Η Ηθική στην Εκπαίδευση*. Του Μητροπολίτη Πάφου Γεωργίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Ηθική στην Εκπαίδευση*. Του Μητροπολίτη Πάφου Γεωργίου"

Transcript

1 Η Ηθική στην Εκπαίδευση*. Του Μητροπολίτη Πάφου Γεωργίου 1. Στόχοι της Παιδείας μας. Θα συνιστούσε τουλάχιστον θράσος, ή αφέλεια, η αποδοχή της πρότασης του Υπουργείου Παιδείας για να είμαι ένας εκ των εισηγητών στο σημερινό σεμινάριο, αν δεν προβαλλόταν η κληρική μου ιδιότητα και η αντίκρυση, ως εκ τούτου, μερικών πραγμάτων κάτω από ένα ιδιαίτερο φακό. Το εξειδικευμένο θέμα του σεμιναρίου μπορεί να θεαθεί από διαφορετικές οπτικές γωνίες, μια από τις οποίες είναι και η θρησκευτική. Ακριβώς αυτό με παρακίνησε για αποδοχή της πρότασης. Δεν διαθέτω τίτλους ειδικότητας, γι αυτό και επικαλούμαι εκ των προτέρων την επιείκειά σας. Λέγεται, και πολύ σωστά, ότι η Παιδεία αποτελεί την έκφραση του πολιτισμού μιας κοινωνίας και συγχρόνως το μέσο για τη διαιώνισή της. Με την Παιδεία μεταδίδει η κοινωνία στη νέα γενιά τις πολιτιστικές της αξίες- εθνικές, κοινωνικές, θρησκευτικές- και με την παιδεία η νέα γενιά βοηθείται να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο και ν αποτελέσει ένα κρίκο στην εξελικτική του πορεία. Ο καθορισμός της εκπαιδευτικής πολιτικής, επομένως, σημαίνει τη διατύπωση του προσανατολισμού ενός λαού σε όλα τα πεδία και τους τομείς της οργανωμένης κοινωνίας. Και τη στιγμή που καθορίζονται εκπαιδευτικοί στόχοι και αναζητούνται τα μέσα για επίτευξη αυτών των στόχων, διαγράφεται ουσιαστικά η πορεία που θα ακολουθήσει ένας λαός για πολλές γενιές. Η Παιδεία αποτελεί στην πράξη τον προγραμματισμό της πολιτείας για το τι είδους Πολιτεία θέλει να δημιουργήσει και κυρίως για το τι είδους πολίτη θέλει να πλάσει. *Εισήγηση σε Σεμινάριο που διοργάνωσε το Υπουργείο Παιδείας για τους Διευθυντές και Βοηθούς Διευθυντές Α, της Μέσης Εκπαίδευσης. 1

2 Κάθε εκπαιδευτικό σύστημα στοχεύει, ασφαλώς, και στο γνωσιολογικό τομέα. Οι γνώσεις θα βοηθήσουν τη νέα γενιά να εξοπλιστεί γνωστικά ώστε να γνωρίσει το περιβάλλον τηςγεωγραφικό, ιστορικό, επιστημονικό-, τον κόσμο γύρω της, και να αποκτήσει τα εφόδια για να εργαστεί. Κάθε εκπαιδευτικό σύστημα, όμως, θα πρέπει να στοχεύει, πολύ περισσότερο, στην προσφορά αγωγής. Γιατί από τις στάσεις ζωής και τη φιλοσοφία ζωής που θα μεταδώσει στους μαθητές, και από την προσωπικότητα που θα τους βοηθήσει να αναπτύξουν, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό η ευαισθησία τους στις διάφορες κοινωνικές και εθνικές προκλήσεις και η διάθεσή τους για αγώνα προς καταξίωση της ζωής. Δεν είναι τυχαίο, νομίζω, που τα εκπαιδευτικά συστήματα όλων των χωρών έχουν ως θεμέλιο τη γλώσσα, την ιστορία και τις παραδόσεις των αντίστοιχων λαών, όσο κι αν η κοινωνία στρέφεται προς την βιομηχανία, την τεχνολογία, τις οικονομικές επιστήμες. Ούτε κι είναι παράδοξο το ότι στα πολιτισμένα κράτη αναγνωρίζεται στις εθνικές μειονότητες, που διαμένουν στα κράτη αυτά, το δικαίωμα να στηρίζουν την παιδεία τους στον εθνικό τους πολιτισμό. Σήμερα είναι που, κατά τρόπο παράδοξο, έγινε της μόδας για μερικούς να μιλούν για «παναθρώπινο» προσανατολισμό της Παιδείας, ως εάν η Εθνική Παιδεία να συγκρούεται με τα πανανθρώπινα ιδανικά. Είναι όμως γνωστό ότι το πραγματικά εθνικό είναι και πραγματικά αληθινό. Στην Κύπρο, σ εμάς, η Παιδεία ανετέθη από το Σύνταγμα στην κάθε κοινότητα ξεχωριστά. Κι εμείς υπηρετούμε την Παιδεία της Ελληνικής Κοινότητας, αφού το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, γέννημα ανάγκης, αντικατέστησε μετά την Τουρκανταρσία, την Ελληνική Κοινοτική Συνέλευση. Σκοπός, λοιπόν, της Παιδείας μας είναι να διαπλάσει χαρακτήρες, να μορφώσει και να δώσει κατεύθυνση και πορεία ζωής στους Έλληνες της Κύπρου, που είναι ταυτόχρονα και Ορθόδοξοι Χριστιανοί, χωρίς να αποκλείει και οποιονδήποτε άλλον το επιθυμεί, αυτής της Παιδείας. Δύο βασικοί παράγοντες, που επηρεάζουν καθοριστικά την Παιδεία μας, είναι η εθνική καταγωγή και η θρησκευτική 2

3 ταυτότητά μας. Κι είναι φυσικό να αναμένουμε οποιονδήποτε περιεχόμενο της Παιδείας μας όχι μόνον να μην έρχεται σε αντίθεση με τα χαρακτηριστικά των δύο αυτών παραγόντων, αλλά και να τα προάγει. 2. Η αναγκαιότητα της Ηθικής στην Εκπαίδευση. Κι έρχομαι, μετά τα εισαγωγικά αυτά, στο θέμα του σεμιναρίου μας που έχει γενικό τίτλο «Η Ηθική στην Εκπαίδευση». Ασφαλώς και με τον όρο «Ηθική» δεν περιοριζόμαστε στα όσα αναφέρονται στη γενετήσια σφαίρα. Ο όρος «Ηθική», που υιοθετήθηκε κι από τους ξένους, είναι ελληνικός και παράγεται από την επίσης ελληνική λέξη «ήθος». Ήθος στην αρχαία Ελληνική σημαίνει τόπο διαμονής, κατοικητήριο. Στην Ιλιάδα διαβάζουμε «ήθεα και νομός ίππων», ενώ στην Οδύσσεια βρίσκουμε την έκφραση «κατά ήθεα κοιμηθείναι». Σιγά-σιγά η λέξη απέβαλε την αρχική της σημασία και προσέλαβε ειδική έννοια, ούτως ώστε να σημαίνει το εσωτερικό φρόνημα και τον χαρακτήρα, με άλλα λόγια το μόνιμο και σταθερό τρόπο του πράττειν των ελεύθερων λογικών όντων. Η Ηθική, ως εκ τούτου, ασχολείται με τη μελέτη των ανθρώπινων πράξεων, μιλά για την αξία ή απαξία των πράξεων αυτών κι αποφαίνεται για το τι ο άνθρωπος πρέπει να πράττει, ή να αποφεύγει, στις σχέσεις του με τον Θεό, τους ανθρώπους αλλά και τον εαυτό του. Πολλές φορές στην καθημερινή γλώσσα οι έννοιες της ηθικής και των αξιών συγχέονται και θεωρούνται από πολλούς, ταυτόσημες. Η ηθική, όμως, καθορίζει τις αξίες και διευκρινίζει την ιεράρχησή τους στη ζωή των ατόμων και της κοινωνίας. Αυτή προσδιορίζει το κριτήριο με το οποίο διακρίνουμε το καλό από το κακό και επιλέγουμε το σωστό από το λιγότερο σωστό ή το λανθασμένο. Ταυτόχρονα, και η ηθική στηρίζεται σε κάποιο υπόβαθρο, κινείται σ ένα καθορισμένο πλαίσιο. Στην εποχή μας γίνεται συχνά αναφορά στην ηθική αλλά οι περισσότεροι διστάζουν να καθορίσουν τη βάση στην οποία στηρίζεται. Ίσως τούτο να έχει σχέση με το φόβο του σύγχρονου ανθρώπου, και ιδιαίτερα του σημερινού 3

4 διανοούμενου, να χαρακτηριστεί ως «θρησκευτικός». Του έρχεται πιο εύκολο να μιλά για ηθική και αξίες ανεξάρτητα από οποιαδήποτε πίστη ή κοσμοθεωριακή τοποθέτηση. Η Ηθική, όμως, ως επιστήμη των πράξεων του ανθρώπου είναι στην πραγματικότητα το πρακτικό μέρος της φιλοσοφικής θεώρησης του ανθρώπινου βίου. Κι είναι φυσικό κάθε φιλοσοφικό σύστημα να έχει και δική του ηθική η οποία δεν είναι παρά η πρακτική ερμηνεία της θεώρησης του ανθρώπινου βίου από αυτό. Παρόλο που όλα τα φιλοσοφικά συστήματα συμφωνούν στις θεμελιώδεις και γενικές αρχές της Ηθικής, εν τούτοις κατά την ερμηνεία και εφαρμογή των αρχών αυτών στην πράξη, διαφέρουν άλλες φορές σημαντικά κι άλλες σε μικρότερο βαθμό, κατά τρόπο που το ηθικό κριτήριο τους να είναι διαφορετικό κατά την αξιολόγηση μιας πράξης. Ένα απλό παράδειγμα θα διευκρινίσει αυτό που θέλω να πω: Σ ένα κλασσικό αφορισμό του ο Μαρξ λέει ότι «δεν είναι η συνείδηση που προσδιορίζει τη ζωή αλλά η ζωή προσδιορίζει τη συνείδηση». Είναι μια φιλοσοφική του αρχή. Αυτό σημαίνει πως στην πράξη πρώτα έρχεται η οικονομία και μετά οι ιδέες: Η σκέψη, δηλαδή, και επομένως το ηθικό κριτήριο των πράξεων του είναι προϊόν του οικονομικού συστήματος μέσα στο οποίο ζει ο σκεπτόμενος. Καταλαβαίνετε ότι τούτο είναι εντελώς διάφορο απ ότι συμβαίνει στον Χριστιανισμό. Άλλοι, ίσως και οι περισσότεροι στη δική μας κοινωνία, προβάλλουν τον εσωτερικό φυσικό νόμο, τη συνείδηση μας δηλαδή, ως το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η ηθική και προσδιορίζονται οι πράξεις των ανθρώπων. Πόσο σταθερό και γενικό όμως είναι το πλαίσιο αυτό; Συνήθως, συγκεκριμένες κοινωνίες, έθνη, λαοί, ομάδες, ηλικίες κλπ, θεωρούν φυσικό ότι είναι συνηθισμένο ανάμεσά τους. Οι μεγαλύτεροι π.χ. θεωρούν «φυσικό» και άρα επιτρεπτό μόνον ότι συνηθιζόταν στη δική τους γενιά. Όλα τα άλλα είναι, γι αυτούς, αφύσικα, ανεπίτρεπτα, ανώφελα, άσχημα. Μα και οι νέοι θεωρούν «φυσικό» ό, τι συνηθίζεται μεταξύ τους. Και από την άλλη η συνείδηση, όταν παραγνωρίζεται συνεχώς, παύει να ελέγχει, αμβλύνεται το ηθικό κριτήριό της. Οι ιεροκήρυκες παρομοιάζουν τη συνείδηση μ έναν καθρέπτη. Αν τον 4

5 διατηρείς καθαρό σού δείχνει με λεπτομέρεια κάθε ψεγάδι που έχεις στο πρόσωπό σου. Αν είναι λερωμένος, ή γρατσουνισμένος, σού αποκρύβει και μεγάλες παραμορφώσεις. Είναι λοιπόν αυτονόητη η ύπαρξη πλαισίων στα οποία κινείται η Ηθική, υπάρχει προσδιορισμός της Ηθικής. Στα Ελληνικά Χριστιανικά σχολεία μας η αναφορά θα ναι στη Χριστιανική Ηθική. Είπαμε, βέβαια, ότι πολλές φορές αυτή δεν διαφοροποιείται από την Ηθική άλλων θρησκειών ή άλλων φιλοσοφικών συστημάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι αποδεχόμαστε χωρίς δυσκολία το περιεχόμενο της Χριστιανικής Ηθικής. Πολλές φορές μπορεί να μην αποδεχόμαστε ηθικό κριτήριο που προβάλλει η Χριστιανική Ηθική όταν αυτό προσκρούει σε άλλη φιλοσοφική μας θεώρηση. Άλλο όμως το δέον και άλλο το τι συμβαίνει στην πράξη. Η Ηθική στην Εκπαίδευση είναι όντως απαραίτητη γιατί αυτή θα δώσει πυξίδα ζωής στους νέους και γνώση των ορθών κριτηρίων για να μην παραπλανηθούν απ όσα θα δουν εφαρμοζόμενα στην κοινωνία. Η κοινωνία ισοπεδώνει. Το προσωπικό συμφέρον και το μέσον κυριαρχεί εκεί. Είμαστε όλοι γνώστες φαινομένων όπου άνθρωποι που στα μαθητικά τους χρόνια σύγχυζαν ακόμα και τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου, βρέθηκαν μετά την αποφοίτησή τους, που κι αυτή υποβοηθήθηκε με διάφορους τρόπους, σε θέσεις επίζηλες, ενώ άξιοι και λαμπροί επιστήμονες μένουν στο περιθώριο, χωρίς δουλειά, γιατί δεν έχουν το μέσο για πρόσβαση σε μια θέση. Η Εκπαίδευση θα πρέπει να θωρακίσει αυτούς τους νέους ώστε να μην απογοητευτούν και να μην παρατήσουν την προσπάθεια για αλλαγή προς το καλύτερο της κοινωνίας. Κι από την άλλη, φεύγοντας από το σχολείο οι νέοι θα βρεθούν μπροστά σε διλήμματα φοβερά και θα απαιτηθεί από αυτούς να τοποθετηθούν υπεύθυνα σ αυτά. 3. Διδασκαλία της Ηθικής διά του παραδείγματος. Η διδασκαλία της Ηθικής γίνεται και θεωρητικά, αλλά και πρακτικά, με το παράδειγμα, ιδιαίτερα με το τελευταίο. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει ότι «ώτα τυγχάνει οφθαλμών 5

6 απιστότερα». Τ αυτιά είναι πιο άπιστα από τα μάτια. Πιστεύουμε περισσότερο σ ότι βλέπουμε παρά σε ότι ακούμε. Γι αυτό και προσθέτει: «Κενός λόγος εάν μη η πράξις συμπαρή». Αν δεν συνυπάρχει και η πράξη, το παράδειγμα, είναι κενός, χωρίς αποτέλεσμα, ο λόγος. Κι αλλού ο ίδιος διδάσκαλος της Εκκλησίας λέει ότι «οι άνθρωποι ου τοις λεγομένοις προσέχουσιν αλλά ά πράττομεν εξετάζουσι». Κι ο Μέγας Βασίλειος προχωρεί παρακάτω καυτηριάζοντας την αντίθεση και ασυνέπεια των πράξεων με τα λεγόμενά μας: «Μισώ λόγους οις εναντία πράξις». Γι αυτό και θα αναφερθώ πρώτα σε κάποια παραδείγματα πράξεων δικών μας, των εκπαιδευτικών, με ηθικά μηνύματα είτε προς μίμηση είτε προς αποφυγή, όπως κι εγώ τα έζησα στα σχολεία και πιστεύω ότι και σήμερα συμβαίνουν. Πιθανότατα κάθε εκπαιδευτικός πριν καταλήξει στην απόφασή του για τη συγκεκριμένη πράξη να βρίσκεται μπροστά σε ηθικά διλήμματα και να καταλήγει στην απόφασή του σύμφωνα με την κοσμοθεωρία του. Δεν αναφέρομαι σε κραυγαλέες περιπτώσεις στις οποίες τοποθετούμαστε εύκολα και χωρίς δισταγμό. Από τέτοιες περιπτώσεις αναφέρω ενδεικτικά μόνον, για να φανεί το εξόφθαλμο του πράγματος, την περίπτωση Θεολόγου από την Πάφο που διορίστηκε στη Μ.Εκπαίδευση, στον Πύργο Τηλλυρίας. Απεδέχθη τον διορισμό, πήγε την πρώτη ημέρα και στη δεύτερη πήρε ιατρικό πιστοποιητικό για πρόβλημα στην σπονδυλική στήλη. Κατάφερε να ανανεώνει το πιστοποιητικό για ένα χρόνο, ενώ μόλις επαναδιορίστηκε τον δεύτερο χρόνο υπέβαλε παραίτηση. Είχε δεύτερη δουλειά(ήταν αγιογράφος) από την οποία έπαιρνε πολύ περισσότερα χρήματα. Μια τέτοια πράξη κρίνεται αμέσως, από όλους, ως ανήθικη. Όπως και η περίπτωση κάποιου εκπαιδευτικού λειτουργού από την Ελλάδα που ερχόταν με άδεια για 15 μέρες στην Κύπρο το καλοκαίρι, κοντά στην κόρη του, και περνούσε και τους άλλους δυο μήνες με άδεια του γιατρού. Κάθε χρόνο τον πείραζε το κλίμα. Δεν μιλώ για τέτοιες περιπτώσεις, στις οποίες φαίνεται ξεκάθαρα το ανήθικο μιας πράξης. Αναφέρομαι σε περιπτώσεις που σε μερικούς δεν φαίνονται να περικλείουν ηθικό δίλημμα. 6

7 α) Βρεθήκαμε όλοι, είτε ως άτομα, είτε ως καθηγητικός σύλλογος, μπροστά στο αίτημα για να προαγάγουμε κάποιο αμελή και αδιάφορο μαθητή. Κάποιοι φέρουν το επιχείρημα ότι στην ηλικία του δεν έκρινε σωστά και παρεσύρθη κι ότι δεν θα πρέπει να τιμωρηθεί με την απώλεια ενός έτους. Άλλοι πάλιν υποστηρίζουν το αίτημα αυτό ξεκινώντας ιδεολογικά, επιζητώντας την ισοπέδωση και υποβάθμιση της Παιδείας με την προώθηση της τεμπελιάς και της αγραμματοσύνης. Ως γνωστόν, ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι αυτό επεδίωκε ο δημαγωγός Κλέων στην αρχαία Αθήνα γιατί πίστευε ότι σε αγράμματους, απροβλημάτιστους και ανεύθυνους πολίτες πιο εύκολα θα περνούσε τα σχέδιά του. Στην ειδική αυτή περίπτωση, στη Χριστιανική Ηθική, βρίσκει, νομίζω, εφαρμογή η παραβολή των ταλάντων που είμαι σίγουρος ότι την γνωρίζετε. Κάποιος οικοδεσπότης έδωσε σ ένα υπάλληλο του πέντε τάλαντα, σε άλλο δύο και σ ένα τρίτο ένα και έφυγε σε άλλη χώρα. Όταν γύρισε και ζήτησε απολογισμό ο πρώτος και ο δεύτερος τα είχαν διπλασιάσει, ενώ ο τρίτος όχι μόνο δεν έκαμε τίποτε, αλλά έκρυψε κιόλας το τάλαντό του για να μην του το κλέψουν. Αυτός φυσικά κατακρίθηκε για την οκνηρία και την πονηρία του. Με βάση αυτή τη θεώρηση ο μαθητής θα πρέπει από τη στάση μας να διδαχθεί ότι στην κοινωνία ο καθένας αμείβεται σύμφωνα με την προσφορά και την προσπάθειά του κι όχι για την καπατσοσύνη και την πονηριά του. Αν διδάξουμε, ή ανεχθούμε την τεμπελιά και την πονηριά στον έφηβο, τότε αυτό μπορεί να γίνει πυξίδα στη ζωή του, με αίτιους εμάς. Εξάλλου τι μηνύματα θα δίναμε, σε περίπτωση αντίθετης απόφασης μας στα άλλα παιδιά; Ασφαλώς αν υπάρχουν ειδικές περιπτώσεις (π.χ. θάνατος ενός γονιού στο μέσο του χρόνου, διαζύγιο των γονιών κλπ) τα πράγματα διαφοροποιούνται και το κριτήριο μας αλλάζει. β) Είναι γνωστό πως πολλοί καθηγητές εξαντλούν όλες τις άδειες ασθενείας που δικαιούνται, εξασκώντας διάφορες εργασίες, γεωργικές, οικοδομικές, κ.ά. Η πράξη αυτή δεν μπορεί να βρει καμιά ηθική δικαίωση. Τι γίνεται όμως και με τους συναδέλφους τους που τους καλύπτουν; Στο δίλημμα 7

8 συναδελφική αλληλεγγύη ή αλήθεια και δικαιοσύνη, τι υπερισχύει; Και το ηθικό μήνυμα στα παιδιά; (γιατί δεν μένει τίποτα μυστικό). γ) Στα μαθήματα Φυσικής-Χημείας στην εποχή μου, δεν ξέρω τώρα αν συμβαίνει το ίδιο, όταν οι μαθητές ξεπερνούσαν τους 24 σε κάθε τμήμα, το τμήμα χωριζόταν κατά τη διάρκεια των εργαστηριακών ασκήσεων. Οι μισοί έκαναν το εργαστήριο της Φυσικής, οι άλλοι μισοί της Χημείας στις δυο πρώτες περιόδους και αργότερα άλλαζαν. Δώδεκα μαθητές εργάζονταν εργαστηριακά πολύ άνετα, εμπεδώνοντας πολύ καλύτερα την ύλη. Κι ο καθηγητής μπορούσε να υποδείξει και να εποπτεύσει την επιτελούμενη εργασία. Από την άλλη, βέβαια, αυτό σημαίνει οικονομική επιβάρυνση του κράτους. Πολλοί διευθυντές θέλοντας να έχουν καλύτερα αποτελέσματα για τους μαθητές και τα σχολεία τους όταν οι μαθητές ήταν 22, ή και 20, δήλωναν ότι είχαν 24, ή 25, μαθητές, πετύχαιναν να πάρουν τις ώρες των καθηγητών και μοίραζαν τα τμήματα, ενώ σε λίγες μέρες ειδοποιούσαν το Υπουργείο ότι αποχώρησαν από τα τμήματα 2 ή 3 μαθητές. Το ηθικό δίλημμα των διευθυντών ήταν: Καλύτερα αποτελέσματα για το σχολείο και τους μαθητές μου, ή οικονομικό όφελος για το Κράτος; Και ποιο το μήνυμα προς τους μαθητές και τους καθηγητές; δ) Πολλοί θα έχετε βρεθεί στο τέλος της χρονιάς μπροστά στο αίτημα για να δώσετε ένα βαθμό επί πλέον στο ενδεικτικό(όχι στο τελικό γραπτό) προκειμένου ένας μαθητής να αριστεύσει. Μου έτυχε να μου το ζητήσουν στη Χημεία επιλογής, που με δυσκόλευε, γιατί θα αδικούσα τους άλλους. Το σκεφτόμουν 1-2 μέρες, οπότε το αποφάσισα, λόγω και των πιέσεων γνωστών μου. Προς έκπληξή μου, όταν πήγα στη Γραμματεία να παραδώσω το νέο βαθμό, μού είπαν ότι δεν χρειάζεται, βρήκαν άλλη λύση για να αριστεύσει ο μαθητής. Του έβαλαν 20 στα Λατινικά. Και στην απορία μου: Μα δεν έκανε Λατινικά, η απάντηση ήταν: Ακριβώς γι αυτό. Δεν θα αδικείτο συγκριτικά κανένας. Μα είναι τόσο απλό το πράγμα; Και το μήνυμα και προς τον αιτητή αλλά και τους άλλους μαθητές; 8

9 ε) Ανάλογα ηθικά διλήμματα προκύπτουν από μια άλλη συνηθισμένη πρακτική στα σχολεία. Κάποιοι για διάφορους λόγους ζητούν και παίρνουν απαλλαγή από κάποιο μάθημα (π.χ. Γυμναστική, Θρησκευτικά κλπ). Αν ένας τέτοιος μαθητής έχει τους ίδιους βαθμούς στα άλλα μαθήματα με ένα άλλο μαθητή κι ο δεύτερος μαθητής έχει στο μάθημα, που ο πρώτος απηλλάγη, βαθμό κατώτερό του μέσου όρου των άλλων μαθημάτων, τότε ο δεύτερος μειονεκτεί στο γενικό βαθμό. Κι αν από το γενικό βαθμό εξαρτάται υποτροφία ή η θέση σημαιοφόρου, ή κάποια διάκριση στο σχολείο δεν θα ναι μια αδικία; Είναι ηθικό κάτι τέτοιο; στ) Στο χώρο της Παιδείας η συνεχής ενημέρωση του καθηγητή, σχετικά με τις νέες γνώσεις και μεθόδους της ειδικότητάς του, αποτελεί ένα επί πλέον ηθικό χρέος. Πώς είναι δυνατόν να πείσει για την αγάπη και την επιμέλειά του στο αντικείμενό του κάποιος που μένει θλιβερά αμετακίνητος σ ότι θυμάται απ όσα έμαθε πριν από 30 ή 35 χρόνια; Σήμερα, με την είσοδο στην Εκπαίδευση ανθρώπων σε μεγάλη ηλικία, που περιπλανήθηκαν για χρόνια σε άλλους χώρους εργασίας, το πρόβλημα αυτό είναι σοβαρό. Όπως ένας γιατρός αν στηρίζεται σε πεπαλαιωμένες και ξεπερασμένες αντιλήψεις, ή χρησιμοποιεί θεραπείες, που δεν έχουν φανεί αποτελεσματικές και χρήσιμες, είναι το ίδιο ανήθικος με έναν άλλο γιατρό που περιφρονεί τον άρρωστο ή του αρνείται βασικές υπηρεσίες, το ίδιο κι ένας καθηγητής που αρνείται να οδηγήσει τον μαθητή του, λόγω αδυναμίας και δικής του στέρησης, στους θαυμαστούς δρόμους των νέων ανακαλύψεων. Δίνει το μήνυμα ότι το ηθικό κριτήριο για την επιλογή στάσης ζωής στην επαγγελματική του καριέρα είναι λανθασμένο. Βασίζεται στην οκνηρία και επιδιώκει την εύκολη ζωή. Έχει το δικαίωμα να ζημιώνει τους μαθητές; Το ίδιο ισχύει και για καθηγητές που είτε λόγω ανεπάρκειας είτε λόγω οκνηρίας σε περίπτωση εργαστηριακών μαθημάτων αρκούνται στη θεωρία, σε μάθημα κιμωλίας και σπόγγου, ή το πολύ-πολύ προβολής διαφανειών. Είναι ηθικό αυτό; ζ) Ένα θέμα στο οποίο η στάση μας στέλλει ηθικά μηνύματα είναι και το θέμα των εκκλησιασμών. Όταν, ως καθηγητής υπηρετούσα στο Λύκειο Παλουριώτισσας, 9

10 λειτουργούσα κάθε Σάββατο (τότε ήταν εργάσιμο το Σάββατο) στο εκκλησάκι που βρίσκεται στην αυλή του Σχολείου και εκκλησιάζονταν τις δυο πρώτες περιόδους κάθε εβδομάδα μια τάξη του Γυμνασίου ή του Λυκείου. ( Το δίωρο δεν ήταν από το διδακτικό μου χρόνο). Γινόμουν τότε μάρτυρας, μιας ανεπιθύμητης, σ εμένα, κατάστασης. Κάποιοι καθηγητές έφερναν τους μαθητές τους μέχρι την πόρτα της εκκλησίας κι εκείνοι συνέχιζαν το δρόμο τους για την καντίνα. Αφήνω σ εσάς να κρίνετε την πράξη τους αυτή λαμβάνοντας υπόψη ότι ο χρόνος ήταν διδακτικός, ο εκκλησιασμός ήταν στο πρόγραμμα του σχολείου κι ότι η παιδεία που προσφέρουμε στα σχολεία μας είναι βασισμένη στα ελληνικά και χριστιανικά ιδεώδη. Αν οι καθηγητές είχαν οι ίδιοι κρίση συνείδησης, ως άθεοι, θα μπορούσαν να κάμουν διευθετήσεις για αλλαγή των ωρών του μαθήματός τους. Το ίδιο παρατηρώ και σήμερα στις μεγάλες γιορτές των Χριστουγέννων και του Πάσχα. Πριν κλείσουν τα σχολεία υπάρχουν κοινοί εκκλησιασμοί. Οι μαθητές μόνοι τους, ή με ελάχιστους συνοδούς καθηγητές, στέλλονται στην εκκλησία. Οι περισσότεροι, τότε, κατακλύζουν τους δρόμους και τις καφετέριες γύρω από το σχολείο και τους ναούς. Πόσοι εξάλλου καθηγητές τιμώντας τη γιορτή των Γραμμάτων εκκλησιάζονται, ή παρίστανται σε μιαν σχετική ομιλία, την ημέρα αυτή; Κι όμως αγωνίζονται για να ναι εκπαιδευτική αργία. Οι μαθητές παίρνουν από όλα αυτά μηνύματα που διαμορφώνουν τον χαρακτήρα τους. η) Θίγω επιγραμματικά 2-3 άλλες καταστάσεις στο χώρο του σχολείου που έχουν αρνητική επίδραση στην ηθική συγκρότηση των μαθητών και σκανδαλίζουν την κοινωνία: Πόσο ηθικό είναι το να ευνοούνται κάποιοι καθηγητές από την διεύθυνση του σχολείου στο διαμοιρασμό των τμημάτων και άλλοι από τον προγραμματιστή στην κατανομή των ωρών διδασκαλίας, ασφαλώς σε βάρος άλλων συναδέλφων τους; Ή, πάλιν, πόσο ηθικό είναι σ ένα τμήμα στο οποίο φοιτά ο γιος του διευθυντή, ή κάποιου επωνύμου, να μαζεύεται η αφρόκρεμα των καθηγητών ενώ σε άλλα παράλληλα τμήματα να διδάσκουν καθηγητές με εμφανείς αδυναμίες; 10

11 Κι ακόμα, μήπως διαφεύγει της προσοχής μας το ότι κάποιοι επιτυγχάνουν να αποφεύγουν την εις βάρος τους κατακραυγή, για την οκνηρία, ή την ανεπάρκειά τους, με το να βάζουν πολύ ψηλούς βαθμούς, δυσανάλογους της επίδοσης των μαθητών; Πόσο αδικούνται καλύτεροι, ή ισάξιοι, μαθητές παράλληλων τμημάτων παίρνοντας μικρότερους βαθμούς; Μπορεί αυτό να τους στοιχίσει θέση σε Πανεπιστήμια, μιαν υποτροφία κλπ. Ή βάσει ποιάς ηθικής κάποιοι επιτυγχάνουν να διορίζονται σε σχολείο έξω από το σπίτι τους, ενώ με τον τρόπο αυτό ταλαιπωρούνται άλλοι πολύ περισσότερο απ ότι θα έπρεπε; 4. Διαθεματική διδασκαλία της Ηθικής στα σχολεία της Μ.Εκπαίδευσης. Εκτός, όμως, από τα ηθικά μηνύματα που στέλλονται στους μαθητές από το παράδειγμα της Διεύθυνσης και των καθηγητών του σχολείου κατά την αντιμετώπιση των διαφόρων καταστάσεων που αναφύονται κατά τη διάρκεια του σχολικού χρόνου, υπάρχει και η διδασκαλία της Ηθικής μέσω της ύλης των διαφόρων μαθημάτων. Και δεν νομίζω να υπάρχει θέμα, ή μάθημα, χωρίς την ηθική διάσταση. Τα ηθικά συμπεράσματα, ή η τοποθέτηση απέναντι στα ηθικά διλήμματα που προκύπτουν και η σχετική καθοδήγηση των μαθητών, έχει, ασφαλώς, άμεση σχέση προς το πρόσωπο του διδάσκοντος και την κοσμοθεωρία του. Κι είναι εδώ, ακριβώς, που έγκειται η ευθύνη του σχολείου και του Υπουργείου Παιδείας: Θα πρέπει να εποπτεύσουν κατά πόσον παρέχεται η επιθυμητή Ηθική. Θα ήθελα να σταθώ κυρίως σε παραδείγματα που θεωρώ ότι απασχολούν όλους και που οι θέσεις απέναντι σε αναδυόμενα ερωτήματα δεν είναι για πολλούς ξεκάθαρες. Τέτοια είναι τα θέματα που σχετίζονται με τις ραγδαίες, σήμερα, εξελίξεις της Επιστήμης και της Τεχνολογίας με ειδική έμφαση στις Βιοεπιστήμες και στη Βιοτεχνολογία καθώς και σε περιβαλλοντικά θέματα. Θα αναφερθώ, όμως, πρώτα περιληπτικά και σε παραδείγματα από άλλα μαθήματα και 11

12 άλλους τομείς της Εκπαίδευσης για να τονίσω το διαθεματικό του θέματος της Ηθικής. Στο μάθημα των Αρχαίων προβάλλει υπέροχο διαχρονικό παράδειγμα Ηθικής η στάση του Σωκράτη απέναντι στις προτροπές για να εγκαταλείψει την Αθήνα προκειμένου να αποφύγει το θάνατο. Ο σεβασμός προς τους νόμους την Πόλης, η συνέπεια προς τη διδασκαλία του, μπορούν να γίνουν πηγές πολλών ηθικών διδαγμάτων για κάθε εποχή. Στο μάθημα της Ιστορίας, ο δίκαιος Αριστείδης με το παράδειγμά του να πειθαρχήσει στην ηθική προσταγή που του επέβαλλε να σεβαστεί τη θέληση του αγράμματου συμπολίτη του που του ζητούσε να γράψει στο όστρακο το όνομά του για την εξορία του, είναι και πάλιν πηγή ηθικών διδαγμάτων και πυξίδα ενάρετου βίου. Στην Ιστορία, επίσης, η αναφορά στον θεσμό της δουλείας και το δουλεμπόριο, στους πρόσφατους αιώνες, δεν θα οδηγήσει σε ηθικά συμπεράσματα ως προς τον ξεπεσμό των κοινωνιών των βιομηχανικά ανεπτυγμένων χωρών και επομένως στην υιοθέτηση άλλου τρόπου συμπεριφοράς; Στο μάθημα της Ιστορίας, πάλιν, πιστεύω πως η στάση των Μηλίων απέναντι στις απαιτήσεις της Αθήνας η εμμονή του Παλαιολόγου σε αγώνα και η πεισματική άρνησή του να παραδώσει την Πόλη, παρόλο που ήξερε ότι δεν υπήρχε πιθανότητα σωτηρίας, το ολοκαύτωμα του Αυξεντίου και του Μάτση, δεν είναι πράξεις ηθικά αδιάφορες. Οι άνθρωποι αυτοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με φοβερά ηθικά διλήμματα. Με τη διδασκαλία των σχετικών κεφαλαίων προάγεται η ηθική διαπαιδαγώγηση των μαθητών. Στη Γεωγραφία, η μιζέρια των λαών της Αφρικής και της Ασίας, παρά τον πλούτο του υπεδάφους τους, μπορεί να μην συνδυασθεί με την αποικιοκρατία και την εξαγωγή των απαραίτητων συμπερασμάτων; Κι ακόμα οι μακροχρόνιες ταλαιπωρίες λαών που βρίσκονται γεωγραφικά σε σταυροδρόμια του εμπορίου, όπως η Κύπρος, δεν είναι αφορμή για ηθική τοποθέτηση στα βασικά θέματα της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της αξιοπρέπειας, της ισότητας όλων των ανθρώπων; 12

13 Μα και σε όλα τα μαθήματα σήμερα, με τη χρησιμοποίηση των υπολογιστών και των εύκολων λύσεων, δίνεται η ευκαιρία για ηθικές τοποθετήσεις, εν όψει του κινδύνου που διατρέχει η κριτική ικανότητα του νου. Σήμερα οι πολλοί δεν σκεφτόμαστε στην κοινωνία. Εφαρμόζουμε εντολές. Ψυγεία, τηλεοράσεις, πλυντήρια, αυτοκίνητα κατασκευάζονται από λίγους σκεπτόμενους εγκεφάλους ενώ εμείς πατούμε κουμπιά. Η παραμικρή βλάβη, ή το πάτημα ενός λανθασμένου κουμπιού, μάς οδηγεί σε απόγνωση. Το σχολείο οφείλει να δει το νέο άνθρωπο, τον μαθητή, ως ελεύθερο ον, με ελευθερία βουλήσεως και ηθικά διλήμματα κι έτσι να τον γαλουχήσει μέσα από όλα τα μαθήματα. 5. Ηθικές τοποθετήσεις σε νεότερα θέματα της Παιδείας. Έρχομαι τώρα σε ειδικά, επίκαιρα θέματα. Θα αφήνω, πολλές φορές, να αιωρούνται τα ερωτήματα για τη συζήτηση που θα ακολουθήσει: Γενετικά Τροποποιημένα Προϊόντα Είναι ένα θέμα που άπτεται των μαθημάτων της Βιολογίας και της Χημείας και που ενδιαφέρει όμως όλη την ανθρωπότητα, η οποία αναπόφευκτα βρίσκεται μπροστά σε ηθικά διλήμματα: Το θέμα των Γενετικά Τροποποιημένων Προϊόντων. Στην περίπτωση αυτή έχουμε σπάσιμο της αυτοτέλειας των ειδών και δημιουργία νέων, όχι βέβαια εκ του μηδενός αλλά από μια προχωρημένη αφετηρία. Στο DNA ενός φυτού π.χ., ή ζώου, εισάγουμε τμήμα του DNA άλλου φυτού ή ζώου με σκοπό το πρώτο να αποκτήσει κάποιες επιθυμητές ιδιότητες του δεύτερου. Εδώ έχουμε μια επανάσταση που δεν συγκρίνεται με άλλες επιστημονικές ανακαλύψεις. Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου είναι πολλά. Αναφέρομαι στα κυριότερα από αυτά: 13

14 α) Αύξηση της παραγωγής, τόσο της ζωικής, όσο και της φυτικής. Μπορούμε να πάρουμε περισσότερο σιτάρι παρά άχυρο, περισσότερο κρέας παρά λίπος και επομένως επιτυγχάνεται η διατροφή περισσότερων ανθρώπων. β) Προστασία της παραγωγής από ψηλές θερμοκρασίες ή παγετώνες, αφού κάτι τέτοιο βρίσκεται στις ιδιότητες του δεύτερου οργανισμού, μέρος του DNA του οποίου εισάγουμε στον πρώτο. γ) Διατήρηση φρέσκων φρούτων ή λαχανικών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. δ) Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών από διαγονιδιακά ζώα. ε) Λήψη από μικροοργανισμούς αρωματικών ουσιών, αμινοξέων, βιταμινών κλπ. Πριν επεχειρείτο η βελτίωση της παραγωγής με συνεχείς διασταυρώσεις τέτοιων ειδών που είχαν τις επιθυμητές ιδιότητες. Αυτό όμως απαιτούσε πολύ χρόνο και επιπλέον, δεν λαμβάνονταν πάντα τα επιθυμητά αποτελέσματα. Η μέθοδος παρουσιάζει και μειονεκτήματα: α) Δεν ξέρουμε αν οι νέες ιδιότητες που θα αναπτυχθούν θα είναι μόνον επιθυμητές. Κι ακόμα, δεν πρόκειται για ένα παρασκεύασμα, μια χημική ένωση που θα μπορούσε να αποσυρθεί από την κυκλοφορία σε κάποια χρονική στιγμή. Ο νέος οργανισμός που παράγεται αφήνεται στη φύση κι είναι ανεξέλεγκτος. Αν προκύψουν ασθένειες; β) Οδηγούμαστε σε μονοπώλια παραγωγής και εμπορίας γενετικά τροποποιημένων προϊόντων. Λίγες πολυεθνικές εταιρίες θα κυριαρχήσουν στον τομέα αυτό. Προκύπτουν επομένως πολλά ηθικά διλήμματα. Κι ο νέος άνθρωπος, ο μαθητής πρέπει να καθοδηγηθεί ώστε να τοποθετηθεί ορθά απέναντι σ αυτά: α) Επιτρέπεται η επέμβαση στο DNA φυτών και ζώων; β) Μπορούμε να θεωρούμε τη φύση (φυτά και ζώα) ως όργανα και μέσα μόνον υλικού κέρδους; Έχουμε το δικαίωμα να καταστρέψουμε τη βιοποικιλότητα ζώων και φυτών; γ) Ποια η ευθύνη μας για τυχόν εμφάνιση νέων ασθενειών; 14

15 Η τοποθέτηση στα διλήμματα αυτά δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ούτε και η Χριστιανική Ηθική έχει έτοιμες λύσεις. Τα ερωτήματα είναι πρωτόγνωρα γιατί τέτοιες είναι και οι νέες εφευρέσεις. Η Αγία Γραφή δίνει σε γενικές γραμμές το θέλημα του Θεού, γράφτηκε χιλιάδες χρόνια πριν και έχει ισχύ για όλες τις εποχές. Είναι ευθύνη των σύγχρονων Θεολόγων αλλά και των πιστών επιστημόνων να εγκύψουν στην Αγία Γραφή και να βρουν με βάση το θέλημα του Θεού τις απαντήσεις στα φλέγοντα ερωτήματα του καιρού μας. Περιβαλλοντικά προβλήματα Επιστημονικές εφαρμογές και τεχνικές οδήγησαν στις μέρες μας σε διατάραξη των ισορροπιών στη φύση και σε προϊούσα καταστροφή του περιβάλλοντος. Χημικά απόβλητα σε ποταμούς, λίμνες, θάλασσες, αλλά και στη ξηρά, καταστρέφουν ψάρια κι άλλους οργανισμούς. Μη βιοαποικοδομούμενες πρώτες ύλες μολύνουν για πάντα την ατμόσφαιρα. Τα πλαστικά έλυσαν με οικονομικό τρόπο κάποια προβλήματα, η μη καταστροφή τους, όμως, μολύνει το περιβάλλον. Κάποιοι ονόμασαν τις πλαστικές σακκούλες «αφορισμένους» που δεν διαλύονται με το θάνατο τους. Ζιζανιοκτόνα και εντομοκτόνα προστατεύουν την παραγωγή αλλά καταστρέφουν και ωφέλιμους οργανισμούς, διαταράσσοντας την ισορροπία στη φύση. Εξάλλου κατάλοιπα τέτοιων φαρμάκων στα διάφορα προϊόντα πιθανόν να έχουν επιπτώσεις στους ανθρώπους. Σε αντίδραση σήμερα μερικοί στρέφονται στις βιοκαλλιέργειες. Η υπερκατανάλωση οδηγεί, ύστερα, σε εξάντληση των μη ανανεώσιμων πηγών (κοιτάσματα Fe,Zn,Sn, αλλά και πετρελαίου). Πριν την Τουρκική εισβολή, στον τόπο μας τα χωράφια σπέρνονταν κάθε δεύτερο χρόνο. Στον ένα χρόνο είχαμε αγρανάπαυση. Τώρα, λόγω του ότι οι διαθέσιμες εκτάσεις μειώθηκαν κατά πολύ, τα χωράφια σπείρονται κάθε χρόνο. Κι ακόμα, πολλές φορές, μετά τα σιτηρά, χρησιμοποιούνται και για 15

16 καλοκαιρινές καλλιέργειες. Αυτό σημαίνει πολλά τεχνητά λιπάσματα και επιβάρυνση του εδάφους με ξένα στοιχεία. Πέραν τούτων, επιτεύγματα που μόλις εμφανίστηκαν θεωρήθηκαν μόνον αγαθά, τώρα άρχισαν να αμφισβητούνται. Αναφέρω μερικά από αυτά: Σε παλαιότερες εποχές οι κότες γεννούσαν αυγά τον χρόνο, όσα χρειάζονταν για την αναπαραγωγή του είδους. Σήμερα γεννούν ένα αυγό την ημέρα, κάποτε και δύο. Αυτό, ασφαλώς, δεν έγινε με την πειθώ. Το ίδιο και οι αγελάδες. Έδιναν σε παλαιότερες εποχές 2-3 λίτρα γάλα την ημέρα και σε ορισμένες περιόδους, κυρίως για να μεγαλώσουν τα μικρά τους. Σήμερα παίρνουμε μέχρι και 50 λίτρα γάλακτος ημερησίως από κάθε ζώο. Πριν, ένα κοτόπουλο χρειαζόταν 6-9 μήνες για να δώσει 1-1,5 κιλά κρέας. Σήμερα χρειάζονται μόνον 40 μέρες. Μεγαλύτερο χρονικό διάστημα κρίνεται οικονομικά ασύμφορο. Το μεγάλο πλεονέκτημα αυτών των τεχνικών είναι: Φτηνότερα προϊόντα για περισσότερους ανθρώπους. Σήμερα που ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της γης υποσιτίζεται ή πεθαίνει από την πείνα ή δεν έχει δυνατότητα πρόσβασης, λόγω οικονομικών δυσχερειών, σε ακριβά προϊόντα, το πλεονέκτημα αυτό δεν είναι αμελητέο. Από την άλλη, όμως, μπορεί να παραβλεφθεί και η διατάραξη των ισορροπιών στη φύση, οι ασθένειες που πιθανόν να προκύψουν από αυτό το βιασμό της φύσης τα κατάλοιπα φαρμάκων και ορμονών σε κρέας, γάλα, αυγά, και η εξάντληση των πηγών; Ένα από τα ερωτήματα που θα πρέπει να απαντηθεί είναι: Η επιβίωση της σημερινής γενιάς μπορεί να γίνεται σε βάρος των μελλοντικών γενεών; Ή ακόμα, πόσο δικαιούμαστε να πειραματιζόμαστε με τη ζωή και την υγεία των ανθρώπων; Κι επί πλέον είμαστε απόλυτοι κύριοι της γης και των φυσικών πόρων της, ή μήπως αυτή έχει την εξάρτησή της από κάπου αλλού; Πρόοδος και αύξηση της παραγωγής, λοιπόν, δεν είναι άμοιροι ηθικών διλημμάτων. 16

17 Πυρηνική ενέργεια για ειρηνικούς σκοπούς Οι μαθητές διδάσκονται στη Φυσική, ξέρουν και από τη Χημεία, την πυρηνική ενέργεια. Η πολεμική εφαρμογή της είναι εξόφθαλμα καταδικαστέα από ηθικής πλευράς. Η χρήση της για ειρηνικούς σκοπούς είναι κι αυτή αμφιλεγόμενη. Πλεονέκτημα της χρήσης της είναι η λήψη φθηνής ενέργειας, όταν μάλιστα οι γνωστές πηγές ενέργειας, όπως το πετρέλαιο, τείνουν να εκλείψουν. Υπάρχουν, όμως, και μειονεκτήματα, όπως τα ραδιενεργά απόβλητα και η έκλυση ραδιενέργειας στις περιπτώσεις ατυχημάτων (π.χ. στο Τσιέρνομπιλ το 1986, πρόσφατα στην Ιαπωνία). Και οι συνέπειες είναι τρομακτικές: πολλοί θάνατοι, ανίατες αρρώστιες, μεταλλάξεις στο ανθρώπινο γονιδίωμα και άλλες πολλές. Τα ηθικά διλήμματα στα οποία πρέπει να τοποθετηθούμε και τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πολλά. Αναφέρω ενδεικτικά δύο-τρία από αυτά: α) Μπορούμε, έχουμε το δικαίωμα, να διακινδυνεύσουμε τη ζωή τόσων ανθρώπων; β) Η χρήση της πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς δεν γίνεται πρόσχημα, για κάποια καθεστώτα, για ανάπτυξη πυρηνικών όπλων; Ένα συναφές ερώτημα είναι και το ποια ηθική διέπει τη στάση των πυρηνικών χωρών απέναντι στις χώρες που θέλουν να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα; Εκείνες έχουν το δικαίωμα, οι άλλες όχι; Θα ήταν ηθικό και η στάση τους θα έπειθε για τα αγνά ελατήριά τους, αν κι εκείνες προχωρούσαν στην καταστροφή των δικών τους πυρηνικών όπλων. 6. Θέματα Βιοηθικής. Τα θέματα με τα οποία ασχολείται η Βιοηθική εξετάζονται στο μάθημα των Θρησκευτικών από την άποψη των διλημμάτων που αναφύονται, αλλά και στο μάθημα της Βιολογίας ως προς την εξέταση των τεχνικών και των 17

18 επιστημονικών προσεγγίσεων. Είναι, όμως, σήμερα, θέματα της καθημερινότητας και θα πρέπει μαθητές και καθηγητές να προβληματίζονται σ αυτά. Θα θίξω, σύντομα, τέσσερα από αυτά, δίνοντας μάλλον αφορμές για τη συζήτηση που θα ακολουθήσει: Ιατρικώς υποβοηθούμενη Ανθρώπινη Αναπαραγωγή Έχουν αναπτυχθεί διάφορες τεχνικές, ανάλογα με το πρόβλημα. Τεχνητή σπερματέγχυση, μεταφορά δηλ. με τεχνητά μέσα, σπέρματος στο σώμα της γυναίκας, μεταφορά ωαρίων και σπερματοζωαρίων στις σάλπιγγες, μεταφορά στη σάλπιγγα ζυγωτού, εξωσωματική γονιμοποίηση και μεταφορά αριθμού εμβρύων στη μήτρα της μητέρας ή παρένθετης (φέρουσας) μητέρας κλπ. Το μεγάλο όφελος από τις μεθόδους αυτές είναι το ότι άτεκνα ζευγάρια αποκτούν τέκνα. Μερικά από τα ερωτήματα στα οποία πρέπει να δοθούν απαντήσεις είναι: α) Είναι επιτρεπτή η ετερόλογη σπερματέγχυση ή η χρήση σπέρματος εκτός του σπέρματος του συζύγου ή ωαρίου εκτός του ωαρίου της μητέρας για τεχνητή γονιμοποίηση; β) Επιτρέπεται η απόρριψη εμβρύων; γ) Επιτρέπεται η κατάψυξη εμβρύων και η χρησιμοποίησή τους είτε για εμφύτευση σε κατοπινό στάδιο είτε για πειράματα; δ) Είναι ηθικά επιτρεπτή η χρήση παρένθετης μητέρας; ε) Δικαιολογείται η κατάψυξη σπέρματος του συζύγου και η χρήση του μετά το θάνατο του; Η Ορθόδοξη Χριστιανική Ηθική έχει βασικές αρχές, όπως είναι η απαγόρευση του φόνου σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής του ανθρώπου και το ότι το ζυγωτό είναι άνθρωπος. Ακόμα το «ου μοιχεύσεις» σημαίνει μη εισαγωγή τρίτου προσώπου στο ζεύγος. Επομένως: Απορρίπτεται η χρήση σπέρματος ή ωαρίου εκτός του ζεύγους. Απορρίπτεται η χρήση παρένθετης μητέρας. 18

19 Δεν γίνεται δεκτή η απόρριψη εμβρύων ή και ζυγωτών. Στην Χριστιανική Ηθική, βέβαια, αναφερόμαστε πάντα στα πλαίσια του χριστιανικού γάμου για οποιαδήποτε προσπάθεια απόκτησης τέκνου. Μεταμοσχεύσεις Υπάρχουν διαφόρων ειδών μεταμοσχεύσεις. Αναφερόμαστε σε μεταμοσχεύσεις οργάνων που αναπληρώνονται, όπως αίμα(η μετάγγιση είναι είδος μεταμόσχευσης), οργάνων διπλών που δεν αναπληρώνονται, όπως είναι τα νεφρά και οι κερατοειδείς χιτώνες, και οργάνων μοναδικών όπως είναι η καρδία, το ήπαρ, η σπλήνα κλπ. Οι μεταμοσχεύσεις είναι δύο ειδών, όσον αφορά τον δότη: Μεταμοσχεύσεις από ζωντανούς ή πτωματικούς δότες. Τα πλεονεκτήματα από τις μεταμοσχεύσεις είναι έκδηλα: Άνθρωποι που θα ταλαιπωρούνταν ζουν μιαν ανετότερη ζωή, και άλλοι που θα πέθαιναν έχουν παράταση ζωής. Μερικά από τα ερωτήματα στα οποία πρέπει να τοποθετηθούμε είναι: 1)Επιτρέπεται όργανα που πήραμε από τον Θεό να τα εκχωρούμε; 2)Επιτρέπεται να θέτουμε σε κίνδυνο τη ζωή μας με την παραχώρηση ενός οργάνου; 3)Στην περίπτωση πτωματικών δοτών: α) Πότε επέρχεται ο θάνατος; β) Χρειάζεται συναίνεση του δότη όσο ήτο εν ζωή; γ) Έχουν οι κληρονόμοι δικαιώματα και στο σώμα του νεκρού; δ) Είναι δυνατό να γίνει δεκτή η εικαζόμενη συναίνεση; 4)Πώς κατοχυρώνεται η μη εμπορία οργάνων; Η χριστιανική ηθική θεωρεί ότι η προσφορά οργάνων από ζωντανούς δότες χωρίς να τίθεται σε κάποιο κίνδυνο η ζωή τους, αλλά και η κατοχύρωση της μη εμπορίας των οργάνων, 19

20 είναι πράξις αγαθή. Μα και η παροχή οργάνων από πτωματικούς δότες, αν υπήρξε συναίνεση του δότη όταν ήτο υγιής, ή των συγγενών του μετά τον θάνατο του, κρίνεται ως πράξη επαινετέα. Ως προς το πότε επέρχεται ο θάνατος, το θέμα θεωρείται καθαρώς ιατρικό και γίνεται δεκτή, σε κάθε περίπτωση ξεχωριστά, η γνωμάτευση τριών, τουλάχιστον, ιατρών που να μην έχουν σχέση με μεταμοσχευτικά κέντρα, ότι ο ασθενής δεν είναι δυνατό να ανανήψει. Αμβλώσεις Είναι επίκαιρο το θέμα των αμβλώσεων. Τελευταία οι εφημερίδες ασχολήθηκαν και πάλιν με εγκυμοσύνες στα σχολεία. Οι αμβλώσεις γίνονται είτε λόγω του ότι η εγκυμοσύνη (εντός ή εκτός γάμου) είναι ανεπιθύμητη, είτε λόγω του ότι το κυοφορούμενο είναι προϊόν βιασμού, είτε γιατί υπάρχει ιατρική διάγνωση ότι το κυοφορούμενο πάσχει από σοβαρή αναπηρία ή ανίατη ασθένεια, είτε γιατί τίθεται σε κίνδυνο η ζωή της μητέρας. Ερωτήματα στα οποία πρέπει να δοθούν απαντήσεις προκειμένου να τοποθετηθούμε αν γίνεται αποδεκτή, ή πότε γίνεται αποδεκτή η άμβλωση είναι: α) Το κυοφορούμενο είναι μέρος του σώματος της γυναίκας ή ξεχωριστός άνθρωπος με όλα τα δικαιώματα; β) Αν μπορούμε να φονεύουμε το αγέννητο γιατί είναι άρρωστο γιατί να μην μπορούμε να φονεύσουμε και το γεννημένο άρρωστο; γ) Η άμβλωση ανακουφίζει τη μητέρα ή τον περίγυρο της; δ) Αν κινδυνεύει η μητέρα ποια ζωή είναι προτιμότερο να σωθεί; Θα συζητήσουμε πάνω στα ερωτήματα αυτά σε λίγο. Ευθανασία 20

21 Ευθανασία ονομάζεται ο τερματισμός μιας επώδυνης ζωής. Γίνεται είτε αρνητικά δηλ. με την άρση της μηχανικής υποστήριξης προς τον ασθενή, είτε θετικά με την χορήγηση σ αυτόν ενός φαρμάκου ή μιας ένεσης. Είναι και στην περίπτωση αυτή πολλά τα αναφυόμενα ερωτήματα: α) Δικαιούται κάποιος, στα πλαίσια της ελευθερίας του, να επιδιώξει την ευθανασία; Ποια είναι τα ιδιοκτησιακά, ή παρεμβατικά δικαιώματά μας στη ζωή; β) Έχουμε το δικαίωμα να αποφασίζουμε για τον τερματισμό της ζωής ενός ανθρώπου για τον οποίο η Επιστήμη θεωρεί ότι έχει περιέλθει σε κατάσταση από την οποία δεν μπορεί να ανανήψει; γ) Ποιος ο ρόλος του πόνου στη ζωή μας; Και γι αυτά θα συζητήσουμε και θα τοποθετηθούμε στη συνέχεια. Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Ηθική διαπερνά κάθε πτυχή της Εκπαίδευσης. Κι ότι είναι καθήκον των Εκπαιδευτικών τόσο με το παράδειγμα όσο και με το λόγο να υποδεικνύουν στους μαθητές το ηθικώς ζειν. 21

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009 Μάθημα: ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Τάξη: Β Ημερομηνία: Τρίτη, 19 Μαΐου 2009 Ώρα: 07:45-09:45 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008 EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA YΠOYPΓEIO EΘNIKHΣ ΠAIΔEIAΣ & ΘPHΣKEYMATΩN ΠEPIΦEPEIAKH ΔIEYΘYNΣH A /ΘMIAΣ & B ΘMIAΣ EKΠAIΔEYΣHΣ ATTIKHΣ ΓPAΦEIO ΣXOΛIKΩN ΣYMBOYΛΩN B ΔIEYΘYNΣHΣ Δ.E. AΘHNAΣ Γούναρη 60 15343 Aγ. Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Αφηγηματική προσέγγιση: Αποτελεί τη βασική μορφή των δασκαλοκεντρικών μεθόδων διδασκαλίας. Ο δάσκαλος δίνει τις πληροφορίες, ενώ οι μαθητές του παρακολουθούν μένοντας αμέτοχοι και κρατώντας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College Ταυτότητα της Έρευνας Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Θέμα: Αντιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η οµαδοποίηση των ζώων

Η οµαδοποίηση των ζώων ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η οµαδοποίηση των ζώων ENOTHTA: Η οµαδοποίηση των ζώων ΜΑΘΗΜΑ: Επιστήµη ΤΑΞΗ: Β ΣΚΟΠΟΣ Οι µαθητές καλούνται να οργανώσουν µε βάση διαφορετικά κριτήρια κάθε φορά, πληροφορίες που είδη γνωρίζουν.

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : Ν. ΛΕΣΒΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : ΑΙΒΑΛΙΩΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : Ν. ΛΕΣΒΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : ΑΙΒΑΛΙΩΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 211-212 ΕΚΦΕ : Ν. ΛΕΣΒΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : ΑΙΒΑΛΙΩΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ 1.Επικαιροποιημένα στοιχεία του ΕΚΦΕ. Ονοματεπώνυμο Ειδικότητα Είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές στα πειραματικά σχολεία ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΡΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές στα πειραματικά σχολεία ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΡΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές στα πειραματικά σχολεία ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΡΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ζαρφτζιάν Μαριλένα, βιολόγος, mazarf@otenet.gr ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ Εισαγωγή Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Για την κατανόηση του θέματος καθώς το διαβάζουμε θα πρέπει γνωρίζουμε ή να έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας Προβολή 1. Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας 2. Σκοπός της Επικοινωνίας 3. Παράγοντες που επηρεάζουν το μίγμα προβολής 4. Το πρόγραμμα προβολής 5. Διαφήμιση 6. Προσωπική Πώληση 7. Προώθηση των Πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ.

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ. ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Βούληση και αυτονομία ανθρώπου 2.Συμφέρον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση του Ο.Η.Ε., τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: DNA Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Μηλαθιανάκης Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ»

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ» Πως γίνομαι δημιουργός Αναλυτικού Προγράμματος: B= (Τι γνωρίζουν οι συνάδελφοι πριν από το σεμινάριο για το Θέμα) (BEFORE) D= (Τι λαμβάνουν οι συνάδελφοι κατά το σεμινάριο για το Θέμα) (DURING) A= (Τι

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά πρέπει να σημειωθεί ότι τα κοινωνικά δίκτυα, μπορούν να είναι "όπλα" αν χρησιμοποιηθούν έξυπνα και με τον κατάλληλο τροπο.

Αρχικά πρέπει να σημειωθεί ότι τα κοινωνικά δίκτυα, μπορούν να είναι όπλα αν χρησιμοποιηθούν έξυπνα και με τον κατάλληλο τροπο. ΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΜΑΡΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΑΚΟΥ, ΜΑΡΙΑ ΖΑΡΓΚΛΗ, ΚΥΡΙΑΚΗ ΞΟΥΡΟΥ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΒΕΝΙΕΡΗΣ, ΙΟΥΛΙΑ ΓΚΙΩΚΑ 1ο ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ Αρχικά πρέπει να σημειωθεί ότι τα κοινωνικά δίκτυα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α )

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Τάξη Γ Γυμνασίου Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Διδακτική Ενότητα προς ανάπτυξη: Κεφάλαιο Α - Διδακτική Ενότητα 5: «Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών» (σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Ο Παπανούτσος, σε δοκίμιό του, υποστηρίζει ότι οι ξεχωριστοί πνευματικοί άνθρωποι έχουν αδιανόητη - για τα κοινά μέτρα - αντοχή στην επίπονη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου 2ο Φεστιβάλ Τέχνης για τα Ανθρώπινα ικαιώµατα 20 25 Νοεµβρίου 2002, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου Συµπληρωθέντα Ερωτηµατολόγια : 128 Το προφίλ του Κοινού Το κοινό του BioVision

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Τρίτη διδακτική πρόταση Κατοικίδια ζώα Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα