλοι, έχοντας τήν πεποίθηση, ότι οι παρεμβάσεις αυτές εγγίζουν στην ουσία του τόν άνθρωπο καί μπορούν νά επιφέρουν βαθύτατες αλλοιώσεις στίς τωρινές άλλα καί στίς μελλοντικές σχέσεις τών ζευγαριών, τών παιδιών καί τών κοινωνιών παρόλο ότι συμπαθούν τήν επιθυμία τους καί αναγνωρίζουν τήν υφιστάμενη έλλειψη παιδιών ώς ατέλεια στην ένωση ενός άνδρα καί μιας γυναί- 38

9 κας συνιστούν επιφυλακτικά ή καί ανεπιφύλακτα τήν αποχή άπό τέτοιου είδους ενέργειες. Στό επίπεδο του ανθρώπου, λέγουν, ή σεξουαλική συνεύρεση προσδίδει ενα "σύν" στην ποιότητα της τεκνογονίας. Έπί προσωπικού επιπέδου δέχονται, ότι ή άσκηση συμβουλευτικής καθοδηγήσεως εΐναι "εκ των ων ουκ άνευ" γιά τή συμπαράσταση σ' εκείνα τά άτομα πού αντιμετωπίζουν τήν πρόκληση της σύγχρονης τεχνολογίας γιά την κάλυψη βαθύτατων αναγκών καί επιθυμιών. Ή άσκηση όμως μιας τέτοιας συμβουλευτικής ενέχει πολλές δυσκολίες, καί άπό τήν μεριά των συμβούλων καί άπό τήν μεριά τών συμβουλευόμενων. Ιδιαίτερα μάλιστα, όταν δέν έχουν ξεπεραστεί άλλα καί δέν έχουν αποσαφηνιστεί τά ηθικά διλήμματα πού προκύπτουν, σέ τυχόν επιλογές πού οφείλουν νά κάνουν γιατροί καί πελάτες τους σέ πλήθος θεμάτων. Αναφέρω μερικά άπό αυτά: 1. τήν αντισύλληψη 2. τήν προγεννητική διάγνωση 3. τόν καθορισμό καί τήν επιλογή τοΰ φύλου 4. τήν άμβλωση 5. τήν τεχνητή σπερματέγχυση (in vivo) 6. τήν εξωσωματική γονιμοποίηση (in vitro) 7. τίς φέρουσες μητέρες 8. τίς άντικαθιστώσες ή αναπληρωματικές μητέρες, κλπ. Σ' αυτά τά προβλήματα θά πρέπει νά προστεθούν όλα εκείνα πού συνδέονται μέ τήν ηθικότητα ερευνητικών σχεδίων, τά οποία σκοπεύουν στην τελειοποίηση μεθόδων καί τεχνικών, πού θα εφαρμοσθούν γιά τήν υπέρβαση τών πιό πάνω αναπαραγωγικών ατελειών. Αναζήτηση κριτηρίων Μέ ποια κριτήρια εν τούτοις θά στοιχειοθετηθεί αυτό τό ηθικό δέον πού θά διαμορφώσει τό ανθρώπινο ήθος; Μέ ποια κριτήρια ό "ηθικός επιστήμονας" άλλα καί όλοι εμείς θά αντιμετωπίσουμε τίς παλαιές αυτές ανάγκες καί επιθυμίες τοΰ άνθρωπου μέ τίς νέες μορφές επιλύσεων πού προτείνει ή σύγχρονη πραγματικότητα; Γιά ορισμένους είναι αλήθεια ότι πηγή εμπνεύσεως θά αποτελέσει ή διδασκαλία της 'Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στην 'Ορθόδοξη Ελλάδα τής έσχατης δεκαετίας τοΰ εικοστού αιώνα, ή πίστη παίζει ακόμα έστω καί μή συνειδητά ενα σημαίνοντα ρόλο στή συνείδηση τοΰ πληθυσμού καί προσδιορίζει επίσης κανόνες συμπεριφοράς καί αξιολογήσεως προσώπων, πράξεων καί καταστάσεων. Πώς θά μπορούσαμε, λοιπόν, νά θέσουμε τίς βάσεις πού θα μας βοηθήσουν νά διερμηνεύσουμε τά στοιχεία πού μας προσφέρει ή μακραίωνη Παράδοση της Εκκλησίας μας καί νά συνοδεύσουμε μέ αυτά στον βίο τόν σύγχρονο άνθρωπο, μέ τήν ϊδια ενάργεια καί φιλανθρωπία; 39

10 (Στό σημείο αυτό πρέπει νά υπογραμμίσουμε την ανάγκη σοβαρής, νηφάλιας, εμπεριστατωμένης, άγαπητικής, συγχωρητικής, φιλάνθρωπης, ευαίσθητης, νοήμονος, ταπεινής -ώς προς τήν έκφραση τηςάλλά καί ταπεινόφρονος -ώς προς τήν προσέγγιση των επιστημονικών επιτευγμάτων- υπεύθυνης μελέτης καί μέ προσευχή καί ικεσία εναγώνιας αναζήτησης δρόμων αντιμετώπισης καί ανακούφισης τών έμπερίστατων σύγχρονων ανθρώπων.) Γιά άλλους τό ζήτημα δέν είναι πλέον τί λέει ή πίστη, αλλά νά γνωρίζουμε πώς θά ενεργήσουμε όταν δέν υπάρχει πιά πίστη, πώς νά βρούμε μιά συνάφεια καί συνοχή στίς ενέργειες μας όταν δέν υπάρχουν πιά σημεία αναφοράς καί βρισκόμαστε μπροστά σ' ενα κενό πλαίσιο αναφοράς. Τό ενδιαφέρον, λοιπόν, τοποθετείται πρίν απ' όλα προς τήν κατεύθυνση της γνωσιολογίας καί της φιλοσοφικής ηθικής. Δέν θεωρώ όμως σκόπιμο νά επεκταθώ στή θεώρηση τού θέματος άπ' αυτή τή σκοπιά. Τά πράγματα δέν είναι καθόλου άπλα. 'Ακόμα καί μέ τήν ίδρυση κέντρων βιοϊατρικής ηθικής ή καί συνδέσμου τέτοιων κέντρων, ό δρόμος θά είναι μακρύς, έ'ως ότου καταλήξουν οι διάφορες επιστήμες, κατόπιν διεπιστημονικού διαλόγου, σέ συγκεκριμένα συμπεράσματα καί λύσεις κοινής αποδοχής. 'Ακόμα καί αν εκπρόσωποι τού κλήρου καί της θεολογικής επιστήμης μετέχουν σέ επιτροπές ιατρικής ηθικής καί βιοηθικής ή στρογγυλά τραπέζια καί κύκλους ειδικών μορφωτικών εκδηλώσεων όπως ή αποψινή κατόπιν ειδικής προετοιμασίας τους σέ ζητήματα βιοϊατρικής ηθικής κατά τίς σπουδές τους, εΐναι δύσκολο νά υποστηρίξουν καί νά επιβάλουν τίς απόψεις τους. Πιθανόν νά είναι χρήσιμο, νά έμφανισθύν ώς σύμβολα μιας "διαφορετικής πραγματικότητος", πού έχουν ώς ρόλο τους, νά προφέρουν έναν προφητικό λόγο εμπνεόμενο από αυτήν ακριβώς τήν "διαφορετική πραγματικότητα". Ό λόγος τους αυτός θά βασίζεται σ' έναν άποκαλυμμένο λόγο πού αυτόν καταθέτουν καί γι' αυτόν δίνουν μαρτυρία. Μαρτυρία γιά τήν αξιοπρέπεια καί τήν μοναδικότητα του ανθρώπινου προσώπου, πού ô Θεός τό γνωρίζει "εξ άκρας συλλήψεως", όταν ακόμα βρίσκεται στην κοιλιά τής μητέρας του ώς άμορφο έμβρυο ("τό ακατέργαστόν μου εΐδοσαν οι οφθαλμοί σου" αναφέρει ο ψαλμωδός ρλη' 16) καί τό προστατεύει από τότε (στίχος 13). Όταν θελήσουν όμως νά εκπροσωπήσουν υπεύθυνα αυτόν τόν λόγο, ή υπευθυνότητα τους αυτή δοκιμάζεται καθημερινά στην αντιπαράθεση τους κατά τό διάλογο μέ τίς βιοϊατρικές, φιλοσοφικές, ψυχολογικές καί άλλες επιστήμες του άνθρωπου, τήν επίσημη όταν είναι διατυπωμένη διδασκαλία τής Εκκλησίας τους, τίς προσωπικές θεολογικές τους ερμηνείες καί τίς απόψεις τών μεμονωμένων γιατρών καί λοιπών επιστημόνων, άλλα καί όλων εκείνων πού προστρέχουν στή συμβουλή καί στή γνώμη τους. Στό τέλος αυτής τής ομιλίας οφείλω νά ομολογήσω ότι μοιάζω μ' εκείνον τόν πρωταγωνιστή ενός αγγλικού κινηματογραφικού έργου, πού έφερε τόν παράδοξο τίτλο: "ό άνθρωπος πού νόμιζε ότι ανέβηκε ενα λόφο καί κατέβηκε ένα βουνό". Μέ αυτό θέλω νά πώ ότι αισθάνθηκα καί δύσκολα καί εύκολα κατά τήν ανάπτυξη τού θέματος. Δέν ξέρω τί θά ήταν πιό εύκολο ή προτιμότερο: ν' ανέβαινα ενα βουνό καί νά κατέβαινα ενα λόφο; Ή συζήτηση θά τό δείξει! 40

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες)

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Κυρία Αντιπρόεδρε της Επιτροπής των Περιφερειών, Αγαπητή κα Γενική Διευθύντρια Le Bail, Αγαπητοί συνάδελφοι, Φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΑΜΟ

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΑΜΟ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΑΜΟ Ημερίδα Ι. Μητροπόλεως Δημητριάδος με θέμα: «Χριστιανοί της Ευρώπης και σύγχρονα ηθικά διλήμματα» Βόλος 22.11.2014 π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. Ο Α και η Β τέλεσαν το γάμο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων.

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων. ΘεμελειώδειςΑρχές ΘέσειςτηςΕκκλησίαςτηςΕλλάδος γιατηνπροστασίατωνπροσφύγων. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δείχνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στον ξένο. Άλλωστε και ο Ιδρυτής Της, ο Κύριος Ημων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Νεοελληνική Λογοτεχνία Και Ψηφιακές Τεχνολογίες»

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Νεοελληνική Λογοτεχνία Και Ψηφιακές Τεχνολογίες» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Νεοελληνική Λογοτεχνία Και Ψηφιακές Τεχνολογίες» ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Ποσοτική διερεύνηση με

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ.

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ. ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Βούληση και αυτονομία ανθρώπου 2.Συμφέρον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Βιοηθική και ιατρική πράξη: Θεολογική προσέγγιση

Βιοηθική και ιατρική πράξη: Θεολογική προσέγγιση Βιοηθική και ιατρική πράξη: Θεολογική προσέγγιση Αλέξανδρος Μ. Σταυρόπουλος* Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου 'Αθηνών ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ν ήθελα νά σχολιάσω τόν τίτλο των Ειδικών Μορφωτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο 30/09/2014 Η έννοια της Βιο-ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου 2ο Φεστιβάλ Τέχνης για τα Ανθρώπινα ικαιώµατα 20 25 Νοεµβρίου 2002, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου Συµπληρωθέντα Ερωτηµατολόγια : 128 Το προφίλ του Κοινού Το κοινό του BioVision

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ 1 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΑΡΘΡΟ 1. ΣΚΟΠΟΣ Ο Κώδικας αυτός Δεοντολογίας έχει συνταχθεί από την Επιτροπή Δεοντολογίας της Ενωσης με την επωνυμία

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση Μασονία Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory Παγκόσμια οργάνωση Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη masson Τεχνίτης ή τέκτονας Σωματεία οικοδόμων Συνθηματική γλώσσα Μυστικά

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Γκασούκα Μαρία Επίκουρη Καθηγήτρια Φύλου και Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Παράγοντες που συντελούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε Αθήνα, 30.6.2015 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημίας 60, 10679 Αθήνα Τηλ. 210-33.98.270, 71 Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες και τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Πρόβλημα: Με τον όρο αυτό εννοείται μια κατάσταση η οποία χρήζει αντιμετώπισης, απαιτεί λύση, η δε λύση της δεν είναι γνωστή, ούτε προφανής. Δομή προβλήματος: Με τον όρο

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι. ΓΕΝΙΚΑ 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια τουλάχιστον,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα