ΜΙΚΡΟΚΕΡΑΙΕΣ ΣΕ ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΙΚΡΟΚΕΡΑΙΕΣ ΣΕ ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΥΓΕΙΑΣ"

Transcript

1 Διαπανεπιστημιακό Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Προηγμένα Συστήματα Υπολογιστών και Επικοινωνιών Κατεύθυνση: «Δικτυακή υπολογιστική - Ηλεκτρονικό Εμπόριο» ΜΙΚΡΟΚΕΡΑΙΕΣ ΣΕ ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΣΙΜΠΟΥΚΗ ΝΑΤΑΛΙΑ Επιβλέπουσα : Παυλίδου Νιόβη-Φωτεινή Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη, Ιούνιος

2 2

3 Ευχαριστίες Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς την καθηγήτρια του Α.Π.Θ. κ. Νιόβη-Φωτεινή Παυλίδου, που μου εμπιστεύτηκε το πολύ ενδιαφέρον αυτό θέμα, δίνοντας μου έτσι την ευκαιρία να ανακαλύψω το τεράστιο επιστημονικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει το συγκεκριμένο αντικείμενο. Επίσης ένα μεγάλο ευχαριστώ στον επίκουρο καθηγητή κ. Γιούλτση για την πολύτιμη βοήθειά και καθοδήγησή του αυτή τη δύσκολη χρονιά, και κυρίως για την κατανόησή που έδειξε και το χρόνο που αφιέρωσε παρόλο που το θέμα της εργασίας δεν ήταν αμιγώς της περιοχής του. Ήταν μεγάλη χαρά για εμένα που ξανασυνεργαστήκαμε και του εύχομαι από καρδιάς ό,τι καλύτερο για τη συνέχεια στην επαγγελματική και προσωπική του διαδρομή. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την οικογένειά μου για την υπομονή και την πολύπλευρη συμπαράστασή της, καθώς και τους φίλους μου που ήταν δίπλα μου σε κάθε μου βήμα και δε με άφησαν στιγμή να εγκαταλείψω την προσπάθεια. Ναταλία Τσιμπούκη Ιούνιος

4 Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ (WIRELESS SENSOR NETWORKS) ΟΡΙΣΜΟΣ Ιστορική Αναδρομή Εφαρμογές Περιγραφή Ασύρματων Δικτύων Αισθητήρων Το υλικό (hardware) των αισθητήρων και η πρόσφατη πρόοδος..18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΣΕ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Ασύρματα δίκτυα αισθητήρων στο χώρο της υγείας MOBIHEALTH CARDIO.NET, MEDITRONIC KAI BIOTRONIC CODE BLUE PROJECT SENSATION Προκλήσεις μελλοντικής εξέλιξης...32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Αρχές σχεδιασμού Δυσκολίες στη μελέτη και την ανάπτυξη εφαρμογών Σχεδίαση Συστημάτων Αρχές σχεδίασης κεραιών για ασύρματα δικτύα αισθητήρων Παρεμβολές μέσα και έξω από το σύστημα...46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕΡΑΙΕΣ ΣΕ ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Εισαγωγή Η συχνότητα λειτουργίας Η σημασία της συχνότητας λειτουργίας του συστήματος Διαθέσιμες ζώνες συχνοτήτων ITU-R Uplink Downlink Επίδραση του ανθρώπινου σώματος Μετάδοση κυμάτων μέσα στο ανθρώπινο σώμα Οι εξισώσεις του Maxwell Ηλεκτρομαγνητικές ιδιότητες του σώματος Δεδομένα και μετρήσεις υλικών Δεδομένα για τους ανθρώπινους ιστούς Προσομοίωση ιστών σε εργαστήρια Σχεδιασμός κεραίας Υπολογισμοί αποδοτικότητας κεραίας μέσα σε υλικό Σκίαση (Fading) Κεραίες σε ιατρικές εφαρμογές Συρματοκεραία (Wire antenna) Circumference κεραία Μαγνητικές κεραίες (βροχοκεραίες) Ελικοειδείς κεραίες Κεραίες μικροταινίας (Microstrip Patch antennas)

5 4.7. Σημασία του πάχους της μόνωσης Εξάρτηση από το περιβάλλον μέσο SAR Επόμενη γενιά κεραιών για ιατρικές εφαρμογές Creeping wave effect...95 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΚΕΡΑΙΩΝ ΤΥΠΟΥ PATCH ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΕΣ ΕΛΑΣΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ON-BODY ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Εισαγωγή Τετράγωνο έλασμα 10x10mm Ορθογώνιο έλασμα 20x10mm Κυκλικό έλασμα ακτίνας 5 mm Δακτυλιοειδές έλασμα ακτίνας α=5mm, β=2mm Σπειροειδές τετράγωνο έλασμα 10x10mm με 2 σπείρες Σπειροειδές οκταγωνικό έλασμα 10x10mm με 2 σπείρες Συμπεράσματα ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

6 6

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ (WIRELESS SENSOR NETWORKS) 1.1. ΟΡΙΣΜΟΣ Δίκτυο αισθητήρων ονομάζεται ένα σύνολο από κυκλώματα μετατροπής (transducers), με επικοινωνιακή υποδομή που έχει ως στόχο την καταγραφή και παρακολούθηση φαινομένων από τον φυσικό κόσμο σε διάφορες περιοχές. Κοινά φαινόμενα παρακολούθησης είναι η θερμοκρασία, η υγρασία, η πίεση, η κατεύθυνση και ταχύτητα του ανέμου, η ένταση του φωτός, η ένταση της δόνησης, η ένταση του ήχου, χημικές συγκεντρώσεις, επίπεδα μόλυνσης και τέλος σωματικές ζωτικές παράμετροι που αποκαλούνται βιοπαράμετροι όπως ο καρδιακός ρυθμός, η πίεση, η ποσότητα γλυκόζης στο αίμα και άλλοι. Ένα ασύρματο δίκτυο αισθητήρων αποτελείται από πολλαπλούς σταθμούς παρακολούθησης, που ονομάζονται χαρακτηριστικά «αισθητηριακοί κόμβοι» (sensor nodes). Κάθε κόμβος έχει δυνατότητα επεξεργασίας δεδομένων (έναν ή περισσότερους μικροεπεξεργαστές, συστήματα ελέγχου, ακόμα και κεντρικές μονάδες CPU ή DSP τσιπάκια.), διαφόρων τύπων μνήμες (προγραμματισμού, δεδομένων ή flash), ραδιοπομποδέκτη (συνήθως με μια μονή κατευθυντική κεραία), μία πηγή ισχύος (μπαταρία, φωτοκύτταρα) και φυσικά αισθητήρες και actuators οι οποίοι συλλέγουν την πληροφορία. Οι αισθητήρες παράγουν ηλεκτρικά σήματα βασισμένα στα ανιχνευόμενα φαινόμενα που προέρχονται από το περιβάλλον, ο μικροεπεξεργαστής τα επεξεργάζεται και αποθηκεύει τα δεδομένα εξόδου από τους αισθητήρες, ενώ ο πομποδέκτης που είναι ασύρματος στην περίπτωση των ασύρματων δικτύων αισθητήρων που μελετούμε, λαμβάνει τυπικά εντολές από έναν κεντρικό υπολογιστή και μεταδίδει τα καταγραμμένα δεδομένα πίσω σε αυτόν. Η πηγή ενέργειας για κάθε αισθητηριακό κόμβο, προέρχεται στις περισσότερες περιπτώσεις από μπαταρία, παρόλο που η χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας (π.χ. 7

8 ηλιακή ενέργεια με τη χρήση ηλιακών κυψελών) μπορεί επίσης να είναι εφικτή. Οι κόμβοι επικοινωνούν ασύρματα μεταξύ τους και συχνά αυτό-οργανώνονται μετά την τοποθέτησή τους σχηματίζοντας ad-hoc δίκτυα. Υπάρχουν σήμερα δίκτυα με χιλιάδες, ή ακόμα και δεκάδες χιλιάδες κόμβους, και η όλο και πιο διαδεδομένη και ευρεία χρήση τους έχει φέρει επαναστατικές αλλαγές σε μία πληθώρα εφαρμογών. Monitored field Sink Node Internet Εικόνα 1.1: Σχηματική αναπαράσταση δικτύου αισθητήρων Η ραγδαία πρόοδος στην τεχνολογία ημιαγωγών την τελευταία δεκαετία, με την ελαχιστοποίηση μεγέθους και κόστους που επέφερε κατέστησε δυνατή την υλοποίηση υπολογιστών σε μεγέθη συγκρίσιμα με το κεφάλι μιας καρφίτσας με μεγάλη υπολογιστική ισχύ και σε μικρό σχετικά κόστος. Ταυτόχρονες εξελίξεις στο χώρο των μικρό-ηλεκτρομηχανικών συστημάτων, των ασύρματων επικοινωνιών και των ψηφιακών ηλεκτρονικών έχουν οδηγήσει σε μια πραγματική επανάσταση η οποία έχει μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σκέφτονται και επικοινωνούν. Η σύγχρονη τάση για ολοένα μεγαλύτερη ολοκλήρωση και μείωση του μεγέθους έχει δώσει την δυνατότητα για ανάπτυξη πολλών συσκευών χαμηλού κόστους και ισχύος που υλοποιούν ένα πλήθος εφαρμογών. Ο αριθμός των ατόμων ανά υπολογιστή μειώνεται συνεχώς και οδηγεί σε τεχνολογικές λύσεις που ικανοποιούν την ανάγκη του καθενός ξεχωριστά. Μέσα σε αυτή την τάση αναδεικνύεται και η ανάπτυξη των ασύρματων προσωπικών δικτύων και των ασύρματων δικτύων αισθητήρων. Εκτιμάται ότι μέσα στα επόμενα χρόνια όλη η επιφάνεια του πλανήτη θα έχει καλυφθεί από διαφόρων ειδών τέτοια δίκτυα στα οποία θα είναι δυνατή η πρόσβαση μέσω του διαδικτύου, πράγμα το οποίο θα κάνει το διαδίκτυο να είναι πλέον ένα φυσικό δίκτυο. Καθώς τα ασύρματα δίκτυα αισθητήρων έχουν ήδη βρει σημαντική απήχηση σε ένα αρκετά μεγάλο εύρος εφαρμογών οι οποίες έχουν προταθεί και 8

9 υλοποιηθεί, αναμένεται η χρήση τους να φέρει σημαντικές αλλαγές στο μέλλον τόσο στην επιστημονική έρευνα όσο και στην καθημερινή μας ζωή. 1.2 Ιστορική Αναδρομή Η ανάπτυξη δικτύων αισθητήρων προέκυψε με συνεργασία ανάμεσα στις ερευνητικές περιοχές της τεχνολογίας αισθητήρων, τηλεπικοινωνιών και μικροϋπολογιστικής. Συστήματα όμως εναέριας παρακολούθησης με επικοινωνία μεταξύ σημείων και υπολογιστικές δυνατότητες, τα οποία θα μπορούσαν πρακτικά να θεωρούν δίκτυα αισθητήρων εμφανίστηκαν πολύ πριν ο όρος «δίκτυα αισθητήρων» αρχίσει να γίνεται γνωστός στην επιστημονική κοινότητα. Όπως και με πολλές άλλες τεχνολογίες, η έρευνα στην περιοχή των δικτύων αισθητήρων ξεκίνησε από στρατιωτικές/αμυντικές εφαρμογές. Κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου αναπτύχθηκε το Sound Surveillance System (SOSUS), ένα σύστημα ανιχνευτών ήχου διασκορπισμένων στον Ατλαντικό και Ειρηνικό Ωκεανό, και χρησιμοποιήθηκε για τον εντοπισμό υποβρυχίων. Αξίζει να σημειωθεί ότι το σύστημα αυτό χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα από την National Oceanographic and Atmospheric Administration (NOAA) για παρακολούθηση ωκεάνιων οικοσυστημάτων καθώς και για εντοπισμό σεισμικής δραστηριότητας στον πυθμένα. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού πολέμου επίσης αναπτύχθηκαν εναέρια δίκτυα παρακολούθησης για αμυντικούς σκοπούς. Τα συστήματα αυτά εξελίχθηκαν στα επόμενα χρόνια με εναέριους αισθητήρες στα Airborne Warning and Control System (AWACS) αεροπλάνα, τα οποία επίσης χρησιμοποιούνται ακόμα από την αστυνομία. Οι αισθητήρες της γενιάς αυτής υιοθετούσαν γενικά μια ιεραρχική δομή επεξεργασίας όπου η επεξεργασία γινόταν σε διαδοχικά επίπεδα μέχρι η πληροφορία για τα στοιχεία ενδιαφέροντος να φτάσει στο χρήστη. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο ανθρώπινος παράγοντας μάλιστα έπαιζε σημαντικό ρόλο στο σύστημα. Παρόλο όμως που η έρευνα ήταν προσανατολισμένη στις ανάγκες της εκάστοτε αποστολής (επεξεργασία και ερμηνεία ακουστικού σήματος, παρακολούθηση κλπ) οδήγησε σε κάποιες τεχνικές θεμελιώδους σημασίας για τη ανάπτυξη των δικτύων αισθητήρων όπως τα γνωρίζουμε σήμερα. 9

10 Η σύγχρονη έρευνα στο χώρο των δικτύων αισθητήρων ξεκίνησε γύρω στο 1980 με το πρόγραμμα Distributed Sensor Networks (DSN) από τη Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA). Μέχρι τότε τα δίκτυα αισθητήρων αποτελούνταν από έναν αρκετά μεγάλο αριθμό ευρέως διασκορπισμένων αισθητήρων, οι οποίοι συνεργαζόταν μεν, λειτουργούσαν όμως αυτόνομα, με την πληροφορία να δρομολογείται προς όποιον κόμβο μπορούσε να την διαχειριστεί στη δεδομένη στιγμή. Το arpanet (πρόδρομος τους σημερινού internet) το οποίο λειτουργούσε ήδη για κάποια χρόνια, κυρίως σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα έδωσε ώθηση στην ιδέα της επέκτασης των πρωτοκόλλων του και εφαρμογή τους στην επικοινωνία σε δίκτυα αισθητήρων. Η καινοτομία αυτή ήταν αρκετά φιλόδοξη δεδομένων των τότε συνθηκών, καθώς δεν υπήρχαν ακόμα προσωπικοί υπολογιστές και workstations, τα modem ήταν εξαιρετικά αργά και το Ethrenet βρισκόταν ακόμα σε πολύ πρώιμο στάδιο εφαρμογής. Το 1978 έγινε μια συνολική διατύπωση-απαρίθμηση των δομικών στοιχείων ενός DSN. Σε αυτά περιλαμβανόταν οι αισθητήρες, τα πρωτόκολλα επικοινωνίας, αλγόριθμοι και τεχνικές επιλογής θέσης κόμβων και επεξεργασίας της συλλεγόμενης πληροφορίας, και κατανεμημένο λογισμικό. Διατυπώθηκε επίσης από τη DARPA η πρόταση να χρησιμοποιηθούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για την κατανόηση των σημάτων και την αξιολόγηση καταστάσεων αλλά καθώς η διαθέσιμη τεχνολογία δεν ήταν ακόμα επαρκής για την υλοποίηση αυτή, η έρευνα περιορίστηκε σε τεχνικές επίλυσης κατανεμημένων προβλημάτων, υπολογιστικής υποστήριξης και επεξεργασίας σημάτων. Οι έρευνες αυτές ήταν επικεντρωμένες σχεδόν αποκλειστικά σε αισθητήρες ανίχνευσης ήχου. Το επόμενο βήμα στην εξέλιξη των δικτύων αισθητήρων έγινε στο πανεπιστήμιο Carnegie Mellon (CMU) των ΗΠΑ, με προσανατολισμό στην ανάπτυξη ενός λειτουργικού δικτύου το οποιο θα επέτρεπε ευέλικτη πρόσβαση στα επιμέρους τμήματα του και θα ήταν ταυτόχρονα ανθεκτικό σε αστοχίες κόμβων. Το σύστημα που προέκυψε ονομάστηκε Accent και ήταν το πρώτο που υποστήριζε transparent δικτύωση και rebinding. Ενισχυμένο με νέα πρωτόκολλα επικοινωνίας, γλώσσα διεπαφών για λογισμικό κατανεμημένων συστημάτων αλλά και τεχνικές εξισορρόπησης φορτίου και αποσφαλμάτωσης, το Accept λειτούργησε για πρώτη φορά με υπολογιστές συνδεδεμένους με Ethernet. Αργότερα το σύστημα αυτό 10

11 εξελίχτηκε στο Mach Operating System το οποίο και βρήκε ευρεία εμπορική αποδοχή. Σχεδόν ταυτόχρονη έρευνα στο Massachusetts Institute of Technology (MIT), επικεντρώθηκε σε knowledge-based τεχνικές επεξεργασίας σήματος για εντοπισμό ελικοπτέρων. Ο κεντρικός άξονας των τεχνικών αυτών ήταν η θεώρηση των ακουστικών σημάτων ως αποτελούμενα από πολλαπλά επίπεδα και συμπίεση των κατώτερων για εξαγωγή πληροφορίας από τα peaks των κυματομορφών τους. Επιπλέον αναπτύχθηκε το περιβάλλον Signal Processing Language and Interactive Computing Environment (SPLICE)για ανάλυση δεδομένων δικτύων αισθητήρων και ανάπτυξη αλγορίθμων και για διαδραστικό υπολογισμό βασικής συχνότητας. Ένα πω τα βασικά προβλήματα για τα δίκτυα αισθητήρων ήταν από την αρχή η παρακολούθηση πολλών διαφορετικών στόχων σε κατανεμημένο περιβάλλον. Η αντιστοιχία μετρήσεων από τους κόμβους και η εκτίμηση καταστάσεων στόχων με βάση τις αντιστοιχίες αυτές έπρεπε να διαδίδεται σε όλους τους κόμβους. Στις αρχές της δεκαετίας του 80 η Advanced Decision Systems (ADS) ανέπτυξε έναν αλγόριθμο παρακολούθησης πολλαπλών υποθέσεων ο οποίος μπορούσε να διαχειριστεί ταυτόχρονα δύσκολες καταστάσεις οι οποίες περιλάμβαναν υψηλή πυκνότητα στόχων, ελλιπείς ανιχνεύσεις και σφάλματα κόμβων, ο οποίος εφαρμόστηκε στο MIT Lincoln Laboratory σε ένα προηγμένο σύστημα παρακολούθησης αεροσκαφών το οποίο θεωρήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της εποχής του στο χώρο των δικτύων αισθητήρων, ενώ στα πλαίσια του ίδιου προγράμματος αναπτύχθηκε στο πανεπιστήμιο του Amherst και ένα σύστημα παρακολούθησης οχημάτων το οποίο ενσωμάτωσε τη νέα γενιά κόμβων Hearsay-II. Παρά την πρόοδο στην τεχνολογία δικτύων, τα μέγεθος των κόμβων παρέμεινε για αρκετά χρόνια ακόμα απαγορευτικό για πολλές από τις εφαρμογές οι οποίες είχαν προταθεί στα πλαίσια της έρευνας. Μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 90 στις στρατιωτικές εφαρμογές οι κόμβοι λόγω του μεγέθους τους αποτελούσαν πάντα τμήματα από πλατφόρμες, τεθωρακισμένα οχήματα, αεροπλάνα/ελικόπτερα η βαριά όπλα. Η προσέγγιση του λεγόμενου "network-based warfare" έγινε το 1995 με το Cooperative Engagement Capability (CEC) του Αμερικανικού Ναυτικού. Το σύστημα αυτό αποτελούταν από ένα μεγάλο αριθμό ραντάρ που συνέλεγαν δεδομένα σχετικά με εναέριους στόχους, ήταν όμως σχεδιασμένα με τέτοιο τρόπο ώστε να 11

12 ανταλλάσσουν πληροφορία μεταξύ τους και μέσω ενός κεντρικού κόμβου επεξεργασίας και αναφοράς να δίνουν τελικά μια συνολική εποπτική εικόνα μιας ολόκληρης περιοχής. Το 1996, το πρόγραμμα LWIMs (Low Power Wireless Integrated Microsensors), επιδοτούμενο από την DARPA (Defence Advanced Research Projects Agency), χρησιμοποιώντας κατασκευές CMOS, έδειξε τη δυνατότητα της ενσωμάτωσης πολλαπλών αισθητήρων, ηλεκτρονικών διεπαφών, μονάδων ελέγχου και ασύρματης επικοινωνίας σε μία μόνο συσκευή. Το 1998, η ίδια ομάδα κατασκεύασε έναν νέας γενιάς αισθητήρα επονομαζόμενο WINS (Wireless Integrated Network Sensors). Κάθε κόμβος WINS αποτελείται από έναν επεξεργαστή bit και έναν πομποδέκτη που υποστηρίζει ταχύτητες μετάδοσης μέχρι και 100 Kbps και μπορεί να ενσωματώσει ποικίλους αισθητήρες, με τους οποίους είναι δυνατή η σύνδεση μέσω Internet. Επιπλέον, στα πλαίσια επίσης του προγράμματος αυτού, η ομάδα ανέπτυξε και μια πλατφόρμα κόμβων πολλαπλών εφαρμογών, η οποία ονομάστηκε AWAIRS I. Η πλατφόρμα αυτή πλεονεκτούσε σε αριθμό και χρόνο ζωής αισθητήρων καθώς και σε χρόνο εκκίνησης του συστήματος. Οι κόμβοι WINS μπορεί να πρόσφεραν αυξημένες επεξεργαστικές και επικοινωνιακές δυνατότητες, όμως πολλές φορές το μέγεθος τους και η μεγάλη κατανάλωση ενέργειας δεν επέτρεπαν τη χρήση τους σε πολλές εφαρμογές. Αυτός ήταν και ο λόγος που το 1999 στα πλαίσια του Smart Dust Project αναπτύχθηκε από το πανεπιστήμιο του Berkeley o κόμβος WeC ο οποίος εμπεριείχε μικροελεγκτή και είχε πολύ χαμηλή κατανάλωση ισχύος. Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται η εξέλιξη του μεγέθους των κόμβων με την πρόοδο της τεχνολογίας δικτύων αισθητήρων: LWIM III AWAIRS I WINS NG 2.0 Berkley Motes AWACS Εικόνα 1.2. Εξέλιξη κόμβων από το Β Παγκόσμιο μέχρι σήμερα 12

13 1.3 Εφαρμογές Εκτεταμένη έρευνα που συνεχίζει ακόμη να εξελίσσεται έχει πραγματοποιηθεί στις παρακάτω περιοχές: Περιβαλλοντικές εφαρμογές Καταγραφή της εξελικτικής διαδικασίας ενός οικοσυστήματος (υδάτινου, χερσαίου, δασικού, αστικού) Καταγραφή του μικροκλίματος σε εργασιακούς χώρους και άλλες μεγάλες εγκαταστάσεις για τη βελτιστοποίηση της χρήσης των κλιματιστικών συστημάτων. Πρόληψη και ανίχνευση εκδήλωσης φωτιάς σε υπαίθριους ή κλειστούς χώρους. Παρακολούθηση της εξέλιξης γεωργικών καλλιεργειών Καταγραφή γεωφυσικών φαινόμενων. Εφαρμογές οικιακού αυτοματισμού Αυτόματη ενεργοποίηση και απενεργοποίηση του φωτισμού σε χώρους που υπάρχει δραστηριότητα Αυτόματη ρύθμιση της θερμοκρασίας ή της έντασης του φωτισμού ανάλογα με τις εξωτερικές κλιματολογικές συνθήκες. Εφαρμογές ασφαλείας Παρακολούθηση χώρων για λόγους ασφαλείας και ενημέρωση κάποιας εποπτεύουσας εφαρμογής σε τακτά χρονικά διαστήματα ή όταν λάβει χώρα ένα περιστατικό ενδιαφέροντος, όπως παραβίαση χώρου ή πυρκαγιά. Εντοπισμός και καταγραφή της πορείας οχημάτων Εμπορικές εφαρμογές Καταγραφή της φυσικής καταπόνησης υλικών Διαχείριση αποθεμάτων και παρακολούθηση της ποιότητας προϊόντων παραγωγής Αυτοματισμός και ο έλεγχος της επεξεργασίας σε εργοστασιακές μονάδες 13

14 Διαδραστικές εφαρμογές μουσείων και χώρων ψυχαγωγίας. Στρατιωτικές εφαρμογές Έλεγχος των κινήσεων του αντιπάλου Διαφύλαξη της ασφάλειας μίας περιοχής Απομακρυσμένος έλεγχο υλικού Εφαρμογές αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών Πρόληψη και διάγνωση σεισμικής δραστηριότητας Εντοπισμός παγιδευμένων ατόμων. Ενσωμάτωση σε κατάλληλα σημεία κατά την κατασκευή υποδομών αισθητήρων που καταγράφουν την καταπόνηση του υλικού. Εφαρμογές στον χώρο της υγείας. Συστήματα καταγραφής κρίσιμων βιοσημάτων (πχ. ηλεκτροκαρδιογράφημα, ηλεκτρομυογράφημα, το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, κορεσμός οξυγόνου στο αίμα, θερμοκρασία του ασθενούς, ρυθμός αναπνοής κ.α.) Σε συνεργασία με περιβαλλοντικούς αισθητήρες για επιδημιολογικές μελέτες. Χορήγηση φαρμάκων 1.4 Περιγραφή Ασύρματων Δικτύων Αισθητήρων Η πρόσφατη τεχνολογική πρόοδος στο χώρο της ηλεκτρονικής και των ασύρματων επικοινωνιών έχει καταστήσει εφικτή την ανάπτυξη πολυλειτουργικών και εξαιρετικά μικρών σε μέγεθος αισθητήρων χαμηλού κόστους και ισχύος, οι οποίοι μπορούν να επικοινωνήσουν αποτελεσματικά σε μικρές σχετικά αποστάσεις μεταξύ τους. Αυτές οι μικροσκοπικές μονάδες, οι οποίες αποτελούνται από επιμέρους τμήματα αισθητήρων, επεξεργασίας δεδομένων και επικοινωνίας προώθησαν την ιδέα για δίκτυα αισθητήρων βασισμένα σε συνεργασία ενός μεγάλου αριθμού τέτοιων μονάδων-κόμβων. 14

15 Εικόνα 1.3. Διασπορά κόμβων σε ένα Δίκτυο Αισθητήρων Ένα τέτοιο δίκτυο αποτελείται από ένα μεγάλο αριθμό κόμβων δηλαδή μονάδων αισθητήρων κατάλληλα τοποθετημένων στο χώρο του φαινόμενου παρατήρησης σε μία διάταξή η οποία δεν είναι απαραίτητο να είναι σχεδιασμένη ή προκαθορισμένη, πράγμα το οποίο επιτρέπει την τυχαία ανάπτυξη τους σε περιβάλλοντα μη προσπελάσιμα ή μη ορατά από τον άνθρωπο. Εύκολα γίνεται βέβαια κατανοητό ότι βασική προϋπόθεση είναι τα πρωτόκολλα και οι αλγόριθμοι των δικτύων αυτών έχουν την δυνατότητα να αυτό-οργανώνονται και οι επιμέρους κόμβοι να βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία μεταξύ τους. Κάθε κόμβος ενσωματώνει έναν τοπικό επεξεργαστή που του δίνει την δυνατότητα να εκτελεί πρώτα σε τοπικό επίπεδο κάποιους απλούς υπολογισμούς και στη συνέχεια να αποστέλλει στον καθορισμένο κεντρικό επεξεργασίας, μόνο τα απαραίτητα και μερικώς επεξεργασμένα ήδη δεδομένα. Η δυνατότητας τοπικής επεξεργασίας και αποθήκευσης δεδομένων επιτρέπει στις μονάδες να εκτελέσουν πολύπλοκες λειτουργίες σύμφωνα με την εκάστοτε εφαρμογή που υλοποιούν ενώ η δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ τους επιτρέπει όχι μόνο τη μεταφορά και τον έλεγχο των δεδομένων κατά μήκος του δικτύου, αλλά και τη συνεργασία μεταξύ των μονάδων-κόμβων προς επίτευξη πολύπλοκων αλγορίθμων και εργασιών, όπως είναι η διασταύρωση δεδομένων (cross reference), η στατιστική δειγματοληψία και ο συνδυασμός τους για εξαγωγή επιπλέον συμπερασμάτων. Τα βασικά υποσυστήματα από τα οποία αποτελείται ένας κόμβος είναι τα εξής: Το υποσύστημα μετάδοσης δεδομένων είναι το πλέον σημαντικό σύστημα ενός κόμβου καθώς αποτελεί τον μεγαλύτερο καταναλωτή ενέργειας, επηρεάζοντας έτσι τόσο απόδοση του κόμβου όσο και τη συνολική απόδοση 15

16 του δικτύου. Θέματα που απασχολούν την έρευνα στον τομέα του υποσυστήματος μετάδοσης αφορούν την ακτίνα εκπομπής, τον τύπο διαμόρφωσης που χρησιμοποιείται καθώς και τον ρυθμό μετάδοσης δεδομένων. Το υποσύστημα επεξεργασίας αποτελεί επίσης σημαντικό στοιχείο για την λειτουργία και τη συμπεριφορά μιας μονάδας και όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, της δίνει τη δυνατότητα εκτέλεσης πολύπλοκων λειτουργιών. Στους σύγχρονους μικροελεγκτές ενσωματώνονται μνήμες τύπου flash και RAM, Α/D μετατροπείς και ψηφιακά I/O σε ένα ολοκληρωμένο κύκλωμα χαμηλού κόστους. Η επιλογή του μικροελεγκτή στηρίζεται επιπλέον σε παράγοντες όπως η κατανάλωση ενέργειας, οι απαιτήσεις σε τάση λειτουργίας, το κόστος, η υποστήριξη περιφερειακών, ο χρόνος αφύπνισης και η ταχύτητα του. Το υποσύστημα αισθητήρων παρέχει τη διεπαφή που αναλαμβάνει τη μετατροπή των σημάτων του φυσικού κόσμου σε καταληπτή μορφή για τις ηλεκτρονικές συσκευές. Έτσι οι αισθητήρες μετατρέπουν μη ηλεκτρικές ή χημικές ποσότητες σε ηλεκτρικά σήματα. Η κινητήριος δύναμη η οποία έδωσε ώθηση στην τεχνολογία αισθητήρων είναι η αλματώδης εξέλιξη στην επεξεργασία σήματος και στη μικρομηχανική τεχνολογία. Κατά την επιλογή ενός αισθητήρα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις της εφαρμογής για την οποία θα αναπτυχθεί το δίκτυο, ο ρυθμός δειγματοληψίας του αισθητήρα, οι απαιτήσεις σε voltage και σε ενέργεια. Μια γενική εικόνα της αρχιτεκτονικής μιας μονάδας- αισθητήρα φαίνεται στην παρακάτω εικόνα: 16

17 Εικόνα 1.4. Αρχιτεκτονική μονάδας δικτύων αισθητήρων Τα παραπάνω χαρακτηριστικά εξασφαλίζουν μια μεγάλη γκάμα εφαρμογών για τα δίκτυα αισθητήρων και ως εκ τούτου υπάρχει η προοπτική τα δίκτυα αυτά να αποτελέσουν στο μέλλον ένα καθημερινό στοιχείο της ζωής μας, ακόμα περισσότερο και από τους προσωπικούς υπολογιστές, που τόσο έχουν διεισδύσει στην καθημερινότητά μας. Η υλοποίηση των παραπάνω αλλά και πολλών άλλων εφαρμογών απαιτεί τη χρήση ασύρματης ad hoc δικτύωσης. Παρόλο που πολλά πρωτόκολλα και αλγόριθμοι έχουν προταθεί για τα παραδοσιακά ασύρματα ad hoc δίκτυα, εντούτοις δεν είναι κατάλληλα να εξυπηρετήσουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις απαιτήσεις των εφαρμογών των ασύρματων δικτύων αισθητήρων. Αυτό οφείλεται και στις παρακάτω βασικές διαφορές μεταξύ των δικτύων αισθητήρων και των ad hoc δικτύων : Ο αριθμός των κόμβων σε ένα δίκτυο αισθητήρων μπορεί να είναι πολλαπλάσιος των κόμβων σε ένα ad hoc δίκτυο Οι κόμβοι-αισθητήρες βρίσκονται σε πυκνή διάταξη Οι κόμβοι-αισθητήρες είναι επιρρεπείς σε αποτυχίες-σφάλματα Η τοπολογία ενός δικτύου αισθητήρων μεταβάλλεται συχνά Οι κόμβοι-αισθητήρες χρησιμοποιούν κυρίως επικοινωνία εκπομπής (broadcast communication) τη στιγμή που τα περισσότερα ad hoc δίκτυα βασίζονται σε επικοινωνίες από σημείο σε σημείο (point-to-point) Οι κόμβοι-αισθητήρες έχουν περιορισμένη ισχύ, υπολογιστική ικανότητα και μνήμη Καθώς ένας μεγάλος αριθμός μονάδων-αισθητήρων αναπτύσσεται σε πυκνή διάταξη, οι γειτονικοί κόμβοι ενδέχεται να είναι πολύ κοντά ο ένας με τον άλλο, και κατά 17

18 συνέπεια η multihop επικοινωνία στα δίκτυα αισθητήρων αναμένεται να καταναλώνει λιγότερη ενέργεια απ ότι η παραδοσιακή single-hop επικοινωνία επιτρέποντας στα επίπεδα ισχύος εκπομπής να μπορούν να κρατηθούν σε χαμηλά επίπεδα, κάτι ιδιαιτέρως επιθυμητό αφού ένας από τους σημαντικότερους περιορισμούς στους κόμβους-αισθητήρες είναι η απαίτηση για χαμηλή κατανάλωση ισχύος. Ο κύριος λόγος είναι ότι οι μονάδες αυτές χρησιμοποιούν περιορισμένες, συνήθως μη αντικαταστάσιμες κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους ενεργειακές πηγές, οι οποίες πρέπει να διαρκούν όσο το δυνατόν περισσότερο. Γι αυτό το λόγο όπως θα δούμε και στη συνέχεια ενώ τα παραδοσιακά δίκτυα έχουν ως στόχο να παρέχουν υψηλή ποιότητα υπηρεσίας (Quality of Service-QOS), τα πρωτόκολλα των δικτύων αισθητήρων εστιάζουν πρωταρχικά στη διατήρηση ισχύος. Πρέπει λοιπόν να έχουν ενσωματωμένους μηχανισμούς εξισορρόπησης οι οποίοι θα δίνουν στον τελικό χρήστη τη δυνατότητα παράτασης της ζωής λειτουργίας του δικτύου με κόστος το χαμηλότερο throughput ή τη μεγαλύτερη καθυστέρηση μετάδοσης και η multihop επικοινωνία συντελεί στην επίτευξη των στόχων αυτών. 1.5 Το υλικό (hardware) των αισθητήρων και η πρόσφατη πρόοδος Η πρόοδος που σημειώνεται σήμερα στην τεχνολογία του υλικού είναι πολύ μεγάλη. Συμφωνία με το νόμο του Moore άλλωστε, ο αριθμός των τρανζίστορ που τοποθετείται σε ένα ολοκληρωμένο κύκλωμα αυξάνεται εκθετικά, διπλασιαζόμενος κάθε δύο περίπου χρόνια. Η πρόοδος στο χώρο της νανοτεχνολογίας και της μικροηλεκτρομηχανικής έχει οδηγήσει σε αισθητήρες μεγέθους κέρματος του ενός cent, ενώ αναμένεται σύντομα να οδηγήσει σε μεγέθη παραπλήσια ενός κόκκου άμμου. Σε αυτόν τον στόχο εξάλλου αποβλέπει η τεχνολογία των Smart Dust motes. Η μνήμη και η επεξεργαστική ισχύς ποικίλλουν από πλατφόρμα σε πλατφόρμα με την τρέχουσα τάση να είναι, όπως έχει προαναφερθεί, η συνεχόμενη αύξησή τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σειρά Mote με πλατφόρμες αισθητήρων, που πωλείται από την εταιρεία Crossbow Inc. Οι πλατφόρμες αυτές διαρκώς εξελίσσονται και χρησιμοποιούνται ευρέως σήμερα σε προηγμένες ερευνητικές εφαρμογές δικτύωσης αισθητήρων. Εξίσου χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυνατοτήτων που μπορούν να υπάρξουν σε μια πλατφόρμα αισθητήρων αποτελεί η πλατφόρμα Sun Spot που αναπτύχθηκε από την Sun και διαθέτει 32-bit επεξεργαστή, με ταχύτητα ρολογιού στα 75 MHz και διαθέτει μνήμη τύπου flash χωρητικότητας 2 ΜΒ. 18

19 Αναλυτικά, οι πιο ενδεικτικές πλατφόρμες που παρουσιάστηκαν στην αγορά από το 2004 και μετά φαίνονται στον παρακάτω πίνακα. Πίνακας 1.1 Πλατφόρμες και χαρακτηριστικά Πηγή: WASP Deliverable D1.2 State of the Art Report 19

20 20

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΣΕ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ 2.1. Ασύρματα δίκτυα αισθητήρων στο χώρο της υγείας Όπως αναφέρθηκε παραπάνω μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και χρήσιμες εφαρμογές των ασύρματων δικτύων αισθητήρων αφορά την ιατρική περίθαλψη. Ο εφοδιασμός κάθε ασθενή σε ένα νοσοκομείο ή κλινική με μικρούς, φορητούς αισθητήρες για καταγραφή βασικών ζωτικών παραμέτρων θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα σε γιατρούς και νοσηλευτικό προσωπικό να παρακολουθούν συνεχώς την κατάσταση του ασθενή από μακριά και να επεμβαίνουν εγκαίρως σε περίπτωση όπου αυτό απαιτείται. Σε μια περίπτωση επίσης έκτακτης ανάγκης (πχ ενός μεγάλου ατυχήματος ή καταστροφής), η ίδια τεχνολογία θα βοηθούσε τους γιατρούς να προσφέρουν πιο αποτελεσματικά την φροντίδα τους σε ένα πιθανώς μεγαλύτερο αριθμό τραυματιών εξοικονομώντας πολύτιμο χρόνο. Επίσης θα μπορούσαν να λάβουν άμεσες ειδοποιήσεις για κάθε αλλαγή στην κατάσταση ενός ασθενή, όπως η ανακοπή καρδιάς ή η διακοπή της αναπνοής. Εικόνα 2.1. Εφαρμογές δικτύων αισθητήρων στο χώρο της υγείας 21

22 Τα ασύρματα δίκτυα αισθητήρων θα μπορούσαν να συμπληρώσουν ή και να αντικαταστήσουν υπάρχοντα ενσύρματα συστήματα παρακολούθησης για πολλές συγκεκριμένες κλινικές εφαρμογές, όπως η φυσική αποκατάσταση ή η μακροχρόνια παρακολούθηση ασθενή. Επιπλέον, τα δεδομένα που συλλέγονται από τα δίκτυα αυτά μπορούν να αποθηκευτούν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα και να φανούν χρήσιμα εκτός από την πιο αποτελεσματική ανάλυση του ιστορικού κάθε ασθενούς και στην ιατρική έρευνα. Η τεχνολογία της παρακολούθησης της υγείας των βοοειδών από απόσταση με ασύρματο τρόπο, έχει γίνει ήδη πράξη στην Μεγάλη Βρετανία και τώρα στις ΗΠΑ. Χρησιμοποιώντας υποδόριους ηλεκτρονικούς αισθητήρες, παρακολουθείται η καρδιακή συχνότητα, η θερμοκρασία και άλλες παράμετροι που προειδοποιούν για την ενδεχόμενη νόσο των τρελών αγελάδων. Αν και στην παρούσα φάση λίγοι είναι εκείνοι που θα δεχόταν μια τόσο διεισδυτική παρακολούθηση των ζωτικών τους οργάνων, εκτιμάται ότι ίσως είναι αυτό που χρειάζεται για να μπορέσει η επόμενη γενιά υπερηλίκων να αυτοσυντηρηθεί ζώντας πολύ περισσότερο και αυτή η τεχνολογία μπορεί να είναι σωτήρια για τη διεθνή οικονομία, που αιμορραγεί στην προσπάθεια της να περιθάλπει χρόνιες παθήσεις ηλικιωμένων. Ήδη άλλωστε οι κατασκευαστές βηματοδοτών συλλέγουν δεδομένα από τις συσκευές για να προλάβουν προβλήματα και να κρατήσουν τους ανθρώπους μακριά από τα νοσοκομεία. Η Intel τα τελευταία χρόνια προσανατολίζεται στη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών που παρακολουθούν ασθενείς με νοητική υστέρηση, καρκίνο και καρδιοαγγειακά νοσήματα, θα καταγράφουν τις κινήσεις των ηλικιωμένων μέσα στα σπίτια τους μέσω ενός δικτύου ασύρματων αισθητήρων και θα τους βοηθούν να ακολουθούν τις οδηγίες των ιατρών τους, θα τους παρέχουν απομακρυσμένη βοήθεια από την οικογένειά τους και θα ανιχνεύουν σημάδια ασθενειών εμποδίζοντας την ανάπτυξή τους. Η τεχνολογία αυτή βασίζεται σε μικροσκοπικούς αισθητήρες με μπαταρία, που καλούνται motes. Οι αισθητήρες αυτοί, σχεδιάστηκαν αρχικά από το πανεπιστήμιο του Berkeley και την Crossbow Technology Inc. και οργανώνονται σε ένα ασύρματο δίκτυο ανταλλάσοντας δεδομένα μεταξύ τους αλλά και με τους κεντρικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές οι οποίοι ουσιαστικά ελέγχουν το σύστημα. Προς το παρόν κάθε mote έχει το μέγεθος σπιρτόκουτου αλλά σύντομα θα μικρύνουν τόσο 22

23 ώστε να μπορούν να ενσωματωθούν οπουδήποτε, από τα αθλητικά παπούτσια και το φλιτζάνι του καφέ μέχρι και τον ίδιο τον οργανισμό του ασθενούς. Προφανώς δε θα είναι αναγκαίο να υπάρχει κάποιος μόνιμα μπροστά σε μια οθόνη για να παρακολουθεί την κατάσταση του ηλικιωμένου, αφού προηγμένα συστήματα λογισμικού θα αναλύουν τα δεδομένα και θα ειδοποιούν τους υπεύθυνους με ένα σύστημα συναγερμού όποτε αυτό κριθεί αναγκαίο. Η παρακολούθηση, μέσω ασύρματων αισθητήρων, καθημερινών δραστηριοτήτων του ανθρώπου, όπως είναι ο τρόπος που ντύνεται, που μαγειρεύει ή οδηγεί το αυτοκίνητό του, καταλήγει σε μια ανιαρή καταγραφή δεδομένων που όμως μπορούν να οδηγήσουν στη διάγνωση νευρικών διαταραχών, όπως το Parkinson ή το Alzheimer, και την έγκαιρη υποβολή σε θεραπεία Το Parkinson αναγνωρίζεται ως γνωστόν σήμερα μόνο από αλλαγές στη συμπεριφορά και κυρίως αλλαγές στο βηματισμό. Δυστυχώς όμως οι άνθρωποι κατά κανόνα δεν αντιλαμβάνονται τις μικρές αυτές διαταραχές και μπορεί να περάσουν μέχρι και 10 χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν μέχρι να γίνει αντιληπτό ότι ο ασθενής έπασχε από Parkinson, καθιστώντας έτσι πολύ πιο δύσκολη την αντιμετώπιση της ασθένειας η οποία είναι πλέον τόσο προχωρημένη. Τα ασύρματα δίκτυα μπορούν να εξασφαλίσουν σχετική ανεξαρτησία και σε ανθρώπους που πάσχουν από νοητική υστέρηση. Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα πραγματικό δίκτυο αισθητήρων σχεδιασμένο από την Intel και εμπνευσμένο από τις ανάγκες μιας ασθενούς με Alzheimer. Το δίκτυο χρησιμοποιεί αισθητήρες κίνησης για να παρακολουθεί τις μετακινήσεις της ασθενούς, αισθητήρες πίεσης στις καρέκλες που καταλαβαίνουν πότε κάθεται, μαγνητικούς και οπτικούς διακόπτες που αντιλαμβάνονται το άνοιγμα των συρταριών και των ντουλαπιών στην κουζίνα και RF κεραίες που αντιλαμβάνονται πότε μπαίνει στην κουζίνα, μέσω αισθητήρων τοποθετημένων στα παπούτσια της. Και όλα αυτά για να επιβεβαιωθεί ότι η ασθενής δε θα αφυδατωθεί, κάτι που είναι σύνηθες σε ασθενείς με Alzheimer. Το σύστημα, συνδεδεμένο σε pc, υπολογίζει το χρόνο που πέρασε από την τελευταία φορά που η ασθενής πήγε στην κουζίνα. Εάν πέρασε πολύς χρόνος, το σύστημα την ειδοποιεί να πιει ένα φλιτζάνι τσάι μέσω ενός γραπτού μηνύματος στην τηλεόραση οποιουδήποτε δωματίου κι αν βρίσκεται. Μετά την παρακολουθεί καθώς φτιάχνει το τσάι και αν διαπιστώσει πρόβλημα, όπως πχ αν περάσει μεγάλος χρόνος μέχρι να ανοίξει το 23

24 ντουλάπι, την ρωτάει μέσω της τηλεόρασης στην κουζίνα αν χρειάζεται βοήθεια. Αν απαντήσει ότι θέλει βοήθεια, τότε το σύστημα επεμβαίνει σε κάθε της πρόβλημα παρακολουθώντας ταυτόχρονα την πορεία της. Εικόνα 2.2. Χρήση ασύρματων αισθητήρων για παρακολούθηση ατόμου μέσα στο σπίτι του. Με παρόμοια λογική μπορεί να σχεδιαστεί ένα σύστημα το οποίο θα βοηθά τους ασθενείς να ακολουθήσουν τις οδηγίες των ιατρών τους. Συμβαίνει συχνά υπερήλικες ασθενείς να κάνουν λάθη στην κατανάλωση των πολλών φαρμάκων τους. Είναι όμως δυνατό οι συσκευασίες των φαρμάκων να ελέγχονται μέσω ενός αισθητήρα και να καταγράφεται το ποσό της δόσης που κατανάλωσε ο ασθενής, ενώ κάθε μπουκάλι φαρμάκου στηρίζεται σε μια διάταξη συνδεδεμένη με mote. Με τον ίδιο τρόπο φυσικά ελέγχεται αν ο ασθενής ξέχασε ή παρέλειψε να πάρει κάποια δόση. 24

25 Μία πιο πολύπλοκη και φιλόδοξη επέκταση της παραπάνω εφαρμογής, είναι αυτή όπου το σύστημα συνδέει υπέρυθρους ανιχνευτές κίνησης με έναν ελεγκτή και χρησιμοποιεί την οικιακή τηλεφωνική γραμμή. Τις πρώτες 2 εβδομάδες λειτουργίας του, το σύστημα κατασκευάζει το μοντέλο με τις καθημερινές ασχολίες του ατόμου που παρακολουθείται. Στη συνέχεια, όποτε αντιληφθεί κάποια ασυνήθιστη παρέκκλιση από το μοντέλο που έχει φτιάξει, η οποία είναι πιθανόν να σχετίζεται με πρόβλημα υγείας, ειδοποιεί μέσω του τηλεφώνου κάποιον υπεύθυνο MOBIHEALTH Το προερχόμενο από την Ευρωπαϊκή κοινότητα MobiHealth Project ( ), επιδεικνύει ένα δίκτυο διαφόρων βιοαισθητήρων τοποθετημένων στο σώμα (Body Area Network). Πιο συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκαν αισθητήρες για την καταγραφή της αναπνοής, του καρδιακού ρυθμού, της θερμοκρασίας και της κίνησης. Οι αισθητήρες αυτοί είχαν τη δυνατότητα να αποστέλλουν συνεχώς τις μετρήσεις τους μέσω Bluetooth σε μια κινητή συσκευή (πιο συγκεκριμένα σε μια συσκευή PDA-Personal Digital Assistant), που αναλάμβανε με τη σειρά του την αποστολή τους μέσω GPRS (General Packet Radio Service) προς το Κέντρο Υγείας CARDIO.NET, MEDITRONIC KAI BIOTRONIC. Πολλές φορές κάποιες καρδιακές αρρυθμίες μπορεί να εμφανίζονται τόσο σπάνια ώστε να μη γίνονται αντιληπτές κατά την εξέταση από έναν ειδικό ή ακόμα και από φορητές συσκευές καταγραφής 24ωρου ηλεκτροκαρδιογραφήματος (συσκευές Holter). Ένα φορητό σύστημα καρδιακής παρακολούθησης, κατασκευασμένο από την CardioNet Inc., αποτελείται από έναν μικροσκοπικό Ηλεκτροκαρδιογράφο 3 ακροδεκτών, που φοριέται σαν αλυσίδα γύρω από το λαιμό ή στη ζώνη, και μια συσκευή που μοιάζει με υπολογιστή παλάμης (PDA). Μέσω ασύρματης ζεύξης 900 MHz, ο Ηλεκτροκαρδιογράφος στέλνει τα δεδομένα της στον υπολογιστή, ο οποίος εκτιμά και αποθηκεύει την κυματομορφή. Εάν το λογισμικό του υπολογιστή αντιληφθεί μια επικίνδυνη αλλαγή, όπως μια ξαφνική πτώση του καρδιακού ρυθμού, αυτόματα στέλνει τα επίμαχα δεδομένα σ ένα κέντρο παρακολούθησης, μέσω κυψελωτού δικτύου. Αρχικά γίνεται μια πρώτη εκτίμηση της κατάστασης και ανάλογα με τη σοβαρότητα του περιστατικού ο υπολογιστής αποφασίζει σε ποια θέση 25

26 της σειράς αναφορών που εξετάζει το ιατρικό προσωπικό του κέντρου, πρέπει να τοποθετηθεί το συγκεκριμένο περιστατικό. Εάν κριθεί σύνηθες, τότε το περιστατικό καταχωρείται στην καθημερινή αναφορά που εξετάζει ο θεράπων ιατρός. Αν κριθεί σοβαρό, τότε το κέντρο ειδοποιεί αμέσως τον θεράποντα ιατρό, ο οποίος ενημερώνει τον ασθενή και του δίνει συγκεκριμένες οδηγίες. Ο ασθενής δε χρειάζεται να φοράει τη συσκευή περισσότερο από μέρες, αφού το διάστημα αυτό κρίνεται αρκετό για να συμπεράνει από τα δεδομένα ο ιατρός ποιο είναι το πρόβλημα. Εικόνα 2.3. CardioNet Περισσότεροι από 22 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια, κατά την οποία η καρδιά χτυπά τόσο αδύναμα ώστε μαζεύεται υγρό στους πνεύμονες, προκαλώντας πνευμονικό οίδημα. Ένα σύστημα που χρησιμοποιείται τα τελευταία χρόνια, κατασκευασμένο από την Medtronic.Inc., επιτρέπει στους γιατρούς να παρακολουθούν στενά ασθενείς, λαμβάνοντας δεδομένα από βηματοδότες και άλλες συσκευές εμφυτευμένες στο στήθος τους. Ο ασθενής τοποθετεί μια μικροσκοπική κεραία πάνω στο στήθος του για να λάβει δεδομένα για την κατάσταση του υγρού, για το ηλεκτροκαρδιογράφημα και άλλα δεδομένα φυσιολογίας, καθώς και για την κατάσταση του βηματοδότη. Ακολούθως η κεραία στέλνει μέσω τηλεφώνου τα δεδομένα σε ένα ασφαλές διαδικτυακό τόπο, όπου έχει πρόσβαση μόνο ο θεράπων ιατρός. Στις πρώτες μελέτες, το σύστημα ήταν ικανό να διαγνώσει το πρόβλημα 10 ημέρες πριν ο ασθενής παρουσιάσει συμπτώματα, επιτρέποντας στους ιατρούς να δράσουν εγκαίρως. 26

27 Εικόνα 2.4. Συστήματα Medtronic, BioTronik για καρδιακή παρακολούθηση από απόσταση Περισσότερο σύγχρονα εμφυτεύματα προσανατολισμένα στην αντιμετώπιση της καρδιακής μαρμαρυγής, σχεδιασμένα από την Biotronik GmbH and Co., βασίζονται στην ασύρματη παρακολούθηση ασθενούς, χωρίς να απαιτούν ενέργειες εκ μέρους του. Χωρίς να χρειάζεται να τοποθετήσει ο ασθενής κεραία πάνω στο στήθος του, τα εμφυτεύματα αυτόματα στέλνουν τα δεδομένα τους σε ένα ειδικό εξωτερικό κινητό τηλέφωνο, στη συχνότητα των MHZ, τα οποία διαπερνούν τους ιστούς και το δέρμα με ελάχιστη εξασθένιση. Το κινητό τηλέφωνο στέλνει τα δεδομένα με e- mail σε ένα κέντρο παρακολούθησης και από εκεί στον ιατρό. Εκείνος ψάχνει στα δεδομένα σημάδια αρρυθμίας και στιγμές που εφαρμόστηκε ηλεκτρική απινίδωση καθώς επίσης ελέγχει τη μπαταρία, το ενδεικτικό λαμπάκι και τη μόνωση του εμφυτεύματος. 27

28 CODE BLUE Αξιοσημείωτη είναι επίσης η πλατφόρμα CodeBlue, η οποία συνδυάζει hardware και software για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ασύρματου δικτύου αισθητήρων. Σχεδιάστηκε στο πανεπιστήμιο του Harvard και χρησιμοποιεί 3 εφαρμογές ασύρματων αισθητήρων, βασισμένες στις πλατφόρμες Mica2 και Telos. Εικόνα 2.5. Λειτουργία Code Blue Οι ασύρματοι αισθητήρες και το πλαίσιο λογισμικού που χρησιμοποιούνται στην πλατφόρμα, περιγράφονται συνοπτικά παρακάτω: 1. Μετρητής καρδιακού ρυθμού και κορεσμού του οξυγόνου στο αίμα (Pulse oximeter). Η μέτρηση αυτή αποτελεί μια διαγνωστική, μη επεμβατική τεχνική, που εφαρμόζεται από τις αρχές της δεκαετίας του 70. Βασίζεται σε 2 κύριες ιατρικές τιμές: Τον καρδιακό ρυθμό (heart rate-hr) και τον κορεσμό του οξυγόνου στο αίμα (SpO2). Οι παράμετροι αυτοί καθορίζουν την ανάγκη για άμεση ιατρική παρέμβαση. Για το σκοπό αυτό, τα αιμοφόρα αγγεία που βρίσκονται κοντά στην επιφάνεια του δέρματος, εκτίθενται σε υπεριώδη ακτινοβολία. Αυτό γίνεται μέσω μιας πλαστικής συσκευής που τοποθετείται κάτω από το δείκτη του χεριού. Η συσκευή αυτή περιλαμβάνει επίσης μια σειρά από LEDs και έναν οπτικό αισθητήρα (optoelectronic sensor). Από 28

29 το ποσό της ακτινοβολίας που απορροφά η αιμοσφαιρίνη και το διάγραμμα απορρόφησης συναρτήσει του χρόνου, υπολογίζονται τα μεγέθη HR και SpO2. Εικόνα 2.5. Pulse oximeter Για την ανάπτυξη του μετρητή βασισμένου σε Mica2/MicaZ mote, χρησιμοποιήθηκε η πλακέτα BCI Medical Micro-Power Pulse Oximeter, που εκτελεί όλους τους απαραίτητους υπολογισμούς, με ελάχιστη κατανάλωση 6.6mA στα 3V, και συνδέεται απευθείας στο mote. Το λειτουργικό σύστημα TinyOS του mote ελέγχει το hardware της BCI. 2. Ηλεκτροκαρδιογράφος βασισμένος σε mote (Motebased EKG) Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται η πλακέτα που συνδέεται τόσο στην πλατφόρμα Mica2/MicaZ, όσο και στην πλατφόρμα Telos και ο αισθητήρας παρέχει συνεχή παρακολούθηση ηλεκτροκαρδιογραφήματος. Φαίνονται επίσης τα 3 ηλεκτρόδια που συνδέονται στο θώρακα του ασθενή. Εικόνα 2.6. Ηλεκτροκαρδιογράφος 3. Μετρητής κίνησης Πέρα από την παρακολούθηση ζωτικών σημείων, οι ασύρματοι αισθητήρες μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μελέτες που περιλαμβάνουν ανάλυση κίνησης, όπως είναι η 29

30 παρακολούθηση της πορείας ενός ατόμου που υπέστη εγκεφαλικό ή η αποτελεσματικότητα της θεραπείας κατά του Parkinson. Και στις 2 περιπτώσεις, οι μετρήσεις των κινήσεως των ασθενών σε καθημερινή βάση, επιτρέπουν στους ιατρούς να προσαρμόσουν ανάλογα τη θεραπεία και να αξιολογήσουν νέες θεραπευτικές μεθόδους. Χρησιμοποιούνται συνήθως 3 είδη αισθητήρων κίνησης: τα επιταχυνσιόμετρα (accelerometers), τα γυροσκόπια (gyroscopes) και τα επιφανειακά ηλεκτρόδια για καταγραφή ηλεκτρομυογραφημάτων (EMG). Εικόνα 2.7. Καταγραφέας κίνησης και ΗΜΓ Στην εικόνα φαίνεται η πλακέτα (Mercury motion analysis sensor board) που περιλαμβάνει και τα 3 είδη αισθητήρων (2g/6g 3-axis accelerometer, single-axis gyroscope, EMG unit) και συνδέεται απευθείας στην πλατφόρμα Telos mote. Οι σχεδιαστές προτείνουν τη σύνδεση μιας συσκευής, σε κάθε σημείο του σώματος του ασθενούς που έχει διαγνωστικό ενδιαφέρον για τους ιατρούς. 4. CodeBlue Το πλαίσιο λογισμικού του CodeBlue βασίζεται στο TinyOS και παρέχει πρωτόκολλα διασύνδεσης ασύρματων ιατρικών αισθητήρων και συσκευών τελικού χρήστη (enduser devices), όπως είναι οι φορητοί υπολογιστές και οι υπολογιστές παλάμης (palmtops, PDAs). Χρησιμοποιεί πρωτόκολλα για εντοπισμό συσκευών, ένα πλαίσιο multihop δρομολόγησης βασισμένο σε δημοσίευση/εγγραφή (publish/subscribe multihop routing framework), που επιτρέπει σε πολλαπλούς αισθητήρες να μεταδίδουν δεδομένα σε διαπιστευμένους ενδιαφερόμενους, και μια απλή διεπαφή αναζήτησης, που επιτρέπει στους ιατρούς να ζητούν δεδομένα από συγκεκριμένους αισθητήρες και βασίζεται στον τύπο ή τη φυσική διεύθυνση του κόμβου-αισθητήρα. Η διεπαφή αυτή δίνει, επίσης, τη δυνατότητα φιλτραρίσματος. Για παράδειγμα, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει δεδομένα από κάποιον αισθητήρα παρακολούθησης ενός 30

31 ζωτικού σημείου, μόνο όταν η τιμή αυτού του σημείου ξεπεράσει τα συνήθη όρια. Πέρα από την παρακολούθηση ζωτικών σημείων των ασθενών, το CodeBlue ολοκληρώνει ένα σύστημα εντοπισμού ασθενών και ιατρών, το MoteTrack, που βασίζεται σε RF τεχνολογία και είναι πολύ χρήσιμο σε μεγάλα νοσοκομεία PROJECT SENSATION Μία ενδιαφέρουσα μη αμιγώς ιατρική εφαρμογή η οποία είναι ακόμα υπό εξέλιξη είναι το project Sensation το οποίο ασχολείται με την παρακολούθηση του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος για τη διάγνωση και θεραπεία διαταραχών ύπνου. Σύμφωνα με την ομάδα ανάπτυξής του έργου αυτού η απώλεια ύπνου, η υπέρμετρη κούραση, το άγχος και η έλλειψη προσοχής αποτελούν την κοινωνική επιδημία του αιώνα μας καθώς η καθημερινή ζωή στα πλαίσια της "24ώρου κοινωνίας" σταδιακά οδηγεί σε ένα υψηλό ποσοστό ανωμαλιών του ύπνου. Έχει υπολογιστεί ότι ένα 20% περίπου του πληθυσμού υποφέρει από ανωμαλίες στον ύπνο, τουλάχιστον παροδικές όπως επίσης και από εκρήξεις άγχους και άλλες σχετικές ασθένειες ενώ ένα σημαντικό ποσοστό σοβαρών οδικών και βιομηχανικών ατυχημάτων φαίνεται ότι προκαλούνται από ακούσια σταδιακή μετάβαση από την αϋπνία στον ύπνο ή από παρατεταμένη απροσεξία λόγω έλλειψης επαρκούς ξεκούρασης του εγκεφάλου. Στόχος του έργου αυτού ήταν λοιπόν να εξερευνήσει ένα ευρύ φάσμα από τεχνολογίες για αισθητήρες οι οποίοι μπορούν να παρακολουθήσουν και να προβλέψουν διακριτικά και σε πραγματικό χρόνο την φυσιολογική κατάσταση του ανθρώπου σε σχέση με την αϋπνία, κούραση και άγχος, ανά πάσα στιγμή και για οποιονδήποτε. Στα πλαίσια του αναλύθηκαν οι διαφορετικές καταστάσεις του ανθρώπινου εγκεφάλου και έγινε η ανάπτυξη ειδικών μικροαισθητήρων και νανοαισθητήρων προορισμένων για την παρακολούθηση τους, οι οποίοι μπορούν να φορεθούν και ρόλος τους είναι να παρακολουθούν τον εγκέφαλο και να μετρούν την κινητικότητα των οφθαλμών και του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Τα συστήματα αυτά των αισθητήρων επικοινωνούν μέσω body/local/wide area networks. Οι αισθητήρες συνδυάζονται με ιατρικά συστήματα για ιατρική διάγνωση και θεραπεία και αναμένεται να ολοκληρωθούν με συστήματα που χρησιμοποιούνται σε βιομηχανικά περιβάλλοντα. 31

32 2.3. Άλλες εφαρμογές Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μεγάλη πρόοδος στο εφαρμογές εμφυτευμάτων εγκεφάλου για παρακολούθηση και αντιμετώπιση της ασθένειας του Πάρκινσον, ελεγκτές συγκέντρωσης φαρμάκων μέσα σε αρτηρίες, στον κοχλία του αυτιού για παρακολούθηση φαινομένων σταδιακής κώφωσης αλλά και προβλημάτων ισορροπίας, εμφυτεύματα οφθαλμού, μυών ακόμα και νεύρων. Όλες αυτές οι μικροσυσκευές είναι εφοδιασμένες με κεραίες ώστε να μπορούν να επικοινωνούν με κεντρικά συστήματα και να μεταδίδουν διαδραστικά πληροφορία, αποτελούν δηλαδή ουσιαστικά κόμβους δικτύων αισθητήρων. Εκτιμάται ότι ίσως στο μέλλον τα συστήματα αυτά να μπορούν να ενοποιηθούν σχηματίζοντας ένα μόνο δίκτυο το οποίο θα περιέχει όλη την πληροφορία για τα ζωτικά σημεία του ασθενή τα οποία χρειάζονται παρακολούθηση Προκλήσεις μελλοντικής εξέλιξης Η εξελισσόμενη νανοτεχνολογία υπόσχεται μια νέα εποχή στο σχεδιασμό και κατασκευή αισθητήρων αξιόπιστων και σε μεγέθη της τάξης μερικών νανομέτρων που θα δώσει μια νέα ώθηση στα WSN. H βιοσυμβατότητα είναι ένα άλλο κεφάλαιο προς μελέτη αφού πολλοί αισθητήρες εμφυτεύονται στον ανθρώπινο οργανισμό σε συνάρτηση με ένα άλλο βασικό κεφάλαιο των ασύρματων αισθητήρων την ενεργειακή κατανάλωση και το χρόνο ζωής. Η αξιοπιστία και η ασφάλεια των δεδομένων που χαρακτηρίζονται προσωπικά και ανήκουν μόνο στο απόρρητο γιατρού ασθενή. Άλλη μια παράμερος που αποτελεί πρόκληση προς εξέλιξη είναι η γνώση του εκάστοτε περιβάλλοντος και της κατάστασης του ασθενούς. Έτσι λοιπόν έχοντας ήδη εξασφαλίσει την εμπειρία σε κέντρα επαφής (contactcenters) υπηρεσιών τηλεϊατρικής, συνεχίζεται η προσπάθεια για ολοκλήρωση των υπηρεσιών υγείας με: Ενσωμάτωση βελτιωμένων βιο-αισθητήρων (biosensors) Δημιουργία του δικτύου βιο-αισθητήρων και ενσωμάτωση λογικής σε αυτό 32

33 Χρήση ασύρματων και ευρυζωνικων τεχνολογιών τηλεπικοινωνιών για την πρόσβαση στα βιοσήματα Ενοποίηση των δικτύων βιο-αισθητήρων σε δίκτυα υπηρεσιών υγείας Ενοποίηση των υπηρεσιών υγείας σε δίκτυα πλέγματος Ενσωμάτωση έξυπνων εργαλείων διαχείρισης και επεξεργασίας των ιατρικών δεδομένων, πληροφορίας και γνώσης. Ενοποιημένη διαχείριση και επεξεργασία φαινοτυπικών και γενετικών δεδομένων 33

34 34

35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ 3.1. Αρχές σχεδιασμού Στην προσπάθεια για την αξιολόγηση μιας αρχιτεκτονικής δικτύων αισθητήρων ορίζονται οι παρακάτω δείκτες, οι οποίοι αναφέρονται στη συνολική απόδοση του δικτύου και αποτελούν ταυτόχρονα και επιθυμητούς στόχους κατά τη σχεδίαση. Οι δείκτες αυτοί είναι: Χρόνος Ζωής Κάλυψη και Επεκτασιμότητα Κόστος Παραγωγής και Ευκολία Ανάπτυξης Αντοχή σε Σφάλματα Συγχρονισμός και χρόνος απόκρισης Ασφάλεια. Ι) Χρόνος Ζωής Αποφασιστικό χαρακτηριστικό στην ανάπτυξη ενός δικτύου αισθητήρων είναι ο αναμενόμενος χρόνος ζωής του και κυριότερος περιοριστικός παράγοντας στην διάρκεια ζωής του είναι η απόδοση της πηγής ενέργειας του συστήματος. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος της πεπερασμένης χωρητικότητας των συσσωρευτών έχουν αναπτυχθεί διάφορες τεχνικές. Μια από τις πιο αποτελεσματικές μέχρι στιγμής είναι η ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης ενέργειας στα συστατικά δομικά στοιχεία του κόμβου και ειδικότερα στον πομπό, ο οποίος αποτελεί το τμήμα του κόμβου με τη μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας. Μια πιο νέα σχετικά μέθοδος τοποθετεί στους κόμβους του δικτύου, συσκευές που έχουν τη δυνατότητα να συλλαμβάνουν και να εκμεταλλεύονται την ενέργεια που βρίσκεται διάχυτη στον περιβάλλοντα χώρο του 35

36 κόμβου. Τέτοιες συσκευές είναι τα ηλιακά κύτταρα, οι πιεζοηλεκτρικές γεννήτριες, οι μικροανεμογεννήτριες κλπ και η μέθοδος αυτή έχει αποδειχτεί ιδιαίτερα χρήσιμη ειδικά σε εφαρμογές στην ύπαιθρό (πχ γεωργικές εφαρμογές). Αξίζει να σημειωθεί τέλος ότι σε πολλές εφαρμογές, κρίσιμο χαρακτηριστικό δεν είναι ο μέσος χρόνος ζωής ενός κόμβου, αλλά ο ελάχιστος εκτιμώμενος χρόνος ζωής. Στον παρακάτω πίνακα απεικονίζονται πηγές ενέργειας και η απόδοσή τους. Πηγή Ενέργειας P/cm 3 (μw/cm 3 ) P/cm 3 (μw/cm 3 ) Nonrechargeable lithium 2,880 Zinc-air 3,780 Alkaline 1,190 Rechargeable lithium 1,080 Nickel metal hydride (NiMHd) 864 Fuel cells (based on methanol) 8,900 Hydrocarbon fuels 10,500 Solar (outdoors midday) Solar (indoor office lighting) 10uW/cm2 Vibrations 200 Temperature gradient 40 Air Flow 380 Πίνακας 3.1.Πηγές ενέργειας που χρησιμοποιούνται στα δίκτυα αισθητήρων και η απόδοσή τους ΙΙ) Κάλυψη και Επεκτασιμότητα Αμέσως επόμενοι σημαντικοί παράγοντες, μετά το χρόνο ζωής, είναι η κάλυψη και η επεκτασιμότητα. Όπως είναι προφανές είναι σημαντικό για τον τελικό χρήστη να μπορεί να αναπτύξει δίκτυα τα οποία καλύπτουν μια ευρεία περιοχή παρατήρησης. Η κάλυψη του δικτύου όμως δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ακτίνα κάλυψης των επικοινωνιακών συνδέσεων που χρησιμοποιεί ο κάθε κόμβος αφού με τη χρήση multi-hop τεχνικών είναι εφικτή η επέκταση της κάλυψης αρκετά πιο μακριά από την ακτίνα που θα επέτρεπε ο χρησιμοποιούμενος πομπός. Θεωρητικά, η δυνατότητα επέκτασης της ακτίνας κάλυψης του δικτύου τείνει στο άπειρο αλλά αποδεικνύεται ότι μετά από έναν αριθμό από hops και μια συγκεκριμένη ακτίνα εκπομπής, το 36

37 συνολικό ισοζύγιο κατανάλωσης ισχύος του δικτύου αυξάνεται ενώ ταυτόχρονα μειώνεται ο χρόνος αντίδρασής του είναι λοιπόν ασύμφορο. Η επεκτασιμότητα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των δικτύων αισθητήρων. Ανάλογα με την εφαρμογή ο αριθμός των κόμβων που συμμετέχουν σε ένα σύστημα κυμαίνεται από λίγους αισθητήρες έως μερικές εκατοντάδες αισθητήρων. Είναι ακόμα αναγκαίο να υπάρχουν κατάλληλοι μηχανισμοί ώστε να μπορούν να προστεθούν νέοι κόμβοι χωρίς να διαταράσσεται η λειτουργία του δικτύου. Αποδεικνύεται ότι η πυκνότητα μ(r) αισθητήρων σε μια περιοχή δίνεται από τη σχέση: ( R) μ = ( NR 2 π ) A Όπου Ν: ο αριθμός των αισθητήρων στην περιοχή Α R: η μέγιστη ακτίνα του πομπού του κόμβου. ΙΙΙ) Κόστος Παραγωγής και Ευκολία Ανάπτυξης Καθώς τα δίκτυα αισθητήρων αποτελούνται από πολλούς κόμβους, το κόστος κάθε κόμβου παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του συνολικού κόστους του δικτύου. Επιδιώκεται το κόστος του κάθε κόμβου να είναι χαμηλό ώστε το συνολικό κόστος του δικτύου να είναι χαμηλότερο από το κόστος ενός συμβατικού δικτύου αντίστοιχων δυνατοτήτων. Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό είναι η ευκολία ανάπτυξης. Η ανάπτυξη του δικτύου, στο χώρο λειτουργίας του, πρέπει να είναι εφικτή και από μη εξειδικευμένο προσωπικό. Μια τέτοια δυνατότητα προϋποθέτει να έχει το δίκτυο την ικανότητα να αυτορυθμίζεται. Στην ιδεατή περίπτωση, το σύστημα θα είναι ικανό να ρυθμίζεται αυτόματα, ανεξάρτητα από την κατάσταση που επικρατεί στο περιβάλλον όπου τοποθετείται. IV) Αντοχή σε Σφάλματα Σημαντικός δείκτης απόδοσης ενός συστήματος αισθητήρων είναι και η αντοχή του στα σφάλματα. Κάποιοι κόμβοι μπορεί να πάψουν να λειτουργούν λόγω βλάβης, 37

38 λόγω αστοχίας κάποιου υποσυστήματος τους ή λόγω παρεμβολών από κάποιο εξωτερικό αίτιο. Στην περίπτωση αυτή, το σφάλμα λειτουργίας ενός κόμβου ή μιας ομάδας κόμβων δε θα πρέπει να επηρεάζει τη συνολική λειτουργία του δικτύου. Η ιδιότητα αυτή λέγεται αξιοπιστία του συστήματος ή αντοχή σε σφάλματα και ορίζεται ως η ικανότητα διατήρησης των λειτουργιών του δικτύου χωρίς διακοπή, σε περιπτώσεις βλάβης κάποιον κόμβων του δικτύου. Η αξιοπιστία Rk(t) ενός κόμβου είναι δυνατό να μοντελοποιηθεί χρησιμοποιώντας την κατανομή Poisson, έτσι η πιθανότητα της μη εμφάνισης βλάβης σε ένα χρονικό διάστηκα (0,t) δίνεται από την σχέση: k t () = λ t R () t = e λ k R t e k k όπου λ είναι ο ρυθμός εμφάνισης βλάβης στον κόμβο k σε χρονική περίοδο t. V) Συγχρονισμός και χρόνος απόκρισης Σε ορισμένες κατηγορίες εφαρμογών, όπως σε εφαρμογές επιτήρησης και εντοπισμού, δεδομένα από πολλούς κόμβους πρέπει να συσχετισθούν χρονικά ώστε να γίνει εφικτός ο εντοπισμός βασικών παραμέτρων του φαινόμενου που παρατηρείται. Για να επιτευχθεί ο συγχρονισμός, πρέπει το δίκτυο να είναι ικανό να διατηρεί μια καθολική ώρα συστήματος, η οποία θα χρησιμοποιείται για τη χρονική ταξινόμηση των δεδομένων που καταγράφονται σε κάθε κόμβο του δικτύου. Για να είναι δυνατή η παραπάνω διαδικασία είναι απαραίτητος ένας μηχανισμός για τη διαχείριση των διαδικασιών διατήρησης και διασποράς μεταξύ των κόμβων των μηνυμάτων των απαραίτητων πληροφοριών συγχρονισμού. Σε κάποιες εφαρμογές, όπως είναι τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και συναγερμού, ο χρόνος αντίδρασης είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας σχεδίασης και αξιολόγησης ενός δικτύου. Ωστόσο, η ικανότητα του δικτύου να έχει μικρό χρόνο απόκρισης έρχεται συχνά σε σύγκρουση με άλλους δείκτες, όπως π.χ. με το χρόνο ζωής του συστήματος. Η αντίφαση αυτή αντιμετωπίζεται με την ενσωμάτωση στο δίκτυο, κόμβων που βρίσκονται σε κατάσταση συνεχούς λειτουργίας. Η λύση αυτή εξασφαλίζει τον επιθυμητό χρόνο αντίδρασης αλλά έχει αρνητική επίπτωση στην ευκολία ανάπτυξης του δικτύου. 38

WSNs- ΜΟΥΣΕΙΟ. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΒΑΣΙΣΜΕΝΕΣ ΣΕ WSNs

WSNs- ΜΟΥΣΕΙΟ. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΒΑΣΙΣΜΕΝΕΣ ΣΕ WSNs WSNs- ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΒΑΣΙΣΜΕΝΕΣ ΣΕ WSNs ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η φθορά των έργων τέχνης λόγω της ανθρώπινης παρέμβασης Οι περιβαλλοντικές αλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ελπινίκη Παπαγεωργίου Σημειώσεις Παρουσίαση : Μελέτη της απαγωγής βιοϊατρικού σήματος, εφαρμογή σε θεραπευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΤΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ. Πότε ακτινοβολούν τα κινητά τηλέφωνα;

ΚΙΝΗΤΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ. Πότε ακτινοβολούν τα κινητά τηλέφωνα; ΚΙΝΗΤΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ Πότε ακτινοβολούν τα κινητά τηλέφωνα; Τα κινητά τηλέφωνα εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία μόνο κατά την διάρκεια της τηλεφωνικής μας επικοινωνίας. Επίσης, όταν ένα κινητό βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 4288 /11.08.2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν. 4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Δρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Το Διαδίκτυο των Αντικειμένων και η Δύναμη του Πλήθους (Internet of Things and Crowdsourcing)

Το Διαδίκτυο των Αντικειμένων και η Δύναμη του Πλήθους (Internet of Things and Crowdsourcing) Το Διαδίκτυο των Αντικειμένων και η Δύναμη του Πλήθους (Internet of Things and Crowdsourcing) Καθ. Σωτήρης Νικολετσέας 1,2 1 Τμήμα Μηχανικών Η/Υ και Πληροφορικής, Πανεπιστήμιο Πατρών 2 Ινστιτούτο Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΟΣΣΥΒΑΚΗ ΕΛΕΝΗ. ΤΑΞΗ: Α 2.

ΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΟΣΣΥΒΑΚΗ ΕΛΕΝΗ. ΤΑΞΗ: Α 2. ΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΟΣΣΥΒΑΚΗ ΕΛΕΝΗ. ΤΑΞΗ: Α 2. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΘΕΔΩΡΩΝ ΣΧ.ΕΤΟΣ 2013-2014 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ..

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές της κινητής τηλεφωνίας στην ιατρική

Εφαρμογές της κινητής τηλεφωνίας στην ιατρική Εφαρμογές της κινητής τηλεφωνίας στην ιατρική Λεωνίδας Μανωλόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής, Ιατρική Σχολή Παν/μίου Αθηνών Εισαγωγή Τα κινητά τηλέφωνα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινής ζωής στον

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία Ενημερωτικό Δελτίο (Fact Sheet) N 304 Μάϊος 2006 Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία Σταθμοί βάσης και ασύρματες τεχνολογίες Η κινητή τηλεφωνία είναι πλέον κοινή πρακτική σε όλο τον κόσμο. Η ασύρματη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΙΤΛΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΤΕΣ - CPU Μπακρατσάς Γιώργος geback007@yahoo.gr Δεκέμβριος, 2014 Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ... 4 ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

devolo dlan powerline technology Σύντομη παρουσίαση dlan 1200+ WiFi ac

devolo dlan powerline technology Σύντομη παρουσίαση dlan 1200+ WiFi ac devolo dlan powerline technology Σύντομη παρουσίαση dlan 1200+ WiFi ac dlan 1200+ WiFi ac 2 dlan 1200+ WiFi ac Υφιστάμενη κατάσταση Οι φορητές συσκευές όλο πληθαίνουν καθημερινά. Όλο και περισσότεροι χρήστες

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία: κινητά τηλέφωνα

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία: κινητά τηλέφωνα Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία: κινητά τηλέφωνα Ενημερωτικό δελτίο υπ. αρ. 193 Ιούνιος 2011 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Κύρια στοιχεία Η χρήση κινητών τηλεφώνων είναι ευρύτατα διαδεδομένη, καθώς υπολογίζεται ότι

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ)

Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) 26/01/2014 Συνεισφορά του κλάδους ΗΜΜΥ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Ευρύ φάσμα γνώσεων και επιστημονικών

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο ρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήµιο Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

INTERNSHIP DAY. @ THE PATRAS INNOHUB, May 15 th, 2012. INFITHEON Technologies & INFISENSIS Technologies

INTERNSHIP DAY. @ THE PATRAS INNOHUB, May 15 th, 2012. INFITHEON Technologies & INFISENSIS Technologies INTERNSHIP DAY @ THE PATRAS INNOHUB, May 15 th, 2012 INFITHEON Technologies & INFISENSIS Technologies Τρίτη 15 Μαϊου 2012 INFITHEON Technologies Vision: Η ανάπτυξη καινοτομικών συστημάτων υψηλής τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Οόρος TCP/IPχρησιµοποιείται ευρέως σήµερα για να περιγράψει ένα σύνολοαπό διαφορετικές έννοιες. Η περισσότερο διαδεδοµένηχρήση του όρου αναφέρεται σε ένα επικοινωνιακό πρωτόκολλογια τη µεταφορά δεδοµένων.

Διαβάστε περισσότερα

Κινητές επικοινωνίες. Κεφάλαιο 1 Κυψελωτά Συστήματα

Κινητές επικοινωνίες. Κεφάλαιο 1 Κυψελωτά Συστήματα Κινητές επικοινωνίες Κεφάλαιο 1 Κυψελωτά Συστήματα Ιστορικά στοιχεία 1940 1946 1975 1985 1 ο ασύρματο τηλέφωνο από την Bell System 1 η υπηρεσία παροχής κινητής τηλεφωνίας (Missouri, USA) 1 o κυψελωτό σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τα τελευταία χρόνια τα οργανικά ηλεκτρονικά (ΟΗ) αποτελούν έναν από τους πιο ραγδαία αναπτυσσόμενους

ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τα τελευταία χρόνια τα οργανικά ηλεκτρονικά (ΟΗ) αποτελούν έναν από τους πιο ραγδαία αναπτυσσόμενους ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΊΝΑΙ Η ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΝΑΝΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Ως Νανοτεχνολογία ορίζεται η επιστήμη, η μηχανική και η τεχνολογία στην νανοκλίμακα, δηλαδή στην κλίμακα διαστάσεων από 1 έως 100nm. Με άλλα λόγια

Διαβάστε περισσότερα

"Έξυπνο σπίτι" ΚΝΧ και αντλίες θερμότητας (Α/Θ)

Έξυπνο σπίτι ΚΝΧ και αντλίες θερμότητας (Α/Θ) "Έξυπνο σπίτι" ΚΝΧ και αντλίες θερμότητας (Α/Θ) Η ιδανική λύση για οικονομική ψύξη και θέρμανση με δωρεάν ενέργεια από το περιβάλλον Από τους Νεκτάριο Βρυώνη, Ηλεκτρολόγο Μηχανικό, MSc ABB i-bus KNX Product

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Τίτλος Μαθήματος. Διαλέξεις - Θεωρητική Διδασκαλία, Εποπτευόμενο Εργαστήριο Επίδειξη, Μελέτες (Projects)

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Τίτλος Μαθήματος. Διαλέξεις - Θεωρητική Διδασκαλία, Εποπτευόμενο Εργαστήριο Επίδειξη, Μελέτες (Projects) ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Τίτλος Μαθήματος Μικροελεγκτές και Ενσωματωμένα συστήματα Ανάπτυξη και Εφαρμογές Κωδικός Μαθήματος Μ2 Θεωρία / Εργαστήριο Θεωρία + Εργαστήριο Πιστωτικές μονάδες 4 Ώρες Διδασκαλίας 2Θ+1Ε

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας Κέντρο εκπαίδευσης ISC July 2009 > Ανίχνευση κίνησης και παρουσίας Περιεχόμενα Τι είναι ο ανιχνευτής κίνησης? Ανιχνευτές κίνησης & οφέλη για τον πελάτη Ανιχνευτές κίνησης στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1 Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γραφικές παραστάσεις µε υπολογιστές έχουν προχωρήσει πολύ από τότε που οι ε- πιστήµονες που δούλευαν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΝΧΤ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ BLUETOOTH, I2C και serial communication

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΝΧΤ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ BLUETOOTH, I2C και serial communication ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΝΧΤ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ BLUETOOTH, I2C και serial communication ΜΠΑΝΤΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ 533 ΤΣΙΚΤΣΙΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 551 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΡΟΜΠΟΤ LEGO NXT Το ρομπότ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ Η Ρομποτική είναι ο κλάδος της επιστήμης που κατασκευάζει και μελετά μηχανές που μπορούν να αντικαταστήσουν τον άνθρωπο στην εκτέλεση μιας εργασίας. Tι είναι το ΡΟΜΠΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου

Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου Συνδεσιμότητα κινητού τηλεφώνου Συνδεσιμότητα κινητού Wifi O όρος WIFI (Wireless Fidelity) χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει τις συσκευές που βασίζονται στην προδιαγραφή και εκπέμπουν σε συχνότητες 2.4GHz.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα Διαχείρισης Φωτισμού. Εφαρμογές, Δυνατότητες & Πλεονεκτήματα

Σύστημα Διαχείρισης Φωτισμού. Εφαρμογές, Δυνατότητες & Πλεονεκτήματα Βιομ. Υλικό & Ενεργειακά συστήματα Σύστημα Διαχείρισης Φωτισμού Εφαρμογές, Δυνατότητες & Πλεονεκτήματα Συντάκτης: Γιώργος Χριστοδούλου Ηλεκτρολόγος Mηχανικός, MSc Γιατί ασύρματο σύστημα διαχείρισης φωτισμού;

Διαβάστε περισσότερα

ZigBee. Φοιτητής: Μόσχογλου Στυλιανός Επιβλέπων καθηγητής: κ. Δοκουζγιάννης Σταύρος

ZigBee. Φοιτητής: Μόσχογλου Στυλιανός Επιβλέπων καθηγητής: κ. Δοκουζγιάννης Σταύρος ZigBee Φοιτητής: Μόσχογλου Στυλιανός Επιβλέπων καθηγητής: κ. Δοκουζγιάννης Σταύρος Τι είναι το ZigBee; Ένα τυποποιημένο πρωτόκολλο χαμηλής Κατανάλωσης Ισχύος σε Wireless Persnal Area Netwrks (WPANs) Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομία και Ηλεκτρονική Υγεία:Προτάσεις για το όχι τόσο μακρινό μέλλον. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας

Καινοτομία και Ηλεκτρονική Υγεία:Προτάσεις για το όχι τόσο μακρινό μέλλον. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας Καινοτομία και Ηλεκτρονική Υγεία:Προτάσεις για το όχι τόσο μακρινό μέλλον ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας Ηλεκτρονική Υγεία Τι είναι; Η πληροφορική Υγείας (healthcare

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Μελέτη και ανάπτυξη ασύρματου δικτύου τηλεμετρίας»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Μελέτη και ανάπτυξη ασύρματου δικτύου τηλεμετρίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ : «ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ & ΔΙΚΤΥΑ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Μελέτη και ανάπτυξη ασύρματου δικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 4.1 Βασικές μονάδες προσωπικού υπολογιστή

Μάθημα 4.1 Βασικές μονάδες προσωπικού υπολογιστή Μάθημα 4.1 Βασικές μονάδες προσωπικού υπολογιστή - Εισαγωγή - Αρχιτεκτονική προσωπικού υπολογιστή - Βασικά τμήματα ενός προσωπικού υπολογιστή - Η κεντρική μονάδα Όταν ολοκληρώσεις το μάθημα αυτό θα μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Περίοδος Φεβρουαρίου 2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ 1ο-2ο ΕΞΑΜΗΝΟ 3ο-4ο ΕΞΑΜΗΝΟ 5ο-6ο

Διαβάστε περισσότερα

Τηλέφωνο ΑΝΔΡΕΑΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ Β 2 ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Τηλέφωνο ΑΝΔΡΕΑΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ Β 2 ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τηλέφωνο Β 2 ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 1.ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης συµπεριφοράς που προσδίδει στον άνθρωπο µια ξεχωριστή θέση σε σχέση µε τα υπόλοιπα έµβια όντα, είναι η οµιλία, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων

1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων 1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων 1.1 Πολυλειτουργικά προϊόντα Ανάπτυξη προϊόντων που ενσωματώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Κινητό Τηλέφωνο. Δέσποινα-Μαλεβή. Μαθήτρια Α1 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Κινητό Τηλέφωνο. Δέσποινα-Μαλεβή. Μαθήτρια Α1 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Κινητό Τηλέφωνο Δέσποινα-Μαλεβή Μαθήτρια Α1 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης 1.Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΣΥΡΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΤΛΙΟΣΤΑΣΙΩΝ» Τεχνική έκθεση Προδιαγραφές Προϋπολογισμός

«ΑΣΥΡΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΤΛΙΟΣΤΑΣΙΩΝ» Τεχνική έκθεση Προδιαγραφές Προϋπολογισμός Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΡΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ «ΑΣΥΡΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΤΛΙΟΣΤΑΣΙΩΝ» Τεχνική έκθεση Προδιαγραφές Προϋπολογισμός Προϋπολογ. : 9.963,00 Με ΦΠΑ 23% Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη καινοτόμων συστημάτων αισθητήρων MEMS κατανεμημένης ευφυΐας

Ανάπτυξη καινοτόμων συστημάτων αισθητήρων MEMS κατανεμημένης ευφυΐας Ανάπτυξη καινοτόμων συστημάτων αισθητήρων MEMS κατανεμημένης ευφυΐας Δρ. Εμμ. Ζερβάκης Συντονιστής MEMSENSE Διευθυντής Τομέα Μικροηλεκτρονικής - ΘΕΩΝ Αισθητήρες MEMSENSE INSIDER ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ. Ιωάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ioannis@di.uoa.gr. http://www.di.uoa.gr/~ioannis/courses.html Password: edi

ΔΙΚΤΥΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ. Ιωάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ioannis@di.uoa.gr. http://www.di.uoa.gr/~ioannis/courses.html Password: edi ΔΙΚΤΥΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Ιωάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ioannis@di.uoa.gr http://www.di.uoa.gr/~ioannis/courses.html Password: edi Δίκτυα Επικ. - Κεφ. 1 ( Καθ. Ι. Σταυρακάκης, Τμήμα Πληροφ. & Τηλεπικ. - Ε.Κ.Π.Α.)

Διαβάστε περισσότερα

221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας

221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας 221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών ιδρύθηκε το 1967 ως το πρώτο Τμήμα της Πολυτεχνικής Σχολής. Ο αρχικός τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 2Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 2Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 2Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Να αναφέρετε μερικές από τις σημαντικότερες εξελίξεις και εφευρέσεις στην ιστορία των συστημάτων επικοινωνίας. Η ανακάλυψη του κινητού τυπογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή 1. Ηλεκτρονικός Υπολογιστής Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής είναι μια συσκευή, μεγάλη ή μικρή, που επεξεργάζεται δεδομένα και εκτελεί την εργασία του σύμφωνα με τα παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ.

ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. Ερασιτεχνικής Αστρονομίας ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. Κυριάκος Πανίτσας Διπλ. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός-Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Oι ηλεκτρομαγνητικές ακτινοβολίες χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με την συχνότητα μετάδοσης τους:

Oι ηλεκτρομαγνητικές ακτινοβολίες χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με την συχνότητα μετάδοσης τους: Οι ηλεκτρομαγνητικές ακτινοβολίες είναι ενεργειακά πεδία που δημιουργούνται από ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια. Υπάρχουν φυσικές ακτινοβολίες (η ηλιακή και άλλες κοσμικές ακτινοβολίες, το μαγνητικό πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι. Υπολογιστικά συστήματα: Στρώματα. Βασικές έννοιες [7]

Στόχοι. Υπολογιστικά συστήματα: Στρώματα. Βασικές έννοιες [7] Στόχοι ΕΠΛ 003: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 Να εξηγήσουμε τι είναι τα δίκτυα υπολογιστών, ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες τους και ποιες οι πιο συνηθισμένες τοπολογίες τους. Να περιγράψουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΣ ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΣ ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΣ ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ Ειδικά σχεδιασμένος για να ανιχνεύει πυροβόλα όπλα σε εισόδους με υψηλό ρυθμό κυκλοφορίας, ο HI-PE/CF συνδυάζει την αξιοπιστία που χαρακτηρίζει τα προϊόντα CEIA με τον πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Υλοποίηση του συστήματος ecall εντός του Oχήματος - IVS

Υλοποίηση του συστήματος ecall εντός του Oχήματος - IVS Αυτόματο Σύστημα Κλήσης Έκτακτης Ανάγκης Υλοποίηση του συστήματος ecall εντός του Oχήματος - IVS Άγγελος Αμδίτης, ΕΠΙΣΕΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αρχιτεκτονική ecall 2 Ενεργοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1. Πίνακας προτεινόμενων πτυχιακών εργασιών για το χειμερινό εξάμηνο 2012-13. Αριθμός σπουδαστών

Πίνακας 1. Πίνακας προτεινόμενων πτυχιακών εργασιών για το χειμερινό εξάμηνο 2012-13. Αριθμός σπουδαστών Πίνακας. Πίνακας προτεινόμενων πτυχιακών εργασιών για το χειμερινό εξάμηνο 0-3 ΤΜΗΜΑ: ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Α/Α Τίτλος θέματος Μέλος Ε.Π Σύντομη περιγραφή Διακόπτες δικτύων ισχύος 3 4 5 Μηχανικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονικές κατανεμημένων συστημάτων. I. Sommerville 2006 Βασικές αρχές Τεχνολογίας Λογισμικού, 8η αγγ. έκδοση Κεφ. 12

Αρχιτεκτονικές κατανεμημένων συστημάτων. I. Sommerville 2006 Βασικές αρχές Τεχνολογίας Λογισμικού, 8η αγγ. έκδοση Κεφ. 12 Αρχιτεκτονικές κατανεμημένων συστημάτων Στόχοι Εξήγηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων των αρχιτεκτονικών κατανεμημένων συστημάτων Εξέταση των αρχιτεκτονικών συστημάτων πελάτηδιακομιστή και των

Διαβάστε περισσότερα

«Τεχνολογίες του Διαδικτύου των Αντικειμένων για Εξοικονόμηση Ενέργειας και Άνεση σε Έξυπνα Κτήρια»

«Τεχνολογίες του Διαδικτύου των Αντικειμένων για Εξοικονόμηση Ενέργειας και Άνεση σε Έξυπνα Κτήρια» «Τεχνολογίες του Διαδικτύου των Αντικειμένων για Εξοικονόμηση Ενέργειας και Άνεση σε Έξυπνα Κτήρια» Σωτήρης Νικολετσέας Αναπλ. Καθηγητής Πανεπιστήμιο Πατρών και ΙΤΥΕ και Κωνσταντίνος Μάριος Αγγελόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕ-ΙΑΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΤΗΛΕ-ΙΑΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Τ.Ε.Ι Ηπείρου Τμήμα Τηλεπληροφορικής και Διοίκησης Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΛΕ-ΙΑΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Μανωλούδης Ιωσήφ Ροΐδης Χρήστος 1.Τι είναι η Τηλεϊατρική Η Χρήση Η/Υ και των δικτύων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ Ο όρος είναι συντομογραφία του όρου «Αυτόματος, Ηλεκτρονικός Ψηφιακός Υπολογιστής Γενικού Σκοπού» [1]. Αυτόματος Μετά την έναρξη της λειτουργίας του εργάζεται μόνος του εκτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικά Τεχνικής Συνάντησης Έργου

Πρακτικά Τεχνικής Συνάντησης Έργου Πρακτικά Τεχνικής Συνάντησης Έργου ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΜΑΘΗΤΩΝ (i-student trip) Ημερομηνία: Παρασκευή 26 Ιουλίου 2013 Ώρα: 10:00 π. μ. Τόπος: Ινστιτούτο Βιώσιμης Κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ε-News Τεύχος. Συμμετοχή της AHI-Carrier στην έκθεση Climatherm 2012. Mάρτιος 2012

Ε-News Τεύχος. Συμμετοχή της AHI-Carrier στην έκθεση Climatherm 2012. Mάρτιος 2012 Ε-News Τεύχος 59 Mάρτιος 2012 Συμμετοχή της AHI-Carrier στην έκθεση Climatherm 2012 Εντυπωσιακή ήταν η συμμετοχή της AHI Carrier Νότιας Ανατολικής Ευρώπης Α.Ε. στην έκθεση CLIMATHERM, που πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο κ. Πεντεδήμος μας αναλύει παρακάτω όλα όσα θέλουμε να μάθουμε για το Ασύρματο Δίκτυο.

Ο κ. Πεντεδήμος μας αναλύει παρακάτω όλα όσα θέλουμε να μάθουμε για το Ασύρματο Δίκτυο. Χρήσιμα στοιχεία για το ασύρματο δίκτυο που κατασκευάζεται στην Καλαμπάκα μας έστειλε ο συμπολίτης μας κ. Φώτης Πεντεδήμος, Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας Sat24.gr Ο κ. Πεντεδήμος μας αναλύει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Νικόλαος Μουσιόπουλος Καθηγητής Εργαστήριο Μετάδοσης Θερμότητας και Περιβαλλοντικής Μηχανικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης INFOSYSTEM 2010 Διάρθρωση

Διαβάστε περισσότερα

Το κινητό τηλέφωνο. Θάνος Ψαρράς. Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το κινητό τηλέφωνο. Θάνος Ψαρράς. Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το κινητό τηλέφωνο Θάνος Ψαρράς Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Η παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

1. ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ 12 Σχεδιασμός Ανάπτυξη Λειτουργία Π.Σ. 1. ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ 1.1 Δυνατότητες Λειτουργικών Συστημάτων 1.1.1 Εισαγωγή Ο όρος Λειτουργικό Σύστημα (Operating System), εκφράζει το σύνολο των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Διαδικτιακές Εφαρμογές Μελέτης Ευχρηστίας»

Θέμα: «Διαδικτιακές Εφαρμογές Μελέτης Ευχρηστίας» Θέμα: «Διαδικτιακές Εφαρμογές Μελέτης Ευχρηστίας» Επιβλέπων: Συρμακέσης Σπύρος e-mail: syrma@teimes.gr τηλ: 26310-XXXXX Στόχος είναι η εκμάθηση εργαλείων ελέγχου ευχρηστίας στο διαδίκτυο. Βιβλιογραφική

Διαβάστε περισσότερα

-I/O-SYSTEM 750 BMS ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΤΙΡΙΑΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ

-I/O-SYSTEM 750 BMS ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΤΙΡΙΑΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ VER.DATE: 10/04/2014 -I/O-SYSTEM 750 BMS ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΤΙΡΙΑΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ η φιλοσοφία To σύστημα ελέγχου WAGO έχει σχεδιαστεί με σκοπό την ευκολία στην σχεδίαση και στην εκτέλεση ενός project

Διαβάστε περισσότερα

From M2M to the Internet of Things

From M2M to the Internet of Things From M2M to the Internet of Things Γιάννης Καπατσούλιας M2M Sales & Marketing Greece Vodafone Group Enterprise Τι είναι το Machine-to-Machine (M2M) M2M Το M2M είναι: Απλές συσκευές που μετατρέπονται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 6.0 ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 6.0 ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 6 60 ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τηλεόραση είναι σήμερα ένα από τα πιο σημαντικά επικοινωνιακά συστήματα Δεν υπάρχει άνθρωπος, στις ανεπτυγμένες χώρες, που να μην αφιερώνει ορισμένες ώρες την ημέρα μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. M. Θ. ΝΟΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΣΤΟΥ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. M. Θ. ΝΟΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΣΤΟΥ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. M. Θ. ΝΟΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΣΤΟΥ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Αρ. Μελέτης: Έργο: ΠΡΟΤΥΠΑ ΕΠΙΔΕΙΚΤΙΚΑ ΕΡΓΑ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Α.Π.Ε. ΣΤΟ 2 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 4.10: Οπτικά Αποθηκευτικά Μέσα

Μάθημα 4.10: Οπτικά Αποθηκευτικά Μέσα Κεφάλαιο 4 ο Ο Προσωπικός Υπολογιστής Μάθημα 4.10: Οπτικά Αποθηκευτικά Μέσα Όταν ολοκληρώσεις το κεφάλαιο θα μπορείς: Να εξηγείς τις αρχές λειτουργίας των οπτικών αποθηκευτικών μέσων. Να περιγράφεις τον

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Α.2 Μαθησιακά Αποτελέσματα Έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς το μάθημα οι εκπαιδευόμενοι θα είναι σε θέση να:

Α.2 Μαθησιακά Αποτελέσματα Έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς το μάθημα οι εκπαιδευόμενοι θα είναι σε θέση να: ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Τίτλος Μαθήματος Μεθοδολογίες και Συστήματα Βιομηχανικής Αυτοματοποίησης Κωδικός Μαθήματος Μ3 Θεωρία / Εργαστήριο Θεωρία + Εργαστήριο Πιστωτικές μονάδες 4 Ώρες Διδασκαλίας 2Θ+1Ε Τρόπος/Μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία κινητής τηλεφωνίας

Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία κινητής τηλεφωνίας Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία κινητής τηλεφωνίας Επίκ. Καθηγητής Εργαστήριο Ραδιοεπικοινωνιών Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Ηλεκτρομαγνητικό περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ : ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΑΓΕΡΜΟΥ ΚΑΙ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΥΚΛΩΜΑΤΟΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ (CCTV)

ΟΙ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ : ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΑΓΕΡΜΟΥ ΚΑΙ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΥΚΛΩΜΑΤΟΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ (CCTV) Σχεδιασμός & Εγκατάσταση Συστημάτων Συναγερμού και Κλειστού Κυκλώματος Τηλεόρασης (CCTV) σε 500 Φωτοβολταϊκά Πάρκα - Σχεδιασμός & Υλοποίηση Επικοινωνίας των Φωτοβολταϊκών Πάρκων με τα Κέντρα Λήψεως Σημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Βελώνης Γεώργιος ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ. Μάθημα 5ο. Βελώνης Γεώργιος - 1ο Τ.Ε.Ε. Κατερίνης. Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ20 5-1

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Βελώνης Γεώργιος ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ. Μάθημα 5ο. Βελώνης Γεώργιος - 1ο Τ.Ε.Ε. Κατερίνης. Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ20 5-1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Βελώνης ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Μάθημα 5ο Βελώνης - 1ο Τ.Ε.Ε. Κατερίνης Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ20 5-1 Σύνδεση με το Internet PSTN, ISDN, xdsl, Leased Line 5-2 Τρόποι Σύνδεσης 1. Σύνδεση μέσω

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά θέματα σε κινητά και ασύρματα δίκτυα

Ειδικά θέματα σε κινητά και ασύρματα δίκτυα Ειδικά θέματα σε κινητά και ασύρματα δίκτυα Εύη Παπαϊωάννου papaioan@ceid.upatras.gr papaioan@upatras.gr Πότε και πού; Τρίτη, 18.00 20.00, Αίθουσα 101 Παρασκευή, 18.00 20.00, Αίθουσα 101 Η φυσική παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ THN ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΔΟΥΣ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ THN ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΔΟΥΣ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ THN ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΔΟΥΣ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Φεβρουάριος 2013 Οι οδηγίες αυτές βοηθούν στην πρόληψη σοβαρών τραυματισμών σε ανθρώπους και παιδιά που

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι Ιατρική Πληροφορική ΔΡ. Π. ΑΣΒΕΣΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ. Ε. Χρήσιμοι Σύνδεσμοι Διαλέξεις μαθήματος: http://medisp.teiath.gr/eclass/courses/tio103/ https://eclass.teiath.gr/courses/tio100/

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ

ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 ο Α) Ποια είναι τα βασικά στοιχεία, τα οποία χαρακτηρίζουν το ISDN; Η ψηφιακή μετάδοση. Όλα τα σήματα μεταδίδονται σε ψηφιακή μορφή απ' άκρη σ' άκρη του δικτύου,

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ REFLEXIS ERP: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ

Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ REFLEXIS ERP: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ REFLEXIS ERP: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ Περιεχόμενα Η εταιρεία Γενικά... 3 Η πορεία της εταιρείας... 4 Προϊόντα... 4 Υπηρεσίες...

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 4.2 Η μητρική πλακέτα

Μάθημα 4.2 Η μητρική πλακέτα Μάθημα 4.2 Η μητρική πλακέτα - Εισαγωγή - Οι βάσεις του επεξεργαστή και της μνήμης - Οι υποδοχές της μητρικής πλακέτας - Άλλα μέρη της μητρική πλακέτας - Τυποποιήσεις στην κατασκευή μητρικών πλακετών Όταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C).

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

Νέες Επικοινωνιακές Τεχνολογίες

Νέες Επικοινωνιακές Τεχνολογίες Νέες Επικοινωνιακές Τεχνολογίες Λύσεις Θεμάτων http://nop33.wordpress.com Τι ορίζουμε ως Τοπικό Δίκτυο Υπολογιστών; Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά των Τοπικών Δικτύων; Ποιες οι βασικές τοπολογίες

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Ανδρέας Ιωάννου

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Ανδρέας Ιωάννου ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ 1 ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΓΕΜΙΣΤΙΚΗ 2 3 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΥΤΟΜΑΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙΩΝ Ο αυτοματισμός περιλαμβάνει σχεδόν κάθε μηχανισμό ή συσκευή που ελαττώνει το ποσό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ

ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 3114 Μέσα από ένα τετραετές πρόγραμμα σπουδών, το Τμήμα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων επιτρέποντας

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα Ι. Καθηγήτρια Παπαδάκη Αναστασία

Λειτουργικά Συστήματα Ι. Καθηγήτρια Παπαδάκη Αναστασία Λειτουργικά Συστήματα Ι Καθηγήτρια Παπαδάκη Αναστασία 2013 1 Ηλεκτρονικός Υπολογιστής αποτελείται: 1. Από Υλικό Hardware (CPUs, RAM, Δίσκοι), & 2. Λογισμικό - Software Και μπορεί να εκτελέσει διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον. οργανωση αποθηκης REFLEXIS WMS: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ

Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον. οργανωση αποθηκης REFLEXIS WMS: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον οργανωση αποθηκης REFLEXIS WMS: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ Περιεχόμενα Η εταιρεία Πελατολόγιο... 3 Η πορεία της εταιρείας... 4 Υπηρεσίες Τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

Information Technology for Business

Information Technology for Business Information Technology for Business Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Computer System Hardware Υποδομή του Information Technology Υλικό Υπολογιστών (Hardware) Λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομία Επιχειρηματικότητα Εξωστρέφεια

Καινοτομία Επιχειρηματικότητα Εξωστρέφεια Καινοτομία Επιχειρηματικότητα Εξωστρέφεια Φάση-2 Προγράμματος Ενίσχυσης Ελληνικών Τεχνολογικών Συνεργατικών Σχηματισμών στη Νάνο/Μικροηλεκτρονική και τα Ενσωματωμένα Συστήματα Στρατηγικοί στόχοι Γεφύρωση

Διαβάστε περισσότερα

49 ο Λύκειο Αθηνών Project ( ηλεκτρομαγνητικά κύματα) Ομάδα 1:

49 ο Λύκειο Αθηνών Project ( ηλεκτρομαγνητικά κύματα) Ομάδα 1: 49 ο Λύκειο Αθηνών Project ( ηλεκτρομαγνητικά κύματα) Ομάδα 1: Δημήτρης Φίλος Α3 Γιώργος Τιγκιρόπουλος Α3 Ηρακλής Σπυρόπουλος Α3 Χρήστος Τσάκαλης Α3 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κ. ΡΑΟΥΖΕΟΣ Θέμα εργασίας :Ημέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΔΟΜΗ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΒΑΣΙΚΗ ΔΟΜΗ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ενότητα 2.1 ΒΑΣΙΚΗ ΔΟΜΗ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας αυτής θα μπορείτε: Να περιγράφετε ένα απλό σύστημα Αυτοματισμού Να διακρίνετε ένα Ανοικτό από ένα Κλειστό σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυα υπολογιστών Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα

ίκτυα υπολογιστών Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα Στόχοι κεφαλαίου ίκτυα υπολογιστών (Κεφαλαιο 15 στο βιβλιο) Περιγραφή των κύριων θεµάτων σχετικά µε τα δίκτυα υπολογιστών Αναφορά στα διάφορα είδη δικτύων Περιγραφή των διαφόρων τοπολογιών των τοπικών

Διαβάστε περισσότερα

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες Συνοπτική παρουσίαση του ευνητικού έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Ενοποίηση τρίτων παρόχων υπηρεσιών με ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα σε πολυλειτουργικές πλατφόρμες

Διαβάστε περισσότερα

Η επιτυχία δεν είναι στιγμή, είναι πορεία

Η επιτυχία δεν είναι στιγμή, είναι πορεία Έξυπνες ηλεκτρικές εγκαταστάσεις με τεχνική ΚΝΧ/ΕΙΒ: Παρελθόν, παρόν και μέλλον Η επιτυχία δεν είναι στιγμή, είναι πορεία Γιώργος Σαρρής Διαπιστευμένος εκπαιδευτής για την τεχνική ΚΝΧ/ΕΙΒ στην Siemens

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κατηγορ ία ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΣ Υ/ΕΥ

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κατηγορ ία ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΣ Υ/ΕΥ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΙΣΧΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008 ΠΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΩΔΙ ΚΟΣ Κατηγορ ία Υ/ΕΥ ΑΠΕΙΡΟΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ & ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΠΕΙΡΟΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Απλά θα είναι μαζί σας...

Απλά θα είναι μαζί σας... Απλά θα είναι μαζί σας... κάθε φορά που χρειάζεστε ζεστό νερό! Τα μπόιλερ με αντλία θερμότητας της ADTHERM εχουν σχεδιαστεί για παραγωγή ζεστού νερού χρήσης με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: COP ΕΩΣ 3,2 ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ COACH 5 ΣΤΗΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ Τ.Ε.Ε.

Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ COACH 5 ΣΤΗΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ Τ.Ε.Ε. 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 485 Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ COACH 5 ΣΤΗΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ Τ.Ε.Ε. Μπουλταδάκης Στέλιος Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΑΘΜΩΝ ΜΕΣΗΣ ΤΑΣΗΣ

ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΑΘΜΩΝ ΜΕΣΗΣ ΤΑΣΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΑΘΜΩΝ ΜΕΣΗΣ ΤΑΣΗΣ Βασίλης Τσέτογλου, Ηλεκτρολόγος Μηχ/κός ΑΠΘ (Φρυγίας 30 Καβάλα, τηλ. 2510-241735, e-mail:vatset@panafonet.gr) ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η συνεχής και

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΟΡΑΣΗ. Όταν ένα ρομπότ κινείται σε άγνωστο χώρο ή σε χώρο που μπορεί να αλλάξει η διάταξή του τότε εμφανίζεται η ανάγκη της όρασης μηχανής.

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΟΡΑΣΗ. Όταν ένα ρομπότ κινείται σε άγνωστο χώρο ή σε χώρο που μπορεί να αλλάξει η διάταξή του τότε εμφανίζεται η ανάγκη της όρασης μηχανής. ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΟΡΑΣΗ Όταν ένα ρομπότ κινείται σε άγνωστο χώρο ή σε χώρο που μπορεί να αλλάξει η διάταξή του τότε εμφανίζεται η ανάγκη της όρασης μηχανής. Αισθητήρες που χρησιμοποιούνται για να αντιλαμβάνεται

Διαβάστε περισσότερα

6.1 Επεκτείνοντας το δίκτυο 6.2 Επιλεγόμενες τηλεφωνικές γραμμές modems Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Βασική χρήση

6.1 Επεκτείνοντας το δίκτυο 6.2 Επιλεγόμενες τηλεφωνικές γραμμές modems Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Βασική χρήση 6.1 Επεκτείνοντας το δίκτυο Τοπικά δίκτυα (LAN): επικοινωνία με περιορισμένη απόσταση κάλυψης (μικρή εμβέλεια) Δίκτυα Ευρείας Περιοχής (WAN): επικοινωνία σε ευρύτερη γεωγραφική κάλυψη. Από την άποψη του

Διαβάστε περισσότερα