Λεπτομερή Περιεχόμενα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Λεπτομερή Περιεχόμενα"

Transcript

1 Λεπτομερή Περιεχόμενα σύνολα που εξαρτώνται από τους φωτοσυνθετικούς οργανισμούς 11 Η εμφάνιση των ανθρώπινων όντων 11 Η Βιολογία των Φυτών περιλαμβάνει πολλά και διαφορετικά πεδία μελέτης 12 Οι γνώσεις της Βοτανικής είναι σημαντικά εφόδια για την αντιμετώπιση πολλών σημερινών και μελλοντικών προβλημάτων 12 Περίληψη 16 Ερωτήσεις 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 KEΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στη Βιολογία των Φυτών 2 Η εξέλιξη των φυτών 3 Η ζωή ξεκίνησε νωρίς στη γεωλογική ιστορία της Γης 3 Το πιθανότερο είναι ότι οι πρόδρομοι των πρώτων κυττάρων ήταν απλές συναθροίσεις μορίων 4 Οι αυτότροφοι οργανισμοί παράγουν οι ίδιοι την τροφή τους ενώ οι ετερότροφοι πρέπει να την αποκτήσουν από εξωτερικές πηγές 5 Η φωτοσύνθεση τροποποίησε την ατμόσφαιρα της Γης και αυτό με τη σειρά του επηρέασε την εξέλιξη της ζωής 6 Το παράκτιο περιβάλλον είχε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των φωτοσυνθετικών οργανισμών 7 Η εποίκιση της ξηράς συνοδεύτηκε από την εξελικτική εμφάνιση δομών για την πρόσληψη νερού και για την ελαχιστοποίηση των υδατικών απωλειών 8 Η εξέλιξη των κοινοτήτων 9 Τα οικοσυστήματα είναι σχετικά σταθερά, ολοκληρωμένα ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΦΥΤΙΚΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ KEΦΑΛΑΙΟ 2 Η μοριακή σύσταση των φυτικών κυττάρων 20 Οργανικά μόρια 21 Υδατάνθρακες 21 Οι μονοσακχαρίτες λειτουργούν ως δομικές μονάδες και

2 πηγές ενέργειας 21 Ο δισακχαρίτης σακχαρόζη είναι μορφή μεταφοράς σακχάρων στα φυτά 22 Οι πολυσακχαρίτες λειτουργούν ως μορφές αποταμίευσης ενέργειας ή ως δομικά υλικά 23 Λιπίδια 25 Τα λίπη και τα έλαια είναι τριγλυκερίδια που αποταμιεύουν ενέργεια 25 Τα φωσφολιπίδια είναι τροποποιημένα τριγλυκερίδια τα οποία είναι συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών 26 Η υμενίνη, η φελλίνη και οι κηροί είναι λιπίδια που εμποδίζουν την απώλεια νερού 27 Τα στεροειδή σταθεροποιούν τις κυτταρικές μεμβράνες και επιπλέον λειτουργούν ως ορμόνες 27 Πρωτεΐνες 28 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΧΟΡΤΟΦΑΓΟΙ, ΑΜΙΝΟΞΕΑ ΚΑΙ ΑΖΩΤΟ 29 Τα αμινοξέα είναι οι δομικοί λίθοι των πρωτεϊνών 30 Η δομή μιας πρωτεΐνης μπορεί να περιγραφεί με όρους επιπέδων οργάνωσης 30 Τα ένζυμα είναι πρωτεΐνες που καταλύουν χημικές αντιδράσεις μέσα στα κύτταρα 33 Νουκλεϊκά οξέα 34 Η ATP είναι το κυριότερο ενεργειακό μόριο του κυττάρου 35 Δευτερογενείς μεταβολίτες 35 Τα αλκαλοειδή είναι αλκαλικές αζωτούχες ενώσεις που περιλαμβάνουν τη μορφίνη, την κοκαΐνη, την καφεΐνη, τη νικοτίνη και την ατροπίνη 36 Τα τερπενοειδή αποτελούνται από μονάδες ισοπρενίου και περιλαμβάνουν τα αιθέρια έλαια, την ταξόλη, το ελαστικό κόμμι και τους καρδιακούς γλυκοζίτες 37 Οι φαινολικές ενώσεις περιλαμβάνουν τα φλαβονοειδή, τις ταννίνες, τη λιγνίνη και το σαλικυλικό οξύ 38 Περίληψη 41 Πίνακας Σύνοψης 43 Ερωτήσεις 44 KEΦΑΛΑΙΟ 3 Το φυτικό κύτταρο και ο κυτταρικός κύκλος 46 ΔΟΚΙΜΙΟ: Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΚΑΙ Η ΟΡΓΑΝΙΣΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 48 Προκαρυωτικοί και ευκαρυωτικοί οργανισμοί 48 Το φυτικό κύτταρο: συνοπτική παρουσίαση 50 Ο πυρήνας 50 Τα ριβοσώματα συγκροτούνται στο κυτοδιάλυμα και αποτελούν τους τόπους σύνθεσης των πρωτεϊνών 52 Οι χλωροπλάστες και τα άλλα πλαστίδια 53 Στους χλωροπλάστες επιτελείται η φωτοσύνθεση 54 Οι χρωμοπλάστες περιέχουν και άλλες χρωστικές εκτός από τη χλωροφύλλη 55 Οι λευκοπλάστες είναι πλαστίδια χωρίς χρωστικές 56 Τα προπλαστίδια είναι πρόδρομα οργανίδια άλλων πλαστιδίων 56 Τα μιτοχόνδρια 57 Τα μιτοχόνδρια και οι χλωροπλάστες εξελίχθηκαν από τα βακτήρια 58 Τα υπεροξεισώματα 59 Τα χυμοτόπια 59 Το ενδοπλασματικό δίκτυο 61 Η συσκευή Golgi 62 Το ενδοπλασματικό δίκτυο και η συσκευή Golgi είναι συστατικά του ενδομεμβρανικού συστήματος 63 Ο κυτοσκελετός 64 Οι μικροσωληνίσκοι είναι κυλινδρικές δομές οι οποίες αποτελούνται από υπομονάδες σωληνίνης 64 Τα ινίδια ακτίνης αποτελούνται από δύο γραμμικές αλυσίδες μορίων ακτίνης σε μορφή έλικας 65 Μαστίγια και βλεφαρίδες 65 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΤΟ ΚΥΤΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΣΕ ΓΙΓΑΝΤΙΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΥΚΩΝ 66 Το κυτταρικό τοίχωμα 67 Η κυτταρίνη είναι το κύριο συστατικό των κυτταρικών τοιχωμάτων 68 Πολλά φυτικά κύτταρα διαθέτουν δευτερογενές τοίχωμα επιπλέον του πρωτογενούς 69 Στην ανάπτυξη του κυτταρικού τοιχώματος αλληλεπιδρούν η πλασματική μεμβράνη, τα εκκριτικά κυστίδια και οι μικροσωληνίσκοι 71 Οι πλασμοδέσμες είναι κυτοπλασματικές δεσμίδες οι οποίες συνδέουν τον πρωτοπλάστη με τα γειτονικά κύτταρα 72 Ο κυτταρικός κύκλος 73 Η μεσόφαση 75 Τα δύο γεγονότα τα οποία συμβαίνουν κατά τη μεσόφαση και είναι αποκλειστικά στα φυτά 76 Η μίτωση και η κυτοκίνηση 76 Κατά την πρόφαση, τα χρωμοσώματα κονταίνουν και παχαίνουν 77 Κατά τη μετάφαση, τα χρωμοσώματα διατάσσονται στο ισημερινό επίπεδο της μιτωτικής ατράκτου 77 Η μιτωτική άτρακτος αποτελείται από μια σειρά υψηλής οργάνωσης μικροσωληνίσκους του κινητοχώρου και πολικούς μικροσωληνίσκους 78 Κατά την ανάφαση, τα αδελφά χρωματίδια διαχωρίζονται και, όπως και τα θυγατρικά χρωμοσώματα, μετακινούνται στους αντίθετους πόλους της ατράκτου 79 Κατά την τελόφαση, τα χρωμοσώματα επιμηκύνονται και γίνονται ασαφή 79 Η κυτοκίνηση στα φυτά συμβαίνει με τον σχηματισμό του φραγμοπλάστη και της κυτταρικής πλάκας 80 Περίληψη 82 Πίνακας Σύνοψης 84 Ερωτήσεις 88 KEΦΑΛΑΙΟ 4 Η κίνηση των ουσιών μέσα και έξω από τα κύτταρα 90 xii

3 Οι αρχές της κίνησης του νερού 91 Η μαζική ροή είναι η συνολική μετακίνηση ενός υγρού 91 Η διάχυση έχει ως αποτέλεσμα την ομοιόμορφη κατανομή μιας ουσίας 92 Κύτταρα και διάχυση 94 Η ώσμωση είναι η μετακίνηση του νερού διά μέσου μιας εκλεκτικά διαπερατής μεμβράνης 94 Ώσμωση και ζωντανοί οργανισμοί 95 Η πίεση σπαργής συμβάλλει στην ακαμψία των φυτικών κυττάρων 96 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΔΙΑΒΡΕΞΗ 96 Δομή των κυτταρικών μεμβρανών 98 Μεταφορά διαλυμένων ουσιών διά μέσου των μεμβρανών 99 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΠΑΓΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΣΗΣ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΥΛΩΝ ΙΟΝΤΩΝ 101 Μεταφορά μέσω κυστιδίων 102 Επικοινωνία κυττάρου με κύτταρο 104 Η μεταγωγή σήματος είναι η διεργασία με την οποία τα κύτταρα επικοινωνούν μεταξύ τους με τη χρήση χημικών αγγελιαφόρων 105 Οι πλασμοδέσμες επιτρέπουν την επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων 106 Περίληψη 108 Ερωτήσεις 109 Πίνακας Σύνοψης 110 ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ KEΦΑΛΑΙΟ 5 Η ροή της ενέργειας 114 Οι νόμοι της θερμοδυναμικής 115 Ο πρώτος νόμος ορίζει ότι η ολική ενέργεια του σύμπαντος είναι σταθερή 116 Ο δεύτερος νόμος ορίζει ότι η εντροπία του σύμπαντος αυξάνει 116 Οι ζωντανοί οργανισμοί απαιτούν συνεχή εισροή ενέργειας 118 Οξείδωση Αναγωγή 119 Ένζυμα 121 Τα ένζυμα διαθέτουν ένα ενεργό κέντρο που προσδένει ένα συγκεκριμένο υπόστρωμα 121 Συμπαράγοντες της ενζυμικής δράσης 123 Ορισμένοι συμπαράγοντες είναι μεταλλικά ιόντα 123 Άλλοι συμπαράγοντες είναι οργανικά μόρια και ονομάζονται συνένζυμα 123 Μεταβολικές οδοί 124 Ρύθμιση της ενζυμικής δραστικότητας 125 ATP: ο ενεργειακός παράγοντας 126 Περίληψη 128 Ερωτήσεις 129 KEΦΑΛΑΙΟ 6 Αναπνοή 130 Επισκόπηση της οξείδωσης της γλυκόζης 130 Γλυκόλυση 131 Η γλυκόλυση λήγει με το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας του αρχικού μορίου γλυκόζης να περιέχεται ακόμη στα δύο μόρια πυροσταφυλικού οξέος 134 Η αερόβια οδός 134 Ένα προκαταρκτικό βήμα: αφού εισέλθει στα μιτοχόνδρια, το πυροσταφυλικό οξειδώνεται και αποκαρβοξυλιώνεται 134 Ο κύκλος του κιτρικού οξέος οξειδώνει τις ακετυλομάδες των μορίων του ακέτυλο-coa 135 Στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων, τα ηλεκτρόνια που έχουν απομακρυνθεί από το μόριο της γλυκόζης μεταφέρονται στο οξυγόνο 135 Η οξειδωτική φωσφορυλίωση επιτελείται με τον μηχανισμό της χημειωσμωτικής σύζευξης 138 Η συνολική παραγωγή ενέργειας εμπλέκει το NADH και το FADH 2 καθώς και την ATP 141 Άλλα υποστρώματα για την αναπνοή 141 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΒΙΟΦΩΤΙΣΜΟΣ 142 Αναερόβιες οδοί 142 Η στρατηγική του μεταβολισμού της ενέργειας 143 ΔΟΚΙΜΙΟ: Η ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΗΣ ΜΠΥΡΑΣ 144 Περίληψη 146 Ερωτήσεις 147 KEΦΑΛΑΙΟ 7 Φωτοσύνθεση, φως και ζωή 148 Σύντομη ιστορία της φωτοσύνθεσης 148 Η φύση του φωτός 151 Το φως έχει ιδιότητες κυμάτων και σωματιδίων 151 Ο ρόλος των χρωστικών 152 xiii

4 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΤΟ ΦΩΣ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ ΣΤΗ ΖΩΗ 153 Οι σημαντικότερες φωτοσυνθετικές χρωστικές είναι οι χλωροφύλλες, τα καροτενοειδή και οι φυκοβιλίνες 154 Οι αντιδράσεις της φωτοσύνθεσης 157 Στις φωτεινές αντιδράσεις συμμετέχουν δύο φωτοσυστήματα 158 Το νερό οξειδώνεται προς οξυγόνο από το Φωτοσύστημα II 159 Το σύμπλοκο κυτοχρώματος b 6 /f συνδέει τα Φωτοσυστήματα II και I 161 Η ATP συντίθεται από το σύμπλοκο ATP συνθάσης 161 Το NADP + ανάγεται προς NADPH στο Φωτοσύστημα I 162 Η κυκλική φωτοφωσφορυλίωση παράγει μόνο ATP 162 Οι αντιδράσεις δέσμευσης του άνθρακα 163 Στον κύκλο του Calvin, η δέσμευση του CO 2 παράγει μια ένωση με τρία άτομα άνθρακα 163 Ο δεσμευμένος άνθρακας μετατρέπεται κυρίως σε σακχαρόζη και άμυλο 166 Φωτοαναπνοή: όταν η Rubisco δεσμεύει O 2 αντί για CO ΔΟΚΙΜΙΟ: ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΕΔΩ 168 Η οδός C 4 δίνει λύση στο πρόβλημα της φωτοαναπνοής 170 Η φωτοσύνθεση C 4 συμβαίνει και σε ορισμένα ευδικοτυλήδονα φυτά χωρίς ανατομία Kranz 170 Η φωτοσύνθεση είναι γενικά περισσότερο αποδοτική στα φυτά C 4 από τα φυτά C Τα φυτά με μεταβολισμό οξέων Crassulaceae μπορούν να δεσμεύσουν CO 2 στο σκοτάδι 174 Στη φύση, κάθε μηχανισμός δέσμευσης του άνθρακα έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα 174 Περίληψη 176 Ερωτήσεις 178 ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΙΤΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ KEΦΑΛΑΙΟ 8 Εγγενής αναπαραγωγή και κληρονομικότητα 182 Εγγενής αναπαραγωγή 183 Το ευκαρυωτικό χρωμόσωμα 184 Τα χρωμοσώματα περιέχουν ιστονικές πρωτεΐνες 184 Η διεργασία της μείωσης 185 Στη μείωση Ι, τα ομόλογα χρωμοσώματα χωρίζουν και κινούνται προς αντίθετους πόλους 185 Κατά τη μείωση ΙΙ, τα χρωματίδια κάθε ομολόγου χρωμοσώματος χωρίζουν και κινούνται προς αντίθετους πόλους 188 Η μείωση δημιουργεί γενετική ποικιλομορφία 188 Πώς κληρονομούνται οι χαρακτήρες 189 Οι δύο αρχές του Mendel 193 Η αρχή του διαχωρισμού: τα άτομα έχουν ζεύγη γονιδίων για κάθε χαρακτήρα και τα ζεύγη αυτά χωρίζουν κατά τη μείωση 193 Η αρχή της ανεξαρτησίας των συνδυασμών: τα αλληλόμορφα ενός γονιδίου διαχωρίζονται ανεξάρτητα από τα αλληλόμορφα άλλων γονιδίων 194 Σύνδεση 195 Μεταλλαγές 195 Οι μεταλλαγές είναι αλλαγές στη γενετική δομή ενός ατόμου 195 Μια σημειακή μεταλλαγή συμβαίνει όταν ένα νουκλεοτίδιο αντικαθίσταται από ένα άλλο 196 Οι απαλοιφές και οι διπλασιασμοί αφορούν την αφαίρεση ή την προσθήκη νουκλεοτιδίων ή χρωμοσωματικών τμημάτων 196 Τα γονίδια μπορούν να μετακινούνται από μια θέση σε μια άλλη 196 Τμήματα χρωμοσωμάτων μπορεί να αντιστραφούν ή να μεταφερθούν σε άλλα χρωμοσώματα 197 Ολόκληρα χρωμοσώματα μπορεί να χαθούν ή να διπλασιαστούν 197 Οι μεταλλαγές παρέχουν την πρώτη ύλη για την εξελικτική μεταβολή 197 Διευρύνοντας την έννοια του γονιδίου 198 Τα αλληλόμορφα υποβάλλονται σε αλληλεπιδράσεις που επηρεάζουν τον φαινότυπο 198 Γονιδιακές αλληλεπιδράσεις συμβαίνουν επίσης ανάμεσα σε αλληλόμορφα διαφορετικών γονιδίων 199 Ένα μεμονωμένο γονίδιο μπορεί να έχει πολλαπλές επιδράσεις στον φαινότυπο 199 Η κληρονόμηση ορισμένων χαρακτήρων ελέγχεται από γονίδια που βρίσκονται στα πλαστίδια και τα μιτοχόνδρια 200 Ο φαινότυπος είναι το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης του γονοτύπου με το περιβάλλον 201 Αγενής αναπαραγωγή: μια εναλλακτική στρατηγική 202 Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα εγγενούς και αγενούς αναπαραγωγής 202 Περίληψη 203 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΒΛΑΣΤΗΤΙΚΟΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ: ΟΡΙΣΜΕΝΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 204 Ερωτήσεις 206 Πίνακας Σύνοψης 207 xiv

5 KEΦΑΛΑΙΟ 9 Η χημεία της κληρονομικότητας και της γονιδιακής έκφρασης 208 Η δομή του DNA 209 Κάθε αλυσίδα DNA αποτελείται από ένα πολυμερές τεσσάρων νουκλεοτιδίων 209 Το DNA υπάρχει με τη μορφή διπλής έλικας 209 Η αντιγραφή του DNA 211 Από το DNA στην πρωτεΐνη: ο ρόλος του RNA 213 Ο γενετικός κώδικας 214 Ο γενετικός κώδικας είναι παγκόσμιος 215 Σύνθεση πρωτεϊνών 215 Το μεταφορικό RNA συντίθεται από μια μήτρα DNA 216 Κάθε μεταφορικό RNA μεταφέρει ένα αμινοξύ 216 Το ριβοσωματικό RNA συνδέεται με πρωτεΐνες για να σχηματίσει ένα ριβόσωμα 217 Το mrna μεταφράζεται σε πρωτεΐνη 217 Στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς, τα πολυπεπτίδια ταξινομούνται χωροταξικά με διαλογή, βάσει της τελικής κυτταρικής τους θέσης 219 Ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς 221 Η συμπύκνωση της χρωματίνης είναι ένας σημαντικός παράγοντας στη γονιδιακή ρύθμιση 221 Εξειδικευμένες πρωτεΐνες πρόσδεσης ρυθμίζουν τη γονιδιακή έκφραση 222 Το DNA του ευκαρυωτικού χρωμοσώματος 223 Στο ευκαρυωτικό DNA, πολλές νουκλεοτιδικές αλληλουχίες είναι επαναλαμβανόμενες 223 Τα περισσότερα δομικά γονίδια αποτελούνται από ιντρόνια και εξόνια 225 Μεταγραφή και κατεργασία του mrna στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς 225 Μη κωδικοποιητικά RNA και γονιδιακή ρύθμιση 227 Περίληψη 227 Ερωτήσεις 229 KEΦΑΛΑΙΟ 10 Τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA, βιοτεχνολογία φυτών και γονιδιωματική 230 Τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA 231 Τα ένζυμα περιορισμού χρησιμοποιούνται για το ανασυνδυασμένο DNA 231 Γονίδια επιλέξιμοι δείκτες και γονίδια αναφοράς χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό κυττάρων ξενιστών που περιέχουν ανασυνδυασμένο DNA 232 Οι βιβλιοθήκες DNA μπορεί να είναι γονιδιωματικές ή συμπληρωματικές 235 Η αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης μπορεί να ενισχύσει τμήματα DNA 236 H αλληλούχηση του DNA έχει αποκαλύψει τα γονιδιώματα των οργανισμών 236 Βιοτεχνολογία φυτών 237 Η ιστοκαλλιέργεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον κλωνικό πολλαπλασιασμό 237 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΦΥΤΑ - ΜΟΝΤΕΛΑ: ARABIDOPSIS THALIANA ΚΑΙ ORYZA SATIVA 238 H γενετική μηχανική επιτρέπει τον χειρισμό του γενετικού υλικού για πρακτικούς σκοπούς 239 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΟΛΟΔΥΝΑΜΙΑ 241 Άλλες διαθέσιμοι μέθοδοι για τη μεταφορά γονιδίων 242 Η γενετική μηχανική χρησιμοποιείται για τη δημιουργία φυτών με ανθεκτικότητα στα έντομα και ανοχή στα ζιζανιοκτόνα 243 Γονιδιωματική 246 Η δομική γονιδιωματική ασχολείται με την οργάνωση και τις αλληλουχίες της γενετικής πληροφορίας των γονιδιωμάτων 246 Η λειτουργική γονιδιωματική αναλύει τις αλληλουχίες που καθορίζονται με τη δομική γονιδιωματική ώστε να προσδιοριστεί η λειτουργία τους 247 Η συγκριτική γονιδιωματική παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τις εξελικτικές σχέσεις ανάμεσα στους οργανισμούς 247 Τα προκαρυωτικά γονιδιώματα παρουσιάζουν υψηλή ποικιλομορφία και μπορούν να υποστούν οριζόντια γονιδιακή μεταφορά 248 Τα ευκαρυωτικά γονιδιώματα ποικίλλουν σημαντικά ως προς τον αριθμό των γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεΐνες 248 Περίληψη 249 Ερωτήσεις 250 KEΦΑΛΑΙΟ 11 H διεργασία της εξέλιξης 252 H θεωρία του Δαρβίνου 253 Η έννοια της δεξαμενής γονιδίων 255 Η συμπεριφορά των γονιδίων στους πληθυσμούς: ο νόμος Hardy Weinberg 255 Η ισορροπία Hardy - Weinberg παρέχει ένα πρότυπο για την ανίχνευση της εξελικτικής αλλαγής 256 Οι παράγοντες της μεταβολής 256 Οι μεταλλαγές παρέχουν τις παραλλαγές στις οποίες επενεργούν οι εξελικτικές δυνάμεις 256 Η γονιδιακή ροή είναι η κίνηση των αλληλομόρφων μέσα ή έξω από έναν πληθυσμό 257 H γενετική παρέκκλιση αναφέρεται σε αλλαγές που συμβαίνουν τυχαία 257 Μη τυχαία διασταύρωση μειώνει τη συχνότητα των ετερόζυγων 258 Αποκρίσεις στην επιλογή 258 Οι εξελικτικές μεταβολές σε φυσικούς πληθυσμούς μπορεί να συμβαίνουν ταχύτατα 259 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΕΙΣΒΛΗΤΙΚΑ ΦΥΤΑ 261 Το αποτέλεσμα της φυσικής επιλογής: η xv

6 προσαρμογή 262 Οι κλίσεις και οι οικότυποι είναι αντανακλάσεις της προσαρμογής στο φυσικό περιβάλλον 262 Οι οικότυποι διαφέρουν στις λειτουργίες 264 Η συνεξέλιξη είναι αποτέλεσμα προσαρμογής στο βιολογικό περιβάλλον 264 Η καταγωγή των ειδών 265 Τι είναι είδος; 265 Πώς συμβαίνει η ειδογένεση; 266 Η αλλοπάτρια ειδογένεση περιλαμβάνει τον γεωγραφικό διαχωρισμό των πληθυσμών 266 H συμπάτρια ειδογένεση συμβαίνει χωρίς γεωγραφικό διαχωρισμό 267 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΩΤΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΑ LOBELIOIDEAE ΤΗΣ ΧΑΒΑΗΣ 270 Τα στείρα υβρίδια μπορούν να εξαπλωθούν ευρέως εάν μπορούν να αναπαραχθούν αγενώς 273 Η καταγωγή των κυριότερων ομάδων οργανισμών 275 Περίληψη 276 Ερωτήσεις 277 Έχουν προταθεί πολλές διαφορετικές ταξινομήσεις των φυτών 283 Σε ένα ταξινομικό σχήμα που αντανακλά με ακρίβεια τη φυλογένεση, κάθε taxon πρέπει να είναι μονοφυλετικό 285 Οι ομόλογοι χαρακτήρες έχουν κοινή προέλευση ενώ οι ανάλογοι χαρακτήρες έχουν κοινή λειτουργία αλλά διαφορετική εξελικτική προέλευση 285 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΑ ΕΞΕΛΙΞΗ 286 Κλαδιστική 286 ΔΟΚΙΜΙΟ: GOOGLE EARTH: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ 288 Mοριακή συστηματική 288 Ο χλωροπλάστης είναι η κύρια πηγή δεδομένων για αλληλουχίες φυτικού DNA 290 H ραβδοκωδικοποίηση του DNA παρέχει τη δυνατότητα για γρήγορη αναγνώριση των ειδών 290 Οι κύριες ομάδες των οργανισμών: Βακτήρια, Αρχαία και Ευκάρυα 291 H προέλευση των ευκαρυωτών 292 Η θεωρία της επανειλημμένης ενδοσυμβίωσης δίνει μία ερμηνεία για την προέλευση των μιτοχονδρίων και των χλωροπλαστών 293 Tα βασίλεια των πρωτίστων και των ευκαρυωτών 297 Tο βασίλειο των μυκήτων περιλαμβάνει ευκαρυωτικούς, πολυκύτταρους προσροφητές τροφής 297 Tο βασίλειο των ζώων περιλαμβάνει ευκαρυωτικούς, πολυκύτταρους οργανισμούς που προσλαμβάνουν τροφή 297 Tα πρώτιστα περιλαμβάνουν μονοκύτταρους, αποικιακούς και απλούς, πολυκύτταρους ευκαρυώτες 298 Tο βασίλειο των φυτών περιλαμβάνει ευκαρυωτικούς, πολυκύτταρους φωτοσυνθετικούς οργανισμούς 298 Κύκλοι ζωής και διπλοειδία 299 Περίληψη 304 Ερωτήσεις 305 ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ KEΦΑΛΑΙΟ 12 Συστηματική: η επιστήμη της βιολογικής ποικιλότητας 280 Ταξινομική: ονοματολογία και κατάταξη 280 Tο όνομα του είδους αποτελείται από το όνομα του γένους μαζί με τον επιθετικό προσδιορισμό 281 Tα μέλη ενός είδους μπορούν να ομαδοποιηθούν σε υποείδη ή ποικιλίες 282 Oι οργανισμοί ομαδοποιούνται σε ευρύτερες ταξινομικές κατηγορίες σύμφωνα με ένα ιεραρχικό σύστημα 283 KEΦΑΛΑΙΟ 13 Προκαρυώτες και ιοί 306 Χαρακτηριστικά του προκαρυωτικού κυττάρου 307 Η πλασματική μεμβράνη χρησιμεύει ως περιοχή προσκόλλησης διαφόρων μοριακών συστατικών 308 Τα κυτταρικά τοιχώματα των περισσοτέρων προκαρυωτών περιέχουν πεπτιδογλυκάνες 308 Οι προκαρυώτες αποθηκεύουν ποικίλες χημικές ενώσεις σε κοκκία 309 Οι προκαρυώτες έχουν χαρακτηριστικά μαστίγια 309 Τα ινίδια και οι κροσσοί σχετίζονται με την έδραση 309 Μορφολογική ποικιλότητα 310 Αναπαραγωγή και ανταλλαγή γονιδίων 311 Ενδοσπόρια 312 Μεταβολική ποικιλότητα 312 Οι προκαρυώτες είναι αυτότροφοι ή ετερότροφοι 312 xvi

7 Οι προκαρυώτες διαφέρουν ως προς την ανοχή τους στο οξυγόνο και τη θερμοκρασία 313 Οι προκαρυώτες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία του παγκόσμιου οικοσυστήματος 313 Ορισμένοι προκαρυώτες προξενούν ασθένειες 314 Μερικοί προκαρυώτες χρησιμοποιούνται εμπορικά 314 Βακτήρια 314 Τα κυανοβακτήρια είναι σημαντικά από οικολογική και εξελικτική σκοπιά 314 Τα πρώην προχλωρόφυτα κυανοβακτήρια περιέχουν χλωροφύλλες a και b καθώς και καροτενοειδή 318 Τα ροδοβακτήρια και τα χλωροβακτήρια διαθέτουν μοναδικούς τύπους φωτοσύνθεσης 318 Τα μυκοπλάσματα δεν έχουν κυτταρικά τοιχώματα και ζουν σε διάφορα περιβάλλοντα 319 Τα φυτοπλάσματα προξενούν ασθένειες σε φυτά 320 Τα φυτοπαθογόνα βακτήρια προκαλούν ποικίλες ασθένειες 320 Αρχαία 322 Τα ακραία αλόφιλα είναι αρχαία που αγαπούν το αλάτι 322 Τα μεθανογόνα είναι αρχαία που παράγουν μεθάνιο 322 Τα ακραία θερμόφιλα είναι αρχαία που αγαπούν τη θερμότητα 323 Το Thermoplasma είναι αρχαίο χωρίς κυτταρικό τοίχωμα 323 Ιοί 323 Οι ιοί προκαλούν φοβερές ασθένειες και τεράστιες οικονομικές απώλειες 324 Τα γονιδιώματα των ιών μπορεί να είναι DNA ή RNA 324 Οι ιοί πολλαπλασιάζονται ανακατευθύνοντας τον βιοσυνθετικό μηχανισμό του κυττάρου ξενιστή 325 Το ιικό καψίδιο αποτελείται από πρωτεϊνικές υπομονάδες 326 Οι ιοί μετακινούνται μεταξύ των φυτικών κυττάρων μέσω πλασμοδεσμών 326 Οι διάφορες αποκρίσεις του ξενιστή του προσδίδουν ανθεκτικότητα έναντι των φυτικών παθογόνων 328 Ιοειδή: επιπρόσθετα λοιμώδη σωματίδια 328 Περίληψη 329 Ερωτήσεις 331 KEΦΑΛΑΙΟ 14 Μύκητες 332 Η σημασία των μυκήτων 333 Οι μύκητες είναι σημαντικοί από οικολογική άποψη ως αποικοδομητές 333 Oι μύκητες είναι σημαντικοί από φαρμακευτική και οικονομική άποψη, ως παράσιτα, ως παθογόνα και ως παραγωγοί ορισμένων χρήσιμων χημικών ουσιών 334 Οι μύκητες σχηματίζουν σημαντικές συμβιωτικές σχέσεις 335 Χαρακτηριστικά των μυκήτων 335 Οι περισσότεροι μύκητες αποτελούνται από υφές 335 Οι μύκητες είναι ετεροτροφικοί οργανισμοί που απορροφούν την τροφή τους 338 Οι μύκητες έχουν μοναδική ποικιλία όσον αφορά τη μίτωση και τη μείωση 338 Οι μύκητες αναπαράγονται και αγενώς και εγγενώς 338 Οι μύκητες και τα νουκλεαριίδια είναι αδελφές ομάδες 339 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΦΩΤΟΤΡΟΠΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΜΥΚΗΤΑ 340 Μικροσπορίδια: Άθροισμα Microsporidia 342 Χυτρίδια: μια πολυφυλετική ομάδα μυκήτων με μαστιγοφόρα κύτταρα 342 Ζυγομύκητες: μια πολυφυλετική ομάδα νηματοειδών μυκήτων 343 Γκλομερομύκητες: Άθροισμα Glomeromycota 346 Ασκομύκητες: Άθροισμα Ascomycota 346 Οι αφυλετικοί μύκητες είναι ασκομύκητες 350 Βασιδιομύκητες: Άθροισμα Basidiomycota 352 Το υποάθροισμα Agaricomycotina περιλαμβάνει τους υμενομύκητες και τους γαστερομύκητες 354 Το υποάθροισμα Pucciniomycotina αποτελείται κυρίως από σκωριομύκητες 358 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΑΡΠΑΚΤΙΚΟΙ ΜΥΚΗΤΕΣ 362 Το υποάθροισμα Ustilaginomycotina περιλαμβάνει τους άνθρακες 363 Συμβιωτικές σχέσεις των μυκήτων 364 Ένας λειχήνας αποτελείται από ένα μυκοβιόν και ένα φωτοβιόν 364 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΑΠΟ ΠΑΘΟΓΟΝΟΙ ΣΕ ΣΥΜΒΙΩΤΕΣ: ΟΙ ΕΝΔΟΦΥΤΙΚΟΙ ΜΥΚΗΤΕΣ 366 Οι μυκόρριζες είναι συμβιωτικές συνενώσεις με αμοιβαία οφέλη μεταξύ μυκήτων και ριζών 370 Περίληψη 374 Ερωτήσεις 376 KEΦΑΛΑΙΟ 15 Πρώτιστα: φύκη και ετερότροφα πρώτιστα 378 Οικολογία των φυκών 381 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΦΥΚΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 383 Ευγληνοειδή 385 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΕΡΥΘΡΕΣ ΠΑΛΙΡΡΟΙΕΣ / ΤΟΞΙΚΕΣ ΑΝΘΙΣΕΙΣ (ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΕΣ ΕΚΡΗΞΕΙΣ) 386 Κρυπτομονάδες: Άθροισμα Cryptophyta 387 Απτόφυτα: Άθροισμα Haptophyta 388 Δινομαστιγωτά 390 Πολλά δινομαστιγωτά καταναλώνουν τεμάχια στερεάς τροφής ή απορροφούν οργανικές ενώσεις 391 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΚΟΡΑΛΛΙΟΓΕΝΕΙΣ ΥΦΑΛΟΙ ΚΑΙ ΥΠΕΡΘΕΡΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ 392 Κατά τη διάρκεια περιόδων δυσμενών συνθηκών, τα δινομαστιγωτά σχηματίζουν κύστεις ηρεμίας 393 Πολλά δινομαστιγωτά παράγουν τοξικές ή βιοφωτίζουσες ενώσεις 393 Φωτοσυνθετικά στραμενόπιλα 393 Διάτομα: Κλάση Bacillariophyceae 393 xvii

8 Χρυσοφύκη: Κλάση Chrysophyceae 397 Κιτρινοπράσινα φύκη: Κλάση Xanthophyceae 398 Φαιοφύκη: Κλάση Phaeophyceae 398 Ροδοφύκη: Άθροισμα Rhodophyta 404 Τα κύτταρα των ροδοφυκών έχουν μερικά μοναδικά χαρακτηριστικά 404 Τα ροδοφύκη έχουν περίπλοκους βιολογικούς κύκλους 407 Χλωροφύκη 408 Οι κλάσεις των χλωροφυκών διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τη διαίρεση του κυττάρου και τα κινούμενα κύτταρα 410 Κλάση Chlorophyceae, τα χλωρόφυτα αποτελούνται από είδη κυρίως των γλυκών νερών 411 Κλάση Ulvophyceae, τα ουλβόφυτα αποτελούνται από είδη κυρίως θαλάσσια 416 Η κλάση Charophyceae περιλαμβάνει μέλη που μοιάζουν περισσότερο με τα βρυόφυτα και τα αγγειώδη φυτά 418 Ετερότροφα πρώτιστα 423 Ωομύκητες: Άθροισμα Oomycota 423 Πλασμωδιομυξομύκητες: Άθροισμα Myxomycota 426 Κυτταρομυξομύκητες: Άθροισμα Dictyosteliomycota 428 Περίληψη 431 Ερωτήσεις 432 KEΦΑΛΑΙΟ 16 Βρυόφυτα 434 Οι σχέσεις των βρυοφύτων με άλλες ομάδες 435 Συγκριτική δομή και αναπαραγωγή των βρυοφύτων 436 Τα σπερματοζωίδια είναι τα μοναδικά μαστιγοφόρα κύτταρα που παράγονται από τα βρυόφυτα, και απαιτούν νερό για να κινηθούν προς το ωοκύτταρο 439 Ο όρος εμβρυόφυτα είναι το κατάλληλο συνώνυμο για τα φυτά 440 Η ύπαρξη σποροπολλενίνης στα τοιχώματα των σπορίων των βρυοφύτων είναι ζωτικής σημασίας 441 Ηπατικά: Άθροισμα Marchantiophyta 442 Η ομάδα των θαλλοειδών ηπατικών περιλαμβάνει τα γένη Riccia, Ricciocarpus και Marchantia 442 Τα φυλλοειδή ηπατικά έχουν διακριτή δομή και διάταξη φύλλων 443 Φυλλόβρυα: Άθροισμα Bryophyta 445 Τα τυρφικά βρύα ανήκουν στην κλάση Sphagnidae 445 Τα γρανιτικά βρύα ανήκουν στην κλάση Andreaeidae 450 Τα πραγματικά βρύα ανήκουν στην κλάση Bryidae 450 Ανθοκερωτά: Άθροισμα Anthocerotophyta 458 Πίνακας Σύνοψης 460 Περίληψη 460 Ερωτήσεις 461 KEΦΑΛΑΙΟ 17 Άσπερμα αγγειόφυτα 462 Η εξέλιξη των αγγειωδών φυτών 463 Η οργάνωση του σώματος των αγγειωδών φυτών 464 Η πρωτογενής ανάπτυξη έχει ως συνέπεια την επιμήκυνση των ριζών και των στελεχών, ενώ η δευτερογενής ανάπτυξη την κατά πλάτος αύξηση 465 Τα τραχειακά στοιχεία (τραχεΐδες και αγγεία) είναι τα αγωγά κύτταρα του ξυλώματος 466 Οι αγωγοί ιστοί βρίσκονται στους αγωγούς κυλίνδρους, ή στήλες, των ριζών και των στελεχών 466 Οι ρίζες και τα φύλλα εξελίχθηκαν με διαφορετικούς τρόπους 467 Αναπαραγωγικά συστήματα 469 Tα ισόσπορα (ή ομοιόσπορα) φυτά παράγουν μόνο ένα είδος σπορίων, ενώ τα ετερόσπορα φυτά παράγουν δύο τύπους 469 Κατά τη διάρκεια του εξελικτικού χρόνου, τα γαμετόφυτα των αγγειωδών φυτών έχουν γίνει μικρότερα και απλούστερα 470 Τα υποαθροίσματα των άσπερμων αγγειόφυτων 470 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΤΑ ΦΥΤΑ ΤΟΥ ΛΙΘΑΝΘΡΑΚΟΦΟΡΟΥ 472 Άθροισμα Rhyniophyta 474 Άθροισμα Zosterophyllophyta 475 Άθροισμα Trimerophytophyta 476 Άθροισμα Lycopodiophyta 476 Τα περισσότερα αρτίγονα λυκόφυτα ή ροπαλοειδή βρύα ανήκουν στην οικογένεια Lycopodiaceae 477 Το γένος Selaginella ανήκει στην οικογένεια Selaginellaceae 478 Το γένος Isoetes ανήκει στην οικογένεια Isoetaceae 479 Άθροισμα Monilophyta 479 Η μεγαλύτερη πλειονότητατων μονιλοφύτων είναι φτέρες 479 Υπάρχουν δύο είδη σποριαγγείων στις φτέρες 483 Οι κλάσεις Psilotopsida και Marattiopsida είναι ευσποριαγγειώδεις φτέρες 486 Τα περισσότερα Polypodiopsida είναι ισόσπορες λεπτοσποριαγγειώδεις φτέρες 490 Οι υδρόβιες φτέρες της κλάσης Polypodiopsida είναι ετερόσπορες λεπτοσποριαγγειώδεις φτέρες 494 Τα Equisetopsida έχουν αρθρωτά στελέχη και είναι ευσποριαγγειώδη 495 Περίληψη 502 Πίνακας Σύνοψης 503 Ερωτήσεις 504 KEΦΑΛΑΙΟ 18 Γυμνόσπερμα 506 Η εξέλιξη του σπέρματος 506 Τα απολιθωμένα στοιχεία παρέχουν ενδείξεις για την εξέλιξη της σπερματοβλάστης 507 Ένα σπέρμα αποτελείται από το έμβρυο, αποταμιευτικές ουσίες και το περίβλημα 508 Υπάρχουν πέντε αθροίσματα σπερματοφύτων με ζώντες αντιπροσώπους 508 Προγυμνόσπερμα 508 xviii

9 Εξαφανισθέντα γυμνόσπερμα 510 Ζώντα γυμνόσπερμα 510 Στα γυμνόσπερμα, τα μικρογαμετόφυτα (αρσενικά γαμετόφυτα) αναπτύσσονται ως γυρεόκοκκοι 512 Άθροισμα Κωνοφόρα 513 Τα πεύκα είναι κωνοφόρα με μία μοναδική διάταξη των φύλλων 514 Ο βιολογικός κύκλος του πεύκου διαρκεί δύο έτη 516 Υπάρχουν και άλλα σπουδαία κωνοφόρα στον κόσμο 522 Άλλα ζώντα αθροίσματα γυμνοσπέρμων: Κυκαδόφυτα, Γκινκγκόφυτα και Γνετόφυτα 526 Τα κυκαδικά ανήκουν στο άθροισμα Cycadophyta 526 Ginkgo biloba: το μόνο ζωντανό μέλος του αθροίσματος Ginkgophyta 527 Το άθροισμα Gnetophyta περιλαμβάνει μέλη με χαρακτηριστικά γνωρίσματα αγγειοσπέρμων 529 Περίληψη 532 Πίνακας Σύνοψης 533 Ερωτήσεις 534 KEΦΑΛΑΙΟ 19 Εισαγωγή στα αγγειόσπερμα 536 Η ποικιλότητα στο φύλο Anthophyta 536 Tο Άνθος 539 To άνθος αποτελείται από άγονα και γόνιμα (ή αναπαραγωγικά) τμήματα που τοποθετούνται πάνω στην ανθοδόχη 540 Oι σπερματοβλάστες ενώνονται με την ωοθήκη στον πλακούντα 542 Υπάρχουν πολλές παραλλαγές στη δομή του άνθους 542 Ο κύκλος ζωής των αγγειοσπέρμων 545 Η μικροσποριογένεση και η μικρογαμετογένεση καταλήγουν στον σχηματισμό του σπερματίου 545 Η μεγασποριογένεση και η μεγαγαμετογένεση καταλήγουν στον σχηματισμό του ωοκύτταρου και των πολικών πυρήνων 547 Οι περισσότερες εξελικτικές σειρές των αρχαίων αγγειοσπέρμων δεν έχουν εμβρυόσακους τύπου Polygonum 550 Η επικονίαση και η διπλή γονιμοποίηση στα αγγειόσπερμα είναι μοναδικές 550 Η σπερματοβλάστη αναπτύσσεται στο σπέρμα και η ωοθήκη αναπτύσσεται στον καρπό 554 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ 555 Περίληψη 556 Ερώτησεις 557 KEΦΑΛΑΙΟ 20 Η εξέλιξη των αγγειοσπέρμων 558 Οι πρόγονοι των αγγειοσπέρμων 559 Χρόνος εμφάνισης και ποικιλοποίησης των αγγειοσπέρμων 559 Φυλογενετικές σχέσεις των αγγειοσπέρμων 560 Η εξέλιξη του άνθους 563 Τα μέρη του άνθους παρέχουν ενδείξεις για την εξέλιξη των αγγειοσπέρμων 563 Στα άνθη παρατηρούνται τέσσερις εξελικτικές τάσεις 565 Τα Asteraceae και τα Orchidaceae ως παραδείγματα εξειδικευμένων οκογενειών 565 Τα ζώα ως πρωταρχικοί παράγοντες της εξέλιξης των ανθέων 568 Τα φλαβονοειδή είναι οι σημαντικότερες χρωστικές των ανθέων 571 Η εξέλιξη των καρπών 573 Με την αυστηρή έννοια, ο καρπός είναι μια ωριμασμένη ωοθήκη 573 Οι καρποί και τα σπέρματα εξελίχθηκαν σε σχέση με τους παράγοντες διασποράς τους 576 Βιοχημική συνεξέλιξη 579 Περίληψη 581 Ερωτήσεις 582 KEΦΑΛΑΙΟ 21 Τα φυτά και ο άνθρωπος 584 Η ανάπτυξη της γεωργίας 585 Οι απαρχές της γεωργίας συνδέονται με τη σκόπιμη φύτευση σπερμάτων άγριων ειδών 585 Η Εύφορη Ημισέληνος είναι το αρχαιότερο γνωστό κέντρο εξημέρωσης φυτών 586 Η γεωργία στον Νέο Κόσμο αξιοποίησε πολλά νέα είδη 589 Τα μπαχαρικά και τα βότανα εκτιμήθηκαν για το άρωμά τους 593 ΔΟΚΙΜΙΟ: Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΑΒΟΣΙΤΟΥ 594 Η γεωργία είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο 596 Η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων βασίζεται κυρίως σε δεκατέσσερα είδη καλλιεργούμενων φυτών 597 Η αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού 597 Η ανάπτυξη της γεωργίας επηρέασε καθοριστικά την αύξηση του πληθυσμού 598 Πως θα τραφεί ο συνεχώς αυξανόμενος ανθρώπινος πληθυσμός; 598 Η γεωργία στο μέλλον 599 Η πρόοδος στη γεωργία έχει επιφέρει προβλήματα αλλά και οφέλη 599 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ: ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΛΥΣΗΣ Ή ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑ 600 Η βελτίωση της ποιότητας των υφιστάμενων καλλιεργειών είναι ένας σημαντικός στόχος 601 Διάφορα άγρια φυτά έχουν μεγάλες δυνατότητες να γίνουν σημαντικά καλλιεργούμενα είδη 604 Τα φυτά εξακολουθούν να είναι σημαντικές πηγές φαρμάκων 606 Περίληψη 608 Ερωτήσεις 609 xix

10 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΕΜΠΤΗ ΤΟ ΦΥΤΙΚΟ ΣΩΜΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΟΣΠΕΡΜΩΝ: Δομή και Ανάπτυξη KEΦΑΛΑΙΟ 22 Η αρχική ανάπτυξη του φυτικού σώματος 612 Ο σχηματισμός του εμβρύου 613 Το πρωτόδερμα, το προκάμβιο και το θεμελιώδες μερίστωμα είναι πρωτογενή μεριστώματα 613 Το έμβρυο περνά από μια αλληλουχία αναπτυξιακών σταδίων 614 Κατά τη σύντομη διάρκεια της ζωής του, ο αναρτήρας υποστηρίζει τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του εμβρύου 616 Έχουν εντοπιστεί γονίδια που ελέγχουν τα βασικά στάδια της εμβρυογένεσης 616 Το ώριμο έμβρυο 617 Η ωρίμανση του σπέρματος 619 Απαιτήσεις για τη φύτρωση του σπέρματος 620 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΣΙΤΑΡΙ: ΨΩΜΙ ΚΑΙ ΠΙΤΟΥΡΟ 620 Τα ληθαργικά σπέρματα δεν θα φυτρώσουν ακόμη και αν οι συνθήκες του περιβάλλοντος είναι ευνοϊκές 621 Από το έμβρυο στο ώριμο φυτό 622 Η φύτρωση του σπέρματος μπορεί να είναι επίγεια ή υπόγεια 622 Περίληψη 625 Ερωτήσεις 626 KEΦΑΛΑΙΟ 23 Κύτταρα και ιστοί του φυτικού σώματος 628 Τα ακραία μεριστώματα και τα παράγωγά τους 628 Αύξηση, μορφογένεση και διαφοροποίηση 630 Η εσωτερική οργάνωση του φυτικού σώματος 631 Οι θεμελιώδεις ιστοί 632 Το παρέγχυμα σχετίζεται με τη φωτοσύνθεση, την αποθήκευση και την έκκριση 632 Τα μεταγωγά κύτταρα είναι παρεγχυματικά κύτταρα με εσωτερικές προεκβολές του τοιχώματός τους 633 Ο κολλεγχυματικός ιστός υποστηρίζει τα νεαρά, αναπτυσσόμενα όργανα 633 Οι σκληρεγχυματικοί ιστοί ενισχύουν και υποστηρίζουν φυτικά όργανα που δεν επιμηκύνονται άλλο 634 Αγωγοί ιστοί 634 Το ξύλωμα είναι ο βασικός ιστός που εμπλέκεται στη μεταφορά του νερού στα αγγειόφυτα 634 Το φλοίωμα είναι ο βασικός ιστός που εμπλέκεται στη μεταφορά της τροφής μέσα στο σώμα των αγγειοφύτων 638 Επιδερμικοί ιστοί 644 Η επιδερμίδα είναι η εξωτάτη στιβάδα κυττάρων του πρωτογενούς φυτικού σώματος 644 Το περίδερμα είναι ο δευτερογενής προστατευτικός ιστός 646 Περίληψη 647 Πίνακας Σύνοψης 648 Ερωτήσεις 649 KEΦΑΛΑΙΟ 24 Η ρίζα: δομή και ανάπτυξη 650 Ριζικά συστήματα 651 Το φυτό διατηρεί μια ισορροπία μεταξύ του βλαστού και του ριζικού συστήματος 653 Προέλευση και ανάπτυξη των πρωτογενών ιστών 653 Το ακρόρριζο καλύπτεται από την καλύπτρα, η οποία παράγει βλέννα 653 Η οργάνωση του ακρόρριζου μπορεί να είναι είτε ανοικτή είτε κλειστή 654 Η επιμήκυνση της ρίζας συμβαίνει κοντά στο ακρόρριζο 655 Πρωτογενής δομή 657 Η επιδερμίδα στις νεαρές ρίζες απορροφά νερό και ανόργανα θρεπτικά 657 Ο φλοιός αντιστοιχεί με το σύστημα του θεμελιώδους ιστού στις περισσότερες ρίζες 658 Ο κεντρικός κύλινδρος συμπεριλαμβάνει τους πρωτογενείς αγγειακούς ιστούς και το περικύκλιο 662 Επίδραση της δευτερογενούς αύξησης στο πρωτογενές σώμα της ρίζας 662 Προέλευση των πλαγίων ριζών 664 Εναέριες ρίζες και πνευματοφόρα 665 Προσαρμογές για αποθήκευση τροφών: σαρκώδεις ρίζες 666 ΔΟΚΙΜΙΟ: Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΡΙΖΑΣ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ 668 Περίληψη 671 Ερωτήσεις 672 KEΦΑΛΑΙΟ 25 Ο βλαστός: πρωτογενής δομή και ανάπτυξη 674 Προέλευση και ανάπτυξη των πρωτογενών ιστών του στελέχους 675 xx

11 Η πρωτογενής δομή του στελέχους 680 Οι πρωτογενείς αγγειώδεις ιστοί του βλαστού του φυτού Tilia americana σχηματίζουν έναν σχεδόν συνεχή αγωγό κύλινδρο 680 Οι πρωτογενείς αγγειώδεις ιστοί στο στέλεχος του Sambucus canadensis σχηματίζουν ένα σύστημα διακριτών δεσμίδων 681 Τα στελέχη της μηδικής και της νεραγκούλας είναι ποώδη 682 Οι ηθμαγγειώδεις δεσμίδες των στελεχών του αραβοσίτου εμφανίζονται διάσπαρτες σε εγκάρσιες τομές 684 Η σχέση μεταξύ των αγωγών ιστών του στελέχους και του φύλλου 684 Η διάταξη των φύλλων στο στέλεχος ακολουθεί συγκεκριμένα πρότυπα 686 Μορφολογία και δομή του φύλλου 688 Η επιδερμίδα, με τη συμπαγή της δομή, παρέχει μηχανική αντοχή στο φύλλο 690 Το μεσόφυλλο είναι εξειδικευμένο για φωτοσύνθεση 691 ΔΟΚΙΜΙΟ: Ο ΔΙΜΟΡΦΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ΤΩΝ ΥΔΡΟΦΥΤΩΝ 693 Οι ηθμαγγειώδεις δεσμίδες είναι κατανεμημένες σε όλο το μεσόφυλλο 693 Τα φύλλα των αγρωστωδών 695 Η ανάπτυξη του φύλλου 696 Τα φύλλα ήλιου και τα φύλλα σκιάς αναπτύσσονται κάτω από διαφορετικές συνθήκες φωτεινής έντασης 699 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΙΣΧΥΡΟ, ΕΥΕΛΙΚΤΟ, ΒΙΩΣΙΜΟ ΜΠΑΜΠΟΥ 700 Η αποκοπή των φύλλων 701 Η μετάβαση μεταξύ των αγωγών συστημάτων ρίζας και στελέχους 701 Η ανάπτυξη του άνθους 702 Μια μικρή ομάδα ρυθμιστικών γονιδίων προσδιορίζει την ταυτότητα των οργάνων στα άνθη 703 Τροποποιήσεις στελεχών και φύλλων 705 Ορισμένα στελέχη και φύλλα εξειδικεύονται στην αποθήκευση θρεπτικών συστατικών 706 Μερικά στελέχη και φύλλα εξειδικεύονται στην αποθήκευση νερού 708 Περίληψη 709 Ερωτήσεις 711 KEΦΑΛΑΙΟ 26 Δευτερογενής ανάπτυξη των βλαστών 712 Ετήσια, διετή και πολυετή φυτά 713 Το αγγειώδες κάμβιο 713 Η επίδραση της δευτερογενούς ανάπτυξης στο πρωτογενές σώμα του στελέχους 716 Το περίδερμα αποτελεί τον δερμικό ιστό του δευτερογενούς φυτικού σώματος 717 Τα φακίδια επιτρέπουν την ανταλλαγή αερίων διά μέσου του περιδέρματος 718 Ο φλοιός συμπεριλαμβάνει όλους τους ιστούς εξωτερικά του αγγειώδους καμβίου 719 Ξύλο: δευτερογενές ξύλωμα 724 Το ξύλο των κωνοφόρων στερείται αγγείων 725 ΔΟΚΙΜΙΟ: Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΡΟΖΟΥΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ 726 Το ξύλο των αγγειοσπέρμων περιέχει κατά κανόνα αγγεία 727 Οι αυξητικοί δακτύλιοι προκύπτουν από την περιοδική ενεργοποίηση του αγγειώδους καμβίου 729 Το σομφό ξύλο μεταφέρει νερό ενώ το εγκάρδιο όχι 731 Το ξύλο αντίδρασης αναπτύσσεται σε κορμούς και κλαδιά που γέρνουν 732 Η πυκνότητα και η ειδική βαρύτητα είναι καλοί δείκτες της αντοχής του ξύλου 733 Περίληψη 734 Ερωτήσεις 735 ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΤΗ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΩΝ KEΦΑΛΑΙΟ 27 Ρυθμίζοντας την αύξηση και την ανάπτυξη: οι φυτορμόνες 738 Αυξίνες 741 Η αυξίνη είναι η μόνη γνωστή φυτική ορμόνη με πολική μεταφορά 741 Η πολική μεταφορά της αυξίνης πραγματοποιείται με τη διαμεσολάβηση μεταφορέων εκροής, ευθυγραμμισμένων επακριβώς με την κατεύθυνση μεταφοράς της αυξίνης 742 Η αυξίνη παίζει ρόλο στη διαφοροποίηση του αγωγού ιστού 743 Η αυξίνη παίζει ρόλο στην επαγωγή και τη διάταξη των φύλλων 743 Η αυξίνη λειτουργεί ως χημικό σήμα που μεταφέρει πληροφορίες σε μεγάλες αποστάσεις 744 Η αυξίνη προωθεί τον σχηματισμό πλάγιων και επιγενών ριζών 745 xxi

12 Η αυξίνη προωθεί την ανάπτυξη του καρπού 745 Συνθετικές αυξίνες χρησιμοποιούνται ως ζιζανιοκτόνα 746 Κυτοκινίνες 746 Ο λόγος κυτοκινίνες / αυξίνες ρυθμίζει την παραγωγή ριζών και βλαστών σε ιστοκαλλιέργειες 747 Οι κυτοκινίνες καθυστερούν τη γήρανση των φύλλων 748 Αιθυλένιο 749 Το αιθυλένιο μπορεί να αναστέλλει ή να προωθεί την κυτταρική επέκταση 749 Το αιθυλένιο παίζει σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση του καρπού 750 Το αιθυλένιο προωθεί την αποκοπή ενώ η αυξίνη την εμποδίζει 750 Το αιθυλένιο φαίνεται πως επηρεάζει την έκφραση του φύλου στα κολοκυνθοειδή 751 Αποκοπτικό οξύ 751 Το αποκοπτικό οξύ εμποδίζει τη φύτρωση των σπερμάτων 751 Το αποκοπτικό οξύ παίζει ρόλο σήματος από τη ρίζα προς τον βλαστό 751 Γιββερελλίνες 752 Παροχή γιββερελλίνης σε νάνα μεταλλάγματα μπορεί να οδηγήσει σε κανονική αύξηση 752 Οι γιββερελλίνες παίζουν πολλαπλούς ρόλους στην άρση του ληθάργου και στη φύτρωση των σπερμάτων 753 Η γιββερελλίνη μπορεί να προκαλέσει έκπτυξη ανθικού στελέχους και να επηρεάσει την ανάπτυξη των καρπών 754 Βρασσινοστεροειδή 755 Τα βρασσινοστεροειδή απαιτούνται για την κανονική φυτική αύξηση 756 Τα βρασσινοστεροειδή είναι αναγκαία για τη διαφοροποίηση των τραχειακών στοιχείων 756 Η μοριακή βάση της ορμονικής δράσης 756 Οι ορμόνες ελέγχουν την έκφραση συγκεκριμένων γονιδίων 756 Οι ορμόνες ρυθμίζουν την κυτταρική επέκταση και την κυτταρική διαίρεση 758 Οι ορμόνες τροποποιούν την κυτταρική αύξηση και τη γονιδιακή έκφραση διαμέσου μονοπατιών μεταγωγής σήματος 759 Οι δευτερογενείς αγγελιαφόροι διαμεσολαβούν στις ορμονικές αποκρίσεις 761 Στην κίνηση των στομάτων εμπλέκεται ένα ιδιαίτερο μονοπάτι ορμονικής απόκρισης 761 Περίληψη 763 Ερωτήσεις 764 KEΦΑΛΑΙΟ 28 Εξωτερικοί παράγοντες και φυτική ανάπτυξη 766 Τροπισμοί 766 Ο φωτοτροπισμός είναι αυξητική απόκριση σε κατευθυνόμενο φωτισμό 767 Ο βαρυτροπισμός είναι απόκριση αύξησης έναντι της βαρύτητας 768 Ο υδροτροπισμός είναι η αυξητική απόκριση της ρίζας έναντι μιας διαβάθμισης υγρασίας 771 Ο θιγμοτροπισμός είναι απόκριση αύξησης στο άγγιγμα 771 Ημερήσιοι ρυθμοί 772 Οι ημερήσιοι ρυθμοί ελέγχονται από τα ημερήσια ρολόγια 772 Τα ημερήσια ρολόγια συγχρονίζονται από το περιβάλλον 773 Φωτοπεριοδισμός 775 To μήκος της φωτοπεριόδου είναι ο καθοριστικός παράγοντας της άνθισης 776 Τα φυτά παρακολουθούν το μήκος της φωτοπεριόδου μετρώντας τη διάρκεια της νύκτας 777 Το φυτόχρωμα είναι ο πρωταρχικός φωτοδέκτης που εμπλέκεται στον φωτοπεριοδισμό 778 Το ανθικό ερέθισμα 781 Εαρινοποίηση: ψύχος και ανθική απόκριση 783 Λήθαργος 783 Τα σπέρματα απαιτούν συγκεκριμένες περιβαλλοντικές ενδείξεις για την άρση του ληθάργου 784 Η ληθαργική κατάσταση των οφθαλμών έπεται του εγκλιματισμού 785 ΔΟΚΙΜΙΟ: Η ΚΙΒΩΤΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ: ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ 786 Ναστικές κινήσεις και ηλιοτροπισμός 787 Οι θιγμοναστικές κινήσεις είναι ναστίες που προκαλούνται από μηχανικά ερεθίσματα 787 Οι γενικές επιδράσεις των μηχανικών ερεθισμάτων στη φυτική αύξηση και ανάπτυξη πραγματοποιούνται με τη θιγμομορφογένεση 789 Ορισμένα φυτά προσανατολίζουν τα φύλλα τους προς τον ήλιο, χάρη στον ηλιοτροπισμό 790 Περίληψη 790 Πίνακας Σύνοψης 792 Ερωτήσεις 793 KEΦΑΛΑΙΟ 29 Θρέψη φυτών και έδαφος 794 Απαραίτητα στοιχεία 795 Τα απαραίτητα στοιχεία μπορούν να διαιρεθούν σε μακροστοιχεία και μικροστοιχεία 796 Λειτουργίες των απαραίτητων στοιχείων 797 Τα συμπτώματα έλλειψης θρεπτικών στοιχείων εξαρτώνται από τις λειτουργίες και την κινητικότητα των απαραίτητων στοιχείων 799 Το έδαφος 799 Η αποσάθρωση των πετρωμάτων παράγει τα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία που αξιοποιούνται από τα φυτά 800 Το έδαφος αποτελείται από στιβάδες που ονομάζονται ορίζοντες 800 xxii

13 Τα εδάφη αποτελούνται από στερεά υλικά και από πορώδη χώρο 801 Το πορώδες των εδαφών καταλαμβάνεται από αέρα και από νερό 801 Τα εδάφη κατακρατούν κατιόντα αλλά χάνουν ανιόντα με έκπλυση 803 Κύκλοι θρεπτικών 804 Το άζωτο και ο κύκλος του αζώτου 804 Η αποσύνθεση της οργανικής ύλης απελευθερώνει αμμώνιο 804 Σε μερικά εδάφη, τα νιτροποιητικά βακτήρια μετατρέπουν το αμμώνιο σε νιτρώδες και στη συνέχεια σε νιτρικό 805 Εκτός από την ανακύκλωση μέσα σε αυτό, το σύστημα εδάφους-φυτού επίσης χάνει άζωτο 806 Η αναπλήρωση του αζώτου πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο από τη δέσμευση του αζώτου 806 Τα πιο αποτελεσματικά αζωτοδεσμευτικά βακτήρια σχηματίζουν συμβιωτικές σχέσεις με τα φυτά 806 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΣΑΡΚΟΦΑΓΑ ΦΥΤΑ 807 Η βιομηχανική δέσμευση αζώτου έχει μεγάλα ενεργειακά κόστη 812 Πρόσθετες στρατηγικές για πρόσληψη αζώτου έχουν υιοθετηθεί από τα φυτά 812 Η αφομοίωση του αζώτου είναι η μετατροπή του ανόργανου αζώτου σε οργανικές ενώσεις 812 Ο φωσφόρος και ο κύκλος του φωσφόρου 813 Ο κύκλος του φωσφόρου φαίνεται απλούστερος από τον κύκλο του αζώτου 813 Τα φυτά έχουν αρκετές στρατηγικές για την πρόσληψη του φωσφορικού ανιόντος 814 Η ανθρώπινη επίδραση στους κύκλους των θρεπτικών στοιχείων και οι επιπτώσεις της ρύπανσης 815 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΑΛΟΦΥΤΑ: ΕΝΑΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΠΟΡΟΣ; 816 Εδάφη και γεωργία 816 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΚΟΜΠΟΣΤΕΣ 818 Έρευνα πάνω στη θρέψη των φυτών 819 Είναι ορατοί τρόποι για να διορθωθούν οι ελλείψεις και οι τοξικότητες των εδαφών 819 ΔΟΚΙΜΙΟ: Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 820 Η βιολογική δέσμευση του αζώτου τροποποιείται για να βελτιωθεί η αποδοτικότητα 820 Περίληψη 821 Ερωτήσεις 823 KEΦΑΛΑΙΟ 30 Μετακίνηση νερού και διαλυμένων ουσιών στα φυτά 824 Μετακίνηση νερού και ανόργανων θρεπτικών στο φυτικό σώμα 825 Τα φυτά χάνουν μεγάλες ποσότητες νερού με τη διαπνοή 825 Διάχυση υδρατμών από το φύλλο στην ατμόσφαιρα διά μέσου των στομάτων 826 Περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν το τάχος διαπνοής 829 Το νερό άγεται μέσω αγγείων και τραχεϊδών του ξυλώματος 829 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΤΑΡΑΤΣΕΣ: ΜΙΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 831 Απορρόφηση νερού και ιόντων από τις ρίζες 834 Φαίνεται ότι υπάρχουν όρια στο ύψος των δένδρων 834 Η απορρόφηση νερού από τις ρίζες διευκολύνεται με τα ριζικά τριχίδια 835 Η ενεργητική πρόσληψη ανόργανων θρεπτικών από τις ρίζες 838 Ανόργανα θρεπτικά ανταλλάσσονται μεταξύ διαπνευστικού και αποταμιευτικού ρεύματος 839 Μεταφορά φωτοσυνθετικών προϊόντων: μετακίνηση ουσιών στο φλοίωμα 840 Πειράματα με ραδιοσήμανση αποδεικνύουν τη μεταφορά σακχαρόζης σε ηθμοσωλήνες 841 Οι αφίδες έχουν μεγάλη αξία στην έρευνα του φλοιώματος 841 Η μεταφορά στο φλοίωμα προκαλείται από την ωσμωτικά επαγόμενη πίεση ροής 842 Περίληψη 846 Ερωτήσεις 847 ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΒΔΟΜΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ KEΦΑΛΑΙΟ 31 Η δυναμική των κοινοτήτων και των οικοσυστημάτων 850 Ενεργητική οικοσυστήματος τροφική δομή 851 Τα οικοσυστήματα μπορούν να περιγραφούν με πυραμίδες ενέργειας, βιομάζας και αριθμών 855 Τα τροφικά δίκτυα παρέχουν πληρέστερη περιγραφή των xxiii

14 τροφικών σχέσεων 857 Κύκλοι θρεπτικών και υλικών 858 Κλασικά πειράματα ανακύκλωσης θρεπτικών συστατικών πραγματοποιήθηκαν στο Hubbard Brook 860 Αλληλεπιδράσεις μεταξύ οργανισμών πέρα από τις απλές τροφικές σχέσεις 861 Ο ανταγωνισμός εμφανίζεται όταν οι οργανισμοί χρειάζονται τον ίδιο περιορισμένο πόρο 861 Η συμβίωση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα αλληλεπιδράσεων 865 Η αμοιβαιότητα είναι αλληλεπίδραση κατά την οποία ωφελούνται και τα δύο είδη 865 Οι αλληλεπιδράσεις φυτών - φυτοφάγων και φυτών - παθογόνων περιλαμβάνουν μια ποικιλία αμυντικών μηχανισμών 866 Ανάπτυξη και μεταβολή των κοινοτήτων και των οικοσυστημάτων 869 Σε μια κοινότητα, η διαδοχή είναι μεταβολή προβλέψιμη στην πορεία του χρόνου 869 Η πρωτογενής διαδοχή περιλαμβάνει κυρίως αλλαγές στο υπόστρωμα της αύξησης 870 Η διαδοχή συνδυάζεται γενικότερα με τη μεταβολή, ιδιαίτερα στα μεταγενέστερα στάδιά της 873 Η οικολογία αποκατάστασης επανεγκαθιστά φυσικές κοινότητες 876 Τι μάθαμε; 877 Περίληψη 878 Ερώτησεις 879 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 32 Παγκόσμια οικολογία 880 Η ζωή στη στεριά 883 Τα εδάφη και η φωτιά επηρεάζουντα περιφερειακά πρότυπα κατανομής 887 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΑΠΟ ΠΑΘΟΓΟΝΟΙ ΣΕ ΣΥΜΒΙΩΤΕΣ: ΟΙ ΕΝΔΟΦΥΤΙΚΟΙ ΜΥΚΗΤΕΣ 888 Βροχερά Δάση 888 Τα βροχερά δάση καταστρέφονται γρήγορα 890 Φυλλοβόλα τροπικά δάση 891 Σαβάνες 892 Έρημοι 893 Τα φυτά της ερήμου είναι προσαρμοσμένα σε χαμηλές βροχοπτώσεις και ακραίες θερμοκρασίες 894 Αγρωστολίβαδα 896 Εύκρατα δάση φυλλοβόλων 898 ΔΟΚΙΜΙΟ: ΑΠΟ ΠΑΘΟΓΟΝΟΙ ΣΕ ΣΥΜΒΙΩΤΕΣ: ΟΙ ΕΝΔΟΦΥΤΙΚΟΙ ΜΥΚΗΤΕΣ 899 Εύκρατα μικτά και κωνοφόρα δάση 902 Μεσογειακοί θαμνώνες 904 Τα βορειότερα δάση - τάιγκα και αρκτικό δάσος 906 Αρκτική τούνδρα 908 Τελευταία λέξη 909 Περίληψη 911 Πίνακας Σύνοψης 912 Ερωτήσεις 913 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: Ταξινόμηση των Οργανισμών 914 ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ Γ1 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ Ε1 xxiv

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Α ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΠΑΡΤΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ.

Μέρος Α ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΠΑΡΤΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Βασικά μαθήματα μορφολογίας και φυσιολογίας Σπερματοφύτων ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το ενδιαφέρον και η χρήση των φυτών στον άνθρωπο. Η ιστορία και η εξέλιξη της βοτανικής επιστήμης.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Κεφάλαιο 3 Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Τα µέρη ενός αντιπροσωπευτικού σπερµατόφυτου Οβλαστός: (α) στηρίζει τα φύλλα και τα άνθη, (β) µεταφέρει νερό και ανόργανα άλατα από τις ρίζες προς όλα τα εναέρια µέρη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Χ.Κ. ΚΙΤΣΑΚΗ 2008 1 Αντικείμενα της ενότητας Ορισμοί και έννοιες Σκοπός των διεργασιών της ανάπτυξης Πού και πώς πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Iστός: Μια ομάδα παρόμοιων σε μορφή κυττάρων, τα οποία βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους, διαθέτουν ομοειδές περιεχόμενο και επιτελούν συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα Μέρος A ΠΕΡΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α. Η λειτουργία απλών µηχανών εξαρτάται από ενέργεια: - κίνηση αυτοκινήτου= βενζίνη / πετρέλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2005 1 ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 2 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο A: 1-Α, 2-, 3-Γ, 4-Β, 5-Β ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) Β. 1. Σωστή, 2. Λανθασµένη,

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το μόριο DNA μιας χρωματίδας μεταφασικού χωμοσώματος ενός φυσιολογικού ευκαρυωτικού κυττάρου περιέχει το 29% των νουκλεoτιδίων του με αζωτούχα βάση την T. a. Ποιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr Παρουσιάσεις μαθήματος http://users.auth.gr/~palexios/

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Το σχεδιάγραµµα πιο κάτω παριστάνει τον αυτοδιπλασιασµό και το διαµοιρασµό των χρωµατοσωµάτων στα θυγατρικά κύτταρα.

Το σχεδιάγραµµα πιο κάτω παριστάνει τον αυτοδιπλασιασµό και το διαµοιρασµό των χρωµατοσωµάτων στα θυγατρικά κύτταρα. ΜΙΤΩΣΗ Η διαίρεση του κυττάρου δεν είναι µια απλή διαδικασία, όπως για παράδειγµα µια φυσαλίδα που καθώς µεγαλώνει χωρίζεται στα δύο. Η κυτταρική διαίρεση περιλαµβάνει τον ακριβοδίκαιο διαµοιρασµό του

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Ο γενετικός κώδικας είναι ένας κώδικας αντιστοίχισης των κωδικονίων του mrna με αμινοξέα στην πολυπεπτιδική αλυσίδα. Σύμφωνα με αυτόν η 3 μετάφραση όλων των mrna αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα.

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα. Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Δοµή σπέρµατος ικοτυλήδονα περίβληµα ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Δοµή και βλάστηση των σπερµάτων» Διδάσκων: Χρήστος Χατζησαββίδης κοτυληδόνα επικοτύλιο υποκοτύλιο

Διαβάστε περισσότερα

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ Απαντήσεις Βιολογία Κατεύθυνσης 2011 ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 δ Α3 γ Α4 β Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Σελ. 13 «Το 1928 γίνεται αυτό» Β2 Σελ 101 «βλάβες στους επιδιορθωτικά ένζυµα» (Χωρίς να απαιτείται θα θεωρηθεί σωστό να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: / /2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Η ποσότητα του DNA είναι α. διπλάσια στα νευρικά κύτταρα σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ε Ν Δ Ε Ι Κ Τ Ι Κ Ε Σ Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια διαδικασία ακολουθούμε όταν θέλουμε να βρούμε λύση σε ένα καθημερινό η επιστημονικό πρόβλημα; (σελ 11 Επιστημονική Μέθοδος)

1. Ποια διαδικασία ακολουθούμε όταν θέλουμε να βρούμε λύση σε ένα καθημερινό η επιστημονικό πρόβλημα; (σελ 11 Επιστημονική Μέθοδος) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Εισαγωγή 1. Ποια διαδικασία ακολουθούμε όταν θέλουμε να βρούμε λύση σε ένα καθημερινό η επιστημονικό πρόβλημα; (σελ 11 Επιστημονική Μέθοδος) Κεφάλαιο 1 Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν 01/27 -Η μικρότερη δομική και λειτουργική μονάδα ζωντανής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Από το Τμήμα Ιατρικής ανακοινώνεται ότι για το ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 στο Τμήμα Ιατρικής κατατάσσονται : Οι πτυχιούχου Πανεπιστημίου, Τ.Ε.Ι. ή ισοτίμων προς αυτά, Α.ΣΠΑΙ.Τ.Ε., της Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: ευτέρα, 23 Μαΐου 2011 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυτταρική αναπνοή 1 8.1 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2 Οι οργανισµοί για να επιβιώσουν χρειάζονται ενέργεια. Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία µέσα από την οποία οι οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα γνωρίζετε, από τον Ιούνιο του 2010 ένα νέο «ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ» λειτουργεί και στη Χαλκίδα. Στο Φροντιστήριό

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5)

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β: 1- Λάθος, 2- Σωστή, 3- Λάθος, 4- Σωστή, 5- Λάθος ΘΕΜΑ 2 o ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) ΜΟΝΑ ΕΣ 10 (2Χ5) 1. Καρυότυπος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001 Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Α1. Από τη διασταύρωση ενός λευκού µ ένα µαύρο ποντικό όλοι οι απόγονοι είναι γκρίζοι. Τα γονίδια που καθορίζουν το χρώµα τους είναι: α.

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: ΠΑΣΣΙΑ Α. Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Κάθε μεταφορικό RNA

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Περιέχει 67 ερωτήσεις θεωρίας µε απαντήσεις, 116 ασκήσεις ανοικτού- κλειστού τύπου µε µ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία(Γενικής(Παιδείας Β Λυκείου

Βιολογία(Γενικής(Παιδείας Β Λυκείου Βιολογία(Γενικής(Παιδείας Β Λυκείου Ελληνογαλλική Σχολή Jeanne D Arc 2011-2012 Δημοσθένης Καρυοφύλλης email: dkariofi@e-biology.gr www.ibrain.gr Κεφ. 1 ο Χημική σύσταση του κυττάρου Χαρακτηριστικά των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ κύριο ΤΡΙΓΚΑ ΓΕΩΡΓΙΟ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ www.orion.edu.gr ΘΕΜΑ A A1. γ A2. β A3.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τύποι φυτικών κυττάρων & ιστών II

Τύποι φυτικών κυττάρων & ιστών II Τύποι φυτικών κυττάρων & ιστών II Στηρικτικοί ιστοί Οι στηρικτικοί ιστοί παρέχουν μηχανική στήριξη και προστασία Κολλέγχυμα Σκληρέγχυμα Κολλέγχυμα Παρέχει στήριξη και μηχανική αντοχή σε νεαρά κυρίως φυτά

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Μαυροματάκης Γιώργος Βιολόγος

Μαυροματάκης Γιώργος Βιολόγος Βιολογία Γ'Λυκείου Κατεύθυνσης Εικονογραφημένη Επανάληψη Μαυροματάκης Γιώργος Βιολόγος (gmavromat@gmail.com) Χανιά 2009-2010 1 Κεφάλαιο 1ο Το γενετικό υλικό 2 3 Με τη βοήθεια της φωτογραφίας που ακολουθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινοβολία. Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης. Καθοριστικής σημασίας

Ακτινοβολία. Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης. Καθοριστικής σημασίας Ακτινοβολία Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης Καθοριστικής σημασίας η ποσότητα (ως ροή φωτονίων), όσο και η ποιότητα (ως φασματική κατανομή) της ακτινοβολίας που δέχονται τα φυτά Ακτινοβολία ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδα Β ).

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου Για την κανονική ανάπτυξη των φυτών είναι απαραίτητα ορισμένα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία προσλαμβάνονται είτε από το έδαφος είτε από την ατμόσφαιρα. Τα μακροστοιχεία είναι: C,H, O,N, P, K, Ca, Mg, S Ιχνοστοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Παρασκευή, 22 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ.

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα To μικροφύκος Σπειρουλίνα (Αρθροσπείρα) : Ένα «πράσινο εργοστάσιο» παραγωγής πολύτιμων ουσιών με δυνητικά οφέλη για την ανθρώπινη υγεία Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική καταπόνηση

Οξειδωτική καταπόνηση Οξειδωτική καταπόνηση Δημιουργία ενεργών μορφών οξυγόνου Ο ρόλος του μοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ 1ο Στις ηµιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Ιατρικής Της Σχολής Επιστημών Υγείας Του Α.Π.Θ. Οδηγός Κατατακτηρίων Εξετάσεων Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Ακαδημαϊκού έτους 2015-2016 1 Γενικές Οδηγίες Σύμφωνα με το Νόμο 4218/2013 και την Υπουργική

Διαβάστε περισσότερα

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων ΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Τα φυτά αποκαλούνται ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ επειδή

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 Β6 (ΚΕΦ. 2, 3) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΙΙ. Στο φυτικό κύτταρο συνυπάρχουν δύο οργανίδια τα οποία διαθέτουν γενετικό υλικό και τα οποία σχετίζονται λειτουργικά, στο πλαίσιο δύο βασικών μεταβολικών διεργασιών.

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα