Βιοτεχνολογία: Ήθος, τέχνη και τεχνική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βιοτεχνολογία: Ήθος, τέχνη και τεχνική"

Transcript

1 Βιοτεχνολογία: Ήθος, τέχνη και τεχνική Αλεξάνδρου Μ. Σταυροπούλου Άναπλ. Καθηγητού στό Πανεπιστήμιο Αθηνών Διευκρινήσεις Σύμφωνα μέ την πρόθεση τών διοργανωτών του Κύκλου ομιλιών μέ τίτλο "Ή άλλη πλευρά τής Βιοτεχνολογίας", στόχος είναι νά εξεταστεί ή "σκοτεινή" πλευρά της. Αυτή πού δέν φαίνεται εκ πρώτης όψεως ως ή άλλη πλευρά του νομίσματος. Γιατί ή φωτεινή πλευρά της, αναφέρεται στή δημιουργία προοπτικών καί νέων οριζόντων στίς εφαρμογές της. Δέν είναι όμως δυνατόν ν' αφεθούν έξω από τήν ενασχόληση μας οι τριβές πού δημιουργεί καί οι αμφισβητήσεις σέ κοινωνικό, ηθικό ακόμη καί πολιτιστικό επίπεδο, όπως ανέγραφε καί τό άγγελτήριο τών Ειδικών Μορφωτικών 'Εκδηλώσεων. "Ηδη τήν περασμένη Τρίτη πέραν τών επιτευγμάτων καί τών προοπτικών τής Γενετικής Μηχανικής τέθηκαν καί κάποιοι προβληματισμοί καί επιχειρήθηκε -μέ αποτελέσματα τής έρευνας "Εύρωβαρόμετρο 1997"- νά εξακριβωθεί ή θέση τών Ευρωπαίων απέναντι στή βιοτεχνολογία, ή όποια γιά πολλούς παραμένει ώς ή γνωστή - άγνωστη. Δέν θά θελήσω νά επιμείνω στό αντιθετικό φωτεινή - σκοτεινή πλευρά, γιατί αυτό μπορεί νά υπονοεί ποιοτική διάκριση, ενώ απλώς θέλω νά επισημάνω εστιασμό ή οχι τής προσοχής προς αυτή ή τήν άλλη πλευρά. Απαιτείται οπωσδήποτε καί ή εξέταση τής δεύτερης γιά νά υπάρξει σφαιρική αντίληψη τοϋ όλου πράγματος. Μόνο μία σύνολη αντιμετώπιση τών δυνατοτήτων καί τών δυσκολιών μπορεί νά οδηγήσει τήν ανθρωπότητα νά καρπωθεί τά εκπληκτικά αποτελέσματα τής έρευνας καί νά αποφύγει τους κινδύνους πού ενδεχομένως μπορεί νά επιφέρει ή εφαρμογή τους καί ιδιαίτερα μέσω ενός ελεγχόμενου χειρισμού του γενετικού υλικού εκ μέρους τής βιοτεχνολογίας. Τά πλεονεκτήματα καί τά μειονεκτήματα δέν τά τοποθετώ σέ επίπεδο τών συνεπειών στον άνθρωπο καί μόνο, γιατί ή χρησιμοποίηση τών γνώσεων γύρω άπό τους μηχανισμούς τής ζωής καί τά μυστικά του μικρόκοσμου επιτρέπουν επεμβάσεις πού κατευθύνουν τίς λειτουργίες τών ζωντανών οργανισμών καί εκμεταλλεύονται τά προϊόντα τους. Υπάρχει μία συνεχής επικοινωνία όλων τών μορφών ζωής, άπό τά βακτήρια μέχρι τόν άνθρωπο καί οι επιπτώσεις της διαχέονται στον σύμπαντα κόσμο. Γι' αυτό καί ή ευθύνη όλων αυτών τών χειρισμών είναι μεγάλη. * Ο κ. Σταυρόπουλος επιθυμεί την πολυτονική μορφή στο κείμενο του. 31

2 Ευθύνη ή οποία πρέπει νά άνταλακλά ενα ορισμένο ήθος καί μία στάση σεβασμού της ζωής σέ οποιαδήποτε μορφή. Ένα ήθος πού εΐναι αποτέλεσμα μιας πού θά ονόμαζα φιλοκαλικής στάσεως, μακράς δηλαδή, επίπονης καί επίμονης προσπάθειας άναμορφώσεως καί ως εκ τούτου μεταμορφώσεως τοϋ άνθρωπου καί τοϋ κόσμου επί τό άρχαιον κάλλος, που όλα όσα έγιναν ήσαν "καλά λίαν" σύμφωνα μέ τή διήγηση της Γενέσεως αλλά έπιδέχονταν καί μία επί τά άρίστω βελτίωση. Στην εξυπηρέτηση αύτοΰ ακριβώς τοϋ στόχου, τής επιδιώξεως της καλύτερης δυνατής αρτιότητας, πού αντανακλά καί ανταποκρίνεται σέ μία εσωτερική ενδόμυχη αρμονική διάταξη, σκοπεύει ή χρήση τοϋ όρου τέχνη πού θέσαμε στον τίτλο τής ομιλίας μας. Ή τέχνη εδώ είναι κάτι πού ξεπερνά μία ειδικότητα, μία επαγγελματική ικανότητα. Αυτό πού θά κάνουμε ώς επιστήμονες καί ώς άνθρωποι θά πρέπει νά είναι ή δημιουργία ενός καλλιτεχνήματος, ενός έργου μέ αισθητική, πού νά ανταποκρίνεται σ' αυτή τήν ενδόμυχη αρμονική διάταξη καί στην περίπτωση μας σέ μιά ποιητική ζωής. Αυτό βέβαια προϋποθέτει καί κάτι άλλο πέρα άπό μία τεχνική πού θέτει στή διάθεση μας ένα σύνολο μεθόδων καί κανόνων μέ τους οποίους επιτυγχάνεται ορισμένο αποτέλεσμα καί μας καθιστά ικανούς νά χρησιμοποιήσουμε αυτές τίς μεθόδους. Όσο αυτονόητη και να είναι ή ανάγκη μιας τεχνογνωσίας (know how) απαιτείται επίσης ή υπέρβαση μιας τεχνοκρατικής αντίληψης που νά λαμβάνεται αρκετά υπόψη ο ανθρώπινος παράγοντας καί οχι μόνο ο ανθρώπινος. Τό ήθος θά είναι συνεπώς εκείνο πού θά οδηγεί ώστε ή τεχνική νά εφαρμόζεται βέβαια ώς τεχνολογία καί βιοτεχνολογία (ώς πρακτική εφαρμογή) αλλά μέ τέχνη καί επιστήμη, προϋποθέτοντας τήν εικόνα πού έχουμε γιά τόν άνθρωπο καί τόν κόσμο τήν όποια πολλές φορές λησμονούμε. Ορθόδοξη ανθρωπολογική προσέγγιση Είναι σημαντικό νά προσδιορίσουμε τό τί εικόνα έχουμε σχηματίσει γιά τόν άνθρωπο, γιά τό ποιος είναι ό ανθρώπινος προορισμός, γιά τό ποιος είναι ô άνθρωπος. Τό ανθρωπολογικό ζήτημα είναι πρωταρχικής σημασίας καί οι επιστήμες τοϋ ανθρώπου έχουν καίριο λόγο καθώς καί ή Θεολογία, τήν όποια καί έπροσωπώ. "Αλλωστε ή Θεολογία είναι καί αυτή ανθρωπολογική Επιστήμη, εφ' όσον έχει, μεταξύ άλλων, ώς αντικείμενο έρεύνης της τόν άνθρωπο καί τά έργα του καί διαθέτει ένα συγκροτημένο λόγο γιά τόν άνθρωπο, συγκεκριμένα τόν λόγο τοϋ Θεοϋ. Αυτό συνιστά μία νέα διάσταση πού μας ώθεΐ νά εξετάσουμε τό όλο ζήτημα καί άπό τή σκοπιά τής Θεολογίας καί νά λάβουμε υπόψη τίς θεολογικές απόψεις πρίν λάβουμε οποιαδήποτε θέση. Βεβαίως, αποδοχή τής θεολογικής διαστάσεως άπό τους συμμετέχοντες στον παρόντα διάλογο δέν σημαίνει ότι δέχονται οπωσδήποτε τήν άποκεκαλυμμένη αλήθεια περί άνθρωπου. Τουλάχιστον όμως, δέχονται νά διαφωτίσουμε τό όλο ζήτημα σύμφωνα μέ τίς αρχές τίς όποιες θέτει ή ορθόδοξη ανθρωπολογία, ιδιαίτερα μάλιστα σέ ό,τι άφορα στην αναπαραγωγική λειτουργία, στην οποία καί θά επιμείνουμε μιας καί προσφέρεται γιά αναλογική εξαγωγή συμπερασμάτων στή θεματική πού συζητάμε απόψε. 32

3 Επιγραμματικά αναφέρουμε υπό τύπον θέσεων ότι σύμφωνα μέ την ορθόδοξη θεολογική διδασκαλία: 1. Ό Θεός εΐναι (γενικά) δημιουργός καί χορηγός της ζωής, καί της ανθρώπινης ζωής. 2. Ό άνθρωπος συμμετέχει καί συνεργεί στή δημιουργία ενεργοποιώντας τό "κατ' εικόνα" καί μέ τήν τεκνογονία (βλ. Κλήμεντα Άλεξανδρέα). 3. Ή τεκνογονία στον άνθρωπο είναι χαρισματική λειτουργία. Ό άνθρωπος, δημιουργημένος κατ' εικόνα Θεού, έχει προορισμό νά γίνει Θεός κατά Χάριν, νά ενεργοποιήσει τό κατ' εικόνα σέ καθ' όμοίωσιν Θεού. Ή τεκνογονία, δηλαδή, δέν είναι μόνο μία βιολογική αναπαραγωγή, ένας απλός πολλαπλασιασμός του είδους (πράγμα πολύ σπουδαίο και σημαντικό κι αυτό). Ή τεκνογονία σκοπεύει δυνητικά στην υιοθεσία του άνθρωπου από τόν Θεό. Ό ευαγγελιστής 'Ιωάννης, τό διατυπώνει μέ τρόπο σαφή στό πρώτο κεφάλαιο του Ευαγγελίου του, ότι όσοι πίστεψαν στό όνομα του Χριστού έδωκεν αύτοΐς τήν "έξουσίαν τέκνα Θεού γενέσθαι" ('Ιωάννου α' 12). Ή πίστη ως αναγέννηση προϋποθέτει τη γέννηση. 4. Σέ περίπτωση αδυναμίας του άνθρωπου νά τεκνοποιήσει, έχουμε πολλές φορές προσφυγή στον Θεό γιά νά θεραπεύσει αυτήν τήν έλλειψη. "Ετσι έχουμε τεκνοποιία άπό στείρα ζεύγη μέ τήν επέμβαση της Χάρης του Θεού. Ή απόλυτη αυτή θεία δημιουργική δυνατότητα φαίνεται καί στή διαβεβαίωση τού Χριστού "ότι δύναται ο Θεός εκ των λίθων τούτων έγεΐραι τέκνα τω Αβραάμ" (Ματθαίου γ' 9). 5. Παρ' όλη τήν ιδιαίτερη αγάπη καί μέριμνα τού Θεού γιά τόν γάμο τών ανθρώπων, τήν οικογένεια καί τά παιδιά "αφετε τά παιδία ελθείν προς με" φανερώνεται στην αγία Γραφή καί ιδιαίτερα στην Καινή Διαθήκη μιά υπέρβαση τών φυσικών οικογενειακών δεσμών εν όψει της Βασιλείας τού Θεού. Ό Χριστός αναφέρεται επανειλημμένως στή δημιουργία τής νέας οικογένειας, πού έχει τόν Θεό ως Πατέρα καί μέλη της όσους ποιούν τό θέλημα Του. Οι πιό πάνω πέντε θέσεις μας προδιαθέτουν στό νά έχουμε μιά γενική καί σαφή αντίληψη γιά τό πώς τοποθετείται ή 'Ορθόδοξη 'Εκκλησία έναντι τής τεκνογονίας ακολουθώντας μιά μακραίωνα παράδοση στην διδασκαλία της. Θα έτόνιζα ότι, ενώ εύχεται γιά τήν απόκτηση παιδιών τά όποια ονομάζει "περιπόθητον χρήμα", ομιλεί γιά "καλή τεκνογονία" καί συνδράμει μέ τόν τρόπο της στην εκπλήρωση τής επιθυμίας γιά παιδιά, δέν τοποθετείται υπέρ μιας τεκνογονίας "πάση θυσία". Ή άτεκνία, όταν δέν είναι εκούσια αποφυγή τών παιδιών, δέν λογίζεται ως όνειδος καί δέν δικαιολογεί τό διαζύγιο. Άπό τήν άλλη μεριά, ή 'Ορθόδοξη 'Εκκλησία χαίρεται μαζί μέ τήν μητέρα "διά τήν χαράν ότι έγεννήθη άνθρωπος εις τόν κόσμον" ('Ιωάννου ις' 21). Παράλληλα είναι δυνατόν νά λεχθεί, ότι (ή εκκλησία) συμπαρίσταται καί συμμερίζεται τόν πόνο καί τήν λύπη, εκείνων τών συζύγων, πού δέν μπορούν νά κάνουν παιδιά. Θά ήταν, λοιπόν, δυνατό νά πει κανείς, ότι μέ πολύ ενδιαφέρον παρακολουθεί τίς εξελίξεις στό πεδίο ερευνών καί κλινικών εφαρμογών σέ θέματα αναπαραγωγής τού άνθρωπου. 33

4 Προβληματισμοί Στή σημερινή εποχή, εποχή διάχυτης επιθυμίας αποφυγής της τεκνογονίας καί περιορισμού των γεννήσεων, μία μερίδα πληθυσμού επιδιώκει τήν πάση θυσία τεκνοποιία μέ ποικίλα μέσα. Ταυτόχρονα, βρισκόμαστε μπροστά στό σύγχρονο φαινόμενο αναπτύξεως νέων μεθόδων καί τεχνικών αναπαραγωγής τοΰ ανθρώπου, οι όποιες όμως θέτουν καί μία σειρά βιοϊατρικών, βιοηθικών καί νομικών προβλημάτων καί προβάλλουν στή σκέψη μας ηθικά ερωτήματα πού συνδέονται μέ αυτές τίς μεθόδους καί τίς τεχνικές. Όλ' αυτά απαιτούν τόν εξ ύπαρχής επαναπροσδιορισμό τών πλαισίων μιας ιατρικής ηθικής καί δεοντολογίας. Τόσο στον επιστημονικό κόσμο όσο καί στον χώρο τών χριστιανικών εκκλησιών καί τών θρησκειών γενικότερα επιχειρείται ή χάραξη κατευθύνσεων, οι όποιες θά είναι δυνατόν νά βοηθήσουν στην απάντηση τών έγειρομένων ερωτημάτων καί στην επίλυση συγκεκριμένων πρακτικών αιτημάτων. Τό χώρο αυτό καλείται νά υπηρετήσει ή αποκαλούμενη Βιοηθική. Ασφαλώς δέν είναι δυνατόν στά πλαίσια της παρούσης ομιλίας νά διαπραγματευθούμε όλο τό εύρος τών προβλημάτων πού άπτονται της βιοηθικής καί της βιοτεχνολογίας. Θά περιορισθούμε ως επί τό πλείστον σέ μιά προβληματική σέ θέματα αναπαραγωγής πού ξεκινάει άπό δυσκολίες καί προβλήματα πού τό σημερινό ζευγάρι αντιμετωπίζει γιά νά φέρει παιδιά στον κόσμο. Οι βιολογικές καί ιατρικές επιστήμες προτείνουν ορισμένες λύσεις προς υπέρβαση αναπαραγωγικών δυσκολιών. Οι προτεινόμενες λύσεις μας προβληματίζουν ως προς τήν ηθική αποδοχή τους. Τό κύριο ερώτημα πού τίθεται είναι κατά πόσον οι λύσεις αυτές, είναι δυνατόν νά γίνουν αποδεκτές άπό τόν σύγχρονο άνθρωπο, καί άν ανταποκρίνονται, σέ μιά ηθική τάξη, πού τηρείται επί τή βάσει ορισμένων κριτηρίων καί κανόνων, οί όποιοι ρυθμίζουν τήν συμπεριφορά. Ή προέλευση αυτών τών κανόνων μπορεί νά ποικίλει. Γενικά, μπορεί νά γίνει αποδεκτό, ότι και οί θρησκείες καί οί Εκκλησίες διατυπώνουν κανόνες συμπεριφοράς πού διαμορφώνουν ένα ήθος ζωής. Ή θεολογία, ως συγκεκριμένη εκκλησιαστική λειτουργία, σέ μία σύζευξη θεωρίας καί πράξεως, θεμελιώνει τήν αλήθεια τών ηθικών κανόνων, οί οποίοι στή συνέχεια λειτουργούν ώς κριτήρια αποδοχής τών λύσεων. 'Ασφαλώς, δέν μπορώ νά υιοθετήσω τήν άποψη, σύμφωνα μέ τήν οποία, ή Ηθική "παρουσιάζει πάντα ένα πρόβλημα γιά κάθε προτεινόμενη λύση", ότι κάνει, δηλαδή, προβληματική τή ζωή μας καί τότε ακόμα, όταν διαφαίνονται λύσεις στά τυχόν προβλήματα πού αντιμετωπίζουμε. Θεμελιώδης άλλωστε ανθρωπολογική σταθερά, παραμένει ή δυνατότητα λήψεως άπό τόν άνθρωπο αποφάσεων καί ή επιλογή, κατόπιν κρίσεως, λύσεως ή λύσεων στά προβλήματα του. Ή κρίση αυτή, προϋποθέτει κριτήρια γιά τήν αποδοχή ή τήν απόρριψη τών λύσεων. Τ αυτές τίς διαδοχικές διαδικασίες προς λήψη συγκεκριμένης αποφάσεως, τό ηθικόν δέον διαδραματίζει έναν ουσιαστικό ρόλο. Τό ηθικόν δέον βρίσκεται σέ άμεση σχέση μέ τίς αλήθειες πού θεμελιώνουν τά κριτήρια. 34

5 Μία θεολογική προσέγγιση της ηθικής διαστάσεως της αναπαραγωγής τοϋ ανθρώπου, πρέπει νά μας κάνει οικείους μέ τίς αλήθειες αυτές τίς οποίες καί υπαινιχθήκαμε λίγο πιό πάνω υπό μορφή θέσεων. "Ας δοϋμε όμως εγγύτερα τό πώς ή τεχνολογία ανταποκρίνεται νά καλύψει τίς βαθύτερες ανάγκες καί επιθυμίες τού ανθρώπου, στην περίπτωση μάλιστα διαπιστώσεως εγγενούς αδυναμίας εκπληρώσεως τους. Επιθυμία καί τεχνολογία Θεμελιώδης ορμή τού ανθρώπου φαίνεται νά είναι ή επιδίωξη του νά κάνει "τά αδύνατα δυνατά". Γιά νά τό κατορθώσει μάλιστα αυτό επικαλείται καί άλλες δυνάμεις πέρα άπό τίς δικές του καί χρησιμοποιεί εξωτερική βοήθεια. Άπό τήν αυγή της άνθρωπότητος διαπιστώνουμε χρήση υποτυπώδους έστω τεχνολογίας γιά νά φθάσουμε στην "τεχνολογική επανάσταση" των καιρών μας. Ό άνθρωπος έμαθε νά χειρίζεται σιγά σιγά σχεδόν τέλεια τά υλικά καί τά στοιχεία πού τού προσέφερε ο γύρω του κόσμος ή νά κατασκευάζει ό Ιδιος άλλα άπ' αυτά. Σήμερα, μέ τή "βιολογική επανάσταση" έμαθε νά χειρίζεται τά όργανα τού σώματος του ώς εξαρτήματα (μεταμοσχεύσεις), νά παρεμβαίνει ακόμα καί στον γενετικό του εξοπλισμό (γενετική μηχανική). Όλους μας γοητεύει ή τεχνολογία, όταν μάλιστα μας δίνει τή δυνατότητα νά εκπληρώσουμε βαθύτατες ανάγκες καί επιθυμίες πού προβάλλονται ώς αναφαίρετα δικαιώματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Ή επιθυμία συναντάει τήν τεχνολογία πού τήν καθιστά εφικτή. Ό άνθρωπος δέν παραμένει απλώς στό στάδιο της "παντοδυναμίας της σκέψεως καί της επιθυμίας" ή οποία χαρακτηρίζει τήν "παιδική" λεγόμενη "νοοτροπία", αλλ' ενήλικας πιά στηρίζει όλες του τίς ελπίδες στην πράξη πού επιτυγχάνει τό ποθητό αποτέλεσμα συνδυάζοντας δύο λογικές. Τήν "λογική της επιθυμίας" πού διατυπώνεται στην ακόλουθη φράση: άπαξ καί επιθυμήσω κάτι ενδίδω σ' αυτήν, καί τήν "τεχνοκρατική λογική" πού μπορεί νά υλοποιήσει στην πράξη τίς σκέψεις καί τίς επιθυμίες. Αυτό όμως πού είναι άπό τήν πλευρά της τεχνικής δυνατό είναι γιά τόν άνθρωπο καί επιθυμητό; Είναι μάλιστα καί υποχρεωτικό καί δέον; "Αν ή τεχνική μας πει: "Νά τί μπορούμε νά κάνουμε!" εμείς θά "πρέπει καί νά τό κάνουμε;" Πρίν όμως θέσουμε αυτά τά ερωτήματα πού συνιστούν αυτό πού θά ονομάζαμε "αξιολογική πρόκληση της τεχνολογίας" οφείλουμε νά διαπιστώσουμε πώς "μέ λογισμό καί μ' όνειρο" -μέ φαντασία δηλαδή, πού μέχρι πρίν άπό λίγο χαρακτηριζόταν ώς επιστημονική- ή ιατρική επιστημονική τεχνολογία μπόρεσε νά κάνει πραγματικότητα τρία όνειρα του άνθρωπου, στον τομέα τουλάχιστον πού μας απασχολεί: 1. Νά μήν κάνει παιδιά όταν δέν τά θέλει (αντισύλληψη, στειροποίηση, άμβλωση). 2. Νά κάνει παιδιά όταν τά θέλει (πάλη εναντίον της στειρότητος, τεχνητή γονιμοποίηση, εξωσωματική γονιμοποίηση...). 35

6 3. Νά κάνει τά παιδιά πού θέλει (προγεννητική διάγνωση, επιλεκτική άμβλωση ή άμβλωση κατόπιν ευγονικής ενδείξεως). Αυτό πού ήταν ένα μακρυνό καί άπιαστο όνειρο, σήμερα γίνεται κοντινή καί χειροπιαστή πραγματικότητα. Οι νέες, όμως, δυνατότητες θέτουν νέα προβλήματα καί απαιτούν νέες λύσεις. Έδώ καί τριανταπέντε περίπου χρόνια προκύπτουν πλείστα όσα ηθικά ερωτήματα πού αφορούν τίς νέες αυτές νίκες της τεχνικής. Μπροστά μας εκτείνεται ενα πεδίο εντελώς καινούργιο καί τά ερωτήματα πού τίθενται αγγίζουν τά όρια της ανθρώπινης ζωής μέσα στον ορίζοντα "ενός θαυμαστού καί γενναίου κόσμου". Ή χριστιανική αλλά καί κάθε άλλη φιλοσοφική ή καί θρησκευτική παραδοσιακή ηθική βρίσκεται μπροστά σέ δυσεπίλυτα προβλήματα πού δέν επιδέχονται εύκολες λύσεις καί αποφάσεις, ούτε όμως καί αναβολές. Ό ηθικός προβληματισμός έτσι όπως σκιαγραφείται, παρουσιάζεται ώς ευκαιρία καί δυνατότητα νά διερωτηθούμε όλοι μας κατά πόσο μπορεί ή παραδοσιακή ηθική είτε φιλοσοφική είναι αυτή είτε θρησκευτική νά είναι δεσμευτική γιά τίς εφαρμογές της σύγχρονης τεχνολογίας σέ θέματα αναπαραγωγής τοΰ άνθρωπου. Έάν, δηλαδή, οι επικρατούσες μέχρι σήμερα ήθικες αρχές προσανατολίζουν τά άτομα καί τίς κοινωνίες νά πάρουν αποφάσεις μέ τίς οποίες ρυθμίζουν βαθύτερες ανάγκες, επιθυμίες καί δικαιώματα προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση, ποιο ή ποιος θά είναι εκείνος πού θά (μας) βοηθήσει τους ανθρώπους στή λήψη αποφάσεων γιά θέματα πού ξεφεύγουν άπό λύσεις πού έχουν ήδη δοθεί; Υπάρχουν άραγε στοιχεία στην ιστορία τής άνθρωπότητος καί της ηθικής πού νά επιτρέπουν νά αντιμετωπίσουμε καινοφανή -νέα τουλάχιστον ώς προς τίς δυνατότητες λύσεων- προβλήματα πού συνδέονται μέ τήν αναπαραγωγή τοΰ άνθρωπου; Πώς είναι δυνατό νά εξισορροπηθούν: ή τάση γιά πρόοδο, ή κάλυψη βαθύτερων ανθρώπινων αναγκών καί επιθυμιών μέ τήν αναζήτηση ενός ηθικού δέοντος πού διαμορφώνει τό ανθρώπινο ήθος; Έναντι τού περιορισμού πού ή ηθική φαίνεται ότι θέλει νά επιβάλει στην επιστήμη, απαγορεύοντας της νά εισχωρήσει στά μυστήρια τής ανθρώπινης ζωής, τίθεται τό ακόλουθο ερώτημα: πάνω σέ τί στηρίζεται ή ηθική γιά νά μιλάει μέ τόση αυθεντία πάνω σέ αυτά τά ζητήματα; Έν ονόματι τίνος, ποίων άρχων, ποιας ιδεώδους αντιλήψεως γιά τόν άνθρωπο μπορεί ν' αντιταχθεί σ' αυτούς τους νέους πειραματισμούς; Αυτό τό ερώτημα αξίζει νά τό προσέξουν σοβαρά οι ειδικοί, άλλα καί κάθε άνθρωπος πού ψάχνει γιά ενα καλλίτερο μέλλον τής άνθρωπότητος, γιά έναν καλλίτερο κόσμο. Θά ήταν οπωσδήποτε αναγκαίο καί χρήσιμο νά έχουν ήδη εκφρασθεί οί θεολόγοι καί οι ηθικοί επιστήμονες έχοντας μελετήσει τίς νέες εξελίξεις τής επιστήμης πρίν αυτές γίνουν πραγματικότητα νά έχουν διατυπώσει τίς παρατηρήσεις καί τίς ηθικές κρίσεις τους πρίν εγκατασταθεί μία κατάσταση πανικού. 36

7 Πολλοί απ' αυτούς έχουν διερωτηθεί αν έπρεπε νά μιλήσουν πολύ πρίν ή ευθύς αμέσως. 'Αρκετοί πάντως έχουν πάρει ήδη θέση πάνω στίς νέες αυτές επιστημονικές εξελίξεις. ("Αν καί τά προηγούμενα θά προϋπέθεταν τήν ανύπαρκτη ώς σήμερα αίσθηση συγγένειας μεταξύ τών επιστημών, όπως καί τήν αίσθηση της ανάγκης άπό τόν ενα γιά τήν ύπαρξη, άρα καί τή γνώμη τοΰ άλλου.) 'Ανησυχίες "Ισως όμως, σ' αυτό τό σημείο, θά έπρεπε, αφήνοντας κατά μέρος τίς γενικές θεωρήσεις νά πλησιάσουμε τόν συγκεκριμένο άνθρωπο πού έρχεται ενώπιον μας μέ συγκεκριμένα αιτήματα υπερβάσεως τών δυσκολιών του σέ θέματα τεκνογονίας καί απαιτεί άπό εμάς διεξόδους πού νά μπορέσουν νά εκπληρώσουν τήν επιθυμία του. Τί δυνατότητες διαθέτουμε άπό πλευράς ηθικής παραδόσεως, ώστε νά ανταποκριθούμε στό ερώτημα του καί νά δώσουμε απάντηση; Αυτό βέβαια δέν θά μπορέσει νά γίνει ή δέν πρέπει νά γίνει χωρίς κάποιες προϋποθέσεις: 'Από τή μία πλευρά δέν μπορούμε νά δώσουμε τήν εντύπωση ότι ήδη κατέχουμε τίς απαντήσεις σέ αυτά τά καινούργια ερωτήματα καί ότι έχουμε τό μονοπώλιο τών λύσεων. Είναι ασφαλώς αναγκαίος ό ειλικρινής καί ανοιχτός διάλογος ανάμεσα σέ ερευνητές, γιατρούς, νομικούς, θεολόγους καί εκκλησιαστικούς υπευθύνους. Άπό τήν άλλη πλευρά επιβάλλεται οπωσδήποτε εξαιρετική σύνεση καί διάκριση ευθύς ώς αγγίζουμε τόν άνθρωπο στίς πρώτες-πρώτες αρχές του καί τίς επιθυμίες του. Ποιος θά μας εγγυηθεί ώς προς τίς βιολογικές καί ψυχολογικές συνέπειες της επεμβάσεως μας καί ποιος θά εξασφαλίσει τή σωματική καί ψυχική υγεία παιδιών καί γονέων; Νά κάτι στό όποιο οφείλουμε νά είμεθα πολύ προσεκτικοί. Νά γιατί ίσως εκτός άπό τό ενδιαφέρον πού όπως είδαμε ή 'Ορθόδοξος Εκκλησία επιδεικνύει προς τίς εξελίξεις ανησυχεί αναφορικά μέ τίς παρεμβάσεις της νέας τεχνολογίας στό χώρο της αναπαραγωγής, καί αυτό γιά λόγους πού έχουν άμεση ή έμμεση σχέση μέ αρχές της χριστιανικής ανθρωπολογίας, 'ιδιαίτερα δέ της ανθρωπολογίας τών φύλων, τοΰ γάμου καί της οικογενείας, γιατί: 1. Άλλες λιγότερο καί άλλες περισσότερο άπ' αυτές τίς παρεμβάσεις, συνεπάγονται συγκεκριμένους γιά τό παρόν καί ακαθόριστους γιά τό μέλλον κινδύνους. 2. Ύποθάλπτουν έναν κατακερματισμό της ανθρώπινης σεξουαλικότητος καί γονιμότητος (ή γονιμότητα συντελείται ερήμην τών σεξουαλικών σχέσεων). 3. Προσκρούουν, θίγουν καί προσβάλλουν θεμελιώδεις θεολογικές αντιλήψεις γιά τόν άνθρωπο, όπως αυτές πού αφορούν: α) τίς σχέσεις τών φύλων μέσα στό γάμο (συγκλήρωση τοΰ βίου παντός, πίστη συζυγική, ανάληψη τών ατελειών καί τών δυσκολιών) β) τήν υπόσταση τοΰ εμβρύου ώς ψυχοσωματικής οντότητος άπό τής στιγμής της συλλήψεως 37

8 γ) την ευθύνη γιά την ακεραιότητα της ανατροφής καί της ψυχικής υγείας τών παιδιών, πού συνδέεται δ) μέ τίς διαπροσωπικές σχέσεις τοΰ ζευγαριού καί του παιδιού προς "τρίτους" (δότες, φέρουσες ή ύποκαθιστώσες μητέρες, ιατρικό προσωπικό, κλπ.) ε) τίς έσχατες επιπτώσεις πάνω στη ζωή τών ατόμων, τών κοινωνιών καί τίς δυνατότητες εκμεταλλεύσεως καί χειρισμού τοΰ άνθρωπου από κυβερνήσεις, πολιτικές ομάδες καί κόμματα ή καί απλούς εκβιαστές κλπ. Πέραν όμως απ' όλες αυτές τίς διαπιστώσεις, ένα πάντως είναι γεγονός, ότι βρισκόμαστε μπροστά σ' αυτές τίς νέες επιστημονικές δυνατότητες της βιολογίας καί της ιατρικής, οι όποιες ασφαλώς έχουν ώς επακόλουθο ορισμένα νέα προβλήματα, αλλά καί προσφέρουν νέες λύσεις σε χρόνιες ή προσωρινές δυσκολίες τών ζευγαριών νά τεκνοποιήσουν. θέσεις καί στάσεις Έτσι όπως είναι τά πράγματα, είναι καιρός πλέον νά θέσουμε εκ νέου μία βασική ερώτηση πού συνοψίζει όλα τά διάχυτα ερωτήματα πού πλανώνται στον ορίζοντα καί πού συνέχουν τίς γνωστικές, τίς συναισθηματικές καί τίς βουλητικές λειτουργίες τοΰ σύγχρονου ανθρώπου. Ή ερώτηση είναι ή ακόλουθη. Πώς εΐναι δυνιτόν νά εξισορροπήσουν καί νά εναρμονισθούν: ή τάση γιά περισσότερη γνώση καί πρόοδο ή κάλυψη βαθύτερων ανθρωπίνων αναγκών με τήν αναζήτηση ενός ηθικού δέοντος πού διαμορφώνει τό ανθρώπινο ήθος; Οι απαντήσεις καί οι γνώμες ώς προς αυτήν τήν τριπλή ερώτηση, είναι αλήθεια, ότι επιδέχονται περισσότερες άπό μία αντιμετωπίσεις. "Αλλοι χαιρετίζουν τίς καινούργιες δυνατότητες λύσεων σάν ένα χαρμόσυνο μήνυμα, γιά τό ξεπέρασμα μιας βαθειάς ανάγκης, πού βιώνεται ώς υπαρξιακή έλλειψη, καί προσκαλούν επιστήμονες καί ζευγάρια ή καί μεμονωμένα άτομα νά εκμεταλλευθούν τίς προσφερόμενες ευκαιρίες. "Αλλοι πάλι, θετικά προσανατολισμένοι, δέν παύουν εντούτοις νά διστάζουν ώς προς τίς ενδεχόμενες μελλοντικές συνέπειες, εφόσον δέν μπορούν άπό τώρα νά ελεγχθούν στην πληρότητα τους, ιδιαίτερα μάλιστα πού οι πειραματισμοί γίνονται στον άνθρωπο. "Αλλοι, έχοντας τήν πεποίθηση, ότι οι παρεμβάσεις αυτές εγγίζουν στην ουσία του τόν άνθρωπο καί μπορούν νά επιφέρουν βαθύτατες αλλοιώσεις στίς τωρινές άλλα καί στίς μελλοντικές σχέσεις τών ζευγαριών, τών παιδιών καί τών κοινωνιών παρόλο ότι συμπαθούν τήν επιθυμία τους καί αναγνωρίζουν τήν υφιστάμενη έλλειψη παιδιών ώς ατέλεια στην ένωση ενός άνδρα καί μιας γυναί- 38

9 κας συνιστούν επιφυλακτικά ή καί ανεπιφύλακτα τήν αποχή άπό τέτοιου είδους ενέργειες. Στό επίπεδο του ανθρώπου, λέγουν, ή σεξουαλική συνεύρεση προσδίδει ενα "σύν" στην ποιότητα της τεκνογονίας. Έπί προσωπικού επιπέδου δέχονται, ότι ή άσκηση συμβουλευτικής καθοδηγήσεως εΐναι "εκ των ων ουκ άνευ" γιά τή συμπαράσταση σ' εκείνα τά άτομα πού αντιμετωπίζουν τήν πρόκληση της σύγχρονης τεχνολογίας γιά την κάλυψη βαθύτατων αναγκών καί επιθυμιών. Ή άσκηση όμως μιας τέτοιας συμβουλευτικής ενέχει πολλές δυσκολίες, καί άπό τήν μεριά των συμβούλων καί άπό τήν μεριά τών συμβουλευόμενων. Ιδιαίτερα μάλιστα, όταν δέν έχουν ξεπεραστεί άλλα καί δέν έχουν αποσαφηνιστεί τά ηθικά διλήμματα πού προκύπτουν, σέ τυχόν επιλογές πού οφείλουν νά κάνουν γιατροί καί πελάτες τους σέ πλήθος θεμάτων. Αναφέρω μερικά άπό αυτά: 1. τήν αντισύλληψη 2. τήν προγεννητική διάγνωση 3. τόν καθορισμό καί τήν επιλογή τοΰ φύλου 4. τήν άμβλωση 5. τήν τεχνητή σπερματέγχυση (in vivo) 6. τήν εξωσωματική γονιμοποίηση (in vitro) 7. τίς φέρουσες μητέρες 8. τίς άντικαθιστώσες ή αναπληρωματικές μητέρες, κλπ. Σ' αυτά τά προβλήματα θά πρέπει νά προστεθούν όλα εκείνα πού συνδέονται μέ τήν ηθικότητα ερευνητικών σχεδίων, τά οποία σκοπεύουν στην τελειοποίηση μεθόδων καί τεχνικών, πού θα εφαρμοσθούν γιά τήν υπέρβαση τών πιό πάνω αναπαραγωγικών ατελειών. Αναζήτηση κριτηρίων Μέ ποια κριτήρια εν τούτοις θά στοιχειοθετηθεί αυτό τό ηθικό δέον πού θά διαμορφώσει τό ανθρώπινο ήθος; Μέ ποια κριτήρια ό "ηθικός επιστήμονας" άλλα καί όλοι εμείς θά αντιμετωπίσουμε τίς παλαιές αυτές ανάγκες καί επιθυμίες τοΰ άνθρωπου μέ τίς νέες μορφές επιλύσεων πού προτείνει ή σύγχρονη πραγματικότητα; Γιά ορισμένους είναι αλήθεια ότι πηγή εμπνεύσεως θά αποτελέσει ή διδασκαλία της 'Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στην 'Ορθόδοξη Ελλάδα τής έσχατης δεκαετίας τοΰ εικοστού αιώνα, ή πίστη παίζει ακόμα έστω καί μή συνειδητά ενα σημαίνοντα ρόλο στή συνείδηση τοΰ πληθυσμού καί προσδιορίζει επίσης κανόνες συμπεριφοράς καί αξιολογήσεως προσώπων, πράξεων καί καταστάσεων. Πώς θά μπορούσαμε, λοιπόν, νά θέσουμε τίς βάσεις πού θα μας βοηθήσουν νά διερμηνεύσουμε τά στοιχεία πού μας προσφέρει ή μακραίωνη Παράδοση της Εκκλησίας μας καί νά συνοδεύσουμε μέ αυτά στον βίο τόν σύγχρονο άνθρωπο, μέ τήν ϊδια ενάργεια καί φιλανθρωπία; 39

10 (Στό σημείο αυτό πρέπει νά υπογραμμίσουμε την ανάγκη σοβαρής, νηφάλιας, εμπεριστατωμένης, άγαπητικής, συγχωρητικής, φιλάνθρωπης, ευαίσθητης, νοήμονος, ταπεινής -ώς προς τήν έκφραση τηςάλλά καί ταπεινόφρονος -ώς προς τήν προσέγγιση των επιστημονικών επιτευγμάτων- υπεύθυνης μελέτης καί μέ προσευχή καί ικεσία εναγώνιας αναζήτησης δρόμων αντιμετώπισης καί ανακούφισης τών έμπερίστατων σύγχρονων ανθρώπων.) Γιά άλλους τό ζήτημα δέν είναι πλέον τί λέει ή πίστη, αλλά νά γνωρίζουμε πώς θά ενεργήσουμε όταν δέν υπάρχει πιά πίστη, πώς νά βρούμε μιά συνάφεια καί συνοχή στίς ενέργειες μας όταν δέν υπάρχουν πιά σημεία αναφοράς καί βρισκόμαστε μπροστά σ' ενα κενό πλαίσιο αναφοράς. Τό ενδιαφέρον, λοιπόν, τοποθετείται πρίν απ' όλα προς τήν κατεύθυνση της γνωσιολογίας καί της φιλοσοφικής ηθικής. Δέν θεωρώ όμως σκόπιμο νά επεκταθώ στή θεώρηση τού θέματος άπ' αυτή τή σκοπιά. Τά πράγματα δέν είναι καθόλου άπλα. 'Ακόμα καί μέ τήν ίδρυση κέντρων βιοϊατρικής ηθικής ή καί συνδέσμου τέτοιων κέντρων, ό δρόμος θά είναι μακρύς, έ'ως ότου καταλήξουν οι διάφορες επιστήμες, κατόπιν διεπιστημονικού διαλόγου, σέ συγκεκριμένα συμπεράσματα καί λύσεις κοινής αποδοχής. 'Ακόμα καί αν εκπρόσωποι τού κλήρου καί της θεολογικής επιστήμης μετέχουν σέ επιτροπές ιατρικής ηθικής καί βιοηθικής ή στρογγυλά τραπέζια καί κύκλους ειδικών μορφωτικών εκδηλώσεων όπως ή αποψινή κατόπιν ειδικής προετοιμασίας τους σέ ζητήματα βιοϊατρικής ηθικής κατά τίς σπουδές τους, εΐναι δύσκολο νά υποστηρίξουν καί νά επιβάλουν τίς απόψεις τους. Πιθανόν νά είναι χρήσιμο, νά έμφανισθύν ώς σύμβολα μιας "διαφορετικής πραγματικότητος", πού έχουν ώς ρόλο τους, νά προφέρουν έναν προφητικό λόγο εμπνεόμενο από αυτήν ακριβώς τήν "διαφορετική πραγματικότητα". Ό λόγος τους αυτός θά βασίζεται σ' έναν άποκαλυμμένο λόγο πού αυτόν καταθέτουν καί γι' αυτόν δίνουν μαρτυρία. Μαρτυρία γιά τήν αξιοπρέπεια καί τήν μοναδικότητα του ανθρώπινου προσώπου, πού ô Θεός τό γνωρίζει "εξ άκρας συλλήψεως", όταν ακόμα βρίσκεται στην κοιλιά τής μητέρας του ώς άμορφο έμβρυο ("τό ακατέργαστόν μου εΐδοσαν οι οφθαλμοί σου" αναφέρει ο ψαλμωδός ρλη' 16) καί τό προστατεύει από τότε (στίχος 13). Όταν θελήσουν όμως νά εκπροσωπήσουν υπεύθυνα αυτόν τόν λόγο, ή υπευθυνότητα τους αυτή δοκιμάζεται καθημερινά στην αντιπαράθεση τους κατά τό διάλογο μέ τίς βιοϊατρικές, φιλοσοφικές, ψυχολογικές καί άλλες επιστήμες του άνθρωπου, τήν επίσημη όταν είναι διατυπωμένη διδασκαλία τής Εκκλησίας τους, τίς προσωπικές θεολογικές τους ερμηνείες καί τίς απόψεις τών μεμονωμένων γιατρών καί λοιπών επιστημόνων, άλλα καί όλων εκείνων πού προστρέχουν στή συμβουλή καί στή γνώμη τους. Στό τέλος αυτής τής ομιλίας οφείλω νά ομολογήσω ότι μοιάζω μ' εκείνον τόν πρωταγωνιστή ενός αγγλικού κινηματογραφικού έργου, πού έφερε τόν παράδοξο τίτλο: "ό άνθρωπος πού νόμιζε ότι ανέβηκε ενα λόφο καί κατέβηκε ένα βουνό". Μέ αυτό θέλω νά πώ ότι αισθάνθηκα καί δύσκολα καί εύκολα κατά τήν ανάπτυξη τού θέματος. Δέν ξέρω τί θά ήταν πιό εύκολο ή προτιμότερο: ν' ανέβαινα ενα βουνό καί νά κατέβαινα ενα λόφο; Ή συζήτηση θά τό δείξει! 40

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 1: Βιοηθική: Η κοσμική και η χριστιανική προσέγγιση Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 11: Ηθική θεώρηση της εξωσωματικής γονιμοποίησης Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΚΥΠΡΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΕΤΡΙΔΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Τετάρτη 23 Μαΐου, 2012 «Τίποτα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 13: Ηθική θεώρηση της θεραπευτικής κλωνοποίησης Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΟΣ Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ( οδηγίες για τους μαθητές) Φεβρουάριος 2012 1. Τι είναι η «Σύνοδος των Εφήβων»

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά)

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά) ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά) ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Η κατανόηση των βασικών θεωριών της βιοηθικής. 2. Η στοχευμένη αντιμετώπιση ηθικών προβλημάτων που ανακύπτουν σε αστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 9: Η έκτρωση ως συνέπεια βιασμού, αιμομιξίας ή διάγνωσης γενετικής ανωμαλίας στο έμβρυο

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ. Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ. Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ Ι. Συνοπτική παρουσίαση του Βιβλίου-Διαύλου Η Ψυχική Υγεία: Η Ψυχική Υγεία εγγυάται τη συνοχή ομοειδών ιδιοτήτων και χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΧΡΙΣΤ. ΛΑΤΡΕΙΑΣ, ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΙΜΑΝΣΕΩΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΧΡΙΣΤ. ΛΑΤΡΕΙΑΣ, ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΙΜΑΝΣΕΩΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΧΡΙΣΤ. ΛΑΤΡΕΙΑΣ, ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΙΜΑΝΣΕΩΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ειδικότητα : «ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ». Ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο. Εφηβεία (4596)

Κείμενο. Εφηβεία (4596) Κείμενο Εφηβεία (4596) Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου, η οποία αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της, συντελούνται βιολογικές,

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή ΜΑΘΗΜΑ 6 Ο ΠΟΙΗΣΩΜΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΝ... Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, κατά τη διδασκαλία του Χριστιανισμού, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ. Στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες)

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Κυρία Αντιπρόεδρε της Επιτροπής των Περιφερειών, Αγαπητή κα Γενική Διευθύντρια Le Bail, Αγαπητοί συνάδελφοι, Φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 6: Έκτρωση - Θεολογική θεώρηση Ι Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία Σχολή ΣΟΕΔ Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Πρόγραμμα Σπουδών PYS Πολιτική Υγείας και Σχεδιασμός Υπηρεσιών Υγείας Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός ΦΑΣΗ Β: 2 ο δίωρο Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός (θεμελιωτισμός) εκφράζονται οι τάσεις εμμονής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΑΘΗΝΑ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Εισαγωγικό Σημείωμα Η Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) είναι μη κερδοσκοπικό Σωματείο, που ως σκοπό έχει τη «διάδοση των αρχών και της σωστής

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας

ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια.

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Οι διακρίσεις συνδέονται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΛΑΙΓΕΩΡΓΙΟΥ Γ. Ηθική Φορτισμένος και πολυσήμαντος όρος Εικόνα μιας «βαθύτερης εσωστρεφούς πραγματικότητας»

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. Ο Α και η Β τέλεσαν το γάμο

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικές Πρακτικές

Χριστιανικές Πρακτικές Χριστιανικές Πρακτικές του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Χριστιανικές Πρακτικές Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956)

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου πνεύματος ελευθερίας αντιλαμβάνεται ότι ο διάλογος αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα Ονοματεπώνυμο ΡΟΖΑ ΤΡΕΣΣΟΥ ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα Η διδασκαλία θα πραγματοποιηθεί σε τμήμα 25 μαθητών και μαθητριών της Α Γυμνασίου. Η διδασκαλία θα διαρκεί δύο διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΑΜΟ

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΑΜΟ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΑΜΟ Ημερίδα Ι. Μητροπόλεως Δημητριάδος με θέμα: «Χριστιανοί της Ευρώπης και σύγχρονα ηθικά διλήμματα» Βόλος 22.11.2014 π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΑΡΧΗΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΑΡΧΗΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ 1 ΑΡΧΗΓΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΑΡΧΗΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ (Τετάρτη 8 Μαρτίου 2017) Χαίρομαι ειλικρινά που αυτή η πρωτοβουλία της Γραμματείας

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 20-05-2004 Α. Σύμφωνα με ξένο συγγραφέα παρατηρεί ο Παπανούτσοςο βασικός λόγος που ο άσκαλος επαναπαύεται στις πνευματικές του κατακτήσεις είναι ότι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη Project A2- A3 Α Φαλήρου 1ο ΓυμνάσιοΤάξη Παλαιού Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ PROJECT Τα ενδιαφέροντα μας Ξεκινήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία Γ3 «Ειδικότερα εμείς ως μαθητές, οι οποίοι δεν έχουμε ακόμα τη δυνατότητα να ελέγχουμε άμεσα με το δικαίωμα της ψήφου μας τη δημοκρατία της χώρας μας, μπορούμε να συμβάλλουμε στο να υπάρχει δημοκρατικός

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2017 ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Πέτρος Κ. Τσαντίλας Διδάκτωρ Νομικής Δικηγόρος

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ, ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ, ΤΟΚΕΤΟΣ Ποιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1 Γ1 1 Επίπεδο Γ1 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη για τη σημασία της τέχνης στη ζωή μας. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη, όταν γράφει, και

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης.

Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης. 1 Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Σχεδιάγραμμα Ένα σχεδιάγραμμα του μαθήματος Σημειώσεις Ένα πρότυπο που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

2. Το άρθρο 5 του βασικού νόμου τροποποιείται ως ακολούθως: Με την αντικατάσταση του εδαφίου (2) αυτού, με το ακόλουθο νέο εδάφιο:

2. Το άρθρο 5 του βασικού νόμου τροποποιείται ως ακολούθως: Με την αντικατάσταση του εδαφίου (2) αυτού, με το ακόλουθο νέο εδάφιο: Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι) Αρ. 4573, 29.7.2016 1047 Ν. 92(Ι)/2016 Ο περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (Τροποποιητικός) Νόμος του 2016 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων.

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων. ΘεμελειώδειςΑρχές ΘέσειςτηςΕκκλησίαςτηςΕλλάδος γιατηνπροστασίατωνπροσφύγων. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δείχνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στον ξένο. Άλλωστε και ο Ιδρυτής Της, ο Κύριος Ημων

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ.

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ. ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Βούληση και αυτονομία ανθρώπου 2.Συμφέρον

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές Νομικό Πλαίσιο Η ειδική ελληνική νομοθεσία Νόμοι 3089 / 2002 : «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» και νόμος 3305 / 2005 «Εφαρμογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής» Γενικές Αρχές Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Οικολογική Ερμηνεία. Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα. Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Οικολογική Ερμηνεία. Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα. Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οικολογική Ερμηνεία Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος Ένα πέπλο μυστηρίου καλύπτει τη γυναικολογική πάθηση που λέγεται "ενδομητρίωση". Έχει δύσκολο όνομα, άγνωστη προέλευση, ποικιλία στη εμφάνιση και τη

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα