ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ"

Transcript

1 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ Οι πρώτες σκέψεις Η ιδέα για τη συγγραφή αυτού του βιβλίου γεννήθηκε τον Μάιο του 2006 από την κοινή επιθυμία μας να δημοσιεύσουμε στα ελληνικά τις διδακτορικές διατριβές μας, 1 τις οποίες είχαμε καταθέσει, λίγα χρόνια πριν, σε πανεπιστήμια της Αγγλίας και της Γερμανίας. Οι διατριβές αφορούσαν τις σύγχρονες παραστάσεις αρχαίου ελληνικού δράματος και το ανδαλουσιανό φλαμένκο 2 και είχαν στηριχθεί σε επιτόπιες 1. Αδημοσίευτη διατριβή: Lalioti, Vassiliki, 2002, Social memory and ethnic identity: ancient Greek drama performances as commemorative ceremonies και Papapavlou, Maria, 2000, Der Flamenco als Präsentation von Differenz. Gitanos und Mehrheitsbevölkerung in ethnologischer Perspektive, Göttingen, Cuviller Verlag. 2. Ο ισπανικός όρος flamenco επιλέγεται να αποδοθεί στα ελληνικά ως «φλαμένκο» και όχι όπως προτείνεται στα λεξικά «φλαμέγκο» καθώς αυτή η γραφή έχει επικρατήσει στην ελληνική

2 14 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» έρευνες που πραγματοποιήσαμε στην Αθήνα και στη Jerez de la Frontera της Ισπανίας αντίστοιχα. Η αρχική σκέψη μας ήταν να μεταφράσουμε τα κείμενα των διατριβών, να τα επικαιροποιήσουμε και να τα προσαρμόσουμε στη μορφή που απαιτεί η έκδοση ενός συλλογικού τόμου. Αυτό που θα συνέδεε δύο φαινομενικά ασύνδετα μεταξύ τους καλλιτεχνικά είδη και πολιτισμικές παραδόσεις θα ήταν η ένταξή τους στο πλαίσιο της θεωρίας της επιτέλεσης και η προσέγγισή τους ως επιτελέσεις μνήμης και διαδικασίες συγκρότησης εθνικών και εθνοτικών ταυτοτήτων. Την εποχή εκείνη, ωστόσο, δεν είχαμε ιδέα πού θα μας οδηγούσε αυτό το ταξίδι. Το πρώτο βήμα για την πραγματοποίηση αυτού του στόχου ήταν να μελετήσουμε η μία τη διατριβή της άλλης. Από τη μελέτη αυτή προέκυψαν ορισμένα θέματα που ήταν κεντρικής σημασίας για κάθε εθνογραφία, στα οποία σκεφτήκαμε τότε ότι θα μπορούσε να εστιάσει το νέο, κοινό μας έργο: α) οι ομάδες των ανθρώπων οι οποίες μας απασχόλησαν (Gitanos 3 από την πόλη Jerez της Ανδαλουσίας που ασχολούνται με το φλαμένκο / έλληνες συντελεστές της παράστασης της Λυσιστράτης από το Εθνικό Θέατρο) δεν αντιμετωπίστηκαν per se, αλλά στο πλαίσιο των αλληλεπιδράσεών τους με άλλες ομάδες (Gitanos-μη Gitanos, Έλληνες-ξένοι), β) το θέατρο και το φλαμένκο συνιστούσαν για τους τελεστές τους πολύ σημαντικά διαφοροποιητικά στοιχεία του εθνικού/εθνοτικού βιβλιογραφία περί φλαμένκο μουσικής και χορού όπως και στις φλαμένκο χορευτικές εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται κατά καιρούς στην Ελλάδα. 3. Gitano (προφέρεται χιτάνο) είναι ο ισπανικός όρος για τον Τσιγγάνο.

3 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 15 εαυτού από τον άλλο, γ) το ζήτημα της προέλευσης/καταγωγής του φλαμένκο και του αρχαίου δράματος ήταν κυρίαρχο, δ) το φλαμένκο και το αρχαίο δράμα ως πολιτισμικά κεφάλαια εξαργυρώνονταν σε χρήμα, είτε μέσω του τουρισμού είτε ως μέσο βιοπορισμού, ε) οι εορταστικές εκδηλώσεις της άνοιξης στη Jerez και το Φεστιβάλ Επιδαύρου αποτελούσαν κοινωνικές σκηνές επιτέλεσης, προβολής, μνήμης και συγκρότησης εθνικών και εθνοτικών ταυτοτήτων, στ) οι λόγοι περί ιστορίας, ηθικής και αισθητικής εμφανίζονταν άρρηκτα συνδεδεμένοι, τόσο στο πλαίσιο του φλαμένκο όσο και του αρχαίου ελληνικού δράματος και ζ) στο λόγο των συνομιλητών μας το πολιτισμικό (φλαμένκο/θέατρο) αναγόταν στο βιολογικό (αίμα). Εκτός από το να μελετάμε η μία τη δουλειά της άλλης, αρχίσαμε να συναντιώμαστε τακτικά και να συζητάμε για τις εμπειρίες μας από τις επιτόπιες έρευνες. Γίναμε, αν είναι δόκιμο κάτι τέτοιο, η μια συνομιλήτρια/πληροφορήτρια της άλλης και αφεθήκαμε να ανακαλύψουμε εκ νέου τα πεδία των επιτόπιων ερευνών μας, αλλά και τους κόσμους του φλαμένκο και του αρχαίου δράματος. Τις συζητήσεις μας μονοπωλούσε για αρκετό διάστημα η πρόσληψη του αυτονόητου της πολιτισμικής συνέχειας από τους συνομιλητές μας και η αναγωγή της συνέχειας αυτής στη βιολογία (αίμα, κύτταρο, σώμα). Στο ευρύτερο θεωρητικό πλαίσιο της συγκρότησης της ταυτότητας, που κυριαρχούσε τότε στη σκέψη μας, το αρχαίο δράμα, κατάλοιπο ενός ένδοξου πολιτισμού του παρελθόντος, λειτουργούσε ως μέσο νομιμοποίησης της μοναδικότητας των μελών της ομάδας αυτής και διαφοροποίησής τους από άλλες. Αντίστοιχα, ο λόγος περί του φλαμένκο στην Ανδαλουσία, είτε προερχόταν από τους Gitanos είτε από

4 16 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» τους μη Gitanos, διέπετο από την ίδια λογική: επιβεβαίωνε την πολιτισμική συνέχεια μιας εθνοτικής ομάδας, διαφοροποιώντας την ταυτόχρονα από άλλες. Βασικό επιχείρημα των συνομιλητών ήταν ότι το φλαμένκο δεν μαθαίνεται, το φλαμένκο κληρονομείται, το φλαμένκο κυλάει στο αίμα. Ακριβώς όπως το αρχαίο ελληνικό δράμα. Το κλίμα εμπιστοσύνης και αποδοχής που δημιουργήθηκε σιγά σιγά μεταξύ μας άρχισε, ωστόσο, να μας δημιουργεί την ανάγκη να πειραματιστούμε με νέους τρόπους προσέγγισης του υλικού μας. Για να πειραματιστούμε, όμως, έπρεπε να αναγνωρίσουμε τα όρια της μέχρι τότε έρευνας και της γραφής μας. Αναγνωρίζοντας τα όρια Εκτός από τις βασικές θεωρητικές παραδοχές μας, την ίδια περίοδο αρχίσαμε να συζητάμε το ζήτημα της μεθοδολογίας της επιτόπιας έρευνας. Σκεφτόμασταν ότι στην πραγματικότητα έχουμε να κάνουμε με δύο έρευνες. Η πρώτη έρευνα έγινε πριν από δέκα περίπου χρόνια, όταν ήμασταν στο πεδίο, και η δεύτερη γινόταν τώρα, όσο καιρό ασχολούμαστε με αυτό το βιβλίο. Όσον αφορά το τότε, μας προέκυπτε η ανάγκη να βρούμε τρόπους να αναδειχθεί στο κείμενό μας η ίδια η επιτόπια, η οποία σε μεγάλο βαθμό επηρεάστηκε, αν όχι καθορίστηκε, από τη σχέση που είχαμε ως ερευνήτριες με τους ανθρώπους με τους οποίους δουλέψαμε και με την ίδια την επιστήμη μας. Όσον αφορά το σήμερα, θέλαμε να αναδείξουμε την ίδια τη διαδικασία της συγγραφής αυτού του βιβλίου, την ανάγνωση με αναστοχαστική διάθεση των ημερολογίων και του υλικού που συλλέξαμε τότε, καθώς και των

5 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 17 κειμένων των διατριβών μας. Να δώσουμε έμφαση στον διαλογικό αναστοχασμό, στον αναστοχασμό που προέκυπτε από τον μεταξύ μας διάλογο, αλλά και από το διάλογο της καθεμίας ανάμεσα στον σημερινό και στον χτεσινό της εαυτό που αναδυόταν από τα υπάρχοντα κείμενα. Να απαντήσουμε στο ερώτημα με ποιον τρόπο και για ποιο λόγο μαζί σήμερα;. Μπήκαμε λοιπόν πολύ γρήγορα στην κεκτημένη και κατεστημένη λογική της επιστημονικής συγγραφής μιας κριτικής ανασκόπησης των βασικών θεωρητικών ρευμάτων που επηρέασαν και διαμόρφωσαν μέχρι σήμερα το τοπίο της μεθοδολογίας και της συγγραφής μιας επιτόπιας έρευνας. Διαβάζαμε εθνογραφίες που δημοσιεύθηκαν μετά το 2000 και διαπιστώσαμε ότι, ακόμα και οι μελετητές που εντάσσουν το έργο τους εντός του ρεύματος της Νέας Εθνογραφίας, και φαίνεται να έχουν υιοθετήσει αρκετά από τα κελεύσματα και τις προκλήσεις της, ξεκινούν συχνά με ένα μεγάλο απρόσωπο θεωρητικό κείμενο, το οποίο αποξενώνει και κουράζει τον αναγνώστη που ανυπομονεί να διαβάσει για ανθρώπινες παρουσίες και σχέσεις. 4 Σε αυτές τις δύσπεπτες εισαγωγές μέγας απών είναι και πάλι ο συγγραφέας, ο λόγος του οποίου συνεχίζει, παρά τις προγραμματικές δηλώσεις, να είναι αποστασιοποιημένος και αντικειμενικός, ο λόγος της αυθεντίας. Έτσι, αποφασίσαμε να μη γράψουμε μια τέτοιου είδους εισαγωγή, αλλά να προσπαθήσουμε σε όλο το βιβλίο να διατηρήσουμε το ίδιο ύφος αμεσότητας που από την αρχή ήταν στόχος μας. Να μιλήσουμε για τους λόγους που μας οδήγησαν να γράψουμε έτσι όπως γράψαμε το βιβλίο αυτό. Να μιλή- 4. Βλ. για παράδειγμα Geurts 2002, Becker 2004, Cottrell 2004, Mendoza 2000.

6 18 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» σουμε για τους λόγους για τους οποίους οι επιλογές γραφής που κάναμε μας ενθουσίασαν και μας ενέπνευσαν, μας απελευθέρωσαν από τις δεσμεύσεις συγγραφής ενός αυστηρά επιστημονικού κειμένου και μας άφησαν να λογοτεχνήσουμε, να αναστοχαστούμε, να θυμηθούμε τους ανθρώπους των επιτόπιων ερευνών μας, να τους γνωρίσουμε κατ αρχάς η μία στην άλλη και στη συνέχεια στους αναγνώστες αυτού του βιβλίου. Οι παραπάνω σκέψεις μας είχαν ως αφετηρία τους προβληματισμούς που εκφράστηκαν από το 1985 και μετά και εντάσσονται στο ρεύμα της Νέας Εθνογραφίας. Η ίδια η εθνογραφική εμπειρία και η παρουσίασή της στο αναγνωστικό κοινό συγκρότησε έναν συστηματικό θεωρητικό προβληματισμό. Βιβλία όπως των Clifford και Marcus (1986), Marcus και Fischer (1986), Fabian (1983), Myerhoff και Ruby (1982), καθώς και μια σειρά άρθρων στα περιοδικά Current Anthropology, Annual Review of Anthropology, Dialectical Anthropology 5 άσκησαν συστηματική κριτική στις μέχρι τότε θεωρητικές και μεθοδολογικές επιλογές ολόκληρου του κλάδου της ανθρωπολογίας. Η κρίση της αναπαράστασης (crisis of representation), όπως αποκαλείται, κλόνισε τα θεμέλια του θετικισμού και του εθνογραφικού ρεαλισμού στο επίπεδο της γραφής. Συζητήθηκαν κριτικά η ρητορική κατασκευή της αυθεντίας του ερευνητή στα εθνογραφικά κείμενα και η ποιητική και αισθητική της ίδιας της γραφής. Κύριο ζητούμενο αποτέλεσε η ανάδειξη της εμπειρικής και επικοινωνιακής διάστασης της εθνογραφίας. Η Νέα Εθνογραφία (τότε ονομαζόταν 5. Βλ. ενδεικτικά, Marcus και Gushman 1982, Μaranhao 1986, Fernandez 1987.

7 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 19 Πειραματική Ανθρωπολογία) πρότεινε την ανατροπή της έως τότε καθεστηκυίας ρητορικής στο χώρο της εθνογραφίας και οραματίστηκε μια νέα ανθρωπολογία, η οποία θα αποκαθήλωνε τον επιστημονικό ρεαλισμό και στη θέση του θα εγκαθιστούσε τις εθνογραφίες ως «πράξεις ερμηνείας» (Clifford και Marcus 1986). Από τότε, ωστόσο, πέρασαν είκοσι χρόνια και σήμερα είμαστε στην πλεονεκτική θέση όχι μόνο να δικαιούμαστε να ομιλούμε, αλλά να είμαστε υποχρεωμένοι να oμιλούμε για ζητήματα όπως οι τρόποι ανάδυσης του αντικειμένου έρευνας μέσα στο πεδίο, ο διαλογικός και διυποκειμενικός χαρακτήρας της επιτόπιας έρευνας, η αναπόφευκτη εμπλοκή του ερευνητή στο πεδίο (ενσώματη-ψυχική-νοητική) και οι περιορισμοί που επιβάλλει ή οι απρόβλεπτες προοπτικές που ανοίγει η εμπλοκή αυτή. 6 Διαβάζοντας, λοιπόν, τα ημερολόγια των επιτόπιων ερευνών μας, διαπιστώσαμε πως η έρευνα δεν ήταν όλη εκεί. Η επιτόπια έρευνα ήταν πολύ περισσότερα πράγματα από τα λόγια των ανθρώπων και τις καταγεγραμμένες εντυπώσεις και παρατηρήσεις μας. Το μπαουλάκι της μνήμης είχε μέσα, εκτός από τις σημειώσεις πεδίου, τις αισθήσεις και τα συναισθήματα που μας δημιούργησε η ίδια η διαδικασία της έρευνας και οι άνθρωποι που ζήσαμε μαζί τους, τις κουβέντες που δεν ειπώθηκαν, τις εικόνες που δεν φωτογραφήθηκαν. Καθετί που βγάζαμε από τη μνήμη μας το μοιραζόμασταν, το παρουσιάζαμε η μία στην άλλη, το συνδέαμε με όσα η άλλη γνώριζε και το κάναμε να έχει νόημα για εκείνη. Και όταν πια τελειώσαμε, νιώσαμε έντονα την ανάγκη να γράψουμε για 6. Για μια σχετική συζήτηση περί μεθοδολογίας στο χώρο της εθνομουσικολογίας, βλ. Barz και Cooley 2008.

8 20 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» αυτό το νέο σώμα, όπως ακριβώς σχηματιζόταν μπροστά στα μάτια μας. Απελευθερωμένες σε μεγάλο βαθμό από τις συμβάσεις της γραφής των διδακτορικών διατριβών, νιώσαμε έτοιμες να διατυπώσουμε σκέψεις και αμφιβολίες, είτε για τις θεωρητικές επιλογές είτε για τους τρόπους με τους οποίους πραγματοποιήσαμε τις επιτόπιες έρευνές μας. Και με τη μαγική ιδιότητα της τέχνης (του γραπτού λόγου στην περίπτωσή μας) μετασχηματίσαμε το σώμα της επιτόπιας έρευνας στο τώρα με τα υλικά του τότε. Ο τρόπος γραφής των επιτόπιων ερευνών είναι ιδιαίτερος στο πρώτο και στο τρίτο κεφάλαιο αυτού του βιβλίου, όχι μόνο επειδή εμείς είμαστε διαφορετικές, αλλά και γιατί οι συνθήκες του κάθε πεδίου ήταν διαφορετικές. Στο πρώτο κεφάλαιο, το κείμενο στηρίζεται στο ημερολόγιο από την επιτόπια που έγινε στην Αθήνα στη διάρκεια της προετοιμασίας για το ανέβασμα μιας παράστασης της Λυσιστράτης του Αριστοφάνη από το Εθνικό Θέατρο, καθώς και στο υλικό των συνεντεύξεων με τους συντελεστές της. Το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας διαδραματίστηκε μέσα σε ένα θέατρο, ως παράσταση μέσα σε μία άλλη παράσταση, μας οδήγησε στην περιγραφή αυτής της διαδικασίας με τη μορφή θεατρικού έργου. Έτσι, οι τρεις πράξεις (με τις σκηνές που περιλαμβάνει η καθεμία) αναφέρονται σε τρεις φάσεις της ίδιας της έρευνας είσοδος στο πεδίο, κύρια φάση και έξοδος με τις δυσκολίες και τις ιδιαιτερότητές της. Η παρουσίαση των προσώπων του έργου, οι περιγραφές του σκηνικού, των ενδυμάτων, των σκηνοθετικών οδηγιών και των διαλόγων ανάμεσα στους συνομιλητές, καθώς και ανάμεσα στους συνομιλητές και στην ερευνήτρια, που σε μεγάλο βαθμό μεταφέρονται σχεδόν αυτούσιοι από το πεδίο, έχουν στόχο να αναδει-

9 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 21 χθούν ως μεθοδολογικά εργαλεία και όχι ως συγγραφική τεχνική. Τα αφηγηματικά μέρη είναι γραμμένα στον αόριστο με μια αναστοχαστική διάθεση, ενώ τα διαλογικά είναι γραμμένα στον ενεστώτα. Συνολικά, αυτή η δραματική διάσταση 7 του κειμένου αποσκοπεί στην ανάδειξη των συμμετεχόντων (ερευνήτρια και συνομιλητές) ως πρόσωπα και όχι μόνο ως φωνές, με διάθεση έκθεσης των μεταξύ τους σχέσεων. Μέσα από την έμφαση που δίνεται στον διανθρώπινο και διυποκειμενικό χαρακτήρα της επιτόπιας έρευνας, στόχος είναι να καταστούν όλοι υποκείμενα και όχι αντικείμενα της έρευνας. Στο τρίτο κεφάλαιο, διατηρήσαμε τη χρονική ακολουθία της ίδιας της επιτόπιας έρευνας στην Ανδαλουσία (Jerez de la Frontera) και επικεντρώσαμε στις σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους εκείνους που, με ποικίλους τρόπους, άλλοτε θετικά και άλλοτε συγκρουσιακά, η ερευνήτρια ήρθε σε επαφή, γνώρισε και έζησε μαζί τους ένα κομμάτι της ζωής της. Δώσαμε έμφαση στη ζωγραφική των πορτρέτων των πρωταγωνιστών με μια διάθεση αποκάλυψης των δυσκολιών, των απογοητεύσεων, των στιγμών ανακούφισης και ανθρώπινης ζεστασιάς, των στιγμών αμηχανίας. Αυτός ο τρόπος γραφής μοιράζεται πολλά με τη γραφή ενός ψυχολογικού μυθιστορήματος (ο Stoller κάνει λόγο για πρόζα [Stoller 1989]), κάποιες στιγμές περισσότερο αυτοβιογραφικό και άλλες λιγότερο. Το εγώ της συγγραφέα εμφανίζεται χρονικά και ερμηνευτικά σε τρία επίπεδα: α) αναφορικό, δηλαδή μέσα από την παράθεση αυτούσιων κομματιών από τις σημειώσεις που κρατήθηκαν στη 7. Πρώτες απόπειρες μιας τέτοιας συγγραφικής τεχνικής, βλ. Rabinow 1977, Riesman 1977, Crapanzano 1980, Dwyer 1982, Stoller 1989.

10 22 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» διάρκεια της έρευνας, τα οποία κλείνουν με τη φράση Τέλος αποσπάσματος γραπτής μνήμης, β) ανακλητικό, δηλαδή το εγώ του σήμερα περιγράφει τους ανθρώπους του τότε με υλικό της μνήμης που δεν είχε αποτυπωθεί σε κανένα μέσο συντήρησής της, αλλά ανασύρθηκε μέσα από τη διαδικασία της ίδιας της γραφής και γ) αναστοχαστικό, δηλαδή το εγώ του σήμερα εμφανίζεται να ξανασκέφτεται όσα έζησε τότε και να τα ερμηνεύει με διαφορετικό τρόπο. Κανένα όμως από αυτά τα εγώ του κειμένου δεν στέκεται μετέωρο στη μοναξιά της αυτοαναφορικότητάς του. Τα εγώ εκείνα, που συνδέουν τον σημερινό εαυτό της συγγραφέα με το τότε, διαμορφώθηκαν στη σχέση της με τους ανθρώπους της επιτόπιας, ποτέ ανεξάρτητα. Διαμορφώθηκαν στην απέραντη καθημερινότητα με την Cristina 8, στην ανακούφιση με τους ανθρώπους της peña, στη δυσπραγία με τον Paco, στην εξωτική περιέργεια με τη Rafaela, στη σωτηρία του ρομαντισμού με την Carmen. Το εγώ του σήμερα διαμορφώθηκε από την ισότιμη και ανεμπόδιστη σχέση ανάμεσά μας, ανάμεσα στις δύο συγγραφείς αυτού του βιβλίου. Ολόκληρος ο εαυτός μας, μέσα στην αποσπασματικότητά του, υπήρξε και υπάρχει μέσα στη διυποκειμενικότητα και συγχρόνως μέσα στη συνεχή ροή της γνωστής και άγνωστης, συνειδητής και ασυνείδητης πλευράς του. 8. Για λόγους ανωνυμίας των συνομιλητών μας, τα ονόματα που χρησιμοποιούμε στο βιβλίο δεν είναι τα πραγματικά.

11 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 23 Διευρύνοντας τα όρια Αφού ολοκληρώσαμε τη συγγραφή των κεφαλαίων που αφορούν τις επιτόπιες έρευνες και έχοντας κάνει πάλι μέρος της καθημερινότητάς μας τους ανθρώπους του φλαμένκο και του αρχαίου δράματος, νιώσαμε ότι βρισκόμασταν μπροστά σε κάτι καινούριο. Η νέα επαφή μας με τους ανθρώπους, έστω και αν ο ημερολογιακός χρόνος της παρουσίας μας στο πεδίο ήταν πρωθύστερος αυτού της γραφής (άλλωστε πάντα έτσι δεν είναι;), αλλά και ο μεταξύ μας αναστοχαστικός διάλογος οδήγησαν σε μία αποκάλυψη που αφορούσε τα όρια της μέχρι τότε ερμηνείας του εθνογραφικού υλικού. Στο πλαίσιο της εκπόνησης των διατριβών, είχαμε ερμηνεύσει την πρόσληψη της αιματοσυγγενικής σχέσης των συνομιλητών μας με το αρχαίο δράμα και το φλαμένκο ως έναν θεσμοθετημένο λόγο που εκφράζει εμπειρίες και αναπαριστά την πραγματικότητα με εθνικούς/εθνοτικούς όρους. Με τη συμβολή αυτού του λόγου, είχαμε θεωρήσει ότι το αρχαίο δράμα και το ανδαλουσιανό φλαμένκο αναπαράγουν και ενισχύουν την ιδεολογία (της εθνικής και εθνοτικής ταυτότητας), της οποίας η ιστορική και πολιτισμική συνέχεια αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο (Zerubavel 1995). Μήπως όμως δεν είναι μόνο έτσι τα πράγματα; Μήπως η φράση γιατί κυλά στο αίμα μας δεν εκφράζει την αυθαίρετη αναγωγή του πολιτισμικού (δηλαδή της πολιτισμικής ταυτότητας) στο βιολογικό; Μήπως θα μπορούσαμε να αναδείξουμε τον πλούτο της συλλογικά βιωμένης εμπειρίας των ανθρώπων εντάσσοντας τη ρητορική και την πρακτική τους σε ένα νεότερο θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο αφορά το σώμα όχι ως εργαλείο, αλλά ως διαμορφωτή του πολιτισμού;

12 24 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» Ανθρωπολογία και σώμα Προσεγγίζοντας τη βιβλιογραφία, όπου από το 1980 και ιδιαίτερα από το 1990 και μετά υπάρχει έντονη στροφή προς τη μελέτη του σώματος και των αισθήσεων, διαπιστώσαμε ότι θα μπορούσε να εμπλουτίσει και να δώσει νέα ώθηση στην ερμηνεία του υλικού μας. Εκκινώντας από τη θεωρία της πρακτικής (Ortner 1984, De Certau 1980), το θεωρητικό και αναλυτικό σημείο εστίασης για τις κοινωνικές επιστήμες τοποθετείται στην καθημερινή ζωή και στους τρόπους (τακτικές και στρατηγικές) που οι άνθρωποι υιοθετούν συνειδητά ή ασυνείδητα (Bourdieu 1990), νοητικά ή/και σωματικά, προκειμένου να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις της ζωής τους. Η εμπειρία του σώματος ως κάτι από το οποίο εξαρτώνται στάσεις και νοοτροπίες, που συχνά θεωρούνται αφηρημένα νοήματα, αποτελεί πλέον σημαντική διάσταση της κοινωνικής και πολιτισμικής ανάλυσης. 9 Αντιλήψεις, ιδέες, θεωρητικές έννοιες προσεγγίζονται ως να βασίζονται «στη σωματική κίνηση μέσα σε ένα κοινωνικό και υλικό περιβάλλον» 10 (Jackson 1983: 332). Αυτό που κυρίως τονίζεται είναι οι κοινωνικές πλευρές του ανθρώπινου σώματος, καθώς οι αισθήσεις, τα συναισθήματα, ακόμα και οι εκφράσεις της φαντασίας δεν θεωρούνται ατομικά ούτε ιδιαίτερα στοιχεία του προσώπου που τα βιώνει. Όλα συνιστούν μέρος αυτών που μοιράζονται 9. Jackson 1983, Johnson 1987, Howes 1991α, 1991β, 2003, Lock 1993, Csordas 1994, 1999, Lyon και Barbalet 1994, Σερεμετάκη 1997α, 1997β, Stoller 1997, Inckle 2007, Samuel Οι μεταφράσεις από τα αγγλικά έγιναν από τις συγγραφείς του βιβλίου.

13 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 25 οι άνθρωποι όταν επικοινωνούν μεταξύ τους στο πλαίσιο μιας κοινότητας, αλλά και εκτός αυτής. Ο πολιτισμός βοηθά τα άτομα να ερμηνεύσουν και να κωδικοποιήσουν τις βιωμένες εμπειρίες τους, οι οποίες με τον τρόπο αυτό γίνονται «κοινοί πολιτισμικοί τρόποι εμπειρίας που τους βοηθούν να προσδιορίσουν τη φύση της νοηματοδοτημένης, συνεκτικής κατανόησης του κόσμου» (Johnson 1987: 14). Τα σώματα είναι ταυτόχρονα φορείς και διαμορφωτές πολιτισμού, στο πλαίσιο του οποίου οι άνθρωποι μαθαίνουν να αναγνωρίζουν, να δίνουν ονόματα και να επικοινωνούν τις σκέψεις, τις αισθήσεις και τα συναισθήματά τους. Για πολύ καιρό το ανθρώπινο σώμα ήταν σιωπηλό στην κοινωνική σκέψη. Ιστορικά μιλώντας, η ανθρωπολογία ασχολήθηκε με το σώμα επειδή στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας έπρεπε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της ανθρώπινης οντολογίας (των κοινών ανθρώπινων χαρακτηριστικών) σε σχέση με την ποικιλία των κοινωνικών σχέσεων. Έτσι, αναγνώρισε την κεντρικότητα του ανθρώπινου σώματος και απάντησε στα ερωτήματα που έθεσε ο πολιτισμικός σχετικισμός. Για πολλά χρόνια, όμως, το σώμα παρέμεινε ένα εργαλείο, ένα αντικείμενο, μέσω του οποίου οι άνθρωποι εκφράζουν αποκλειστικά διανοητικές λειτουργίες. Τέθηκε στο περιθώριο, είτε λόγω της επικράτησης της κονστρουκτιβιστικής σημαίας των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών είτε λόγω της υποβολής του στην αναγωγική ματιά των βιολογικών επιστημών. Έτσι, το σώμα θεωρούνταν μία βιολογική πρώτη ύλη, ένα ουδέτερο υπόστρωμα επάνω στο οποίο εγγράφονται οι πολιτισμοί, χωρίς το ίδιο να συμμετέχει στη διαμόρφωση αυτών των πολιτισμών. Αντίστοιχα, οι αισθήσεις και τα συναισθήματα αντιμετωπίστηκαν ως οικουμενικές

14 26 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» κατηγορίες και προσεγγίστηκαν αρχικά στο πλαίσιο των καρτεσιανών δυϊσμών πολιτισμός/βιολογία, πνεύμα/σώμα, λογική/συναίσθημα. Ποικίλες εξελίξεις, ωστόσο, τόσο σε τεχνολογικό επίπεδο όσο και στο εσωτερικό των κοινωνικών και βιολογικών επιστημών, ευνόησαν την ανάδειξη του σώματος σε κεντρικό ζήτημα τα τελευταία χρόνια. Η δημοφιλής, επίσης, άποψη ότι η βιολογία εξειδικεύθηκε στη μελέτη των παγκόσμιων/πανανθρώπινων χαρακτηριστικών, ενώ η κοινωνική και πολιτισμική ανθρωπολογία στη μελέτη της ποικιλίας των πολιτισμών και των ανθρώπινων διαφορών, φαίνεται ότι σήμερα πλέον δεν αντανακλά τα πραγματικά ερευνητικά και θεωρητικά ενδιαφέροντα πολλών μελετητών. Δεν είναι καθόλου σπάνιες οι περιπτώσεις που κοινωνικοί/πολιτισμικοί ανθρωπολόγοι ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τα παγκόσμια ανθρώπινα χαρακτηριστικά (Robertson 1992, Kapferer 2000) και φυσικοί/βιολογικοί ανθρωπολόγοι που ενδιαφέρονται για τις διαφορές ανάμεσα σε σύγχρονους πληθυσμούς, εστιάζοντας σε σκελετικές μορφολογίες και ομάδες αίματος (Pálsson 2007). Το πρόσφατο ενδιαφέρον για το σώμα σηματοδοτεί την εξαφάνισή του, «μία δραματική μετάβαση στην πρόσληψη και πρακτική του σώματος... το τέλος ενός είδους σώματος και την αρχή ενός άλλου» (Martin 1992: 121). Είναι, όμως, η μετάβαση σε μία καινούρια θεώρηση του σώματος από τις κοινωνικές επιστήμες άσχετη και ασύνδετη με τις εξελίξεις στη νέα γενετική, οι οποίες επίσης δημιουργούν νέου είδους αντικειμενοποιήσεις και υποκειμενικότητες; Δύσκολα θα μπορούσε σήμερα κάποιος να αμφισβητήσει ότι, κι αν δεν επικρατεί, σίγουρα απασχολεί έντονα τις σύγχρονες, Δυτικές τουλάχιστον, κοινωνίες τι συνιστά τη ζωή, το είδος, τον άν-

15 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 27 θρωπο, καλώντας ειδικά την ανθρωπολογία να επανεξετάσει το αντικείμενό της. Γονίδια, οργανισμοί και περιβάλλον συνιστώνται αμοιβαία και πολλοί μελετητές, τόσο από τις βιολογικές όσο και από τις κοινωνικές επιστήμες, δουλεύουν επάνω στην κριτική εξέτασή τους, απομακρυνόμενοι όλο και περισσότερο από γνωστούς δυϊσμούς περί φύσης και πολιτισμού. Κατά τον Rabinow (1996α, β), η φύση γίνεται όλο και πιο τεχνητή, ενώ ο πολιτισμός όλο και πιο φυσικός, καθώς τα τεχνικά-λογικά (discursive) επιτεύγματα της μοντερνικότητας οδηγούν στην κατάρρευση των δυϊσμών από τους οποίους αυτή η μοντερνικότητα προέκυψε. Η μετατόπιση από τον όρο σώμα στον όρο ενσωμάτωση (embodiment) συμπαρέσυρε τη συζήτηση για τις αισθήσεις και τα συναισθήματα. 11 Η μετατόπιση αυτή δηλώνει τη μετάβαση από τη «θεώρηση του σώματος ως ένα μη έμφυλο, προ-λογικό φαινόμενο που παίζει κεντρικό ρόλο στην πρόσληψη, στη γνώση, στη δράση και στη φύση προς έναν τρόπο ζωής ή κατοίκησης του κόσμου μέσω του επιπολιτισμένου σώματος» (Weiss και Haber 1999: xiv). Τον όρο αυτό έχει χρησιμοποιήσει ευρέως, ανάμεσα σε άλλους, ο Csordas (1994, 1999, 2008), ο οποίος επεξεργάστηκε μία φαινομενολογία της ενσωμάτωσης. Αξιοποιώντας τη φαινομενολογική παράδοση, 12 ο Csordas επεξεργάζεται την έννοια του είναιστον-κόσμο (being-in-the-world) από τη σκοπιά της ανθρωπολογίας. Αναπτύσσει μια πολιτισμική φαινομενολογία και 11. Βλ. ενδεικτικά, Taussing 1993, Leavitt 1996, Σερεμετάκη 1997β, Howes 2003, Milton και Svasek Κυρίως των Husserl και Merleau-Ponty.

16 28 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» εστιάζει ακόμα εντατικότερα στον ενσώματο εαυτό αντιμετωπίζοντας το σώμα ως υπαρξιακή συνθήκη του εαυτού και της κουλτούρας. Στο πλαίσιο της κριτικής της αναπαράστασης και της αμφισβήτησης των διπόλων νους/υποκείμενο/πολιτισμός και σώμα/αντικείμενο/βιολογία προτείνει τη μελέτη του σώματος ως τρόπου ύπαρξης στον κόσμο. Καθώς το διακύβευμα σε πολλές σύγχρονες κριτικές είναι η σχέση ανάμεσα στο προαντικειμενοποιημένο το οποίο σύμφωνα με τον Merleau-Ponty (1962) αποτελεί τη βάση των διανοητικών διαδικασιών που καταλήγουν στην αντικειμενοποίηση και στο αντικειμενοποιημένο σώμα στο πλαίσιο του πολιτισμού, ο Csordas προτείνει να μην κατανοήσουμε τον πολιτισμό ως αντικειμενοποιημένη αφαίρεση (δηλαδή ως αναπαράσταση), αλλά ως υπαρξιακή αμεσότητα. Τόσο η βιολογία όσο και ο πολιτισμός αποτελούν μορφές αντικειμενοποίησης ή αναπαράστασης και στο πλαίσιο μιας πολιτισμικής φαινομενολογίας θα πρέπει να πάψουμε να εξαρτιόμαστε είτε από τη μία είτε από την άλλη. Στόχος, σύμφωνα με το συγγραφέα, πρέπει να είναι να θέσουμε τις περιγραφές μας ανάμεσα στις δύο, προς όφελος ενός βιωματικού τρόπου ύπαρξης στον κόσμο Στόχος του Csordas, από την πλευρά της ιατρικής ανθρωπολογίας, είναι να δώσει ένα παράδειγμα ανάλυσης του πολιτισμού και του εαυτού από τη σκοπιά της ενσωμάτωσης. Ωστόσο, δεν αποδεσμεύεται επαρκώς από τη διάκριση ανάμεσα στη βιολογία και τον πολιτισμό, τους οποίους θεωρεί αντικειμενικές κατηγορίες, με τη θετικιστική έννοια του όρου.

17 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 29 Αρχαίο δράμα και φλαμένκο ως τρόποι του είναι-στονκόσμο Η επαφή μας με τη σύγχρονη ανθρωπολογική βιβλιογραφία που αφορά το σώμα μάς οδήγησε στην αναζήτηση του ρόλου του σώματος στη διαδικασία πρόσληψης του κόσμου, κυρίως όπως την προσέγγισε ο Merleau-Ponty (1962), ο οποίος υποστήριξε την ανάγκη ανάλυσης του ενσώματου είναι-στον-κόσμο. Επηρεασμένος από τον Sartre, θεωρεί ότι το σώμα μας βρίσκεται κατά κάποιον τρόπο παντού στην εμπειρία μας του κόσμου. Είμαστε μέρος αυτού του κόσμου, δεν πιάνουμε τόπο, αλλά τον κατοικούμε, συνδεόμαστε με αυτόν «όπως ένα χέρι με ένα μουσικό όργανο» (Moran 2000: 423-4). Στο πλαίσιο αυτό, ακόμα και ο λόγος είναι έκφραση του σώματος, καθώς δεν αποτελεί διατύπωση μιας ολοκληρωμένης σκέψης, αλλά μάλλον την επίτευξη της ίδιας της σκέψης: «η ειπωμένη λέξη είναι μία χειρονομία και το νόημά της σε μία λέξη» (ό.π.: 426). Tο σώμα δεν είναι αντικείμενο, αλλά υποκείμενο και ο πολιτισμός δεν βρίσκεται μόνο σε αντικείμενα και αναπαραστάσεις, αλλά και σε σωματικές διαδικασίες πρόσληψης, μέσω των οποίων δημιουργούνται αυτές οι αναπαραστάσεις. Κεντρικό σημείο επαφής και διαλόγου, μέσα από εμάς, ανάμεσα στους ανθρώπους του ανδαλουσιανού φλαμένκο και του αρχαίου ελληνικού δράματος αποτελεί η πολιτισμική εμπειρία του κόσμου ως ένα συνεχές. Οι άνθρωποι των πεδίων μας στις πολιτισμικές επιτελέσεις και στο λόγο τους για τις εμπειρίες και τις αναμνήσεις τους εμπλέκουν σταθερά το σώμα, τις αισθήσεις, το φυσικό και κτιστό περιβάλλον, το παρόν και το παρελθόν χωρίς να διακρίνουν ανάμεσα σε σα-

18 30 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» φώς οριοθετημένες και οριστικά προσδιορισμένες κατηγορίες. Ως ενότητες νου και σώματος, δεν φαίνεται να ξεχωρίζουν τον εαυτό τους από πλήρως προσδιορισμένα και ξεκάθαρα οριοθετημένα αντικείμενα του εξωτερικού περιβάλλοντος. Στην εμβληματική φράση γιατί κυλά στο αίμα μας συνοψίζεται κατά κάποιον τρόπο η ανθρώπινη (ενσώματη και νοητική μαζί) πρόσληψη του κόσμου των συνομιλητών μας από την Αθήνα και τη Jerez, που δεν διαχωρίζεται από τους ίδιους σε προσδιορισμένα αντικείμενα με συγκεκριμένες θέσεις στο χώρο και στο χρόνο με αιτιακές σχέσεις μεταξύ τους. Όταν μιλούν για τη μοναδικότητά τους στην επιτέλεση του αυθεντικού φλαμένκο και του σωστού αρχαίου δράματος, δεν τη θεμελιώνουν σε μια αναγωγή του πολιτισμού στη βιολογία, όπως εύλογα την ερμηνεύσαμε όταν φτάσαμε στο πεδίο με έτοιμες θεωρητικές κατασκευές (κονστρουκτιβισμός). Η φράση γιατί κυλά στο αίμα μας δεν νομιμοποιεί μόνο συνέχειες βιολογικές και επομένως πολιτισμικές στο πλαίσιο της ιδεολογικής κατασκευής της ταυτότητας (εθνικής ή εθνοτικής). Αλλά τότε τι άλλο μπορεί να σημαίνει αυτή η φράση; Γιατί να θεωρήσουμε αυτονόητο ότι οι άνθρωποι λένε και κάνουν άλλο από αυτό που πραγματικά εννοούν; Γιατί να θεωρήσουμε δεδομένη τη διάθεσή τους να καλύψουν τις ασυνέχειες της εθνικής και εθνοτικής ταυτότητάς τους μέσα από μεταφορές που ανάγονται στην επιλεκτικότητα της κοινωνικής μνήμης ή της αμνησίας τους; Αντί να ψάχνουμε για αλήθειες και για ψέματα, με την έννοια της κατασκευής, στο λόγο και στις πράξεις τους, μήπως θα ήταν καλύτερα να ενσκύψουμε χωρίς έτοιμες επιστημονικές γνώσεις και να περιγράψουμε τη δική τους εμπειρία του φλαμένκο και του αρχαίου δράματος; Μήπως να προσπαθήσουμε να κατανοή-

19 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 31 σουμε το νόημα που αυτές οι διαδικασίες έχουν για τη δική τους τη ζωή; Και έτσι φτάσαμε στην κυριολεξία. Η έννοια του ενσώματου είναι-στον-κόσμο διαχύθηκε ως σκέψη στην πορεία μας να πλησιάσουμε ξανά τις πράξεις και τα λόγια των ανθρώπων μας στο πεδίο έτσι όπως ξεπρόβαλαν δέκα χρόνια μετά ανάμεσά μας. Το υλικό μέσα από το οποίο προσεγγίσαμε αυτούς τους ανθρώπους, μη έχοντας πλέον την άμεση καθημερινή επαφή μαζί τους, ήταν οι καταγραφές των λόγων τους για τις αισθήσεις, τις πεποιθήσεις, τις αξιολογήσεις, τις μνήμες και τις σωματικές πράξεις τους, των παραστάσεων και των αισθητικών αποτιμήσεών τους, καθώς και οι μνήμες μας. Όλα αυτά τα είδαμε όχι ως κείμενα (texts), αλλά ως φανερώσεις (manifestations) του «βιωμένου κόσμου» 14 και των τρόπων ύπαρξης στον κόσμο. Δεν μας αρκούσε πλέον μια ορθόδοξη ερμηνευτική προσέγγιση του υλικού, μια και αυτό υπερέβαινε κατά πολύ τις έστω και μεταφορικές συμβάσεις ενός πολιτισμικού κειμένου. Στο πλαίσιο μιας φαινομενολογικής προσέγγισης η έννοια της μεταφοράς, τόσο στο επίπεδο του λόγου και της παράστασης (performance) των ανθρώπων για τους οποίους συζητάμε όσο και της ίδιας της ανθρωπολογίας, μας φάνηκε ανεπαρκής. Υπερβαίνοντας τα όρια της διάκρισης ανάμεσα σε έναν κόσμο που είναι και σε έναν κόσμο που προσλαμβάνουν οι συνομιλητές μας ως υποκείμενα, θεωρήσαμε τους λόγους τους κυριολεκτικά σωστούς και όχι λανθασμένους, ως αποτέλεσμα δηλαδή ποικίλων συσχετίσεων και προβολών από την πλευρά των προσλαμβανόντων (Hammond κ.ά. 1991). 14. Μετάφραση του όρου Lebenswelt του Husserl από τον Moran ως life-world (Moran 2000: 12).

20 32 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» Όπως εύστοχα έχει υποστηρίξει ο Jackson: «θα πρέπει καταρχήν να εγκαταλείψουμε την έννοια της μεταφοράς ως έναν τρόπο να πει κανείς κάτι με όρους ενός άλλου, και να αναγνωρίσουμε ότι οι μεταφορές αποκαλύπτουν την ταυτότητα αυτού το οποίο η διάνοια διαχωρίζει» (Jackson 1983b: 132, 1996). Προσλαμβάνοντας, πρώτη φορά, τη φράση γιατί κυλά στο αίμα μας κυριολεκτικά, διαπιστώσαμε ότι σε αυτή συμπυκνώνεται η υπέρβαση πολλαπλών δυϊσμών του κυρίαρχου Δυτικού λόγου. Η διαπίστωση αυτή μας οδήγησε αναπόφευκτα στη διερεύνηση των δυνατοτήτων που μία φαινομενολογική προσέγγιση του υλικού θα μπορούσε να προσφέρει στην προσπάθειά μας «να επιστρέψουμε στην πραγματικά βιωμένη εμπειρία των δρώντων» (Throop και Murphy 2002: 199). Τοποθετώντας στα πολιτισμικά συμφραζόμενά τους την επιτέλεση και το λόγο των συνομιλητών μας, επιχειρήσαμε να συνδέσουμε τις πολιτισμικές μορφές με την υποκειμενική εμπειρία τους και να κατανοήσουμε πώς τα κοινά (μοιρασμένα) νοήματα, τα κοινωνικά συμφραζόμενα και η κοινωνική αλληλόδραση καθιστούν δυνατή τη διαμόρφωση της διυποκειμενικής εμπειρίας τους (Schutz 1967). Έτσι, στο δεύτερο και στο τέταρτο κεφάλαιο αυτού του βιβλίου, αναλύσαμε το εθνογραφικό υλικό μας (λόγος και επιτελέσεις) όχι ως σύστημα ιδεών, ως νοητική κατασκευή, αλλά ως φανέρωμα ενός τρόπου με τον οποίο οι συνομιλητές μας βιώνουν και ερμηνεύουν ταυτόχρονα τη φύση και τον πολιτισμό, τη ζωή και την τέχνη, το χώρο και το χρόνο, το πνεύμα και το σώμα ως έναν συμπαγή κόσμο, του οποίου οι ίδιοι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος. Μέσα σε αυτήν τη λογική, οι επιτελέσεις τους (επίσημες και καθημερινές) συνιστούν αναπόσπαστο

21 ΑΡΧΙΖΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ / 33 κομμάτι αυτής της εμπειρίας και όχι ένα ξεχωριστό υλικό σαφώς διαχωρισμένο και οριοθετημένο από τον προφορικό λόγο τους. Όπως ο προφορικός λόγος τους, έτσι και οι επιτελέσεις τους συνιστούν και φανερώνουν (δεν εκφράζουν απλώς) τρόπους να είναι-στον-κόσμο. Δεν είναι μεταφορές, δηλαδή επιτελέσεις συλλογικής μνήμης και επομένως διαδικασίες συγκρότησης ταυτοτήτων, αλλά κυριολεξίες, τρόποι να υπάρχουν στον κόσμο. Οι συνομιλητές μας, όταν βρίσκονται επί σκηνής, δεν κάνουν κάτι για να πουν κάτι άλλο, αλλά μιλούν, κινούνται, χορεύουν και τραγουδούν έτσι όπως ξέρουν και θέλουν να το κάνουν. Και αυτό που κάνουν δεν είναι κάτι διαφορετικό και διακριτό από αυτό που κάνουν και νιώθουν καθημερινά, καθώς το φλαμένκο και το αρχαίο θέατρο είναι η ζωή τους. Στην κριτική που ασκεί ο Merleau-Ponty στην αντικειμενική σκέψη, αναφέρει ότι στο πλαίσιό της υπάρχει μία σαφής διάκριση ανάμεσα στις γνήσιες ιδιότητες των αντικειμένων και σε αυτές που φαίνεται στον προσλαμβάνοντα ότι έχουν. Στο πλαίσιο της φαινομενολογικής προσέγγισης, όμως, που προτείνει ο ίδιος, δεν υπάρχει λόγος να κάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στον κόσμο όπως είναι και στον κόσμο όπως προσλαμβάνεται. Έτσι, δεν αρνούμαστε την πραγματικότητα των ανθρώπινων ιδιοτήτων που αποδίδουν οι συνομιλητές μας στο υλικό περιβάλλον ή στα πολιτισμικά δημιουργήματα (για παράδειγμα τα αρχαία θέατρα μπορούν να καταβροχθίσουν μια παράσταση ή το φλαμένκο είναι παιδί που γεννιέται και βγαίνει στο φως) ως γλωσσικές μεταφορές, δηλαδή παρακάμψεις του κυριολεκτικού (Lakoff και Johnson 2003). Οι συνομιλητές μας κυριολεκτούν, βιώνουν τον κόσμο και μιλούν για αυτόν ως ένα συνεχές χωρίς τομές, ρήξεις και όρια ανά-

22 34 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» μεσα σε επιμέρους κατηγορίες. Το αρχαίο ελληνικό δράμα και το ανδαλουσιανό φλαμένκο συνιστούν τρόπους ύπαρξης στον κόσμο.

23 º π 1 ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ (με σειρά εμφάνισης) ΜΑΝΘΟΣ ΒΙΚΥ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΔΟΚΙΑ ΝΙΚΟΣ ΗΛΙΑΣ ΑΘΗΝΑ ΦΩΤΗΣ ηθοποιός, φίλος της Βίκυς ερευνήτρια σκηνοθέτης μέλος του χορού μέλος του χορού χορογράφος υπεύθυνη για τη μουσική διδασκαλία φροντιστής σκηνής ρόλος κορυφαία μέλος του χορού

24 36 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΛΑΜΠΡΟΣ ΜΥΡΤΩ ΓΙΑΝΝΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΑΥΛΟΣ ΣΠΥΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΛΕΞΗΣ ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΠΑΥΛΙΝΑ ΒΑΓΓΓΕΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΛΕΚΟΣ ΑΝΔΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΑ φίλη της Βίκυς κορυφαίος ρόλος μέλος του χορού υποβολέας μεταφράστρια συνθέτης κορυφαίος κορυφαίος ρόλος μέλος του χορού ρόλος κορυφαίος μέλος του χορού μουσικός θεατής θεατής 1.α. Πράξη Πρώτη: Ασκήσεις προθέρμανσης Όταν ξεκίνησα τη διδακτορική διατριβή μου, στόχος ήταν να μελετήσω την πρόσληψη του αρχαίου ελληνικού δράματος και του ρόλου που παίζει στη διαδικασία συγκρότησης της ελληνικής εθνικής ταυτότητας από τη σκοπιά της ανθρωπολογίας. Η προφανής δυσκολία που είχα να αντιμετωπίσω ήταν να ορίσω το πεδίο της επιτόπιας έρευνας. Χρειαζόμουν μια ομάδα ανθρώπων και έναν τόπο όπου οι άνθρωποι αυτοί θα είχαν καθημερινή αλληλεπίδραση. Η ιδέα να δουλέψω με μια θεατρική ομάδα που θα ανέβαζε μια παράσταση αρχαίου

25 ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ / 37 ελληνικού δράματος άρχισε να μου φαίνεται κατάλληλη και γοητευτική επιλογή. Ο Μάνθος, ηθοποιός και προσωπικός μου φίλος, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην πραγματοποίηση της επιτόπιας έρευνας στο Εθνικό Θέατρο. Ήταν ο άνθρωπος που θα μεσολαβούσε στους υπεύθυνους του θεάτρου και θα διευκόλυνε την πρόσβαση και την καθιέρωση των αρχικών σχέσεών μου μαζί τους. Σκηνή Πρώτη (Σε ένα καφενείο του κέντρου της Αθήνας. Απομεσήμερο, η πόλη φλέγεται από τον καύσωνα. Λίγος κόσμος στους δρόμους και πολύ λιγότερα αυτοκίνητα. Ο Μάνθος με τη Βίκυ πίνουν παγωμένο καφέ και συζητούν.) Μάνθος: Γιατί δεν πας στο Εθνικό ή στο Τέχνης; Το Εθνικό ανεβάζει αρχαίο δράμα σε συστηματική βάση πάνω από πενήντα χρόνια και εκφράζει κατά κάποιον τρόπο την επίσημη άποψη. Το Τέχνης είναι από τα παλαιότερα ιδιωτικά θέατρα με μεγάλη εμπειρία και για πολλές δεκαετίες θεωρούνταν το αντίπαλον δέος του Εθνικού. Βίκυ: Ναι, αλλά πώς θα μπω εκεί; Θα μου δώσουν άδεια να παρακολουθήσω τις πρόβες ή θα μου πουν έλα δυο τρεις φορές και αυτό ήταν; Μάνθος: Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι εύκολο, αλλά νομίζω ότι θα μπορούσα να σε βοηθήσω. Ο Μάνθος μου έδωσε περισσότερες πληροφορίες για τη διαδικασία των προβών και με συμβούλευσε να συναντηθώ

26 38 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» κατ αρχάς με τον Δημοσθένη, που ήταν τότε αρμόδιος. 1 Με τη μεσολάβησή του, το ραντεβού μου με τον Δημοσθένη ορίστηκε για τις 22 Σεπτεμβρίου στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Σκηνή Δεύτερη (22 Σεπτεμβρίου στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, στο νεοκλασικό κτίριο της Πειραιώς. Ο κεντρικός χώρος στο ισόγειο βουίζει από φωνές αγοριών και κοριτσιών χρόνων, που μπαινοβγαίνουν σε διαδρόμους και αίθουσες, συζητούν μεταξύ τους, γελούν, διαβάζουν τις σημειώσεις που κρατούν στα χέρια τους.) Βίκυ: (Ανεβαίνει την επιβλητική ξύλινη σκάλα που δεσπόζει στη μέση της τεράστιας κεντρικής αίθουσας και μπαίνει στο γραφείο του Δημοσθένη.) Καλημέρα, είμαι η Λαλιώτη. Τι κάνετε; Δημοσθένης: Μια χαρά, καθίστε. Τι σας φέρνει λοιπόν εδώ; Βίκυ: Πριν από λίγους μήνες ξεκίνησα το διδακτορικό μου στην Αγγλία. Σπουδάζω Κοινωνική Ανθρωπολογία και με ενδιαφέρει να δω το ρόλο που παίζει το αρχαίο ελληνικό δράμα στην ελληνική εθνική ταυτότητα. 1. Για λόγους ανωνυμίας του συνομιλητή, δεν αναφέρω τη συγκεκριμένη θέση που κατείχε το πρόσωπο αυτό στο Εθνικό Θέατρο τότε. 2. Η επιτόπια έρευνα έλαβε χώρα στη δεκαετία του Για λόγους ανωνυμίας των συνομιλητών, οι χρονολογίες που αναφέρω στο κείμενο δεν είναι οι πραγματικές.

27 ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ / 39 Δημοσθένης: Και εμείς πώς μπορούμε να βοηθήσουμε; Βίκυ: Θα ήθελα να παρακολουθήσω τη διαδικασία ανεβάσματος ενός αρχαίου έργου και σκεφτόμουν μήπως θα μπορούσα να το κάνω αυτό στο Εθνικό Θέατρο. Δημοσθένης: Το καλοκαίρι που μας έρχεται θα σκηνοθετήσω Λυσιστράτη και μπορείς να παρακολουθήσεις μερικές πρόβες. Βίκυ: Ξέρετε, θα ήθελα, αν γίνεται, να παρακολουθήσω όλη τη διαδικασία σε καθημερινή βάση. Αυτός είναι ο τρόπος για να συλλέξω το υλικό για την εργασία μου. Δεν μου φτάνουν μόνο κάποιες συνεντεύξεις. Δημοσθένης: Η αλήθεια είναι ότι δεν επιτρέπω να παρακολουθούν άσχετοι τις πρόβες, εκτός από τις δυο τρεις τελευταίες. Είναι ζήτημα αρχής, καθώς οι ηθοποιοί νιώθουν άβολα με τους εισβολείς. Παρ όλα αυτά, θα κάνω μια εξαίρεση, αλλά θα πρέπει κατά κάποιον τρόπο να γίνεις μέλος του θιάσου, ώστε οι ηθοποιοί να σε δουν σαν κάποιον της φυλής τους. Βίκυ: Οπωσδήποτε. Αυτός εξάλλου είναι και ο δικός μου στόχος. Δημοσθένης: Καλώς. Θα με πάρεις τηλέφωνο τον Απρίλιο που θα ετοιμαζόμαστε να ξεκινήσουμε για να συνεννοηθούμε. Βίκυ: Ωραία. Ευχαριστώ πολύ. Στο μεταξύ, θα μπορούσα να παρακολουθήσω κανένα μάθημα εδώ στη Σχολή, έτσι για να μπαίνω σιγά σιγά στο νόημα, να μιλήσω με τους ανθρώπους εδώ;

28 40 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» Δημοσθένης: Βέβαια. Να πεις ότι έχεις την άδειά μου και δεν θα υπάρξει πρόβλημα. Βίκυ: Σας ευχαριστώ για όλα. Πολύ σύντομα θα πάρετε και την επιστολή του καθηγητή μου. Να είστε καλά. Τα ξαναλέμε. Για τους επόμενους μήνες είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω μαθήματα του τρίτου έτους δύο φορές την εβδομάδα στη Δραματική Σχολή, να γνωρίσω τους μαθητές και τους καθηγητές τους. Αυτό με βοήθησε να ορίσω με μεγαλύτερη ακρίβεια τους στόχους μου, να αρχίσω να διατυπώνω τα πρώτα ερωτήματα και να μαθαίνω τη γλώσσα της δουλειάς. Όλοι ήταν εξαιρετικά συνεργάσιμοι και μου έδωσαν πολύτιμο υλικό για την οργάνωση των θεατρικών σπουδών στην Ελλάδα, τα ειδικά προσόντα που απαιτούνται από έναν ηθοποιό αρχαίου δράματος, τις διαφορές και τις αλλαγές στους τρόπους παράστασης του αρχαίου δράματος τα τελευταία τριάντα χρόνια. Σκηνή Τρίτη (26 Απριλίου 1996 στο γραφείο του Δημοσθένη, που θα σκηνοθετήσει τη Λυσιστράτη, στο Εθνικό Θέατρο. Ένα ατμοσφαιρικό δωμάτιο, όχι ιδιαίτερα μεγάλο, με μια βιβλιοθήκη που ξεχείλιζε από χαρτιά και βιβλία και ένα εντυπωσιακό ξύλινο γραφείο στη μέση του δωματίου πίσω από το οποίο κάθεται ο Δημοσθένης.) Δημοσθένης: Οι πρόβες θα ξεκινήσουν την Πρωτομαγιά. Μέχρι τότε ο θίασος θα κάνει ασκήσεις φωνητικής και κίνησης.

29 ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ / 41 Βίκυ: Πώς επιλέγετε τα μέλη του θιάσου; Δημοσθένης: Για το χορό κάνω ακρόαση, αλλά για τους ρόλους όχι. Επιλέγω κάποιους που γνωρίζω ήδη. Δεν μπορείς να ρισκάρεις σε μια τέτοια παράσταση. (H συζήτηση στρέφεται σε γενικότερα θέματα.) Βίκυ: Πώς νιώθετε που η παράστασή σας θα παιχτεί στην Επίδαυρο; Δημοσθένης: Η Επίδαυρος μπορεί από μόνη της σαν χώρος να καταπιεί μια παράσταση, να την εξαφανίσει. Αν δεν έχεις τον «όγκο», δεν μπορείς να σταθείς σε αυτό το θέατρο. Ίσως επειδή σώζεται και καλύτερα από οποιοδήποτε άλλο αρχαίο θέατρο Αλλά για πες μου πάλι, γιατί θέλεις να παρακολουθήσεις τις πρόβες; Θα βαρεθείς! Βίκυ: Μπα! Δεν νομίζω. Ας δοκιμάσω τουλάχιστον! Δημοσθένης: Κάτσε να σου δώσω το κείμενο για να έχεις μια εικόνα. Οι πρόβες των μελών του χορού γίνονται κάθε πρωί 9:00 με 15:00 στο φουαγιέ, εδώ στο θέατρο. Μπορείς να έρθεις όποτε θέλεις. Θα ενημερώσω εγώ σχετικά. Βίκυ: Έγινε. Ευχαριστώ και πάλι. Θα τα πούμε στην πρόβα. Καλή σας μέρα!

30 42 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» 1.β. Πράξη Δεύτερη: Η παράσταση αρχίζει Σκηνή Πρώτη (8 Μαΐου 1996, γύρω στις 10 το πρωί, στο φουαγιέ του Εθνικού Θεάτρου.) Έφτασα στο Εθνικό για να παρακολουθήσω πρώτη φορά πρόβα του χορού της Λυσιστράτης. Μπήκα δειλά στο φουαγιέ, μια αίθουσα άδεια από έπιπλα, τεράστια και ψηλοτάβανη, με ξύλινο πάτωμα και μεγάλα παράθυρα που άνοιγαν έναν ολόκληρο τοίχο προς τον ήλιο. Μοναδική πολυτέλεια (εκτός από τα περίτεχνα γύψινα στο ταβάνι) ένα πιάνο στην κάτω δεξιά γωνία. Οι ασκήσεις κίνησης, όπως μου είχε πει ο Δημοσθένης, είχαν ήδη ξεκινήσει: νεαροί άνδρες και γυναίκες, είκοσι δύο έως τριάντα χρόνων το πολύ, με πολύχρωμα ρούχα γυμναστικής στέκονταν σε κύκλο στη μέση της αίθουσας και παρακολουθούσαν έναν άνδρα, φανερά γυμνασμένο και ευκίνητο ( ο χορογράφος σκέφτηκα), να τους δείχνει τι πρέπει να κάνουν. Παρά την επιθυμία μου να τρέξω γρήγορα προς την έξοδο του κτιρίου (ένιωσα ξαφνικά μια τεράστια αμηχανία), βιδώθηκα σε μια καρέκλα δίπλα στο πιάνο και κοιτούσα γύρω γύρω, καθώς η δική μου ακινησία, σε αντιδιαστολή με τη δική τους κίνηση, τρυπούσε το μυαλό μου. Η απορία που έβλεπα στο βλέμμα τους εξαιτίας της παρουσίας μου στο χώρο δεν φαινόταν να τους επηρεάζει. Είχα την εντύπωση ότι μάλλον τους άρεσε που κάποιος τους παρακολουθούσε. Κινούνταν στο χώρο με αυτοπεποίθηση, συγκεντρωμένοι. Οι οδηγίες του χορογράφου και τα σχόλια των ηθοποιών, τα γέλια ή τα παράπονά τους διέκοπταν πού και πού το διάλογο της κίνησης με τη μουσική, που ακουγόταν

31 ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ / 43 από ένα κασετόφωνο. Χωρίς να το καταλάβω, ήρθε η ώρα για το πρώτο διάλειμμα. Στην αίθουσα μπήκε ο Δημοσθένης, με χαιρέτησε και μετά με σύστησε στα μέλη του χορού. Στη συνέχεια μου έδωσε το λόγο και εν συντομία τους εξήγησα το αντικείμενο της δουλειάς μου και το σκοπό για τον οποίο ήμουν εκεί. Δεν φάνηκαν να εντυπωσιάζονται. Απογοητεύτηκα λιγάκι. Οι περισσότεροι είπαν ένα ξεψυχισμένο γεια και βιάστηκαν να πάνε για καφέ στο μπαρ δίπλα στο φουαγιέ. Ένας μικροκαμωμένος με έντονο γαλάζιο βλέμμα, ξανθούλης, όχι πάνω από είκοσι χρόνων, κοντοστάθηκε και με χαιρέτησε. Ήταν ο Γιώργος. Με ρώτησε για την εργασία μου και λίγα δευτερόλεπτα μετά μας πλησίασε και ο Δημήτρης, γύρω στα τριάντα, μελαχρινός και νευρώδης: Γιώργος: Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που βρήκα εδώ δουλειά γιατί τουλάχιστον πληρώνομαι. Δημήτρης: Είναι καλύτερα από το Ελεύθερο Θέατρο που δεν πληρώνει καλά. Βίκυ: Προτιμάτε να παίζετε κωμωδία ή τραγωδία; Γιώργος: Πιστεύω ότι η τραγωδία είναι καλύτερη. Η κωμωδία φτάνει κάπου αλλά σταματάει. Η τραγωδία είναι άλλο πράμα. Οι καλύτεροι ηθοποιοί εξάλλου κατοχυρώθηκαν από ρόλους τραγωδίας, όχι κωμωδίας. Δημήτρης: Το ευρύ κοινό, όμως, γνωρίζει τους ηθοποιούς μόνο από τον κινηματογράφο, όχι από το θέατρο. Βίκυ: Θα θέλατε να παίξετε και άλλα είδη θεάτρου ή μόνο αρχαίο; Δημήτρης: Είμαστε ακόμη νέοι ηθοποιοί και θέλουμε να παίξουμε και σύγχρονο θέατρο, όχι μόνο αρχαίο.

32 44 / «ΓΙΑΤΙ ΚΥΛΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ» Γιώργος: Την κωμωδία την κάνω κέφι, αλλά μ αρέσει η τραγωδία. Το διάλειμμα τελείωσε και οι ηθοποιοί ξαναγύρισαν στην αίθουσα. Ο Κώστας, ο χορογράφος της παράστασης, ένας άνδρας μάλλον κοντός αλλά με πολύ στητό και γυμνασμένο κορμί, γύρω στα σαράντα, τους έδειχνε τώρα συγκεκριμένα βήματα και όχι ασκήσεις, με τη συνοδεία της μουσικής που κάποιος έπαιζε στο πιάνο. Στο διάλειμμα έμαθα από τον Δημήτρη ότι την επόμενη ώρα θα έκαναν ασκήσεις φωνητικής με την Ευδοκία, η οποία ήταν υπεύθυνη για τη μουσική διδασκαλία. Την ώρα της φωνητικής με πλησίασε, λοιπόν, ένας κύριος μεγάλης ηλικίας με άσπρα μαλλιά, ο οποίος, όπως μου εξήγησε, ήταν ο φροντιστής της σκηνής. Ήταν ιδιαίτερα φιλικός και άρχισε να μου εξηγεί το ρόλο του χορού στις παραστάσεις της αρχαιότητας και το συμβολισμό του. Στο τέλος μου είπε: Νίκος: (Με ύφος συνωμοτικό) Όταν θελήσεις να παρακολουθήσεις την πρόβα των ηθοποιών, να με ενημερώσεις. Βίκυ: (Ερώτηση με έκπληξη μαζί) Όταν λέτε ηθοποιοί ; Νίκος: Έτσι λέμε αυτούς που έχουν ρόλο όχι τα παιδιά του χορού που βλέπεις τώρα εδώ. Βίκυ: Κάνουν ξεχωριστά πρόβες; Νίκος: Ναι, μέχρι κάποιο σημείο κάνουν πρόβες μόνοι τους με το σκηνοθέτη κάθε απόγευμα 18:00-21:00, σε μια μικρή αίθουσα στο ισόγειο του κτιρίου. Οι ασκήσεις φωνητικής κάποια στιγμή τελείωσαν και με την καθοδήγηση του Δημοσθένη τα μέλη του χορού έκαναν ένα

33 ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ / 45 πέρασμα τα λόγια τους. Στέκονταν όλοι όρθιοι στη μέση της αίθουσας με τα κείμενα στα χέρια και διάβαζαν. Ο σκηνοθέτης προσπαθούσε να τους βάλει στο κλίμα της εποχής του 40, φέρνοντας παραδείγματα από προσωπικά του βιώματα στην Κατοχή και στην Αντίσταση. Αναρωτήθηκα τι σχέση μπορεί να έχουν αυτά με τη Λυσιστράτη, αλλά η απορία μου θα απαντιόταν μέρα με τη μέρα, καθώς θα έβλεπα την παράσταση να χτίζεται. Η ώρα πέρασε και η πρόβα τελείωσε. Χαιρέτησα και με μεγάλη ανακούφιση, γιατί είχα ήδη κουραστεί από όλα αυτά τα καινούρια πράγματα που έβλεπα και από την τεράστια αμηχανία που δεν με εγκατέλειψε στιγμή, αποχώρησα από την αίθουσα και γύρισα σπίτι μου. Σκηνή Δεύτερη (15 Μαΐου 1996, στην πρόβα των ηθοποιών σε μια αίθουσα στο ισόγειο του Εθνικού Θεάτρου.) Με τις οδηγίες του Νίκου στο μυαλό μου, βρήκα την αίθουσα όπου έκαναν πρόβα οι ηθοποιοί. Ήταν ένα σχετικά μικρό δωμάτιο στο ισόγειο του Εθνικού Θεάτρου. Στο βάθος, πίσω από ένα μικρό τραπέζι με χαρτιά απλωμένα, καθόταν ο σκηνοθέτης και μπροστά του σε καρέκλες οι ηθοποιοί. Ανάμεσά τους αναγνώρισα πολλούς από την τηλεόραση και είδα αρκετούς για πρώτη φορά. Η σκηνή μού θύμισε σχολική αίθουσα. Όλοι κρατούσαν το κείμενο της παράστασης, από όπου διάβαζαν τις ατάκες τους. Ο σκηνοθέτης τούς περιέγραφε τα συναισθήματα ή τον τόνο της έκφρασης που ήθελε να πετύχουν, τους ενθάρρυνε, τους διόρθωνε και τους έδινε πληροφορίες για το περιεχόμενο του κειμένου (κυρίως σχετικά με τα ιστορικά γεγονότα στα οποία αναφέρεται το έργο). Οι ηθο-

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre Απόσπασμα από το βιβλίο Παίξε-Γέλασε/ γλωσσικά παιχνίδια για τη διδασκαλία της ελληνικής ως ξένης γλώσσας Της Ιφιγένειας Γεωργιάδου, 2004, εκδ. Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Extract from the book Play and

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. 2013-2014 Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Βαδίζοντας μαζί για δημιουργία και επικοινωνία Γραφείο Εναλλακτικών Δράσεων Επανένταξης Νέος χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου;

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ενότητα: Ελεύθερος χρόνος διασκέδαση (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή:

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα.

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα. Μια μέρα πήγαμε στην παιδική χαρά με τις μαμάδες μας. Ο Φώτης πάντα με το κορδόνι στο χέρι. Αν και ήταν ένα χρόνο μεγαλύτερός μου, ένιωθα πως έπρεπε πάντα να τον προστατεύω. Σίγουρα δεν ήταν σαν όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 Κατανόηση προφορικού λόγου Διάρκεια: 25 λεπτά (25 μονάδες) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Δημήτρης και ο φίλος του ο Πέτρος αυτό το σαββατοκύριακο θα πάνε εκδρομή στο βουνό. Θα ακούσετε δύο (2) φορές το Δημήτρη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

( η άσκηση μπορεί να πραγματοποιηθεί σε μία ομάδα 3-6 ατόμων σε 4 το πολύ ομάδες )

( η άσκηση μπορεί να πραγματοποιηθεί σε μία ομάδα 3-6 ατόμων σε 4 το πολύ ομάδες ) Ενότητα: κοινωνικές δεξιότητες - Ασκήσεις επικοινωνίας 4 Αυτιά Χρονικό πλαίσιο: σαράντα πέντε λεπτά περίπου Χώρος: εσωτερικός Συμμετέχοντες: 3 έως 20 άτομα ( η άσκηση μπορεί να πραγματοποιηθεί σε μία ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Μάθημα: Ελληνικά για ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας είμαστε όμως ίσοι Στέφανος Τόκα Δ τάξη και άξιοι να μας σέβονται Ζήτημα: Διαφορετικότητα Μάθημα: Εικαστική Αγωγή Θεματικές Περιοχές: -Tαυτότητα -Πολιτισμός της Εικόνας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Τι είναι Μαθηματικά; Ποια είναι η αξία τους καθημερινή ζωή ανάπτυξη λογικής σκέψης αισθητική αξία και διανοητική απόλαυση ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ενότητα: Χαιρετισμοί, συστάσεις, γνωριμία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year Η Αλφαβητοχώρα Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα Η μέρα έμοιαζε συνηθισμένη στην Αλφαβητοχώρα. Ο κύριος ې διαφήμιζε τα φρέσκα λαχανικά του στο μανάβικο δείχνοντας με καμάρι πως το μαρούλι είχε ακόμα την πρωινή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Τρίτη διδακτική πρόταση Συνέντευξη στο δρόμο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1-2 διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα