Εκόνα 1: Ο νόμος της καλής μορφής: Τι ακριβώς βλέπουμε;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εκόνα 1: Ο νόμος της καλής μορφής: Τι ακριβώς βλέπουμε;"

Transcript

1 Οι παρακάτω σημειώσεις και εικόνες παρουσιάστηκαν και σχολιάστηκαν στα πλαίσια του μαθήματος Εικαστική Σύνθεση 2, στο τμήμα ΕΑΔΣΑ, του ΤΕΙ Σερρών από την Ν. Κοταμανίδου στο Δ' εξάμηνο του Gestalt Οι θεωρητικοί της Gestalt ενδιαφέρονται για το πώς, μέσα σ έναν κόσμο γεμάτο απανωτές αλλαγές και ατελείωτη ποικιλία οι άνθρωποι δίνουν νοήμα στα οπτικά ερεθίσματα (Schamber, 1986). H Gestalt δεν είναι ένας συνδυασμός στοιχείων αλλά κάτι καινούργιο που έχει σχέση μ αυτά, κάτι που υπάρχει μαζί με τον συνδυασμό τους αλλά διακρίνεται σαν κάτι ξέχωρο απ αυτόν. Κατά τους θεωρητικούς της Gestalt η δημιουργικότητα ξεκινάει σαν ολότητα και η ιδέα προηγείται της εκτέλεσης. Το σύνολο είναι διαφορετικό από το άθροισμα των μερών του. Τι σημαίνει αυτό; Η ερμηνεία πως το σύνολο είναι μεγαλύτερο από τα μέρη του δεν ικανοποίησε τον Κurt Koffka που το υποστήριξε αναγκάζοντάς τον να διευκρινήσει πώς το σύνολο υπάρχει σαν κάτι ανεξάρτητο από τα μέρη του. Ανεξάρτητο δεν σημαίνει μεγαλύτερο, ευκρινέστερο ή σημαντικότερο. Το σύνολο είναι σημαντικό. Τα μέρη είναι κι αυτά σημαντικά. Το σύνολο των μερών είναι απλά κάτι άλλο. Κάτι διαφορετικό από ότι είναι τα μέρη μόνα τους. Στη θεωρία της Gestalt έχουν διατυπωθεί κάποιοι νόμοι σχετικά με τον οποίο ταξινομούμε τα οπτικά στοιχεία και οργανώνουμε τις εικόνες που βλέπουμε. ΟΙ νόμοι αυτοί είναι: Εκόνα 1: Ο νόμος της καλής μορφής: Τι ακριβώς βλέπουμε; Ο νόμος της καλής μορφής: 'Οταν έχουμε ένα πολύπλοκο σύνολο τείνουμε να το αναλύουμε και να αναγνωρίζουμε τις απλούστερες μορφές σ' αυτό. Έτσι οργανώνουμε καλύτερα και κατανοούμε ευκολότερα τον κόσμο γύρω μας. Για παράδειγμα το παραπάνω σχέδιο φαίνεται μπερδεμένο. Αυτή η εντύπωση διαλύεται μόλις το αντιληφθούμε σαν μια σύνθεση από ένα παραλληλόγραμμο κι ένα τρίγωνο. Αντίστροφα, ένα σύνολο πολλών και ανακατεμένων στοιχείων αποκτά νόημα και τάξη αν εισαγάγουμε σ αυτό μία γνώριμη δομή.

2 Εικόνα 2: Ο νόμος της τελείωσης Ο νόμος της τελείωσης (closure): Όταν κοιτάμε μία πολύπλοκη διάταξη μεμονωμένων στοιχείων τείνουμε να ψάχνουμε με την πρώτη ματιά ένα απλό, αναγνωρίσιμο μοτίβο. Το πιο συχνό αποτέλεσμα είναι ότι συμπληρώνουμε τα κενά που υπάρχουν σε μια διάταξη οπτικών στοιχείων έτσι ώστε να μας δώσουν ένα άμεσο, ικανοποιητικό νοητικά αποτέλεσμα. Οι άνθρωποι σαν είδος διακρινόμαστε για την ικανότητα να καταλήγουμε - μέσω αναγωγών και συνδυαστικής σκέψης - σε συμπεράσματα από ελλειπή στοιχεία με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Δεν είναι βέβαιο ότι καταλήγουμε στα αναμενόμενα ή στα σωστά συμπεράσματα και αν δούμε το νόμο της τελείωσης σ αυτό το πλαίσιο καταλαβαίνουμε πως θέτει σε λειτουργεία δυνάμεις και δυνατότητες που φτάνουν σε μεγαλύτερο βάθος από την απλή οπτική εποπτεία. Εικόνα 3: Kenneth Noland, Epigram, λάδι σε καμβά, Τελικά βλέπουμε ένα καμπυλόγραμμο τμήμα ή έναν κύκλο; Επιλέγοντας την έκταση της κόκκινης γραμμής ο Noland χρησιμοποιεί τον νόμο της τελείωσης σαν άλυτη εκκρεμότητα που δίνει ένταση στο έργο του. Στην πραγματικότητα βλέπουμε μόνο μία καμπύλη γραμμή. Όμως πιστεύουμε ότι είναι μέρος από την αθέατη περιφέρεια ενός νοητού κύκλου. Στο έργο αυτό αυτή η αμφιβολία ή η διάσταση μεταξύ του τι υπάρχει και του τι καταλαβαίνουμε έχει οριστεί σε οριακό σημείο έτσι ώστε να μας αναγκάζει να επιμένουμε να το βλέπουμε χωρίς ποτέ να καταλαβαίνουμε τι ακριβώς συμβαίνει. Για να συμπληρώσουμε τα στοιχεία που λείπουν βασιζόμαστε σε γνώση και εμπειρία προηγούμενων στιγμών. Σαν αποτέλεσμα είναι πιο εύκολο να "γεμίσουμε τα κενά" όταν η εικόνα είναι γνωστή, αναμενόμενη ή μας δίνει ήδη αρκετές ενδείξεις. Κάποια πράγματα τα αναγνωρίζουμε γρηγορότερα από άλλα, όπως τα ανθρώπινα πρόσωπα ενώ κάποια μηνύματα μας κουράζουν μέχρι να τα αντιληφθούμε. Γενικά ο νόμος της τελείωσης μπορεί να έχει παραπλανητική μέχρι παιχνιδιάρικη χρήση. Ο σχεδιαστής που θέλει να χρησιμοποιήσει αυτό τον νόμο προσκαλεί το κοινό του να συμπληρώσει τα κενά και να συμμετάσχει ενεργά στην ολοκλήρωση της εικόνας ενός έργου, ό,τι και

3 να είναι αυτό. Για να κεντρίσει, να αιφνιδιάσει και να ικανοποιήσει την αντιληπτική ικανότητά ενός κοινού αρκετά εκπαιδευμένου να διαβάζει εικόνες αλλά οχι απαραίτητα να γνωρίζει από τέχνη, καλό είναι να προσπαθεί να προβλέψει απο πριν με βάση ένα αποδεκτό οπτικό λεξιλόγιο που μπορεί να έχει αυτό το κοινό τι αυθαίρετες συνδέσεις μπορεί γίνουν. Ο νόμος της εγγύτητας (proximity) Τα ίδια στοιχεία μας δημιουργούν διαφορετικές εντυπώσεις ανάλογα με το περιβάλον στο οποίο βρίσκονται. α. Διαφοροποίηση λόγω γειτονίας. Ο ίδιος κύκλος φαίνεται διαφορετικός ανάλογα με το περιβάλον του. Εικόνα 4: Είναι σχεδόν αδύνατον να πιστέψουμε ότι στα δύο κέντρα των λουλουδιών έχει τοποθετηθεί ο ίδιος κύκλος β. Ομαδοποίηση λόγω εγγύτητας. Τα ίδια στοιχεία ανάλογα με τον τρόπο που συγκεντρώνονται διαμορφώνουν διαφορετικές σε σχήμα και δυναμική ομάδες. Εικόνα 5: Είναι ξεκάθαρες οι ομάδες των στοιχείων γ. Ομαδοποίηση λόγω ομοιογενούς πλαισίωσης/τοποθέτησης. Είναι μία από τις πιο δυναμικές μορφές που εμφανίζεται πρακτικά η θεωρία της Gestalt. Ό,τι μπαίνει σε ένα πλαίσιο γίνεται μια ομάδα με οτιδήποτε άλλο (έστω και ανόμοιο) υπάρχει στο πλαίσιο αυτό. Οι ομάδες που στην Εικ. 5 για παράδειγμα ήταν σταθερές καταργούνται μόλις εισάγουμε κάποια αυθαίρετα πλαίσια. Τη θέση τους παίρνουν οι νέες -πιο ισχυρές ομαδοποιήσεις- που δημιουργούνται λόγω των πλαισίων.

4 Εικόνα 6: Τα πλαίσια κατακερματίζουν τις υπάρχουσες ομάδες και δημιουργούν καινούργιες κατατάξεις. Εικόνα 7: László Moholy-Nagy, Z II, Oil on canvas 1925 Οι ομάδες που οργανώνουν το έργο του Moholy-Nagy ταξινομούνται ανά μέγεθος, χρώμα, κατεύθυνση και πλαίσιο. Το διαγώνιο σχήμα από πάνω αριστερά - κάτω δεξιά δημιουργεί μία λουρίδα-πλαίσιο που ό,τι περικλείει αυτόματα ομαδοποιείται. Οι επιφάνειες σε σημεία αλληλοκαλύπτονται και σε άλλα περιπλέκονται σαν να έχουν μερική διαφάνεια. Η παράθεση οριζόντιων, κάθετων και διαγώνιων στοιχείων, οι χρωματικές σχέσεις, η αντίθεση της γραμμικότητας των χρωματικών λουρίδων και της απαλότητας των κύκλων δημιουργούν μία σύνθεση αυστηρά οργανωμένη αλλά παράλληλα ευχάριστη και οπτικά ανάλαφρη. Ο νόμος της ομοιότητας (similarity) Όταν οργανώνουμε κάποια στοιχεία σχεδόν αυτόματα μας έρχεται στο νου η λέξη ομάδα. Όταν οργανώνουμε ομαδοποιούμε και για να δημιουργήσουμε επιτυχημένες=λειτουργικές ομαδοποιήσεις χρησιμοποιούμε το κριτήριο της ομοιότητας. Είναι πολλά τα χαρακτηριστικά που μπορούν να

5 βρεθούν κοινά ανάμεσα σε στοιχεία και να τα εντάξουν σε μία ομάδα. Κάποια είναι καθαρά οπτικά και άλλα μπορούν να είναι εννοιολογικά, κοινωνικά ή χρηστικά, δηλαδή να ωφείλονται στην γνώση που έχουμε γύρω από τα στοιχεία που απαρτίζουν μια ομάδα και όχι στο πως αυτά φαίνονται. Κάποια βασικά οπτικά χαρακτηριστικά που ορίζουν ομάδες είναι το σχήμα, η φωτεινότητα, το χρώμα, το μέγεθος, η κατεύθυνση. Ας δούμε αναλυτικά τις κατηγορίες: Εικόνα 8: α. Ομαδοποίηση λογω φωτεινότητας Τα οπτικά κριτήρια ομαδοποίησης περιλαμβάνουν κάθε δυνατή οπτική ιδιότητα. Ετσι ένα δυναμικό κριτήριο ομαδοποίησης που δεν περνάει απαρατήρητο είναι η τονικότητα (φωτεινό/σκούρο). Στοιχεία όμοιου τόνου διαμορφώνουν ομάδες. Άλλα είναι το σχήμα (τετράγωνο/στρογγυλό, τετραγωνισμένο/ακανόνιστο, γωνιώδες/καμπύλο κλπ), το μέγεθος (μικρό/μεγάλο) και σ αυτά μπορούν να προστεθούν η υφή και το χρώμα. Εικόνα 9: β. Ομαδοποίηση λόγω σχήματος Εικόνα 10: γ. Ομαδοποίηση λόγω μεγέθους

6 O νόμος της συνέχειας (continuity) Ομαδοποιούμε τα στοιχεία που κατανοούμε ή υποθέτουμε ότι ανήκουν σε μία συνεχόμενη σειρά. Αυτή η σειρά μπορεί να ορίζεται ως τέτοια από την πορεία της: την συνέπεια και την φορά της προς μία κατεύθυνση. α. Ομαδοποίηση λόγω συνέχειας Στην εικ. 11 ομαδοποιούμε τα στοιχεία που σχηματίζουν μια νοητή κυματοειδή γραμμή που μπορούμε να παρακολουθήσουμε και να κατανοήσουμε. Τα άλλα όμοια τους στοιχεία παραμένουν ανένταχτα σε σύνολα, σκόρπια και με ασαφή λειτουργία ίσως περιττά. Εικόνα 11 Εικόνα 12 β. Ομαδοποίηση λόγω κατεύθυνσης [κοινή μοίρα] Στοιχεία που κινούνται προς μία κατεύθυνση πχ ένα σμήνος πολιών, εντάσσονται στην ίδια ομάδα. Ομοίως και στοιχεία που είναι στοιχισμένα στην ίδια κατεύθυνση αποτελούν ομάδα. Στην εικ. 12 ξεχωρίζουμε αμέσως το διαφορετικής κατεύθυνσης στοιχείο ως μόνο του.

7 Εικόνα 13 γ. Συνέχεια λόγω ομαδοποίησης. Πρόκειται για συνδυασμό των δύο προηγουμένων ιδιοτήτων, της ομαδοποίησης λόγω συνέχειας και λόγω κατεύθυνσης. Ομαδοποιούμε στοιχεία βάσι του νόμου της συνέχειας τα οποία αντιλαμβανόμαστε σε μία αδιακόπτη ροή. Έτσι όταν κάποιο άλλο στοιχείο (γραμμή, σχήμα) παρέμβει ώστε η αρχική ροή να διακοπεί εμείς την συνεχίζουμε νοερά (πιστεύοντας ότι συνεχίζεται κάτω ή πίσω από το στοιχείο που "παρεμβάλεται") μέχρι η αρχική ροή να γίνει ορατή. Στην Εικ. 13 η ροή των κύκλων διακόπτεται από το παραλληλόγραμμο σχήμα. Συνεχίζουμε να την φανταζόμαστε ενωμένη και αδιάκοπη κάτω απ αυτό μέχρι που εμφανίζεται ξανά. Το σύνολο με τους κύκλους δεν χάνει την συνοχή του και τα στοιχεία που έχουμε ακολουθούν την οργάνωση δύο ομάδων. Φιγούρα/φόντο Όταν βλέπουμε μια εικόνα προσπαθούμε να αναγνωρίσουμε αντικείμενα ή σχήματα που να μας είναι οικεία. Αυτό συχνά το κάνουμε με μια ματιά, ξεχωρίζοντας περιγράμματα που μας φαίνονται γνώριμα σαν σχήματα και κυριότερα διαχωρίζοντας τις εικόνες που βλέπουμε σε δύο βασικά συστατικά: φόντο=αυτό που μπορούμε να αγνοήσουμε σαν πληροφορία και φιγούρα=το επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Μόλις αναγνωρίσουμε ένα σχήμα ή μια μορφή σαν το κύριο θέμα αποδίδουμε σ αυτό περίγραμμα ενώ αντιμετωπίζουμε το φόντο σαν άμορφη επιφάνεια. Ας ξεκαθαρίσουμε εδώ πως το ότι θεωρούμε το φόντο ως συμπληρωματική πληροφορία που μπορεί να παραληφθεί γνωστικά, όταν είμαστε οι αναγνώστες μιας εικόνας δεν σημαίνει ότι το φόντο είναι αμελητέο και ασήμαντο στοιχείο στην κατασκευή της εικόνας. Κυριότερα αυτό μας λέει ότι οι δημιουργοί αυτών που βλέπουμε χειρίστηκαν τα σχήματα που είχαν σωστά ώστε να καταλάβουμε εύκολα τον ρόλο που έχουν σε ένα οπτικό σύνολο. Για να μπορέσουμε να μεταδώσουμε μια ξεκάθαρη οπτική πληροφορία όταν δημιουργούμε ένα σύνολο που πρέπει να διαβάζετε οπτικά είναι σημαντικό να έχουμε αποφασίσει την σχέση φιγούρας/φόντου. Σαν δημιουργοί ενός οπτικού συνόλου πρέπει οπωσδήποτε να έχουμε πάρει ξεκάθαρες απόφασεις ως προς τα εξής: α. τι ρόλο θα παίζει το φόντο στο γενικό σύνολο; (είναι σε

8 συμφωνία ή αντίθεση;) και β.τι έκταση θα έχει το φόντο σε σχέση με το κεντρικό θέμα. Έτσι μπορούμε να υπολογίσουμε που 'πέφτουν τα αντικείμενα που τοποθετούμε σ'έναν χώρο και τι είδους σχέσεις δημιουργούν μέσα σ αυτόν ώστε να μην δημιουργούνται σχηματικές παρανοήσεις, ασάφειες, οπτική ακαταστασία. Εικόνες 14,15: Ποιό είναι το φόντο και ποιό το κυρίως θέμα στις δύο αυτές εικόνες; Στην αριστερή δεν γίνεται ξεκάθαρο τι συμβαίνει. Αναλογικά οι ποσότητες λευκού και μαύρου είναι σχεδόν ίδιες αλλά δεν είναι μόνο αυτό η αιτία της ασάφειας. Τα τρία λευκά σχήματα που φτάνουν στα άκρα στο κάτω και πάνω μέρος της εικόνας γίνονται ασαφή σαν φόντο σε σχέση με το κεντρικό λευκό. Ενώ τα τρία λευκά δίνουν οπτική προτεραιότητα στο βαρύ μαύρο σχήμα το κεντρικό λευκό 'επιπλέει' πάνω του και δεν είμαστε σίγουροι πια για το τι συμβαίνει με τις μπρος-πίσω σχέσεις των άλλων σχημάτων. Ποιός προηγείται σε σημασία; Μένει αναποφάσιστο. Αν αφαιρέσουμε το κεντρικό λευκό (Εικ. 14) η μαύρη κηλίδα αποκτά ξεκάθαρο ρόλο. Με το μέγεθος, τις καμπυλότητες και την συνέχειά της κυριαρχεί στην εικόνα σαν το κεντρικό της θέμα. Η προτεραιότητά που έχει δεν αμφισβητείται από το ότι καλύπτει την μεγαλύτερη έκταση της εικόνας, φτάνει στις άκρες, είναι σκούρη επειδή δεν υπάρχει άλλη μορφή πιο συγκροτημένη από αυτήν στην εικόνα. Αυτόματα γίνεται το θέμα, το λευκά τμήματα τα αντιλαμβανόμαστε ως το ορατό τμήμα του φόντου και η εικόνα έχει τακτοποιηθεί στο μυαλό μας. Για να δημιουργηθεί η ίδια αίσθηση κάνοντας τα λευκά σχήματα θέμα χρειάζεται να αφαιρεθούν τα όλα τα περιμετρικά σχήματα και να κρατηθεί μόνο το κεντρικό λευκό. Τείνουμε να διαλέγουμε για θέμα στοιχεία που α. είναι μικρότερα και συχνά δεν ακουμπούν το πλαίσιο της εικόνας μας β. είναι ανοικτόχρωμα γ. βρίσκονται στο κάτω μέρος του οπτικού πεδίου δ. έχουν προεξέχουσες καμπυλότητες και ε. είναι πιο λεπτομερώς φτιαγμένα. Ωστόσο στοπαράδειγμα των Εικ. 14, 15 καμία από αυτές τις κατηγορίες δεν έχει ισχύσει. Γιατί; Ας μην ξεχνάμε ότι: η οπτική αξιολόγηση λειτουργεί αυτόματα και συγκριτικά. Τα οπτικά δεδομένα τα αξιολογούμε αυτόματα πριν αρχίσει η λεκτική/λογική τους περιγραφή. Η οπτική γλώσσα είναι πιο άμεση και πιο γρήγορη από τις λέξεις (και πιο ύπουλη ίσως και αδυσώπητη στα λάθη της). Προσπαθούμε να αποκωδικοποιήσουμε γιατί και πως αντιλαμβανόμαστε τις εικόνες και τα οπτικά στοιχεία για να μπορέσουμε να αποτρέψουμε λάθη και αδυναμίες στη σύνθεση των δικών μας εικόνων. Και οι οπτικοί νόμοι αρέσκονται να παίζουν παιχνίδια. Οι περιπτώσεις που υπάρχει σύγχυση στο διαχωρισμό φόντου/φιγούρας είναι χαρακτηριστικές και ανάλογα με το χειρισμό τους τα αποτελέσματα μπορούν να είναι απλά διασκεδαστικά ή ιδιαίτερα γοητευτικά.

9 Εικόνα 16: Sky and water, M.C. Escher, ξυλογραφία, Ο Escher δημιουργεί οριζόντιες σειρές από τα στοιχεία του που εφαρμόζουν το ένα με το άλλο. Η τεχνική του [tessellation] βασίστηκε στην μελέτη των μαροκινών μωσαικών και δημιουργεί μοτίβα που αναιρούν σταδιακά την αρχική σχέση φιγούρας/φόντου. Τα πουλιά στην επάνω ζώνη του ουρανού έχουν περισσότερη λεπτομέρεια ενώ τα κενά ανάμεσά τους (ο ουρανός) είναι ακριβώς το ίδιο σχήμα με τα ευδιάκριτα από τη μέση και κάτω ψάρια. Το ίδιο σχήμα, αδειασμένο από λεπτομέρειες εξαφανίζεται στο τονικά ίδιο με αυτό φόντο στο πάνω τμήμα του έργου. Το ανάποδο συμβαίνει στην ζώνη της θάλασσας. Τα ψάρια αποκτούν λεπτομέρεις και τα μεταξύ τους μαύρα κενά δεν είναι άλλα από τα πουλιά που απορροφούνται σαν μέρη από το μαύρο φόντο. Στην μεσαία ζώνη, όπου ψάρια και πουλιά έχουν ισοδύναμη βαρύτητα βλέπουμε πώς σταδιακά η μία μορφή προβάλεται μέσα από την άλλη. Το έργο ασκεί γοητεία από αυτήν την αναστροφή μεταξύ κυρίως θέματος και φόντου που συμβαίνει στο επάνω και κάτω μέρος του. Εικόνα 17: Ellsworth Kelly, Κόκκινο, Σκούρο μπλέ, Σκούρο πράσινο, 1986 Tα τρία τελάρα συνδυάζονται μέσα στο χώρο και συνδέονται σε ένα καινούργιο σχήμα. Ομαδοποίηση λόγω εγγύτητας, λόγω κατεύθυνσης. Ομαδοποίηση λόγω χρώματος (τα δύο μαύρα στοιχεία).

10 Εικόνα 18( αριστερά): Ellsworth Kelly, Πορτοκαλί-άσπρο, , Λάδι σε καμβά, 310Χ245 cm. Εικόνα 19: Ellsworth Kelly, Dark Blue Relief, 2008, λάδι σε καμβά, δύο ενωμένα τελάρα, 203x203 cm. Η δουλειά του Kelly έχει σαν σκοπό της να αναγκάσει τον θεατή να ξεφύγει από την περιορισμένη επιφάνεια του καμβά και να δει μαζί με το έργο και τον περιβάλοντα χώρο. Έτσι τόσο στην Εικ 17 που το έργο σχηματίζεται ενώνοντας τα διαφορετικά κομμάτια πάνω στον τοίχο της γκαλερί όσο και στις Εικ 18, 19, τα έργα του συνεχίζονται πέρα από την συγκεκριμένη επιφάνειά τους διεκδικόντας οπτικά την επιφάνεια του τοίχου που βρίσκονται. Στις Εικ. 18, 19 είναι η τοποθέτηση των σχημάτων - σε μια σχέση ασφυκτικού κορεσμούπου δημιουργεί την εντύπωση ότι τα σχήματα συνεχίζονται και έξω από τα όρια του τελάρου του. Αγνοώντας το τελειωμένο έργο τα μάτια μας γράφουν το "υπόλοιπο" σχήμα αυθόρμητα σα να μας έχει κάνει κάποιος μόνο την αρχή μιας εικόνας. Νοερά ακολουθούμε το περίγραμμα στο σχήμα που έχει σχεδιάσει. Εικόνα 20: Schneider+Schumacher, Stadel Museum,Frankurt, Germany, Μια

11 επέκταση του υπόγειου χώρου του μουσείου έχει φωταγωγηθεί από 125 φεγγίτες διαμέτρου από 1,5 εως 2μ, προσφέροντας 4 διαφορετικές λύσεις φωτισμού του υπόγειου εκθεσιακού χώρου έκτασης περίπου 3000 τμ. Η καθαρότητα στην οργάνωση και η αίσθηση της τάξης είναι αποτέλεσμα μιας αυστηρής ομαδοποίησης οπτικών στοιχείων. Απλά γεωμετρικά σχήματα και φυσικά χρώματα εναρμονίζονται και ανταλλάσουν χαρακτηριστικά στις ομάδες τους. Η αδιαμφισβήτητη κυκλικότητα που χαρακτηρίζει τα στοιχεία στον χλοοτάπητα κοντράρεται ευχάριστα με την παραλληλόγραμμη απλότητα του κυρίως κτιρίου. Προσέξτε την ποικιλομορφία στις ομαδοποιήσεις των παραθύρων τόσο στα σχήματα όσο και στα χρώματα και την επανάληψη της καμπύλης σαν το στοιχείο που ενοποιεί τα δύο επιμέρους σύνολα, το ένα τοποθετημένο οριζόντια (ο χλοοτάπητας) και το άλλο κάθετα (το κτίριο).

12 2. Οπτική ιεραρχία Η έννοια της οπτικής ιεραρχίας αναφέρεται σε ένα είδος οπτικής ταξινόμησης, αξιολόγησης δηλαδή οπτικών δεδομένων. Αυτό σημαίνει ότι τα οπτικά μέρη σε μία σύνθεση μπορούν να τοπο-θετηθούν σε μία διαβάθμιση αξιών - σε μιά ιεραρχία - ή σε μια διαφορά έντασης με βάση κάποια χαρακτηριστικά τους. H διαβάθμιση αυτή προκύπτει επειδή κάποια στοιχεία έχουν θεωρηθεί πιο σημαντικά στη σύνθεση και τους έχει δωθεί οπτική έμφαση. Δεν είναι όμως όλες οι συνθέσεις οπτικά ιεραρχημένες καθώς δεν υπάρχει πάντα ένα χαρακτηριστικό οπτικά κυρίαρχο. Ενώ η παρουσία οπτικής κλιμάκωσης μαρτυρεί την οπτική ιεραρχία η απουσία της προδίδει μία μη ιεραρχημένη μορφή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μη ιεραρχημένης μορφής είναι το τετράγωνο, η σκακιέρα, η μπάλα. Εικόνα 21 : Η σκακιέρα και το τετράγωνο είναι μη ιεραρχημένες μορφές. Όλα τα μέρη τους παρουσιάζουν την ίδια κατανομή τόνων, αντιθέσεων και σχημάτων Υπάρχουν περιπτώσεις που η απουσία ιεράρχησης είναι επιλογή του καλλιτέχνη ή έχει μία πρακτικότητα όπως σε μία επιφάνεια που δεν θέλουμε να τραβάει κάποιο στοιχείο την προσοχή αλλά να υπάρχει μία οπτική ουδετερότητα/ ομοιογένεια. Αυτά τα παραδείγματα διαφέρουν από την αποτυχία προβολής μιας οπτικής ιεράρχησης. Στην περίπτωση που υπάρχει η επιλογή να οργανωθεί έτσι ένα οπτικό σύστημα να είναι πχ συνεχές και χαοτικό, γίνεται οπτικά το κυρίαρχο χαρακτηριστικό του.στην κατηγορία αυτή ανήκουν κάποια επαναλαμβανόμενα μοτίβα που στην επανάληψή τους δημιουργούν μία επιφάνεια με ομοιογενώς κατανεμημένες εντάσεις. Στην δεύτερη περίπτωση αντιμετωπίζουμε ένα πρόβλημα σύγχισης αφού δεν είναι εύκολο να διακρίνουμε μία δομή ούτε ένα χαρακτήρα. Πρόκειται για αποτυχία να φανεί η ιεράρχηση και όχι για την κατάργηση της. Στην περίπτωση αυτή το χαρακτηριστικό σύμφωνα με το οποίο ο καλλιτέχνης έχει βασίσει την ιεράρχηση του (πχ χρωματική διαβάθμιση) δεν έχει εμφανιστεί με την καθαρότητα που χρειάζονταν, δεν είναι ξεκάθαρο, και οπτικά δεν μπορούμε να αποφασίσουμε τι κυριαρχεί επειδή από μία αντίφαση η βασική αξία έχει επισκιαστεί από μια δεύτερη πιο δυνατή σχέση (πχ το μέγεθος από σχηματική οξύτητα+χρώμα). Εικόνες 22, 23: Μοτίβο για πλακάκια (Αρχικό μοτίβο και επανάληψη με μετατόπιση) Η επανάληψη εξασφαλίζει την ομοιογενή διασπορά των εντάσεων. Έτσι δημιουργείται μία

13 επιφάνεια ευχάριστη στο μάτι αλλά οπτικά ουδέτερη. Το μάτι μας περιπλανιέται επάνω της ασταμάτητα ή αδιάφορα αφού δεν έχει ένα σημείο ή μία τάξη που να σκαλώσει. Το αρχικό μοτίβο βέβαια είναι δομημένο ιεραρχικά. Πρόκειται για μία πολλαπλά συμμετρική σύνθεση που αντισταθμίζει την απαλότητα του κύκλου με την οξύτητα των τριγωνικών ωστόσο ακτινωτών σχημάτων της. Πρωτεύον στοιχείο η κυκλικότητα, δευτερεύον τα ακτινωτά τρίγωνα. Η παραπομπή της διάταξης των τριγώνων σε ακτίνες κύκλου ενδυναμώνουν το βασικό χαρακτηριστικό της κυκλικότητας της σύνθεσης. Οι χρωματικές/τονικές σχέσεις υπογραμμίζουν και υποστηρίζουν την διάταξη αυτή και αποτελούν το υποταγμένο στοιχείο. Εικόνα 24: Yayoi_Kusama, Infinity Mirrored Room - Love Forever (1996), περιβάλον. Εικόνα 25:Yayoi_Kusama Polka dot madness 4, 1998, περιβάλον. Με τα γεμάτα με βούλες χαρακτηριστικά περιβάλοντα της η Kusama ξεκινόντας από μία ιδέα (αυτο) εξαφάνισης στοχεύει να δημιουργήσει έναν χώρο στον οποίο να βυθίζεται και ο

14 επισκέπτης/θεατής που μπαίνει μέσα σ αυτόν. Πρόκειται για μη ιεραρχημένες οπτικές διατάξεις, όπου δαπεδό/τοίχοι//οροφή και οι μορφές μέσα στο χώρο μοιράζονται με ομοιογένεια τις εντάσεις μίας εμμονικής επανάληψης. Σε κάποια άλλα περιβάλοντα που δημιουργεί επιδιώκει μία χαοτική αίσθηση του 'απειρου' στην οποία συντελεί και η χρήση καθρεφτών που αντανακλούν και ακυρώνουν τις διαστάσεις και την προοπτική στο χώρο. H οπτική κυριαρχία είναι ζήτημα καλής οργάνωσης των οπτικών στοιχείων. Καλή οργάνωση είναι αυτή που επιτρέπει να αναγνωρίζουμε οπτικές σχέσεις και τις διαβαθμίσεις τους χωρίς 'οπτικά παράσιτα', περιττά στοιχεία που δεν ωφελούν συνθετικά. Αυτό σημαίνει επίσης ότι χρειάζεται να λαμβάνουμε υπόψιν μας τις οπτικές σχέσεις που καθορίζονται από την έννοια της Gestalt: τις παραμέτρους ομαδοποίησης, την τελείωση, την σχέση φιγούρας/ φόντου. Ατυχώς αυτές οι οπτικές συνθήκες μπορούν να λειτουργούν ερήμην μας και αν δεν τις έχουμε σκεφτεί ή αντιληφθεί κατά το σχεδιασμό μιας σύνθεσης μπορούν να αναστρέψουν κάθε οργάνωση που δεν έχει περιλάβει την δυναμική μιας πχ εξτρα ομαδοποίησης ή της αυτόματης αναγνώρισης που μπαίνει σε δράση από τον νόμο της καλής μορφής. Εικόνες 26, 27: The Elephant building, Bankgog, Ταΰλάνδη. Το κτίριο αποτελείται από 32 πατώματα και τελείωσε το Χτίστηκε από τον Sumet Jumsai. Στη λίστα με τα σχημότερα κτίρια στον κόσμο της Βρεττανικής εφημερίδας Daily Telegraph, έχει πάρει την θέση 11. Γιατί άραγε το ανεσταμμένο Ε που φαίνεται να είναι το κύριο χαρακτηριστικό της μορφής του έχει "σπάσει " στην πάνω δεξιά γωνία; Άλλο τόσο ανεξήγητο μένει το γιατί στην ίδια γωνία μπορούμε να διακρίνουμε το στόμα και ίσως και το μάτι μιας πάπιας. Η οπτική ιεράρχηση είναι τακτοποίηση που μπορεί να συμβαίνει σε κάθε είδους οπτικό σύνολο: γεωμετρικό, χαοτικό, τρισδιάστατο, εικαστικό ή λειτουργικό. Η οπτική ιεράρχηση μας βοηθάει να καταλάβουμε ευκολότερα τι βλέπουμε, να κατανοήσουμε πως λειτουργεί οπτικά μία σύνθεση (τι δυνάμεις και σχέσεις επιστρατεύει) κάνει λοιπόν τα νοήματα πιο άμεσα. Η αντίθετη περίπτωση, του μη ιεραρχημένου οπτικά, μας τοποθετεί σε ένα χώρο - με την στενή αλλά και την ευρύτερη έννοια του όρου - που είναι απροσδιόριστος ή ασαφής. Έπειδή ένα τέτοιο αποτέλεσμα σε έκταση δημιουργεί χωρικό αποπροσανατολισμό ή και αδυναμία εστίασης καλό είναι να το χρησιμοποιούμε μόνο αν είμαστε σίγουροι ότι μπορουμε να το διαχειριστούμε. Πέρα από αυτές τις περιπτώσεις, έλλειψη οπτικής κυριαρχίας συνθετικά ισοδυναμεί με αποτυχία της οπτικής μας πρότασης.

15 Εικόνα 28: Markus Linnenbrick, BOOMBOX at MaxEstrekka Gallery, Madrid, Spain, Ο χαοτικός χώρος του Linnenbrick δεν μας επιτρέπει να δημιουργήσουμε μία κλίμακα διαβάθμισης. Πάτωμα, τοίχοι, ταβάνι είναι ομοιογενώς βαμμένα. Στην πολυφωνία και την έντασή του είναι ομοιογενής και ακόμα κι όταν δημιουργείται η έξαρση μιας κατεύθυνσης διαμορφώνονται απότομες παύσεις που διακόπτουν κάθε δυνατότητα κορύφωσης. Οι γεωμετρικά σχηματισμένες ρίγες εναλλάσουν έντονα χρώματα χωρίς πουθενά να πέφτει η έντασή τους. Οι δυναμικές- με προοπτική ορισμένες- γραμμές που συγκλίνουν δεν οδηγούν σε κάποιο σημείο εστίασης αλλά σε ένα χαοτικό αδιέξοδο που αναιρεί την προτεραιότητα αυτής της κλιμάκωσης. Όμως το έργο δεν είναι αποτυχημένο, ίσα-ίσα είναι ιδιαίτερα επιτυχές στην αίσθηση που προκαλεί. Ο καλλιτέχνης διαχειρίζεται την ακύρωση κάθε ιεράρχησης σαν το κύριο θέμα στην οργάνωση του έργου του και πετυχαίνει και να το αξιοποιήσει σαν ποιότητα της εικόνας του και να δώσει ένα σαφές, καθαρό δυνατό αποτέλεσμα. Αφού μιλάμε για ταξινόμηση, κατάταξη, διαβάθμιση χρειαζόμαστε έναν αριθμό στοιχείων με κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Η οπτική κυριαρχία αναφέρεται σε σύνολα με περισσότερα του ενός στοιχεία που υπάρχει αναγνωρίσιμη μεταξύ τους μια οπτική διαφορά/ μεταβλητή πχ σχήμα, χρώμα, μέγεθος, κλίση, υφή, πυκνότητα. Η κατανόηση και η εφαρμογή των νόμων της Gestalt, που αναλύει τις οπτικές διαρθρώσεις υποστηρίζει την ιεράρχηση των οπτικών μορφών. Βασική έννοια στην οπτική ιεράρχηση είναι η οργάνωση του συνόλου σύμφωνα με το νόμο της καλής μορφής ή σωστής διαμόρφωσης. Μέσα από την ανάγκη να δημιουργηθούν μορφές με τα πιο απλοποιημένα σχήματα η οπτική ιεραρχία λειτουργεί με σχέσεις εξάρτησης και προσάρτησης, δηλαδή με συσχετισμούς που αναζητούν οπτικές σχέσεις. Σε γενικές γραμμές τα μικρά σχήματα προσαρτώνται στα μεγάλα. Ευδιάκριτα σχήματα και ιδιότητες έχουν προτεραιότητα από τις μικρές ποσότητες ή τις αμφισβητούμενες ποιότητες. Αντίστοιχα σε μια ομοιογενοποιημένη επιφάνεια η παρουσία μιας ανωμαλίας/ διακοπής στη ροή προσελκύει το ενδιαφέρον οπτικά και δημιουργεί ένα σημείο ιεράρχησης του οπτικού πεδίου. Το ίδιο ισχύει και για τις σχέσεις πυκνότητας /αραίωσης ή απομόνωσης. Σε μία ιεραρχημένη σύνθεση συναντούμε τρία επίπεδα στοιχείων: Οπτικά κυρίαρχη ή δεσπόζουσα μορφή (dominant element) είναι η πρωτεύουσα μορφή σε μία σύνθεση Δευτερεύουσα (subdominat element) είναι η μορφή που υποστηρίζει με την παρουσία της τον ισχυρό χαρακτήρα της πρώτης. Υποταγμένη (subordinate element) είναι η μορφή που συνδέει, υποστηρίζει και αναδεικνύει τις σχέσεις των δύο πρώτων.

16 Σύμφωνα με τα παραπάνω η οπτική ιεραρχία αναφέρεται στην κατανόηση σε μια οπτική σύνθεση μιας τάξης. Αυτή προκύπτει από την ταξινόμηση και ομαδοποίηση των σχεδιαστικών/οπτικών στοιχείων της σύνθεσης με καθαρότητα ή διαφάνεια σκοπού. Όταν η οπτική ιεράρχηση απουσιάζει ή δεν είναι ξεκάθαρη δεν μπορούμε να αντιληφθούμε το σκεπτικό της σχεδίασης και μας ενοχλεί η απουσία τάξης συχνά χωρίς να καταλαβαίνουμε τον λόγο. Άλλες φορές η σχεδιάση απορρίπτεται ως αδιάφορη επειδή η σύγχυση που προκαλείται από την απουσία ιεράρχησης αναιρεί τις οργανωμένες σχέσεις και καταργεί τις εντάσεις των στοιχείων της σύνθεσης. Εικόνα 29 Στην Εικ. 29 έχουμε τρία σχήματα, ένα τετράγωνο, ένα ορθογώνιο και ένα 'σχεδόν' τετράγωνο ορθογώνιο. Το τετράγωνο είναι μηιεραρχημένο και άρα το πιο ήρεμο και απλό σχήμα ενώ το ορθογώνιο έχει ιεράρχηση. Καθώς το μήκος του είναι μεγαλύτερο από το ύψος του τείνει προς την οριζόντια και δημιουργεί την αίσθηση του σταθερού και εδραιωμένου σχήματος. Το τρίτο σχήμα είναι, όπως ήδη φαίνεται απο την περιγραφή του προβληματικό: δεν είναι τετράγωνο, όμως οι διαστάσεις του μόλις έχουν ξεφύγει από αυτές του τετραγώνου. Γιατί; Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει αν πρόκειται για λάθος ή αν είναι σχεδιαστική απόφαση. Αν πρόκειται για εσκεμμένη απόφαση τι σκοπό εξυπηρετεί; Αν χρειαζόμαστε τη μη ιεράρχηση και την απλότητα που έχει ένα τετράγωνο ποιός ο λόγος να σχεδιάσουμε ένα λανθασμένο τετράγωνο; Αν χρειαζόμαστε στο σχήμα μας τον χαρακτηρισμό της διάστασης που έχει το ορθογώνιο γιατί δεν το αναδείξαμε περισσότερο; Η ασάφεια και η αβεβαιότητα που υπάρχει κάνει αυτό το σχήμα αδικαιολόγητο και αμήχανο σαν σχέδιο. Εικόνα 30: Los Carpinteros, Estanteria I, διαστάσεις: 180Χ302Χ40 εκ., plywood and maple

17 veneer finish Οπτική κυριαρχία λόγω σχήματος και μεγέθους. Βλέπουμε πως σ αυτήν τη σύνθεση τα δύο μεγαλύτερα σχήματα κερδίζουν αμέσως την προσοχή και την οπτική βαρύτητα μέσα σ' ένα σύνολο μικρότερων παραμορφωμένων παραλληλογράμμων. Η κυματοειδής κίνηση όλων των γραμμών υποστηρίζουν την κυκλικότητα των κεντρικών σχημάτων. Το σχετικά άκαμπτο υλικό και φτηνό υλικό έρχεται σε ευχάριστη αντίθεση με την ευλυγισία που διέπει την σύνθεση. Εικόνα 31 (αριστερά): Lori Ellison, untitled,(notebook drawing), στυλό σε σημειωματάριο, 27Χ21εκ Σ ενα σχεδόν ομοιογενοποιημένο σύνολο με υπνωτικά επαναλαμβανόμενους κύκλουςλουλούδια τα κενά τραβούν αμέσως το οπτικό ενδιαφέρον. Η υπόνοια από ένα σχήμα που δεν καταλαβαίνουμε τι είναι (εκκρεμεί σαν ερώτημα αν είναι τυχαίο ή μια μορφή που δεν έχουμε ακόμα ξεχωρίσει) λειτουργεί κι αυτή υποστηρικτικά. Η περιοχή με την αραίωση είναι το κυρίαρχο στοιχείο βάσι του οποίου ιεραρχείται η σύνθεση. Εικόνα 32: La perdera, Antonio Gaudi. Κυρίαρχο στοιχείο στις καμινάδες του κτιρίου la perdera τα κυματοειδή σχήματα που δημιουργούν την αίσθηση κίνησης. Τα ανοίγματα στη μία καμινάδα έρχονται σε αντίθεση με τα κλειστά ρομβοειδή της άλλης ώστε να δημιουργηθεί οπτικά ποικιλία. Η λεία σφραγισμένη επιφάνεια του ενός στοιχείου ζυγοσταθμίζεται οπτικά με τα -λίγο σαν στόματα- ανοίγματα του άλλου. Δημιουργείται ένας διάλογος ανοικτού/κλειστού, όπως και συνεχούς/διακεκομένου, ανοικτού/σκούρου, γεμάτου/άδειου που δεν διαταράσει την ιεραρχία της σύνθεσης. Αυτή παραμένει πιστή στην δυναμική της οργανικής-κυματοειδούς κίνησης βάσι της οποίας έχουν ιεραρχηθεί όλα τα στοιχεία: μέγεθος και οξύτητα σχήματος, ποιότητα επιφάνειας, και το απαλό ουδέτερο χρώμα.

18 Εικόνα 33: Bridget Riley, Κόκκινο στο κόκκινο, Η Riley χρησιμοποιεί τις διαγώνιες για να απλώσει δίπλα - δίπλα δύο διαφορετικά κόκκινα, θερμά και ψυχρά στη βάση τους, βερμιγιόν και έντονο ροζ. "Το μάτι ενώνει και διαχωρίζει το χρώμα, κινείται μπροστά και σταματάει απότομα, σαν ξαφνικό φρένο" (Judith Flanders Οπτική κυριαρχία με την κατεύθυνση και το χρώμα Εικόνα 34: Frida Kahlo, Το πληγωμένο Ελάφι, Με την πρώτη ματιά μια οριζόντια σύνθεση τόσο από την διάσταση του έργου όσο και από την διάταξη των στοιχείων του. Το απομονωμένο ελάφι δεσπόζει τοποθετημένο κεντρικά. Το πλαισιώνουν οι κάθετοι κορμοί των δέντρων. Μεταξύ τους η σχέση είναι αντιθετικοί: οριζόντιο/κάθετο, μονάδα/ομάδα. Οι κάθετοι κορμοί επιτείνουν την οριζόντια τάση του ελαφιού. Αν προσέξουμε καλύτερα θα δούμε ότι υπάρχει και ένας διαγώνιος άξονας που ορίζεται από τα μπροστινά πόδια και κάποια βέλη στο λαιμό. Η πολυπλοκότητα των κεράτων αντανκλάται στο πεσμένο κλαδί στο κάτω μέρος του έργου. Πιο προσεκτικά βλέπουμε ότι οι γωνίες και οι κλίσεις του κλαδιού ανταποκρίνονται στις γωνίες των ποδιών του ελαφιού (κοιτάξτε το μπροστά αριστερά πόδι και το επάνω δεξιά κλωνάρι, το μέσα αριστερά πόδι και το δεύτερο κλωνάρι στο βάθος). Το ελάφι βλέπει αριστερά και το κλαδί δεξιά δίνοντας μια εναλλαγή οπτικού ρυθμού που συμπληρώνει διακριτικά τις εντόνες αντιθέσεις ματαξύ πρώτου-δεύτερου θέματος( ελάφι/δέντρα). Στο κεντρικό πάνω μέρος του έργου βλέπουμε τον ορίζοντα που συμπληρώνει την σύνθεση χωρίς να διασπά την ενότητά της (προσέξτε το σχήμα του κεραυνού, αντανακλά σχηματικά το κλαδί και τα κέρατα). Στη δισδιάστατη επιφάνεια του έργου

19 δεν υπάρχει πραγματικά βάθος, ωστόσο η Κάλο χρησιμοποιεί την προοπτική στα δέντρα και δίνει έντονη την αίσθηση του. Σ αυτό το "βάθος" τρεις οριζόντιες λουρίδες χρώματος συμφωνούν και τονίζουν την οριζόντια τάση του κενρικού θέματος διακόπτοντας τον κάθετο ρυθμό των δέντρων. Χρωματικά το έργο έχει ομοιογένεια καθώς είναι φτιαγμένο με κιτρινοπράσινους γήινους τόνους. Μόνο το ελάφι και ο ορίζοντας διαφοροποιούνται χρωματικά: με κάπως πιο κοκκινωπό-γκρι καφέ το πρώτο και με γαλαζοπράσινο-γκρι ο δεύτερος. Οπτική κυριαρχία με την απομόνωση και την κατεύθυνση. Εικόνα 35: William Morris, Waddle, , σχέδιο υφάσματος από τη σειρά Thames Tributaries. Το σχέδιο ανήκει σε σειρά 7 σχεδίων αφιερωμένων στο Τάμεση και την χλωρίδα του, δείγμα αγάπης του Μorris για το ποτάμι. Όλα τα φυτικά μοτίβα στη σύνθεση συτή χαρακτηρίζονται από την ίδια καμπυλοειδή κίνηση και πριονωτό τελείωμα. Τον κεντρικό χαρακτήρα της κίνησης του έργου δίνει η διαγώνια κόκκινη/κίτρινη γραμμή που στην συνεχόμενη επανάληψή της διατρέχει το σχέδιο και κυριαρχεί οπτικά σε συνδυασμό με τα μεγάλα λουλούδια που τοποθετούνται επάνω της (ομαδοποίηση λόγω χρώματος και κοινής κατεύθυνσης). Η αρχική σύνθεση, το κύτταρο που επαναλαμβάνεται για να δημιουργηθεί το σχέδιο στο ύφασμα πολλαπλασιάζεται έτσι ώστε να τονίζεται η δυναμική της κόκκινης διαγώνιας. Στο τμήμα που βλέπουμε στην εικ. 35 και σαν αποτέλεσμα της έπανάληψης που επιτείνει τις σχέσεις κατεύθυνσης υπάρχει μια εμφανής ιεράρχηση στοιχείων λόγω χρώματος, μεγέθους, συνέχειας και κατεύθυνσης. Η δαβάθμιση βάσι ενός ελάχιστου ψευδαισθητικού αναγλύφου που είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα της σχεδιαστικής τεχνικής του Μορρις γίνεται και εδώ φανερή. Το κεντρικό μοτίβο προβάλεται πάνω στα μεσαίου μεγέθους υποκίτρινα λουλούδια και τα μικρότερα μπλέ με μια ελάχιστη αλλά διακριτή προτεραιότητα βάθους. Αυτά τα στοιχεία λειτουργούν σαν την δευτερεύουσα μορφή ενώ το μπλέ φόντο έχει έναν υποστηρικτικό και συνδετικό ρόλο (υποταγμένη μορφή). Παρατηρείστε πως το μεγάλο μέγεθος και έντονο χρώμα των κόκκινων λουλουδιών υπερνικά την έντονη τονική αντίθεση των κίτρινων. Η σχέση κόκκινων κίτρινων λουλουδιών είναι φανερά ιεραρχημένη, αλλά και οι εντάσεις χρώματος μεγέθους και τόνου είναι μοιρασμένες έτσι ώστε να υπάρχει μια δυναμική ισορροπία. Επιπλέον τα κόκκινα λουλούδια σκαρφαλώνουν στο σχέδιο κατά μήκος μιας διαγώνιας τάσης. Πολύ πιο διακριτικά όλα τα άλλα στοιχεία διασταυρώνονται εναλλάξ με αυτήν την κατεύθυνση. Οπτική κυριαρχία με μέγεθος, χρωματική αντίθεση και τοποθέτηση, κατεύθυνση.

20 3. Ισορροπία H οπτική εμπειρία είναι δυναμική R. Arnheim " Ένας άνθρωπος ή ένα ζώο δεν αντιλαμβάνεται απλώς μιά παράταξη αντικειμένων χρωμάτων και σχημάτων, κινήσεων ή μεγεθών. Αλλά, πρώτα απ' όλα, μια αλληλενέργεια κατευθυντικών τάσεων. Αυτές οι τάσεις δεν είναι κάτι που προστίθεται από τον παρατηρητή σε εικόνες που, αλλιώς, θα ήταν στατικές. Για την ακρίβεια αυτές οι τάσεις είναι τόσο εγγενείς σε κάθε τι αισθητό όσο το μέγεθος, το σχήμα, η θέση, το χρώμα. Επειδή έχουν μέγεθος και κατεύθυνση, αυτές οι τάσεις μπορούν να περιγραφούν σαν ψυχολογικές 'δυνάμεις'." Arnheim 24:2005 Κάθε γραμμή που σχεδιάζεται σ ένα σχέδιο, κάθε αντικείμενο που κατασκευάζεται δημιουργούν ένα σύνολο από καθαρά οπτικές αλληλεπιδράσεις στο χώρο που υπάρχουν. Οι οπτικές δυνάμεις που αυτόματα μπαίνουν σε λειτουργία αναζητούν την ισορροπία, ένα σημείο ηρεμίας που οι οπτικές σχέσεις ζυγιάζονται όπως οι δύο μεριές μιας ζυγαριάς. Στην ισορροπία σαν φυσική κατάσταση δύο αντικειμένων οι δύο δίσκοι μιας ζυγαριάς ταλαντεύονται και τελικά ακινητοποιούνται σε μιά σχέση. Από το σημείο εκείνο και μετά δεν είναι ορατός ο ανταγωνισμός των δυνάμεων που έφεραν την τελική σχέση ισορροπίας. Στην οπτική ισορροπία οι εντάσεις, ο διάλογος των δυνάμεων που προκαλούν την ηρεμία παραμένει ορατός. Η ηρεμία στην οπτική ισορροπία δεν σημαίνει αδράνεια. Η οπτική ισορροπία είναι "ένα σχοινί το οποίο είναι ακίνητο ενώ δύο άνθρωποι ίσης μυικής δύναμης το τραβούν ο καθένας προς την αντίθετη κατεύθυνση. Παραμένει ακίνητο μεν, αλλά φορτισμένο με ενέργεια." Arnheim 29:2005 Γιατί επιδιώκουμε την οπτική ισορροπία; Σύμφωνα με τα παραπάνω η οπτική ισορροπία, όπως και κάθε μορφή ισορροπίας στη φυσική είναι μια κατάσταση ηρεμίας και σταθερότητας. "Σε μια ισορροπημένη σύνθεση όλοι οι παράγοντες όπως: σχήμα, κατεύθυνση και θέση προσδιορίζονται αμοιβαία με τέτοιον τρόπο, που καμία αλλαγή δε φαίνεται να είναι δυνατή, και το όλον προσλαμβάνει τον χαρακτήρα της 'αναγκαιότητας' σε όλα τα μέρη του" [Arnheim 35:2005] Αυτή η "αναγκαιότητα" δίνει στις επιλογές που έχουν γίνει και στη σύνθεση που έχει προκύψει διάρκεια και σημασία. Το αποτέλεσμα φαίνεται ξεκάθαρο ή αυτονόητο ότι είναι έτσι. Στην αντίθετη περίπτωση, έχουμε την εντύπωση ότι κάτι δεν έχει τελειώσει, δεν έχει ακόμη παγιωθεί και ότι υπάρχει αμφισημία, αμφιβολία ή αβεβαιότητα. Είναι η ισορροπία θέμα κανόνων; Το αν μια σύνθεση είναι ισορροπημένη είναι μία απόφαση που παίρνουμε βασισμένη σε μια εσωτερική κατανόηση οπτικών σχέσεων και όχι στην λογική ανάλυση. Δεν είναι θέμα γνώσης ή μία απόφαση που παίρνουμε μετά από μέτρηση στοιχείων, αλλά μιά άμεση ανταπόκριση σ αυτό που βλέπουμε σαν αποτέλεσμα συνειδητών και υποσυνείδητων λογισμών. Υπάρχουν κάποιες νόρμες που ορίζουν πότε μιά σύνθεση ισορροπεί και πότε όχι; Αυτόματα όλοι οι οπτικοί δημιουργοί θα απαντούσαν όχι. Οι περισσότεροι θα συμπλήρωναν πως "το βλέπω με το μάτι μου και ξέρω αν κάτι με ενοχλεί ή όχι". Νόμοι που οδηγούν σε κατασκευή οπτικά ισορροπημένων συνθέσεων δεν υπάρχουν. Υπάρχουν όμως κάποιες γενικές σχέσεις που ξεκινούν από τον τρόπο που βλέπουμε και αξιολογούν την σημασία που αποκτούν τα οπτικά στοιχεία ανάλογα με την θέση τους σε μια σύνθεση. Αυτοί μας βοηθούν να συμπληρώσουμε με κατανόηση την εμπειρία ή το ένστικτο όταν αυτά είναι ακόμη πρώιμα. Οπτικές ιδιότητες που επηρρεάζουν την δυναμική ενός οπτικού στοιχείου σε μια σύνθεση είναι: 1. το οπτικό βάρος του, δηλαδή το μέγεθός του σε σχέση με τον τόνο, το χρώμα, την υφή του, την δυνατότητά του να φέρει άξονες, την κανονικότητα του σχήματος του.

21 2. η οπτική του αντίθεση με το υπόβαθρο στο οποίο τοποθετείται 3. η δυναμική του έλξη, δηλαδή η δυνατότητα του να συνθέσει με άλλα στοιχεία ομάδες που θα λειτουργήσουν πλέον σαν ένα νέο στοιχείο στη σύνθεση. Εικόνα 36 Σύμφωνα με τον Arnheim, μόλις βλέπουμε τον κύκλο μέσα στο τετράγωνο της Εικ. 36 αυτόματα καταλήγουμε σε κάποια συμπεράσματα. Για παράδειγμα καταλαβαίνουμε πως ο κύκλος δεν είναι τοποθετημένος στο κέντρο του τετραγώνου και πως η απόσταση από την δεξιά του πλευρά είναι πολύ μικρότερη αυτής από τα αριστερά. Η τοποθέτησή του εκτιμάται πως είναι στο πάνω μισό του τετραγώνου και μάλιστα μας ενοχλεί γιατί μας φαίνεται ότι ο κύκλος έχει μια τάση είτε να κινηθεί περισσότερο προς τα πάνω είτε να κατεβεί προς το κέντρο του τετραγώνου στην τομή των διαγωνίων του. Το σύστημα δεν έχει ισορροπία, ακριβώς επειδή δεν υπάρχει καθαρότητα ούτε βεβαιότητα ως προς το τι βλέπουμε, δηλαδή ποιά είναι η θέση και η σχέση κύκλου και τετραγώνου. Αισθανόμαστε ότι παρακολουθούμε ένα ενδιάμεσο στάδιο πριν την τελική τακτοποίηση. Εικόνες 37, 38 Αν προσθέσουμε άλλον έναν κύκλο στο τετράγωνο (Εικ.37) η δυναμική του συνόλου αλλάζει. Οι δύο κύκλοι αποτελούν ομάδα λόγω ομοιότητας στο σχήμα, στο μέγεθος και τον τόνο αλλά και γιατί είναι το μοναδικό περιεχόμενο του τετραγώνου. Σαν ομάδα τους αντιμετωπίζουμε συμμετρικά ως προς έναν άξονα που τους διαπερνά νοητά. Αν κρύψουμε τον έναν κύκλο ώστε να απομονώσουμε τον άλλο και τον δούμε σε σχέση με το τετράγωνο γίνεται φανερό ότι κανείς τους δεν έχει μια ικανοποιητική θέση από άποψη ισορροπίας με το τετράγωνο. Παράλα αυτά φαίνεται πως οι δύο μαζί ισορροπούν μέσα το τετράγωνο. Δεν δείχνουν κάποια τάση να κινηθούν σε άλλη θέση. Στην Εικ. 38 ο ένας από τους δύο κύκλους έχει μία πολύ δυνατή σχέση ισορροπίας με το τετραγωνο αφού το κέντρο του δείχνει να συμπίπτει με το κέντρο του τετραγώνου. Ο άλλος κύκλος βρίσκεται σε θέση άνιση που διαταρράσει την ισορροπία της ομάδας των κύκλων με το τετράγωνο. Η θέση του δεύτερου κύκλου έρχεται σε σύγκρουση με την σχέση του πρώτου με το τετράγωνο και με την σχέση του με τον άλλο κύκλο που είναι συμμετρική και ισορροπημένη. Το σύνολο δεν είναι ισορροπημένο. Η δομή του περιβάλοντος χώρου επηρρεάζει και την πιο απλή διάταξη στοιχείων.

22 Εικόνα 39: Edvard Munch, Anxiety, λιθογραφία με κόκκινο και μαύρο μελάνι, Ας ξεκινήσουμε ξεχωρίζοντας τις περιοχές στο έργο του Munch. Επάνω και περίπου μέχρι το κέντρο υπάρχει η περιοχή των κόκκινων οριζόντιων γραμμών. Μετά αναπτύσσεται συμμετρικά στον οριζόντιο άξονα του έργου μια περιοχή οριζόντιων καμπυλοειδών μαύρων γραμμών που δημιουργούν στην αλλαγή κατεύθυνσης στροβιλοειδή σχήματα. Είναι πιο πυκνές από τις κόκκινες αλλά και πιο κοφτές. Στα 2/3 οριζοντίως και κάτω προς τα δεξιά του έργου κυριαρχεί μιά μαύρη κηλίδα με στρογγυλά λευκά. Η κηλίδα αυτή εκτείνεται ελαφρά διαγώνια σχεδόν μέχρι την κάτω αριστερή του έργου. Τα στρογγυλά λευκά - που λόγω έντονης αντίθεσης με το περιβάλον τους έρχονται μπροστά - αναγνωρίζονται σαν ανθρώπινα πρόσωπα και σαν τέτοια αποκτούν μία επιπλέον αφηγηματική και οπτική βαρύτητα. Πώς ισορροπεί το έργο; Το βαρύ μαύρο στο κάτω μέρος ελαφραίνει και ισορροπεί από τις παχιές κόκκινες γραμμές στο πάνω μέρος του έργου. Το πάνω μέρος του έργου απαιτεί λιγότερα στοιχεία για να δείξει γεμάτο. Οι κόκκινες γραμμές γεμίζουν το χώρο και ισορροπούν με την διαφορά στο πάχος και την χρωματική ένταση ενώ ταυτόχρονα διαφοροποιούν τον 'ορίζοντα' του έργου επιτείνοντας την αντίθεση μεταξύ του πυκνού κάτω μέρους και του αραιοκατοικημένου πάνω. Ωστόσο το κόκκινο είναι χρώμα απόλυτο και έντονο. Συνθετικά συμφωνεί με το δυνατό και βαρύ ύφος του έργου. Η οριζόντια διάταξη των κόκκινων γραμμών αντανακλά χαλαρά την καμπύλη των λόφων και κατευθύνεται απαλά προς τα πανω αριστερά. Έτσι εξισορροπείται το δυνατό μαύρο σχήμα στο κάτω μέρος του έργου. Η οριζόντια τάση συγκροτείται σε στρόβυλο στο μέσο όπου τα πάχη των γραμμών ποικίλουν όσο και οι κατευθύνσεις τους. Είναι το σημείο που συνενώνει τα συνθετικά άκρα του αραιού κόκκινου και του πυκνού μαύρου. Στο κάτω μέρος η μορφές ενοποιούνται στο μαύρο και διαφοροποιούνται στο λευκό. Η επανάληψη του κύκλου στα δύο κάτω πρόσωπα αποσαθρώνεται προοπτικά, ένα λιώσιμο του κύκλου που αρχικά εμφανίζεται στο δύο επόμενα από τη βάση πρόσωπα. Προσέξτε πώς είναι τοποθετημένα τα πρόσωπα: λόγω της θέσης που έχει το ένα κάτω από το άλλο δημιουργείται μία καθετότητα που έρχεται σε αντίθεση με την οριζοντιότητα όλων των κόκκινων στοιχείων. Ο κύκλος, που είναι ένα σχήμα κατεξοχήν απαλό και μη γωνιώδες ελαφραίνει με τα λευκά κενά που αντιστοιχούν στα πρόσωπο το βαρύ μαύρο της κάτω περιοχής χωρίς να προσθέσει ένταση περισσότερη από την τονική του αντίθεση. Αυτή είναι δυνατή αλλά όχι αιχμηρή (λόγω σχήματος). Πάνω και κάτω τα στοιχεία της σύνθεσης έχουν έναν διάλογο αντίθεσης που αμβλύνεται με το τμήμα των μεσαίων μαύρων γραμμών. Οι αντιθετικές τους σχέσεις εξισορροπούν δίνοντας ταυτόχρονα βαρύτητα και ροή στη σύνθεση.

23 Η ισορροπία διαχωρίζεται στην συμμετρική και την ασύμμετρη. Στη συμμετρική αναγνωρίζουμε έναν άξονα πάνω στον οποίο ηρεμούν ίσης έντασης στοιχεία που μπορεί να έχουν μια καθρεπτική σχέση. Το είδος αυτό της ισορροπίας αποτελεί την πιο απλή μορφή της. Συχνότερα ερχόμαστε αντιμέτωποι με την ασύμμετρη ισορροπία όπου διαφορετικά σε αξία στοιχεία ανταγωνίζονται σε μια σύνθεση μέχρι να ισορροπήσουν δημιουργόντας μία ευχάριστη ένταση. Και στις δύο περιπτώσεις η ισορροπία καταλήγει να εξαρτάται από τις θέσεις που έχουν τα οπτικά στοιχεία σε μία ορατή ή αθέατη κάναβο. Εικόνα 40: Gilbert and George, Inside, 1983, 302X302cm. Οι Gilbert and George χρησιμοποιούν συχνά μία σχεδόν συμμετρική σύνθεση ώστε να ενδυναμώσουν την ισορροπία και την δύναμη της εικόνας τους. Η αυστηρή συμμετρική δομή συνεργάζεται με την ένταση και την αντίθεση των χρωμάτων (η σχέση αντίθεσης συμπληρωματικών συμφωνεί με την μετωπική αντίθεση της τοποθέτησης στο έργο). Η καθαρότητα των σχημάτων αποτελεί μια επιπρόσθετη απόλυτη σχέση που επιτείνει την ένταση της συμμετρικής οργάνωσης και της χρωματικής αντίθεσης. Σαν αποτέλεσμα οι συμμετρικές αποκλίσεις απορροφούνται σαν μια μικροκλίμακα από ευχάριστες τοπικές διαφοροποιήσεις που πλουτίζει την σύνθεση και κεντρίζει το οπτικό ενδιαφέρον χωρίς να αναιρεί την βασική της οργάνωση. Η έννοια του οπτικού βάρους Είπαμε προηγουμένως ότι η οπτική ισορροπία επηρρεάζεται από την έννοια του οπτικού βάρους ενός στοιχείου. Ας δούμε αυτό πως λειτουργεί. Μια παράμετρος του είναι το μέγεθος: Τα μεγάλα στοιχεία είναι βαρύτερα από τα μικρά. Μια άλλη είναι το χρώμα: το κόκκινο χρώμα είναι βαρύτερο από το μπλέ και τα λαμπερά χρώματα βαρύτερα από τα σκοτεινά. Μια μαύρη περιοχή πρέπει να είναι μεγαλύτερη από μια λευκή προκειμένου να την αντισταθμίσει. Μια άλλη παράμετρος είναι η θέση στη σύνθεση: το κέντρο σηκώνει περισσότερο βάρος απ' ότι τα άκρα σε μια σύνθεση. Επίσης ρόλο παίζει και το χωρικό βάθος, η προοπτική δυναμική ενός στοιχείου που επιτρέπει να λειτουργεί δυναμικά η αίσθηση του βάθους. Όσο πιο μακρυά πιστεύουμε ότι είναι μια μορφή τόσο πιο δυνατή είναι η επίδρασή της - ίσως επειδή πιστεύουμε στην προοπτική λογική που τα μεγέθη αυξάνουν αν το ίδιο αντικείμενο έρχονταν μπροστά μας. Μια άλλη παράμετρος

24 είναι το εγγενές ενδιαφέρον: το αν μπορεί μια περιοχή να μας αποσπάσει την προσοχή λόγω θέματος, πολυπλοκότητας, κάποιας ιδιομορφίας. Επίσης η απομόνωση προσθέτει βάρος: η σελήνη για παράδειγμα σ έναν άδειο ουρανό. Συχνά στο θέατρο ο πρωταγωνιστής βρίσκεται σ ένα σημείο χώρια από τους υπόλοιπους ηθοποιούς, κυρίως κατά τη διάρκεια των σημαντικών σκηνών. Το σχήμα φαίνεται να επηρεάζει το βάρος. Το κανονικό σχήμα (ο κύκλος, το τετράγωνο) κάνει τις μορφές να φαίνονται βαρύτερες. Κατακόρυφες μορφές φαίνονται βαρύτερες από πλάγιες. Εικόνες 41(επάνω), 42: Eduard Manet, Πρόγευμα στη χλόη,λάδι σε καμβά, 208X265, Η λευκή φιγούρα στο βάθος έχει ιδιαίτερο οπτικό βάρος λόγω και του τόνου αλλά και της θέσης της σε προοπτικό βάθος. Περιοχές που επικρντρώνεται το ενδιαφέρον είναι: το κιτρινομπεζ σώμα προς το κέντρο, το μαύρο ρούχο του άντρα στη κάτω δεξιά μεριά, η περιοχή υφασμάτων και φρούτων σε μέσο τόνο και αντίθεση, το ξεφωτο στο βάθος. Η σκούρη κηλίδα (από το μαύρο ρούχο του άντρα) και ο κορμός δεξιά εξισορροπουνται στη σκιερή συστάδα των δέντρων αριστερά.η οπτική ακαταστασία των υφασμάτων στην κάτω αριστερή γωνία και το λαμπερό κιτρινομπεζ του γυμνού σώματος της κοπέλας αγκιστρώνονται στο κέντρο με αντίβαρο την λευκή φιγούρα. Αυτή κρατάει ουσιαστικά τις τρεις μπροστινές φιγούρες στη θέση τους πάνω σε ένα τρίγωνο που σημαιώνει την κορυφή του. Αν αφαιρεθεί (Εικ 42)) η σύνθεση "γέρνει" και οι τρεις μπροστινές φιγούρες γλυστρούν προς τα κάτω και αριστερά, σαν να υποχωρούν πάνω στην πλαγιά που έχουν καθήσει.

25 Ένα άλλο στοιχείο που προσθέτει βάρος στην οπτική δυναμική των μορφών είναι η κατεύθυνση. Η στοίχηση προς μία κατεύθυνση επιτρέπει σε διαφορετικά στοιχεία να συνδέονται οπτικά και να να συνδυάζονται σε ομάδες και μπορεί να έχει την δύναμη ενός αόρατου άξονα που τις διαπερνά. Μπορεί επίσης να εκφράζεται με την φορά ενός βλέμματος ή μιας χειρονομίας αν απεικονείζεται ανθρώπινη μορφή ή σαν ένας άξονα που διαμορφώνεται από γραμμές και όρια σε μια ομάδα των στοιχείων. Εικόνα 43: Picasso, Οικογένεια Αρλεκίνων, τέμπερα σε χαρτί, 21Χ29 εκ,1905. Το θερμό, ωχροκίτρινο λευκό φεγγοβολεί μέσα στο ψυχρό μπλε, μπλε-γκρι και το θερμό γκριπράσινο. Η σύνθεση εξισορροπεί το λευκό με την μαύρη κηλίδα πάνω από το κεφάλι της γυναικείας φιγούρας. που την καρφώνει στην καθιστή της θέση. Το πρωτεύον στοιχείο στο έργο είναι η σειρά των τριών λαμπερών υποκίτρινων περιοχών από αριστερά και προς το κέντρο. Τα στοιχεία αυτά διαθέτουν αφηγηματικό ενδιαφέρον, τονική υπεροχή και τα δύο από αυτά, το σώμα της γυναίκας και του παιδιού, είναι κάθετα. Όμως και τα τρία μαζί σχηματίζουν έναν διαγώνιο άξονα με κλίση που ανεβαίνει από αριστερά προς τα δεξιά κατά μήκος των χεριών της γυναίκας και σταματάει στο πρόσωπο του αρλεκίνου. Η κλίση αυτή είναι βασικό συνθετικό στοιχείο μια και αναιρεί την καθετότητα μιας κατά τα άλλα κάθετης σύνθεσης (σε διάσταση αλλά και σε διάταξη) με απρόσμενο και ευχάριστο τρόπο. Εικόνα 44: Patrick Caulfield, Some poems of Julles Laforge [All the branches are so wet, the

26 woods is so rusty], μεταξοτυπία, 61X56, Η σύνθεση, τοποθετημένη στο μεγαλύτερο μέρος της αριστερής πλευράς και στο επάνω δεξιό κομμάτι έχει μία καθαρή διαγώνια τάση που κατευθύνει το βλέμμα δυναμικά από αριστερά προς τα δεξιά και σχεδόν έξω από το έργο. Η τάση αυτή δημιουργείται από τα πιο έντονα σε πάχος και χρώμα κλαδιά και λειτουργεί εξισορροπιστικά στην συσσώρευση αλλά και την πλοκή των υπόλοιπων στοιχείων δίνοντας ένα δυνατό οπτικό οδηγό για να διασχίσουμε την επιφάνεια του έργου. Επάνω και κάτω 1._Έχουμε συνδυάσει την κίνηση προς τα πάνω με άνοδο, νίκη κατά της βαρύτητας και πέταγμα ενώ την κίνηση προς τα κάτω με πέσιμο, παράδοση στην έλξη της γης, ήττα ή παθητικότητα. Η φυσική μας διδάσκει πως για να ανεβούμε [απομακρυνθούμε από το κέντρο βαρύτητας] χρειάζεται να καταβάλουμε περισσότερη προσπάθεια απ' ότι να κατεβούμε. Η εμπειρία μας, μας τοποθετεί σ εναν κόσμο ανισόμετρο δυναμικά. Οπως ένα αντικέιμενο έχει μεγαλύτερη δυναμική ενέργεια όταν βρίσκεται ψηλά έτσι και μία μορφή αποκτά μεγαλύτερο οπτικό βάρος όταν τοποθετείται ψηλότερα. Αυτό σημαίνει πως ό,τι τοποθετείται στο πάνω μέρος μιας σύνθεσης πρέπει να είναι ελαφρύτερο απ' ότι αν τοποθετούνταν στο κάτω μέρος της. Επίσης σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ισορροπήσουμε μια σύνθεση αν τοποθετήσουμε δυο ίσες μορφές επάνω και κάτω. 2._Όταν ζητούν από κάποιον να χωρίσει μια κατακόρυφη γραμμή στη μέση πάντα τη χωρίζει σ ένα σημείο πάνω από το μέσον της και με μεγάλη δυσκολία δέχεται τον σωστό χωρισμό. Η μέση και πάνω απόσταση μας φαίνεται μεγαλύτερη και για να φαίνεται ένα τμήμα πως χωρίζεται στη μέση πρέπει να κάνουμε το πάνω μισό κοντύτερο. 3._Οι εμπειρίες μας προέρχονται από την ζωή μας. Εχουμε συνηθίσει τα αντικείμενα να συσσωρεύονται στη γη, στο κάτω, και ο ουρανός να είναι άδειος. Έχουμε μάθει να υπάρχουμε σ ένα κατωβαρές σύμπαν. Αυτό μας φαίνεται λογικό και φυσικό. Η προσπάθεια της τέχνης να αποτινάξει αυτή την αντίληψη και να δημιουργήσει ισοβαρείς συνθέσεις αναπτύχθηκε ιδιαίτερα τον 20 αιώνα και εκφράζει την επιθυμία η τέχνη να αποκοπεί από την μίμηση της πραγματικότητας. Αυτή η τάση αντικατοπτρίστηκε και με την κινηματογραφική οπτική όπου η κάμερα δεν διατηρείται πια παράλληλη με το έδαφος και καθώς μετατοπίζεται σε ασυνήθιστες γωνίες λήψης παρουσιάζει απόψεις όπου το κάτω κομμάτι δεν είναι απαραίτητα πιο γεμάτο από το επάνω. Εικόνες 45, 46: Nicolas de Stael, Φιγούρα στη θάλασσα, 1952.

27 Ο de Stael ανάπτυξε ένα προσωπικό ιδίωμα αφαίρεσης με την διάρθρωση των έργων του με απλοποιημένα σχήματα έντονου χρώματος που συνοστίζονται σε περιοχές της ζωγραφικής επιφάνειας. Το έργο που βλέπουμε συνθετικά βασίζεται στην εξισορρόπηση των διαφορετικής βαρύτητας κόκκινων στο φόντο από τα ψυχρότερα χρωματικά τετράγωνα που συνθέτουν ένα σύμπλεγμα από δύο φιγούρες που προβάλεται σ'ένα ακαθόριστο 'μπροστά'. Αν αναποδογυρίσουμε το έργο γίνεται φανερή η διατάραξη της συνθετικής ισορροπίας του. Το πάνω μέρος της σύνθεσης είναι πολύ γεμάτο, βαρύ και δεν μπορεί να σταθεί στη θέση του. Οι κεντρικές μορφές που πριν στερεώνονταν σε ένα οριζόντιο πλάνο βάσης ξαφνικά 'γλυστρούν προς τα κάτω'. Το κάτω μισό της σύνθεσης είναι άδειο και προβληματικό. Σε σχέση με το πάνω μέρος φαίνεται αδύναμο. Στην αρχική σύνθεση πρωταρχικό ρόλο έχουν οι φιγούρες. Αυτές στηρίζουν την ισορροπία γεμίζοντας το κάτω μισό της σύνθεσης με ποικιλία χρωματική και σχηματική. Η αριστερή φιγούρα είναι πιο μουντή χρωματικά και πιο βαριά τονικά και σχηματικά. Το σχεδόν τριγωνικό σχήμα της βρίσκεται ήδη πιο κάτω από το επίπεδο που πατάει η δεξιά φιγούρα. Από τη μιά αντισταθμίζεται στην τάση της να πέσει στην κάτω αριστερή γωνία από τα φωτεινά βιολέ και την καθετότητα της δεξιάς φιγούρας. Από την άλλη επειδή αυτή είναι βαριά εκτινάσσει κάθετα την συγκριτικά πιο ανάλαφρη χρωματικά και σχηματικά δεξιά φιγούρα. Η αύξηση της ποσότητας των χρωμάτων στην δεξιά φιγούρα σταδιακά και προς τα πάνω λειτουργεί σαν μοχλός που την τραβάει προς τα πάνω, τόσο όσο χρειάζεται για να ισορροπήσει την αριστερή μορφή που είναι σχηματικά δεμένη με την οριζόνια τάση (σ'ένα σημείο στο κάτω μέρος του έργου οι μορφές ενώνονται με σχήματα που γειτονεύοντας οπτικοποιούν την οριζόντια τάση). Η δεξιά μορφή φαίνεται να ανεβαίνει και να δίνει έναν κάθετο χαρακτήρα σ' όλη τη σύνθεση. Όταν το έργο αντιστρέφεται η δεξιά μορφή φαίνεται να γλυστρά κάθετα προς τα κάτω, παρά να στηρίζει το υπόλοιπο σύνολο. H χρωματική διαστρωμάτωσή της λειτουργεί ανάποδα και της δίνει φορά προς τα κάτω. Με τον ίδιο τρόπο λειτουργεί και η μεσαία βιολέ περιοχή στην άλλη φιγούρα με αποτέλεσμα και οι δύο να 'πέφτουν και η σύνθεση να μην έχει ισορροπία. Παρόλη η παράδοση των κατωβαρών συνθέσεων έχει κλονιστεί τόσο από την σύγχρονη γλυπτική, την ζωγραφική και την φωτογραφία είναι μια βαθιά ριζωμένη οπτική. Άλλωστε υπάρχει παντού γύρω μας και συντηρείται και από την αρχιτεκτονική μια που τα κτίρια είναι φαρδύτερα και βαρύτερα στο κάτω μέρος τους όπως και από την τυπογραφία. Σαν συνέπεια των παραπάνω σύχνα το οπτικό κέντρο βάρους μιας σύνθεσης είναι πιο κάτω από το μέσον της. Αριστερό-δεξύ 0 άνθρωπος είναι αμφίπλευρο πλάσμα. Καθώς όμως εξελίχθηκε και έμαθε να χειρίζεται αντικείμενα καλύτερα με το ένα χέρι παρά με τα δύο η ασυμμετροχειρία έγινε προσόν. Και η μια πλευρική κατεύθυνση επικράτησε της άλλης, ίσως όχι με την διαφορά έντασης που σημειώνεται με το πάνω και το κάτω. Οι εικόνες "διαβάζονται" από αριστερά προς τα δεξιά. Αυτό σημαίνει πως ό,τι υπάρχει στην αριστερή πλευρά μιας εικόνας αποκτά ένταση και σημασία. Ο ιστορικός τέχνης Wolfflin παρατήρησε πως η διαγώνιος που πηγαίνει από αριστερά προς τα δεξιά διαβάζεται να ανεβαίνει και η αντίθετή της να κατεβαίνει. Κάθε μορφή φαίνεται βαρύτερη στην δεξιά πλευρά της εικόνας. Σαν αποτέλεσμα αν αντιστρέψουμε κάποιες γνωστές συνθέσεις αυτές χάνουν την ισορροπία τους και "γέρνουν". Στο θέατρο, όταν σηκώνεται η αυλαία είναι η αριστερά πλευρά συτή που κοιτάζουν οι θεατές. Και ο ηθοποιός που βρίσκεται εκεί αποκτά πρωταρχικό ρόλο ενώ οι υπόλοιποι, και μάλιστα αν βρίσκονται στα δεξιά "διαβάζονται" σαν εχθροί του ή αντίπαλοι. Ωστόσο και η δεξιά πλευρά - σαν αντανάκλαση των εγκεφαλικών λειτουργιών μας και του τρόπου που λειτουργεί το οπτικό μας πεδίο- έπρεπε με κάτι να αντισταθμίζεται. Ό,τι βρίσκεται στα δεξιά διαβάζεται με ιδιαίτερη ακρίβεια και γίνεται άμεσα αντιληπτό, χωρίς όμως να κερδίζει την πρωτοκαθεδρία των μορφών στα αριστερά. Και πάλι στο θέατρο ο ηθοποιός που μπαίνει στη σκηνή απο τα δεξιά γίνεται άμεσα αντιληπτός, όμως δεν κερδίζει την σημασία ή την συμπάθεια όπως αυτός που βρίσκεται στην αριστερή πλευρά.

Gestalt. Το σύνολο είναι διαφορετικό σε δυναμική από στο άθροισμα των μερών του.

Gestalt. Το σύνολο είναι διαφορετικό σε δυναμική από στο άθροισμα των μερών του. Οι παρακάτω σημειώσεις περιέχουν κάποιες διευκρινήσεις και εικόνες που παρουσιάστηκαν και σχολιάστηκαν στα πλαίσια του μαθήματος Εικαστική Σύνθση 2, στο τμήμα ΕΑΔΣΑ, του ΤΕΙ Σερρών από την Νίνα Κοταμανίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του.

Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του. Το μοτίβο ταπετσαρίας: μια σύντομη εισαγωγή στην φύση και τα είδη του. σημειώσεις για το μάθημα Εικαστική Σύνθεση 2, του τμήματος ΕΑΔΣΑ στο ΤΕΙ Σερρών. Οι αναφορές στα μοτίβα είναι βασισμένες επάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΚΤΗΡΙΟΥ Ή ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΕΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της διαδικασίας σχεδιασμού είναι η παρουσίαση της ανάλυσης της ιδέας σας 1. Έχετε εργαστεί στη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική

Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική... Σε αυτό το κεφάλαιο: 6.1 Ζωγραφική 6.2 Απλά ζωγράφισε 6.3 Χρώμα, σκιά και μέγεθος 6.4 Παράδειγμα... «Ζωγραφίζω πράγματα που σκέφτομαι, όχι πράγματα που βλέπω!» (Πικάσο) 6.1 Ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων?

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - Εξεταστέα ύλη Β εξαμήνου 2011 1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? Τρεις μέθοδοι προβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας

Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας Διδάσκων: Αναγνωστόπουλος Χρήστος Κώδικες μετρήσεων αντικειμένων σε εικόνα Χρωματικά μοντέλα: Munsell, HSB/HSV, CIE-LAB Κώδικες μετρήσεων αντικειμένων σε εικόνες Η βασική

Διαβάστε περισσότερα

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων 8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων Βασική θεωρία Σύνθεση δυνάμεων Συνισταμένη Σύνθεση δυνάμεων είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τη δύναμη εκείνη που προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Η προοπτική εικόνα, είναι, όπως είναι γνωστό, η προβολή ενός χωρικού αντικειμένου, σε ένα επίπεδο, με κέντρο προβολής, το μάτι του παρατηρητή. Η εικόνα αυτή, θεωρούμε ότι αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Συνθεση πινακίδας παρουσίασης συνθετικά και γεωμετρικά στοιχεία Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγήτρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π. Εικονογραφηση

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά

Γενικά χαρακτηριστικά ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ Γενικά χαρακτηριστικά Μικρές πινελιές που δημιουργούν παχύ στρώμα μπογιάς αποτυπώνοντας λεπτομερές. Χρήση των βασικών χρωμάτων, σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος. Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2)

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ: 1. Απεικόνιση του θέματος στον καθορισμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο Φυσική Β Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις κινήσεις των σωμάτων. Το επόμενο βήμα είναι να αναζητήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ποδόσφαιρο, τι είναι?

Ποδόσφαιρο, τι είναι? ΟΜΑΔΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ Ποδόσφαιρο, τι είναι? επίθεση Κύκλος τεσσάρων φάσεων σκοράρισμα εναλλαγή + - παρεμπόδιση ανάπτυξης άμυνα ανάπτυξη + - εναλλαγή αποσόβηση σκοραρίσματος Στόχος του παιχνιδιού: Νίκη Ομαδικές

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα O προγραμματισμός αποτελεί ένα τρόπο επίλυσης προβλημάτων κατά τον οποίο συνθέτουμε μια ακολουθία εντολών με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Ας ξεκινήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Μάθημα: ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ (358) Ημερομηνία: Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010 Ώρα εξέτασης: 11.00

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6).

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6). ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΑ Η στερεοσκοπία είναι μια τεχνική που δημιουργεί την ψευδαίσθηση του βάθους σε μια εικόνα. Στηρίζεται στο ότι η τρισδιάστατη φυσική όραση πραγματοποιείται διότι κάθε μάτι βλέπει το ίδιο αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

B) Ετοιμάζοντας μια Παρουσίαση

B) Ετοιμάζοντας μια Παρουσίαση B) Ετοιμάζοντας μια Παρουσίαση Τι είναι μια παρουσίαση με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή Ο υπολογιστής με την κατάλληλη εφαρμογή, μπορεί να μας βοηθήσει στη δημιουργία εντυπωσιακών εγγράφων, διαφανειών

Διαβάστε περισσότερα

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design ΠΑΤΣΙΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Web Design Είναι ο σχεδιασμός και η δημιουργία δικτυακών τόπων. Περιλαμβάνει : την αρχιτεκτονική πληροφοριών, τη διεπαφή χρήστη και την πλοήγηση.

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ _ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. _ Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Θεωρητικό + Εργαστηριακό ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα Κεφάλαιο 7. 7.1 ομές εδομένων για Γραφικά Υπολογιστών. Οι δομές δεδομένων αποτελούν αντικείμενο της επιστήμης υπολογιστών. Κατά συνέπεια πρέπει να γνωρίζουμε πώς οργανώνονται τα γεωμετρικά δεδομένα, προκειμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Άσκηση 1. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης)

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Άσκηση 1. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης) ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Άσκηση. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης) Ένας ομογενής οριζόντιος δίσκος, μάζας Μ και ακτίνας R, περιστρέφεται γύρω από κατακόρυφο ακλόνητο άξονα z, ο οποίος διέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή. Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo

ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή. Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo Εμπλεκόμενες έννοιες «Γραφή» και άμεση εκτέλεση εντολής. Αποτέλεσμα εκτέλεσης εντολής.

Διαβάστε περισσότερα

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014 minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/014 minimath.eu Περιεχόμενα Κινηση 3 Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση 4 Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση 5 Δυναμικη 7 Οι νόμοι του Νεύτωνα 7 Τριβή 8 Ομαλη κυκλικη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης:

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: παρόμοιο με του Cabri με αρκετές όμως διαφορές στην αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ 9 ο ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Πότε κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων; Όταν το πλήθος των τιμών μιας μεταβλητής είναι αρκετά μεγάλο κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων. Αυτό συμβαίνει είτε

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1.

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. Στο επίπεδο 0, στις πρώτες τάξεις του δηµοτικού σχολείου, όπου στόχος είναι η οµαδοποίηση των γεωµετρικών σχηµάτων σε οµάδες µε κοινά χαρακτηριστικά στη µορφή τους, είδαµε

Διαβάστε περισσότερα

Chess Academy Free Lessons Ακαδημία Σκάκι Δωρεάν Μαθήματα. Οι κινήσεις των κομματιών Σκοπός της παρτίδας, το Ματ Πατ Επιμέλεια: Γιάννης Κατσίρης

Chess Academy Free Lessons Ακαδημία Σκάκι Δωρεάν Μαθήματα. Οι κινήσεις των κομματιών Σκοπός της παρτίδας, το Ματ Πατ Επιμέλεια: Γιάννης Κατσίρης Οι κινήσεις των κομματιών Σκοπός της παρτίδας, το Ματ Πατ Επιμέλεια: Γιάννης Κατσίρης Παρατήρηση: Μόνο σε αυτό το μάθημα όταν λέμε κομμάτι εννοούμε κομμάτι ή πιόνι και όταν λέμε κομμάτια εννοούμε κομμάτια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΦΙΛ ΣΥΣΤΑΔΩΝ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ Η/Υ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΦΙΛ ΣΥΣΤΑΔΩΝ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ Η/Υ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΦΙΛ ΣΥΣΤΑΔΩΝ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ Η/Υ ΑΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΡΑΜΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΟΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΔΑΣ ΜΑΡΙΟΣ 2008 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Στον κ. Ι. Τάκο για την καθοδήγηση του σε όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ Γενικές αρχές και έννοιες Στο σύστημα προβολής κατά Monge δεν μας δίνεται η δυνατότητα ν αντιληφθούμε άμεσα τα αντικείμενα του χώρου, παρά μόνο αφού συνδυάσουμε τις δύο προβολές του αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητισμός. Νίκος Ν. Αρπατζάνης

Ηλεκτρομαγνητισμός. Νίκος Ν. Αρπατζάνης Ηλεκτρομαγνητισμός Νίκος Ν. Αρπατζάνης Πεδίο Πολλές φορές είναι χρήσιμα κάποια φυσικά μεγέθη που έχουν διαφορετική τιμή, σε διαφορετικά σημεία του χώρου (π.χ. μετεωρολογικά δεδομένα,όπως θερμοκρασία, πίεση,

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος

Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος παίρνει καθορισμένη τιμή. Ηλεκτρικό πεδίο Ηλεκτρικό πεδίο ονομάζεται ο χώρος, που σε κάθε σημείο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Εκτελώντας το πρόγραμμα παίρνουμε ένα παράθυρο εργασίας Γεωμετρικών εφαρμογών. Τα βασικά κουμπιά και τα μενού έχουν την παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 3 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ημιτελείς προτάσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΣ. Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει

ΤΟ ΦΩΣ. Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει ΤΟ ΦΩΣ Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει Μπορεί να κολακέψει ένα αντικείμενο, τονίζοντας κάποια θετικά χαρακτηριστικά ή να υποβαθμίσει τα λιγότερο ελκυστικά Η τηλεόραση

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ. Ακολουθίες. Στην ενότητα αυτή θα μάθουμε: Να ορίζουμε το διάνυσμα.

ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ. Ακολουθίες. Στην ενότητα αυτή θα μάθουμε: Να ορίζουμε το διάνυσμα. Ακολουθίες ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ Στην ενότητα αυτή θα μάθουμε: Να ορίζουμε το διάνυσμα. Να ορίζουμε τις σχέσεις μεταξύ διανυσμάτων (παράλληλα, ομόρροπα, αντίρροπα, ίσα και αντίθετα διανύσματα). Να προσθέτουμε και

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες

Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες Συµβατική χρήση χρωµάτων σε θεµατικούς χάρτες και «ασυµβατότητες» Γεωλογικοί χάρτες: Χάρτες γήινου ανάγλυφου: Χάρτες χρήσεων γης: Χάρτες πυκνότητας πληθυσµού: Χάρτες βροχόπτωσης:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ

Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ ΕΝΩΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ 1. α) Ζεύγος δυνάμεων Δράσης Αντίδρασης είναι η δύναμη που ασκεί ο μαθητής στο έδαφος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός

Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός ΠΜΣ «Πληροφορική» Τµήµα Πληροφορικής Πανεπιστήµιο Πειραιώς ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ (Introduction to GeoInformatics) Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός Μαργαρίτα Κόκλα Ορισµοί του χάρτη Μια αναπαράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γενικευμένη Γεωμετρία, που θα αναπτύξουμε στα παρακάτω κεφάλαια, είναι μία «Νέα Γεωμετρία», η οποία προέκυψε από την ανάγκη να γενικεύσει ορισμένα σημεία της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό.

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Η ταχύτητα (υ), είναι το πηλίκο της μετατόπισης (Δx)

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμική στο επίπεδο. Ομάδα Γ.

Δυναμική στο επίπεδο. Ομάδα Γ. 1.3.21. Η τριβή και η κίνηση. στο επίπεδο. Ομάδα Γ. Ένα σώμα μάζας 2kg ηρεμεί σε οριζόντιο επίπεδο με το οποίο παρουσιάζει συντελεστές τριβής μ=μ s =0,2. Σε μια στιγμή t 0 =0 στο σώμα ασκείται μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση.

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. 12ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. Το όργανο μέτρησης του βάρους ενός σώματος είναι : α) το βαρόμετρο, β) η ζυγαριά, γ) το δυναμόμετρο, δ) ο αδρανειακός ζυγός.

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ 2014

ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ 2014 ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ 2014 Μπογδάνης Βασίλειος Πτυχιούχος Τ.Ε.Φ.Α.Α. Θεσαλλονίκης Κάτοχος μεταπτυχιακού Γνωστικής και Κινητικής Μάθησης Παράλληλη τεχνική και τώρα τι γίνεται; ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω.

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Σκοπός σας είναι να είστε ο πρώτος παίκτης που θα ξεφωρτωθεί όλες του τις κάρτες. Το τοτέμ τοποθετείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Ένα έξυπνο παιχνίδι τοποθέτησης πλακιδίων για 2-5 παίκτες, 8 ετών και άνω από τον Klaus-Jurgen Wrede

Ένα έξυπνο παιχνίδι τοποθέτησης πλακιδίων για 2-5 παίκτες, 8 ετών και άνω από τον Klaus-Jurgen Wrede Ένα έξυπνο παιχνίδι τοποθέτησης πλακιδίων για 2-5 παίκτες, 8 ετών και άνω από τον Klaus-Jurgen Wrede Η πόλη Καρκασόνε στα νότια της Γαλλίας, φημίζεται για τις ιδιαίτερες Ρωμαϊκές και Μεσαιωνικές της οχυρώσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών Μ7 Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών 1. Σκοπός Τα διαστημόμετρα, τα μικρόμετρα και τα σφαιρόμετρα είναι όργανα που χρησιμοποιούνται για την μέτρηση της διάστασης του μήκους, του

Διαβάστε περισσότερα

Επιπρόσθετα για την δύναμη. Από το βιβλίο «Concepts in Physics CRM Books Del Mar California 1973. Επιλογή μόνον για την εκπαίδευση των φοιτητών

Επιπρόσθετα για την δύναμη. Από το βιβλίο «Concepts in Physics CRM Books Del Mar California 1973. Επιλογή μόνον για την εκπαίδευση των φοιτητών Επιπρόσθετα για την δύναμη Από το βιβλίο «Concepts in Physics CRM Books Del Mar California 1973 Επιλογή μόνον για την εκπαίδευση των φοιτητών Εικόνα : Τα πόδια της κοπέλας σπρώχνουν κάτω καθώς πατάει πάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ Μαζί με την αίτηση έκδοσης διαβατηρίου πρέπει να υποβάλλεται μία (1) πρόσφατη φωτογραφία. Οι φωτογραφίες των αιτουμένων διαβατήριο πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου

Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου Ακαδημαϊκό έτος : 2011-2012 Β' Εξάμηνο Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου Διδάσκουσα: Γεωργία Γεωργανοπούλου Εικαστική σύμβουλος: Εύα Κολιοπάντου Εικόνα εξωφύλλου: Μαρία Δαραβέλα Κατανόηση βασικών αρχών σχεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ANIMAL RANGE & ODO S CASTLE

ANIMAL RANGE & ODO S CASTLE TOUCH SCREEN ANIMAL RANGE ANIMAL RANGE & ODO S CASTLE ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΙ ΕΊΝΑΙ : Η σειρά MAGIC TOUCH είναι ένα πολύγλωσσο, διαλογικό μέσο παιδικής ψυχαγωγίας με Touch Screen για διάφορους τομείς διαλογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΕ 14 5η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση 19-05-08 ( Οι ασκήσεις είναι βαθµολογικά ισοδύναµες) Άσκηση 1 : Aσκηση 2 :

ΦΥΕ 14 5η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση 19-05-08 ( Οι ασκήσεις είναι βαθµολογικά ισοδύναµες) Άσκηση 1 : Aσκηση 2 : ΦΥΕ 14 5 η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση 19-5-8 ( Οι ασκήσεις είναι βαθµολογικά ισοδύναµες) Άσκηση 1 : Συµπαγής κύλινδρος µάζας Μ συνδεδεµένος σε ελατήριο σταθεράς k = 3. N / και αµελητέας µάζας, κυλίεται, χωρίς να

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Γραφικών. Βοηθητικό Υλικό για την εκπόνηση των εργασιών Αφορά την 1 η Εργαστηριακή Άσκηση

Εργαστήριο Γραφικών. Βοηθητικό Υλικό για την εκπόνηση των εργασιών Αφορά την 1 η Εργαστηριακή Άσκηση 1 Εργαστήριο Γραφικών Βοηθητικό Υλικό για την εκπόνηση των εργασιών Αφορά την 1 η Εργαστηριακή Άσκηση Μέρος B Σπύρος Συρμακέσης Καθηγητής syrma@teimes.gr Εύη Φαλιάγκα Δρ. Μηχανικός Η/Υ efaliaga@teimes.gr

Διαβάστε περισσότερα

Θεματικός Συμβολισμός Ποιοτικών Χαρακτηριστικών

Θεματικός Συμβολισμός Ποιοτικών Χαρακτηριστικών 5 Θεματικός Συμβολισμός Ποιοτικών Χαρακτηριστικών Όπως έχει τονιστεί ήδη, η σωστή επιλογή συμβολισμού είναι το θεμελιώδες ζητούμενο για την επικοινωνιακή και την τεχνική επιτυχία ενός θεματικού χάρτη.

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες:

Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες: Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες:. Η εξέταση διαρκεί 5 h (πέντε ώρες). Υπάρχουν τρεις ερωτήσεις και κάθε μια από αυτές βαθμολογείται με 0 βαθμούς.. Χρησιμοποιήστε μόνο το στυλό που υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ Άσκηση 4. Διαφράγματα. Θεωρία Στο σχεδιασμό οπτικών οργάνων πρέπει να λάβει κανείς υπόψη και άλλες παραμέτρους πέρα από το πού και πώς σχηματίζεται το είδωλο ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 05 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΠΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 10-Μάη-2014

ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 10-Μάη-2014 ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 10-Μάη-2014 Πριν ξεκινήσετε συµπληρώστε τα στοιχεία σας (ονοµατεπώνυµο, αριθµό ταυτότητας) στο πάνω µέρος της σελίδας αυτής. Για τις λύσεις των ασκήσεων θα πρέπει να χρησιµοποιήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Δ (15732) Δύο ακίνητα σημειακά ηλεκτρικά φορτία 2 μc και 3 μc, βρίσκονται αντίστοιχα στις θέσεις 3 m και 6 m ενός άξονα, όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. Δ1) Να υπολογίσετε το δυναμικό του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 11 ο, Τμήμα Α. Γεωμετρία

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 11 ο, Τμήμα Α. Γεωμετρία Μαθηματικά: ριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 11 ο, Τμήμα Γεωμετρία Η γεωμετρία σε σχέση με την άλγεβρα ή την αριθμητική έχει την εξής ιδιαιτερότητα: πρέπει να είμαστε πολύ ακριβείς στην περιγραφή μας (σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΘΕΜΑ: Σύνθεση με τρία αντικείμενα ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Το προς σχεδίαση θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Μορφοποίηση εικόνων. Εισαγωγή. Στόχος κεφαλαίου

Μορφοποίηση εικόνων. Εισαγωγή. Στόχος κεφαλαίου Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1: Προετοιμασία παρουσίασης...1 Κεφάλαιο 2: Διαχείριση διαφανειών...18 Κεφάλαιο 3: Διαχείριση γραφικών...31 Κεφάλαιο 4: Επεξεργασία εικόνων με το Adobe Photoshop...56 Κεφάλαιο 5: Μορφοποίηση

Διαβάστε περισσότερα