Ντ. Ριαζάνωφ. Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς. γιά άρχάριους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ντ. Ριαζάνωφ. Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς. γιά άρχάριους"

Transcript

1

2

3

4 Ντ. Ριαζάνωφ Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς οχι μόνο γιά άρχάριους γραμματα

5 Ή μετάφραση έγινε άπότόν"αγγελο Δημόπουλο άπότόγερμανικό: D. Rjazanov: Marx und Engels nicht nur fü r Anfänger, Rotbuch Verlag, Berlin. Τίτλος τής ρωσικής έκδοσης: Μάρξ καί Έ νγκελς (Μόσχα 1928, 2η έκδοση) ^ γιά την ελληνική έκδοση: Εκδόσεις «γραμματα», "Αθήνα. Εικόνα εξωφύλλου καί άφίσσας-δώρου: Ό Αένιν μιλάει στά άποκαλυπτήρια ενός προσο)ρινοΰ μνημείου γιά τόν Κάρλ Μάρξ καί τον Φρήντριχ Ένγκελς στή Μόσχα, 7 Νοέμβρη Φωτοστοιχειοθετήθηκε στή ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΕ, Κεραμεικοϋ 23, τηλ , Αθήνα, γιά λογαριασμό των εκδόσεων «γραμματα» Ε κδόσεις «γραμματα» Κεραμεικοϋ 23. Αθήνα

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 7 Μπέρντ Ραμπέλ, Γιά τόν μαρξιστή καί ερευνητή του μαρξισμού Ριαζάνωφ 9 ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ 23 Εισαγο>γή - Ή βιομηχανική Επανάσταση στην 'Αγγλία - Ή μεγάλη γαλλική επανάσταση καί ή επίδρασή της στή Γερμανία. Δ ε ύ τ ε ρο Μ α θ η μ α 35 Τό επαναστατικό κίνημα στή Γερμανία τού Ή Ρηνανία - Τά νεανικά χρόνια τού Μάρξ καί τού Ένγκελς - Οί φιλολογικές εργασίες τού Ένγκελς - Ό Μάρξ συντάκτης τής 5Εφημερίδας τον Ρήνον. Τ ρίτο Μ α θ η μ α 46 Ή σύνδεση τού επιστημονικού σοσιαλισμού με τή φιλοσοφία - Ό υλισμός - Κάντ - Φίχτε - Χέγκελ - Φόυερμπαχ - Ό διαλεκτικός υλισμός τού Μάρξ - Ή ιστορική αποστολή τού προλεταριάτου. Τ έ τ α ρ τ ο Μ α θ η μ α 61 Κριτική των απόψεων γιά τήν ιστορία τής "Ενωσης τών Κομμουνιστών - Ό Μάρξ σάν οργανωτής - Ή διαμάχη μέ τόν Βάιτλινγκ - Ή ίδρυση τής Ένωσης τών Κομμουνιστών - Τό Κομμοννιστικό Μ ανιφέστο - Ή πολεμική μέ τόν Προυντόν. Π έ μ π τ ο Μ α θ η μ α 78 Ή γερμανική επανάσταση τού Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς στή Ρηνανία - Ή ίδρυση τής Νέας Εφημερίδας τοϋ Ρήνον - Γκότσαλκ καί Βίλιχ - Ή Εργατική Ένωση τής Κολωνίας - Πολιτική καί τακτική τής Νέας Εφημερίδας τον Ρήνον - Στέφαν Μπόρν - Ή στροφή στήν τακτική τού Μάρξ - Ή ήττα τής επανάστασης καί οί διαφορές άπόψεων στήν Έ νωση τών Κομμουνιστών - Ή διάσπαση.

7 Ε κ τ ο Μ α θ η μ α 92 Ή άντίδραση τής δεκαετίας τού Τό Βήμα τής Νέας Ύόρκης - Ό πόλεμος τής Κριμαίας - Οί άπόψεις τού Μάρξ καί του Ένγκελς - Τό ιταλικό ζήτημα - Ή σύγκρουση τού Μάρξ καί τού Ένγκελς μέ τόν Λασάλ - Ή στάση τού Μάρξ άπέναντι στόν Λασάλ. Ε β δ ο μ ο Μ α θ η μ α ι οβ Ή κρίση τού Ή άνάπτυξη τού εργατικού κινήματος στήν Α γγλία, τή Γαλλία καί τή Γερμανία - Ή Διεθνής Έκθεση τού Λονδίνου τό Ό εμφύλιος πόλεμος στήν Αμερική - Ή κρίση τής βαμβακουργίας - Ή πολοονική εξέγερση - Ή ίδρυση τής Πρώτης Διεθνούς. Ο γ δ ο ο Μ α θ η μ α 124 Τό καταστατικό τής Πρώτης Διεθνούς - Η συνδιάσκεψη τού Λονδίνου - Τό συνέδριο τής Γενεύης - Τά «μαθήματα» τού Μάρξ - Τά διεθνή συνέδρια στή Λο)ζάνη καί στις Βρυξέλες - Μπακούνιν καί Μάρξ - Τό συνέδριο τής Βασιλείας - Ό γαλλοπρωσικός πόλεμος - Ή Κομμούνα - Ή πάλη άνάμεσα στόν Μάρξ καί τόν Μ πακούνιν - Τό συνέδριο τής Χάγης. Ε ν α τ ο Μ α θ η μ α 154 Ή εγκατάσταση τού Έ νγκελς στό Λονδίνο - Ό ρόλος του στό Γενικό Συμβούλιο - Ή άσθένεια τού Μάρξ - Ό Ένγκελς αντικαταστάτης τού Μάρξ - Τό Ά ντΐ-ν τνρινγκ - Τά τελευταία χρόνια τού Μάρξ καί τό ενδιαφέρον του γιά τή Ρ(υσία - Ό Ένγκελς εκδότης τής πνευματικής κληρονομιάς τού Μάρξ - Ό ρόλος τού Ένγκε/*ς τήν εποχή τής Δεύτερης Διεθνούς - Ό θάνατος τού Ένγκελς. Σημειο>σεις 171 6

8 Ε ισ α γ ω γ ή Μέχρι σήμερα δέν υπάρχει στά ελληνικά μιά εκλαϊκευμένη καί ορθή παρουσίαση τής εξέλιξης τής μαρξιστικής θεωρίας σε σχέση μέ τό διεθνές εργατικό κίνημα. Αυτός είναι ενας απ' τούς λόγους πού οι περισσότεροι μαθαίνουν τή θεωρία αυτή αποκλειστικά μέ τή μορφή τής κριτικής τής πολιτικής οικονομίας. Γιά την εξαιρετική σπουδαιότητα τής μαρξιστικής κριτικής τής οικονομίας δέν υπάρχει καμιά άμφιβολία. Ωστόσο ή κριτική τής πολιτικής οικονομίας είναι μόνο ό μισός Μάρξ. 'Ο μαρξισμός στήν πληρότητά του ώστόσο, έχει την έννοια τής διαρκώς νέας προσπάθειας νά ερμηνευτούν οι γενικές οικονομικές συνθήκες σέ συσχετισμό μέ τις κάθε φορά ιδιαίτερες ιστορικές μορφοποιήσεις. Μετά την ήθικολογική κριτική τού καπιταλισμού άπ τούς αντιαυταρχικούς, ή χρήση τής πολιτικής οικονομίας σάν ένα δπλο γιά τή διαμάχη μέ τό κυρίαρχο κοινωνικό σχήμα ήταν ένα σημαντικό βήμα πρός τά εμπρός. Τό επόμενο βήμα δμως πρέπει τώρα νά vaiy νά μήν άφεθεϊ ή πολιτική οικονομία νά άπονεκρωθεΐ σέ μιά παγερή λογική, αλλά νά δουλευτεί μέ τή συνείδηση τής ιστορίας της. 5Ά ς είμαστε ειλικρινείς: ποιος από μάς γνωρίζει καλά τήν ιστορία τού καπιταλισμού καί τού έργατικού κινήματος; Ώ ραΐα: μερικοί συσχετισμοί υπάρχουν στούς περισσότερους από μάς. Τούς μάθαμε μέ κάποιο τρόπο άλλά εξαντλούνται τελικά σέ άπομονωμένα αναμεταξύ τους στοιχεία. Καί ή γραφτή ιστορία τού εργατικού κινήματος; Σέ μεγάλο βαθμό έχει ύποβιβαστεί σέ επιστήμη τής νομιμοποίησης, σέ αναδρομική δικαίωση τής συγκεκριμένης ρεαλιστικής πολιτικής. 'Ό,τι δέν ταίριαζε στούς σοσιαλδημοκράτες καί σταλινικούς ιστορικούς στήν εικόνα πού είχαν γιά τήν πολιτική αυτή, διαγραφόταν. Κίνητρο γ ι αυτή τή γραφή τής ιστορίας είναι ή άντίληψη τών κυρίαρχων. Τό κείμενο αυτό τού Ριαζάνωφ είναι άντίθετα μιά άπόπειρα ν αποδοθεί. ή πραγματική ιστορία. Βασίζεται σέ διαλέξεις μέ γενικό 7

9 θέμα «Ό Μάρξ κι ό 5Ένγκελς», που τις έκανε σέ βιομηχανικούς εργάτες τό 1922 στή Μόσχα. Δέ χρησιμοποιεί επιστημονικές μεγαλόσχημες λέξεις, ωστόσο πασχίζει νά εφαρμόσει κυρίως τή μαρξιστική μέθοδο τής ανάλυσης πάνω στήν ιστορία του ϊδιου του μαρξισμού. Αυτό δέν είναι μόνο ενδιαφέρον, άλλά προφυλάσσει τόν αναγνώστη από τήν ιδεολογική χειραγώγηση. 'Ο άναγνώστης μαθαίνει, επειδή άντιλαμβάνεται τήν ιστορία τών ταξικών αγώνων καί τήν εξέλιξη τής διαλεκτικής θεωρίας μέσα απ' τή σύγχρονη σημασία τους. Αυτή είναι ή πρόθεση τού βιβλίου. 'Ο Ριαζάνωφ δουλεύει σάν προπαγανδιστής τού μαρξισμού: όντας εκδότης τών 'Απάντων τού Μάρξ καί τού Ένγκελς στή δεκαετία τού 1920, είχε μελετήσει βαθιά τό μαρξισμό κι είχε βιωθεϊ σάν πρακτικός επαναστάτης τήν ιστορική του δύναμη. Τό βιβλίο απευθύνεται βασικά σέ αρχάριους, γιατί είναι άπλογραμμένο καί ευκολοδιάβαστο. Στά προβλήματα δμως τού εργατικού κινήματος είμαστε άλλωστε σχεδόν δλοι άρχάριοι. 8

10 ΜΠΕΡΝΤ ΡΑΜΠΕΛ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΡΞΙΣΤΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΡΙΑΖΑΝΩΦ Ά ν άναζητήσονμε μιά κατάσταση άνάλογη μέ κείνη τής δντικογερμανικής διανόησης, θά τή δρουμε στήν κατάσταση τής ρώσικης διανόησης πρίν καί γύρω öji τό Υ πά ρχει ώστόσο μιά ποιοτική διαφορά. Ένώ εδώ μέ τή νίκη τοϋ φασισμού κα ί μέ τήν καπιταλιστική μεταπολεμική εξέλιξη καταστράφηκαν πρώτα πρώτα οί μορφές οργάνωσης καί ή παράδοση ενός επαναστατικού εργατικού κινήματος, έτσι πού ή διαμορφούμενη σοσιαλιστική διανόηση, όντας σέ κοινωνική άπομόνωση, μπορούσε πρακτικά νά δράσει μόνο ανάμεσα στίς τάξεις, στή Ρωσία οί δραστηριότητες τής άναρχικής διανόησης στήν άπαρχή τής καπιταλιστικής άνάπτνξης, τών ταξικών αγώνων καί τού σχηματισμού τού κόμματος, βρισκόταν μέσα στήν εργατική τάξη. Ή έλλειψη ιστορικών παραδόσεων κα ί κομματικών ομαδοποιήσεων τού φιλελευθερισμού κα ί τού σοσιαλισμού - στή Ρωσία εξαιτίας τής ελλιπούς βιομηχανικής άνάπτνξης δέν υπήρχε οντε μιά ίσχνρή άστική τάξη μέ σννείδηση τού εαντού της οϋτε ενα ίσχνρό εργατικό κίνημα - άνάγκασε αν τή τή διανόηση νά δημιονργεϊ ανταπάτες γιά τήν ιστορική της άποστολή. Αηδιασμένη από τό εξονσιαστικό σύστημα τού τσαρικού δεσποτισμού καί συγκλονισμένη απ' τίς ώμές μεθόδονς έξανδραποδισμοϋ τών χωρικών καί τήν εκμετάλλενση τών εργατών απ τόν καπιταλισμό, σχεδίασε τό πολιτικό της πρόγραμμα, μέ άπόπειρες ενάντια στίς κεφαλές καί τούς άξιωματούχονς τοϋ τσαρισμού, προσπαθώντας ν άνάψει τή φλόγα γιά μιά άγροτική εξέγερση. Πάνω στή δάση τής σνλλογικής παραγω γής τών αγροτικών κοινοτήτων θα εγκαθιδρνόταν ενας άγροτικός σοσιαλισμός, πού στήν άντίπερα τής διας καί τής ώμότητας τού τσαρισμού καί τοϋ καπιταλισμού, θά 'φερνε στή γή τή βασιλεία τών ονρανών. Α ντή ή οντοπία, στήν οποία σννδναζόταν ή ήθική δδελνγμία μέ τά παλιά άστικά καί προκαπιταλιστικά ιδανικά, περιείχε βέβαια άκόμα πολλά ελιτίστικα στοιχεία: για τί οί αγρότες θά οδηγούνταν σ αντή τήν κοινωνική αρμονία μέ μιά έκπαιδεντικη δικτατορία ή μέ τήν επιτήρηση τών λογίων. Με τήν άνάπτνξη τών καπιταλιστικών σννθηκών γινόταν όλο και πιο φανερό δτι ή Ρωσία δέ μπορούσε ν άποφνγει τήν ιστορική περίοδο τοϋ καπιταλισμού. Δ έν είναι σνμπτωματικό, τό ότι τό έργο τοϋ Μάρξ βρήκε αμέτρητους ενδιαφερόμενονς στά γνμνάσια καί στά πανεπιστήμια, γιατί φαινόταν νά καταδείχνει τούς νόμονς κίνησης κ α ί τής ρώσικης άνά πτνξης. Οί ρώσοι μαρξιστές διατύπω σαν πρώτα τήν άναγκαιοτητα να διαμορφωθούν καπιταλιστικές σχέσεις στή Ρωσία, και νπογράμμισαν έτσι τήν άναγκαιοτητα τών ταξικών ενεργειών τής άστικής τάξης και τοϋ προλεταριάτου. Ή πρώτη τάξη είχε τήν ιστορική άποστολή νά πραγματοποιήσει τήν άστική επανάσταση, οί εργάτες είχαν τό καθήκον, μετά άπ' 9

11 αυτή την επανάσταση, νά επιδιώξουν τό σοσιαλιστικό μετασχηματισμό τής κοινωνίας. Έτσι οι μαρξιστές άπέκρουσαν δλες τίς αυταπάτες των λαϊκιστών γιά τίς αναρχικές ενέργειες, γιά την άτομική τρομοκρατία και γιά τό σοσιαλισμο τών αγροτικών κοινοτήτων. Ή μαρξιστική Θεωρία άποτελοϋσε γι αυτούς εν a είδος κοσμοθεο)ρησης, μια γενική επιστημονική απόδειξη γιά τήν άναγκαιότητα τοϋ κα πιταλισμού και την άναγκαιότητα τού σοσιαλισμού. Μιας καί ή Ρωσία βρισκόταν κάτω άπ την επίδραση τού δυτικοευρωπαϊκού κεφαλαίου καί ήταν άναγκασμένη νά προφτάσει τή βιομηχανικη υπεροχή αυτών τών κοινωνιών, ο δυτικός καπιταλισμός καί τό δυτικό εργατικό κίνημα άποτελούσαν γι' αυτή το πρότυπο. Με μιά τέτοια μέθοδο θεώρησης θα παραγνωρίζονταν οι ρώσικες ιδιομορφίες καί οι πολιτικές μεσολαβήσεις. "Ετσι, μιά ομάδα μαρξιστών, οι «νόμιμοι» μαρξιστές, πού πήραν αυτή τήν ονομασία επειδή απολάμβαναν στά πανεπιστήμια μιά γελοία ελευθερία - δπως λ.χ. οι Μ πουλγκάκωφ, Τουγκάν-Μ παρανόφκσι ή ο Στρούβε - πολύ σύντομα άρχισαν νά ονειροπολούν τό δυτικό καπιταλισμό καί τήν άστική δημοκρατία, κι έγιναν έτσι οί ιδεολογικοί προπομποί τού φ ιλελευθερισμού στή Ρωσία, πού δέν είχε βρει ή ϊδια άκόμα τόν καιρό νά καταλήξει σέ μιά κατάλληλη ιδεολογία. Ε ννοείται ότι οί νόμιμοι μα ρξιστές άναγνώριζαν τή σοσιαλδημοκρατική άναθεώρηση τού μαρξισμού, τήν άποστροφή από τήν ταξική πάλη, σάν επιβεβαίωση τού προγράμματος τους. Ή άλλη ομάδα πού σχεδόν καθόλου δέ διέφερε από τούς μαρξιστές φιλελεύθερους, μέ τήν άφηρημένη τους άφομοίωση τής μαρξιστικής θεωρίας καί τήν ταύτιση τής ρώσικης άνάπτυξης μέ τή δυτικοευρωπαϊκή, προσανατολίστηκε προπάντων στή γερμανική σοσιαλδημοκρατία, πού ήταν γιά τούς ρώσους άδερφούς παράδειγμα καί πρότυπο, ά π τήν άποψη δτι, μέ τήν άνάπτυξη τού καπιταλισμού, διευρυνόταν αυτόματα τό εργατικό κίνημα κι άποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στήν κοινωνία. Ή θεωρία τών ταξικών άγώνων άντικριζόταν περισσότερο ά π τή σκοπιά τής εξέλιξης, τής ειρηνικής παραλαβής τής εξουσίας άπό τούς εργάτες. Τό πρώτο πού είχαν νά κανουν ό Πλεχάνωφ, ό Ά ξελροντ, ό Μαρτώφ ή ό Λένιν, ήταν V άποδείξουν τή συνάφεια τής καπιταλιστικής άνάπτυξης, τής ταξικής πάλης καί τής οργάνωσης τής εργατικής τάξης απέναντι στίς άντιλήψεις τών φιλελεύθερων καί τών λαϊκιστών. Μέ τίς πρώτες άπεργίες τών εργατών ά π τό 1895 στά νεογέννητα βιομηχανικά κέντρα τής Μόσχας, τής Πετρούπολης, τής λεκάνης τού Ντόνεζ καί τής περιοχής τών Ούραλίων, ή ομάδα αυτή πίεζε νά συνασπίσει τούς απειράριθμους κύκλους & ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, ώστε ν αποκτήσει πολιτική επιρροή στό αυθόρμητο εργατικό κίνημα. Τό χτίσιμο τού κόμματος απαιτούσε επικαιρότητα, γιατί ή τσαρική γραφειοκρατία ήθελε μέ «κοινωνική πολιτική» καί άστυνομική επιτήρηση νά παγιδέψει τούς εργάτες, ενώ οί φιλελεύθεροι πάσχιζαν νά ρυμουλκήσουν πρός τό μέρος τους αυτή τήν τάξη. Ταυτόχρονα οί αυθόρμητα δη μιουργούμενες εργατικές ομάδες καί μεμονωμένοι κύκλοι διανοούμενων, περιόριζαν τόν πολιτικό ταξικό άγώνα σέ αποκλειστικά συνδικαλιστικές, σέ «οικονομικές» μορφές πάλης. 10

12 Στήν τάση αυτή έπρεπε ν άντιπαραταχτεϊ τό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Μέσα σ' αυτό τό ιστορικό πλαίσιο απέκτησε ο Ντ. Μπ. Ριαζάνωφ τις πολιτικές τον ιδέες, άνέπτνξε την πολιτική τον στράτενση καί μέσα απ' αυτή τήν κατάσΐαση προβληματίστηκε σοβαρά πάνω στή θεωρία τοϋ Μάρξ. Γεννήθηκε τό 1870 στήν Οδησσό από εβραίονς γονείς. Τό π ρ α γ ματικό τον όνομα ήταν Δαβίδ Μπορίσοβιτς Γκόλντενταχ. Τό όνομα Ριαζάνωφ τό πήρε αργότερα σάν ψευδώνυμο, γιά νά μή μπορεΐ νά τόν εντοπίσει ή τσαρική μνστική αστυνομία, ή Όχράνα. Στά δεκαεφτά τον πήρε μέρος στό αναρχικό κίνημα των ναρόντνικων, των λαϊκιστών. Ή διάλυση αυτής τής μυστικ?]ζ οργάνωσης παρακίνησε τόν Ριαζάνωφ ν άσχοληθεί μέ τή σοσιαλιστική κριτική τοϋ άναρχισμοϋ με το μαρξισμό. Τό 1888 καί τό 18()0 έκανε σύντομα ταξίδια στό εξωτερικό. Γνώρισε τά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα τών διάφορων χωρών κι άπέκτησε συνάμα μιά εποπτεία τών διάφορων ομάδων τών ρώσων επαναστατών στήν εξορία. Ή θεωρητική άπολογία τοϋ Πλεχάνωφ μέ τήν ιδεολογία τών λαϊκιστών στά βιβλία Οί Διαφορές μας καί Σοσιαλισμός καί Πολιτικός Αγώνας τόν εντυπώσιασαν έντονα. Γιαυτό τό δεύτερο ταξίδι του τό έκανε κυρίως γιά να γνωρίσει την ομάδα «\Απελευθέρωση τής 5Εργασίας», τόν Πλεχάνωφ, τον Α ξελροντ, τή Ζάτσουλιτς, καί κυρίως τις δημοσιεύσεις τους. 3Αμέσως μετά τήν επιστροφή του, ό Ριαζανωφ πιάστηκε καί καταδικάστηκε σέ τέσσερα χρόνια φυλακή γιά «άνατρεπτική» δραστηριότητα. Μετά έζησε μέχρι ιό 1900 κάτω άπό άστυνομική επιτήρηση στή ρώσικη κωμόπολη Κίσινεφ. Διάβασε πολύ μαρξιστική φιλολογία. Δέν πήρε μέρος στήν ίδρυση τοϋ σοσιαλδημοκρατικού εργατικού κόμματος τής Ρωσίας, πού πραγματοποιήθηκε παράνομα τό 1898 στό Μίνσκ. Τό 1901 πήγε στό εξωτερικό κι έλαβε μέρος στά συνέδρια τοϋ κόμματος στή Γενεύη καί στή Ζυρίχη, καί μετά εγκαταστάθηκε στό Βερολίνο, όπου πολύ σύντομα έγινε επίλεκτος εκπρόσωπος τής ομάδας εξόριστων «Μπόρμπα» (άγώνας). Οί εμπειρίες του στή Ρωσία κα ί οί μελέτες του πάνω στό μαρξισμό τόν έφεραν άντιμέτωπο μέ τά σχέδια τής κομματικής ομάδας πού είχε συγκεντρωθεί γύρω άπ τήν εφημερίδα 'Ίσχρα(σπίθα). Σύμφωνα μ αυτά τά σχέδια, έπρεπε νά δημιουργηθεϊ ένα συγκεντρωτικό κόμμα, πού κάτω ά π τίς άπολυταρχικές συνθήκες στή Ρωσία έπρεπε ν άναλάβει τή σοσιαλιστική δράση καί προπαγάνδα καί νά μεταδώσει στούς έργάτες τή σοσιαλιστική συνείδηση. Ό Ριαζάνωφ πίστευε δτι δ σχεδιαζόμενος δίχως όρους αγώνας κατά τοϋ «οίκονομισμοϋ» καί ή άντίληψη γιά ένα κόμμα από επαγγελματίες επαναστάτες, οδηγούσαν τούς ρώσους σοσιαλιστές στό σεχταρισμό. Αυτός, άντίθετα, ξεκινούσε απ' τό συλλογισμό οτι μέ τή δημιουργία εργοστασίων καί σύγχρονων βιομηχανικών κέντρων, θα αναπτύσσονταν οι αυθόρμητοι άγώνες τών εργατών, πού κάτω απ' τίς ρώσικες συνθήκες τοϋ τσαρισμού θά έτειναν νά μετατραποϋν σέ πολιτικό άγώνα γιά τήν εγκαθίδρυση τής δημοκρατίας. 'Όπως ή περίοδος τοϋ άναρχικοϋ αγώνα τής επαναστατικής διανόησης στήν άπαρχή τοϋ «καπιταλιστικού προσανατολισμού» τής Ρωσίας ήταν ένα αναγκαίο μεταβατικό στάδιο τοϋ πολιτικού αγώνα γιά τήν πτώση τοϋ τσαρισμού, όπως αυτός ό άγώνας έπρεπε νά άποκτήσει μιά μαζική βάση μέ τή γέννηση τών δυό σύγχρονων 11

13 τάξεων, έτσι κι ή περιορισμένη τακτική τον «οικονομισμοϋ» μέσα στό εργατικό κίνημα θά καταργοϋνταν πολύ σύντομα μέ τήν οξννση τών ταξικών άγώνων. Μόνο μέσα στό πλαίσιο αν τών τών μαζικών άγώνων τών εργατών θά μπορούσε ν άναπτνχθεΐ τό σοσιαλδημοκρατικό εργατικό κόμμα, πού θά σννένωνε καί τήν ομάδα τής σοσιαλιστικής διανόησης καί τά διάφορα στοιχεία τοϋ εργατικού κινήματος. Τήν άντίληψη δτι ή δια νόηση θά μεταφέρει τήν ταξική σννείδηση στήν εργατική τάξη, τή θεωρούσε ο Ριαζάνωφ επιστροφή στό δογματικό σοσιαλισμό. Ή ταξική σννείδηση, έτσι ερμήνευε τή θεωρία τοϋ Μ άρξ, είναι προϊόν τών σννθηκών τής καπιταλιστικής παραγωγής καί τών άγώνων ανάμεσα στούς εργάτες καί τούς καπιταλιστές, πού Αναπτύσσονται α π αντές τίς σννθήκες. Είναι ταντόχρονα αποτέλεσμα τής παράδοσης τοϋ εργατικού κινήματος. "Ενας σνγκεντρωτισμός τοϋ κόμματος, πού δέ μπορεϊ ν άφομοιώσει τίς ανθόρμητες παρορμήσεις αύτών τών άγώνων επειδή δέν είναι έκφραση τοϋ ταξικού αγώνα, αναγκαστικά θ αποξενώσει αντό τό κόμμα ά π τά σνμφέροντα τής εργατικής τάξης, θά πνίξει τήν ενδοκομματική δημοκρατία καί θά διαφθείρει τό κόμμα σ ένα ιεραρχικό κόμμα υποτελών. αενα τέτοιο κόμμα άποτελεϊ επιστροφή στόν πρώιμο αστικό γιακωδινισμό ή στή συνωμοτική οργάνωση τών λαϊκιστών. Α ν τη ή θεση πού άνέπτνξε ό Ριαζάνωφ το 1902 ερχόταν σ' έντονη άντίθεση μέ την άντίληψη τοϋ Λενιν. Ο Ριαζάνωφ σννόψισε τίς σκέψεις τον στίς μπροσούρες Κριτική γιά τό Σχέδιο Προγράμματος τού Ρώσικου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, Συνταγμένη άπό τό Επιτελείο τής «Ίσκρα», 'Υλικό γιά τήν Επεξεργασία τού Κομματικού Προγράμματος καί Δυό Αλήθειες, πού εκδόθηκαν τό 1903 στή Γενεύη. Σάν εκπρόσωπός τής ομάδας τοϋ Βερολίνον θέλησε νά πάρει μέρος στό 2ο Κομματικό Σννέδριο τοϋ ΣΔΕΚΡ, στό όποιο ολοκληρώθηκε ή διάσπαση τοϋ κόμματος σέ μενσεδίκονς καί μπολσεδίκονς. Δέν άναγνωρίστηκε όμως ή άντιπροσώπενσή τον, κι έτσι, δίχως νά μπορέσει νά λάδει μέρος στή σνζήτηση, iυποχρεώθηκε νά φύγει. 'Ο Ριαζάνωφ δέν ήταν μέ τούς μενσεδίκονς, έστω κι αν έδλεπε μέ σνμπάθεια τή θέση τοϋ Μαρτώφ, πού έμοιαζε μέ τή δική τον. Δ έν προσχώρησε σέ καμιά ομάδα, για τί θεωρούσε άσκοπη καί δλαδερή τή διάσπαση τοϋ κόμματος τή στιγμή πού στή Ρωσία αναπτύσσονταν οι ταξικοί άγώνες. Ή παραδοχή τοϋ Μ άρξ κι ό προσανατολισμός τον στή γερμανική σοσιαλδημοκρατία - τούς σημαντικότερους θεωρητικούς καί πολιτικούς της εκπροσώπους τούς γνώρισε στό Βερολίνο καί μελέτησε καί αποδέχτηκε τίς θεωρίες τους σάν έκφραση επίκαιρον μαρξιστικών αναλύσεων τόν στιγμάτισαν προσωρινά σάν οπαδό τοϋ ρώσικον μαρξισμού, πού πίστευε δτι ή ρώσικη άνάπτνξη τοϋ καπιταλισμού θά παρακολουθούσε τίς δυτικές μορφές τοϋ καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Ή επικείμενη επανάσταση στή Ρωσία ήταν γ ι αυτόν άστικοϋ τύπου, στήν οποία άναγκαστικά ή άστική τάξη θά παίρνε τήν εξουσία κι ή εργατική τάξη θά «καταδικαζόταν» ιστορικά στό ρόλο τής Αντιπολίτευσης, μέχρις δτου ή καπιταλιστική εκβιομηχάνιση νά έδαζε τήν υλική δάση γιά μιά σοσιαλιστική επα νάσταση. 12

14 fό ταν ξέσπασαν οί απεργίες καί οί διαδηλώσεις τών εργατών καί ή επανάσταση τών άγροτών ενάντια στις ήμιφεονδαρχικές συνθήκες στη χώρα, ο Ριαζάνωφ επέστρεψε τό φθινόπωρο τοϋ 1905 στή Ρωσία. Στήν Π ετρούπολη έλαβε μέρος στήν οργάνωση τοϋ διαμορφούμενον συνδικαλιστικού κινήματος. Στίς μέρες τής επανάστασης κα ί τής αντεπανάστασης έκανε σκέψεις, όπως καί πολλοί ρώσοι επαναστάτες, γύρω ά π * τό άφηρημένο πρότυπο τής επανάστασης. Πολύ σύντομα ή οικονομικά κα ί πολιτικά αδύναμη ρώσικη αστική τάξη δείχτηκε πρόθυμη νά κάνει συμβιβασμούς μέ τόν τσαρισμό κα ί νά παραιτηθεί από τήν εγκαθίδρυση τής φιλελεύθερης δημοκρατίας. Μόνο ή εργατική τάξη άπ έδειξε, μέ τίς μορφές δράσης της καί μέ τό σχηματισμό τών σοβιέτ - έμβρυακές μορφές μιας επαναστατικής κυβέρνησης κάτω α π τήν πρωτογενή επιρροή τών εργατών - πώς ήταν ικανή νά δράσει πολιτικά, πώς ήταν σέ θέση νά εγκαθιδρύσει τή φιλελεύθερη δημοκρατία καί νά λύσει τό άγροτικό ζήτημα πρός τό συμφέρον τών άγροτών. Ω στόσο άμεσα, μέ τά πρώτα βήματα, ή εργατική τάξη θά εΐχε πραγματώσει καί τά δικά της συμφέροντα στό πλαίσιο τής φιλελεύθερης δημοκρατίας θά είχε άναλάβει τήν κοινωνικοποίηση τών βασικών βιομηχανιών, θά είχε συντρίψει ως ένα βαθμό τόν τσαρικό διοικητικό μηχανισμό, ή μάλλον θά τόν εΐχε άντικαταστήσει μέ μορφές δημοκρατικής αυτοδιοίκησης, καί θά είχε διαλύσει τό στρατό φτιάχνοντας ένα σύστημα πολιτοφυλακής. Ή πράξη τής ρώσικης επανάστασης έφερνε στήν έπικαιρότητα τό πρόβλημα, αν έπρεπε ό τσαρισμός ν' άντικατασταθεϊ άπό μιά «δημοκρατική δικτατορία τοϋ προλεταριάτου καί τών άγροτώ ν» ή άπό μιά εργατική κυβέρνηση, πού μέ τά οικονομικά καί πολιτικά μέτρα στή βιομηχανικά καθυστερημένη Ρίυσία θά εγκαινίαζε τή «διαρκή επανάσταση», δίνοντας έτσι τό σύνθημα γιά τή σοσιαλιστική επανάσταση στή Δύση. 5Ενώ ένα τμήμα τών ρώσων σοσιαλδημοκρατών έπέμενε συντηρητικά στό παλιό πρότυπο, ή ομάδα γύρω ά π τόν Αένιν υποστήριζε τή θέση τής «δημοκρατικής δικτατορίας τών εργατών καί τών άγροτώ ν» μιά μικρή ομάδα γύρω ά π τόν Τρότσκι παρουσίασε τή θεωρία τής «διαρκούς επανάστασης», άπό τή θεωρία τοϋ μαρξισμού καί τήν άνάλυση τών επαναστατικώ ν γεγονότων. 3Α ρχικά ό Ριαζάνωφ δέν άνήκε σέ καμιά ομάδα. Ένώ ό Α ένιν ξεκινούσε άπό έναν άφηρημένο αύτοπεριορισμό τοϋ προλεταριάτου, πού θά έμενε προσκολλημένο στά «παραδείγματα» τής άστικής επανάστασης, ο Τρότσκι υπολόγιζε πολύ γενικά στή διεθνή υποστήριξη τής ρώσικης επανάστασης, πού έμελλε νά άποτύχει απομονωμένη. Ό Ριαζάνωφ, μετά άπό μιά σύντομη φυλάκιση, έπέστρεψε στή Ρωσία καί μετά τή συμμετοχή του στή συνδιάσκεψη τών ρώσων σοσιαλδημοκρατών στή Στοκχόλμη γύρισε στή Γερμανία. Στή Γενεύη εΐχε δημοσιεύσει τό 1905 ένα κείμενο, Γιά τήν Απελευθέρωση τών Ά γροτών, στό οποίο συνέκρινε τήν εξέταση τοϋ άγροτικοϋ ζητήματος στή Γαλλία πού έκανε ό Μ άρξ, μέ τά συγκεκριμένα καθήκοντα καί τίς συνθήκες τής ρώσικης επανάστασης. Τώρα, τό 1907, άνέλαβε νά εργαστεί πάνω στήν προβληματική τοϋ Μ άρξ γιά τή σχέση τοϋ αυθόρμητον εργατικού κινήματος κα ί τοϋ εργατικού κόμματος, καί γιά τή σχέση σοσιαλδημοκρατίας κ α ί συνδικαλιστικού κινήματος. Στή 13

15 Στοκχόλμη όλοι σχεδόν οί ρώσοι επαναστάτες υποστήριζαν πώς ό συνδικαλισμός πρέπει νά υποταχτεί στό κόμμα τό ϊδιο υποστήριξε καί στή Γερμανία ή πλειοψηφία τών γερμανών σοσιαλδημοκρατών κατά τή διάρκεια τής «διαμάχης γιά τή μαζική απεργία», καί ο Ριαζάνωφ έσπευσε να γράψει μιά ιστορία τής Πρώτης Διεθνούς, μιά καί δέ μπορούσε νά πάρει μιά σαφή μαρξιστική απάντηση στό συνδικαλιστικό πρόβλημα. Γιά τό έργο αυτό χρησιμοποίησε τό άρχεϊο τής γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, όπου βρισκόταν ένα μεγάλο μέρος ά π τό έργο τοϋ Μάρξ καί τοϋ "Ένγκελς, πού τό διευθύνανε ό Μ πέρνσταϊν καί ο Μέρινγκ. Στούς δυό αυτούς είχε δώσει δηλαδή εντολή τό κόμμα νά εξαντλήσουν τήν κληρονομιά γιά τή θεωρία καί τήν τακτική τής σοσιαλδημοκρατίας. Ό Ριαζάνωφ ερεύνησε γιά τό έργο του καί τήν άλληλογραφία τής κόρης τού Μ άρξ, τής Αάουρας Λ αφάργκ καί μελέτησε στό Βρετανικό Μουσείο τά πρωτότυπα έγγραφα τής Πρώτης Διεθνούς Εργατικής Οργάνωσης. Μ αυτή τήν ευκαιρία ανακάλυψε πάμπολλα άδημοσίευτα κείμενα, άρθρα, σχέδια, ολόκληρη τήν άλληλογραφία καί τά άποσπάσματα τού Μάρξ καί τοϋ 'Ένγκελς, πού μέχρι τότε ούτε είχαν δημοσιευτεί ούτε είχαν συμπεριληφ θεϊ ακόμα στήν παρουσιάση τής θεωρίας τού Μάρξ. 3Εκτός από μ ε μονωμένα κείμενα, όπως λ.χ. τό Κομμουνιστικό Μανιφέστο, τά σχετικά μέ τή Γαλλία κείμενα, τούς τρεις τόμους τού Κεφαλαίου, τήν Κριτική τής Πολιτικής Οικονομίας καί τά όψιμα έργα τοϋ Ένγκελς, τά περισσότερα έργα τοϋ μαρξισμού ήταν άγνωστα. Ά λλά καί οί άναλύσεις τοϋ Μάρξ πού είχαν δημοσιευτεί μέχρι τότε είχαν κυκλοφορήσει σέ λίγα άντίτυπα κι ήταν γνωστές μόνο σ έναν επίλεκτο κύκλο άπό ειδήμονες. Οί «κληρονόμοι» συμπεριφέρθηκαν μ ' εξαιρετική μικρότητα στό μαρξισμό, πράγμα πού δέν είναι εκπληκτικό, αν σκεφτεΐ κανείς ότι ό κριτικός τοϋ Μάρξ, δ Μπέρνσταϊν, πού συνέκρινε τό μαρξισμό μέ τό μπλανκισμό, δηλαδή μέ τόν ουτοπικό σοσιαλισμό, πού συκοφαντούσε τή διαλεκτική τοϋ Μάρξ σάν ενατένιση καί απλή ίδεαλιστική κατασκευή, ήταν ό επιστημονικός φρουρός τής πνευματικής αυτής κληρονομιάς. Μόλις τό 1902 κυκλοφόρησε μιά έκδοση τών έργων του επιμελημένη ά π τόν Μέρινγκ, μέ περικομμένα καί επιλεγμένα κείμενα άπό τά πρώιμα καί τά όψιμα έργα τοϋ Μάρξ- τό 1904 ό Κάρλ Κάουτσκι άφησε εμβρόντητο τό μαρξιστικό κοινό μέ τήν έκδοση τών τριών τόμων τών Θεωριών γιά τήν Υ περαξία καί τό 1906 ό Μ πέρνσταϊν φάνηκε πρόθυμος νά δημοσιέψει στό βιβλίο του Ντοκουμέντα τού Σοσιαλισμού τήν «άλληλογραφία» κι άποσπάσματα ά π τή Γερμανική Ιδεολογία. Ή άλληλογραφία, οί προεργασίες γιά τό Κεφάλαιο, άπειρα άρθρα εφημερίδων κα ί εκθέσεις, προπάντων ά π τίς δεκαετίες τοϋ 1850 καί 1860, πού μπορούσαν νά εξηγήσουν τήν εξέλιξη καί τήν τροποποίηση τής σκέψης τοϋ Μάρξ καί τοϋ 5Ένγκελς, έμειναν έντελώς άγνωστα. Ή άναθεωρητική συζήτηση μέσα στή γερμανική σοσιαλδημοκρατία φαινόταν νά επιδρά πάνω στήν παραδοχή τοϋ Μάρξ καί τήν προπαγάνδα τοϋ μαρξισμού: ό Μ άρξ έπρεπε νά άντιπετω πιστεϊ σάν ψόφιος σκύλος. Δέν είναι λοιπόν συμπτωματικό, τό δτι ένας ρώσος σοσιαλιστής, πού ή σκέψη του διαμορφώθηκε ά π τά επαναστατικά γεγονότα στή Ρωσία, 14

16 επεξέτεινε τήν παραδοχή τοϋ Μάρξ στό συνολικό έργο τοϋ Μάρξ, ξανοίγοντας έτσι τά έργα τοϋ Μ άρξ γιά τόν πολιτικό άγώνα. 'Ο Ριαζάνωφ άνακίνησε τήν έκδοση τής δίτομης επιλογής ά π τήν Αλληλογραφία Μ άρξ-ένγκελς, πού εφτασε τό 1913 στήν άγορά σάν μιά πανάκριβη έκδοση. Δ έ μπόρεσε νά εμποδίσει αυτή τή μορφή τής έκδοσης γιά ειδήμονες καί λόγιους, δπως δέ μπόρεσε νά εμποδίσει τήν παράλειψη, πού εγινε κυρίως ά π τόν Μπέρνσταϊν, ολόκληρων επιστολών καί αποσπασμάτων άπ τίς επιστολές, εξαιτίας τοϋ δήθεν «πολεμικοϋ ύφους» τους. Μπορούσε νά ναι ευτυχής πού, μέ τήν υποστήριξη τοϋ Ά ουγκουστ Μπέμπελ, κατόρθωσε νά εκδοθοϋν αυτά τά σημαντικά γιά τήν κατανόηση κα ί τή διαμόρφωση τής θεωρίας τοϋ μαρξισμού κείμενα. 'Ο ϊδιος, κεντρισμένος ά π τό ερευνητικό έργο του γιά τήν Πρώτη Διεθνή, προετοίμασε δυο τόμους μέ συγκεντρωμένα έργα τοϋ Μάρξ κα ί τοϋ 5Έ νγκελς - περιείχαν Αποκλειστικά τά άρθρα τών εφημερίδων καί σύντομες μελέτες Απ τήν περίοδο πού πραγματεύονταν τή διπλωματική ιστορία τής Γαλλίας, τής Α γγλία ς καί τής Ρωσίας, καθώς καί τήν ιστορία τοϋ ανατολικού πολέμου. Τήν ανάλυση τών Μ άρξ-έ νγκελς γιά τή διπλωματία τών τριών σημαντικότερων ευρωπαϊκών δυνάμεων μετά τήν επανάσταση τοϋ αφού ή συμπαιγνία τής αγγλικής αστικής τάξης καί τών βουλευτών της, τοϋ γαλλικού βοναπαρτισμού καί τοϋ τσαρισμού, είχε φροντίσει γιά τή νίκη τής αντεπανάστασης στήν Ευρώπη - ό Ριαζάνωφ τή θεωρούσε σημαντική γιά τήν εκτίμηση τών διπλωματικών ελιγμών τής τσαρικής κυβέρνησης κα ί τών ξένων συμμάχων τής 3Λ ντά τ μετά τή συντριβή τής ρώσικης επανάστασης τοϋ Γιατί, δπως καί μετά τό 1848, οί κυβερνήσεις, στό ονομα τής αστικής τάξης «τους», προσπαθούσαν νά φροντίσουν γιά τήν επέκταση τών αγορών καί γιά τήν προσάρτηση ξένων περιοχών, ώστε μέ τήν απόκτηση φτηνών πρώτων υλών κα ί τήν ε ξασφάλιση νέων αγορών ή στρατιω τικά στρατηγικώ ν θέσεων, νά αντιμετωπίσουν τίς κρίσεις τής καπιταλιστικής οικονομίας καί νά στρέψουν μέ σωβινιστική πολιτική τίς ταξικές αντιθέσεις μέσα στήν κοινωνία πρός τά «έξω». Α ν ή δεκαετία τοϋ αυτήν ακριβώς επεξεργάστηκε ό Μ άρξ ήταν ή στιγμή τής γέννησης τής επιθετικής πολιτικής τών μεγάλων δυνάμεων, τότε οί ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, πάνω στή δάση τών αναπτυγμένων καπιταλιστικών σχέσεων, τραβούσαν πρός τό «ανώτατο πεδίο», δηλαδή τόν πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Ή Αντίθεση Ανάμεσα στίς ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, πού γεννιέται Από μιά τέτοια πολιτική, οδήγησε τό 1856 στόν κριμαϊκό πόλεμο ανάμεσα στή Ρωσία α π τή μιά, καί τήν Τουρκία, Γαλλία κα ί Α γγλία α π τήν άλλη. 'Ο αντεπαναστατικός συνασπισμός τής περιόδου τοϋ 1848 διασπάστηκε. Τά άμεσα επακόλουθα τοϋ πολέμου ήταν γιά τή Ρωσία οί μεταρρυθμιστικοί νόμοι τοϋ 1861, πού Αποσκοποϋσαν νά ένισχύσουν τήν ανάπτυξη τοϋ καπιταλισμού μέ μιά μερική Απελευθέρωση τών αγροτών Απ τίς φεουδαρχικές μορφές κυριαρχίας. Ή δη μιουργούμενη αντιπολίτευση τών διανοούμενων, τών ναρόντνικων, ανάγγελλε κιόλας τούς επικείμενους ταξικούς αγώνες στή Ρωσία. Στή Δυτική Ευρώπη τό εργατικό κίνημα συνερχόταν α π τίς ήττες καί δημιούργησε τό 1864 τή Διεθνή Ένω ση τών Ε ργατώ ν. Έ να ς ίμπεριαλι-

17 στικός πόλεμος στόν εικοστό αιώνα έμελλε νά φέρει στήν ημερήσια διά ταξη τή σοσιαλιστική επανάσταση στήν Ευρώπη. Ή έκρηξη τοϋ πρώτον παγκόσμιου πολέμου διέκοψε τή δημοσίευση αυτών τών σνγκεντρωμένων κειμένων, πού κνκλοφόρησαν τελικά τό Στό πλαίσιο αντής τής εκδοτικής δραστηριότητας, ο Ριαζάνωφ δημοσίενσε τό 1909 σ ένα ξεχωριστό φνλλάδιο τής Νέας Ε ποχής, τοϋ Θεωρητικού όργάνον τής γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, μιά μεγάλη έκθεση, «Ό Κάρλ Μάρξ γιά τήν Καταγωγή τής 3Επικυριαρχίας τής Ρωσίας στήν Ενρώπη», στήν οποία άξιολογοϋσε τίς μελέτες τοϋ Μάρξ γιά τήν άγγλο-ρωσική διπλωματία, γιά νά διαπιστώσει τά αίτια τής πολιτικής σνμμαχίας άνάμεσα στόν άναπτνγμένο καπιταλισμό κα ί τόν άπολνταρχισμό, ή οποία είχε άνασνγκροτηθεϊ μετά τό 1905 μέ τό χαρακτήρα μιας σννασπισμένης ιμπεριαλιστικής πολιτικής. Στήν έκθεση αντή άναφέρθηκε προπάντων στή μαρξική επισήμανση τοϋ χαρακτήρα τοϋ τσαρισμού, πού σύμφωνα μέ τόν Μάρξ ήδη άπό τό 17ο καί 18ο αιώνα, μέ τήν νποστήριξη τοϋ ξένον κεφαλαίον, εξελίχτηκε άπό άσιατική δεσποτεία σέ ευρωπαϊκό άπολυταρχισμό. 'Ο τσαρικός άπολυταρχισμός δέν ήταν άποτέλεσμα τής άνάπτνξης τοϋ καπιταλισμού μέσα σέ μιά φεονδαρχική κοινωνία ή διαμόρφωση φεονδαρχικών μορφών κνριαρχίας, πού είναι οί έμδρνακές μορφές τοϋ καπιταλισμού, καί ή μετατροπή τοϋ άσιατικοϋ δεσποτισμοϋ σέ κρατική οργάνωση τοϋ άπολνταρχισμοϋ, πραγματοποιήθηκαν ταντόχρονα, διατηρώ ντας τίς καθιερωμένες άσιατικές μορφές τής κρατικής δομής καί τή σνντήρηση, ή μάλλον τήν άνάμιξη, τοϋ ασιατικού τρόπον παραγω γής μέ φεονδαρχικές μορφές κνριαρχίας μέσα στίς σννθήκες τής χώρας. Τό τσαρικό κράτος, μέ τήν καθνστέρηση τής καπιταλιστικής οικονομίας τής Ρωσίας καί τήν νπεροχή τής καπιταλιστικής άνάπτνξης στή Δύση, άπέκτησε άποφασιστική σημασία. 9Εδώ βρίσκονταν οί ιστορικές ιδιομορφίες τής εξέλιξης τοϋ καπιταλισμού, τών τάξεων καί τών ταξικών άγώνων τής Ρωσίας. "Οπως ή ρώσικη άστική τάξη, άπό τότε πού δημιονργήθηκε, εξαρτιόταν άπό τό ξένο κεφάλαιο καί τόν τσαρισμό, έτσι καί γιά τήν εργατική τάξη ήταν δοσμένη ή δννατότητα, σνμμαχώντας μέ τή μάζα τών άγροτών κα ί μέ τό διεθνές προλεταριάτο, νά πραγματοποιήσει τήν κοινωνική επανάσταση, νά δημιονργήσει πολιτικές μορφές τής κοινωνικής χειραφέτησης τών εργατών καί τών άγροτών κα ί νά ξεπεράσει τήν οικονομική καθνστέρηση τής Ρωσίας μέ τήν νποστήριξη τής δντικοενρωπαϊκής επανάστασης. Στό θεωρητικό-ιστορικό έργο τοϋ Ριαζάνωφ φάνηκε, μέ τήν πολιτικά προσανατολισμένη παραδοχή τού Μάρξ, ή σαφής κ α ί οριστική άποστροφή τών άφηρημένων προτύπω ν τής επανάστασης κ α ί τής ταύτισης μέ τή θεωρία κ α ί τήν τακτική τής γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, δπως κνριαρχοϋσαν στό «ρώσικο μαρξισμό» τών διάφορων Πλεχάνωφ. Τό 1909 ο Ριαζάνωφ δημοσίενσε μιά άκόμα εργασία μέ τίτλο Ό Κάρλ Μάρξ καί οί Ρώσοι τής Δεκαετίας του 1840, πού άσχολοϋνταν προπάντων μέ τήν καταγω γή τής σοσιαλιστικής σκέψης στή Ρωσία κα ί τήν επίδραση τοϋ Μάρξ. Τήν ϊδια χρονιά εργάστηκε σάν δάσκαλος στό μπολσεβίκικο κομματικό σχολείο στό Κάπρι, δπον έκανε διαλέξεις γιά τόν 16

18 «Μαρξ καί τα Συνδικάτα» καί γιά τά προβλήματα τοϋ συνδικαλιστικού κινήματος. Οταν αυτή ή προπαγανδιστική σχολή πέρασε στήν ομάδα τοϋ Μπογκντάνωφ κα ί εναντιώθηκε στή λενινιστική Κεντρική Επιτροπή, έφυγε άπό τό Κάπρι κι εργάστηκε δημοσιογραφικά στό Παρίσι. 1Έ γραφε, ανάμεσα στ άλλα, στή Νέα Ε ποχή, στόν αυστριακό Αγώνα, στήν Πράβδα τοϋ Τρότσκι στή Βιένη κλπ. Τό 1913, μετά τό θάνατο τοϋ Μπέμπελ, έγραψε μιά μπροσούρα Στή Μνήμη τοΰ Μπέμπελ, στήν οποία έπισήμανε τή διάσπαση τής γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας μέ τή μαρξιστική επαναστατική παράδοση, πού σάν ένα «θεματοφύλακά» της θεωρούσε τόν έργατικό ηγέτη Μπέμπελ. Μέ τό ξέσπασμα τοϋ πολέμου τό 1914 τάχθηκε ενάντια στόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο καί τούς σοσιαλδημοκράτες «προασπιστές τής πατρίδας». Σάν μέλος τής διάσκεψης τοϋ Τσίμερβαλντ τών εύρωπαίων σοσιαλιστών καί σάν δημοσιογράφος τής παρισινής Νασκαλό, υποστήριξε μιά άμεση ειρήνη δίχως εδαφικές προσαρτήσεις καί παραχωρήσεις, καί τάχθηκε μέ τή θέση τοϋ Λένιν νά μετατραπεϊ ό ιμπεριαλιστικός πόλεμος σέ εμφύλιο πόλεμο. Ή ρώσικη επανάσταση δέν ήρθε άπρόσμενα γιά τόν Ριαζάνωφ. Οί κυβερνήσεις επιβράδυναν τήν επιστροφή τοϋ εχθρού τοϋ πολέμου καί επαναστάτη μαρξιστή, πού λίγο μετά τήν άφιξή του στή Ρωσία σάν μέλος τής ομάδας τών «διεθνιστών» μαζί μέ τόν Τρότσκι, τόν Λουναρτσάρσκι, τόν Μ ανουίλσκι, τόν Προκόφσκι, τόν Ο ύρίτσκι κλπ. προσχώρησε τόν Α ύ γουστο τοϋ 1917 στό κόμμα τών μπολσεβίκων. Θά ξεπερνοϋσε τό πλαίσιο μιας εποπτείας τής θεωρητικής καί moλιτικής δράσης τοϋ Ριαζάνωφ μέσα στούς μπολσεβίκους ά π τό 1917 μέχρι τό 1931, τή χρονιά τής καταδίκης καί τής διαγραφής του, άν θέλαμε νά διαγράψουμε διεξοδικά τή θεωρητική καί πολιτική σπουδαιότητα αυτού τοϋ επαναστάτη. Έδώ θά άναφέρουμε μονάχα μερικά χαρακτηριστικά σημεία γιά τίς πολιτικές κα ί επιστημονικές του δραστηριότητες. Τό Δεκέμβρη τοϋ 1917, δυό μήνες δηλαδή μετά τήν οκτωβριανή επανάσταση, άνέλαβε μ α ζί μέ τόν Κάμενεφ τήν πρωτοβουλία γιά τό σχηματισμό μιάς σοσιαλιστικής κυβέρνησης συνασπισμού, επειδή φοβόταν ότι μιά σοσιαλιστική κυβέρνηση πού θ άποτελοϋνταν άποκλειστικά άπό μπολσεβίκους καί άριστερούς σοσιαλεπαναστάτες, θά φθειρόταν γρήγορα καί θ άπομονωνόταν άπ' τήν εργατική τάξη, καί δέ θά μπορούσε νά εκτελέσει τά ιστορικά καθήκοντα τής οικοδόμησης τών σοβιέτ καί τοϋ εργατικού ελέγχου, τήν επίλυση τοϋ άγροτικοϋ ζητήματος καί τήν οικονομική άνοικοδόμηση. Τήν άνοιξη τοϋ 1918, μ α ζί μέ τούς άριστερούς κομμουνιστές γύρω ά π τόν Μπουχάριν, τόν Ράντεκ, τόν 3Οσίνσκι κλπ., τάχθηκε ενάντια στή συμφωνία τής Βρέστης γιά ειρήνη μ έ τή Γερμανία, επειδή είχε τήν εντύπωση δτι έτσι ή νεαρή σοβιετική εξουσία πρόδινε τόν επαναστατικό διεθνισμό, περιοριζόταν στόν εαυτό της, παρέδιδε τούς πολωνούς καί ούκρανούς εργάτες κι άγρότες καί τό λετονικό προλεταριάτο στήν άντεπανάσταση, κα ί μέ τήν εγκατάλειψη τοϋ δεύτερου μετώπου υποστήριζε έμμεσα τό γερμανικό ιμπεριαλισμό, δηλαδή βοηθούσε τήν παράταση τοϋ παγκόσμιου πολέμου. 2. Μάρξ καί Ένγκελς 17

19 3Α πό τό 1918, στό 7ο, 5ο καί 9ο συνέδριο τοϋ κόμματος τών μπολσεβίκων, ό Ριαζάνωφ υποστήριξε τήν ανεξαρτησία τών συνδικάτων άπ έ ναντι στό μπολσεβίκικο κόμμα καί τό κράτος. Σάν πρακτικός οργανωτής τοϋ ρώσικου συνδικαλιστικού κινήματος, δέ συνηγοροϋσε υπέρ τοϋ άπολιτικοϋ τρεϊντ-γιουνιονισμοϋ, αλλά ξεκινούσε ά π τό γεγονός δτι αμέσως μετά τήν οκτωβριανή επανάσταση δέ μπορούσε νά γίνει σκέψη γιά μιά σοσιαλιστική οικοδόμηση τής Σοβιετικής Ρωσίας, κι δτι ή προλεταριακή κυβέρνηση έπρεπε πρώτα πρώτα νά νικήσει στόν έμφύλιο πόλεμο, νά ξεπεράσει τήν οικονομική καταστροφή κα ί νά άποκαταστήσει μιά στενή οικονομική σχέση ανάμεσα στή βιομηχανία καί τή γεωργία. Α υτό σήμαινε γιά τόν Ριαζάνωφ δτι τό οικονομικό συμφέρον τής εργατικής τάξης καί ή πολιτική τής σοβιετικής κυβέρνησης δέ μπορούσαν νά ναι άμεσα τα υ τισμένα, δτι έπρεπε νά δοθεί στούς εργάτες, δηλαδή στά συνδικάτα, ή δυνατότητα νά άμυνθοϋν ενάντια στίς παραφυάδες αυτής τής δικτατορίας τοϋ προλεταριάτου σέ μιά οικονομικά καθυστερημένη χώρα, ενάντια στή γραφειοκρατικοποίηση τοϋ κρατικού μηχανισμού, ενάντια στίς κακές συνθήκες έργασίας καί πληρωμής, πράγμα πού έπρεπε νά φτάνει μέχρι τήν άπεργία. Μόνο έτσι θά μπορούσαν οί εργάτες νά καταπολεμήσουν τά αναπόφευκτα λάθη τής σοβιετικής εξουσίας κι έτσι νά υποστηρίξουν αυτή τή μορφή εξουσίας, δηλαδή, νά ταχθούν υπέρ τής ενίσχυσης τών σοβιέτ κα ί τοϋ εργατικού έλέγχου. Μ δλα αυτά εκδηλωνόταν ενάντια στά σχέδια τοϋ Τρότσκι νά στρατιωτικοποιήσει τήν εργασία καί συνεπώς καί ηά συνδικάτα. Ταυτόχρονα μ αυτή τήν πρόταση τασσόταν ενάντια στήν άμεση σύμπραξη συνδικάτων κα ί σοβιετικής εξουσίας, αλλά κα ί ενάντια στό συνδικαλισμό τής έργατικής Αντιπολίτευσης, πού ήθελαν. τά συνδικάτα νά τήν προβάλουν σάν τή δάση μιας προλεταριακής δημοκρατίας. Τίς σκέψεις του πάνω σ αυτό τό θέμα ο Ριαζάνωφ τίς συνόψισε στή μπροσούρα Τά Καθήκοντα τών Συνδικάτων πριν καί κατά τήν Περίοδο τής Δικτατορίας τοϋ Προλεταριάτου, πού κυκλοφόρησε τό Δέν πρέπει νά τονιστεί δτι ό Ριαζάνωφ δέ μπόρεσε νά επικρατήσει στά σημαντικά πολιτικά ζητήματα μέσα στό κόμμα, πράγμα πού δέ σημαίνει δτι δέν άσκοϋσε καμιά θεωρητική πολιτική επιρροή άκόμα καί πάνω στόν Λένιν. Στό σύγχρονο ιστορικό μένει μόνο νά κρίνει τό ρεαλισμό καί τόν ουτοπισμό τών τέτοιου είδους προτάσεων. Οί προβληματισμοί τοϋ Ριαζάνωφ σκοπεύουν πάντα στίς δυνατότητες νά χειραφετηθεί ή εργατική τάξη, άφοϋ ληφθοϋν ύπόψη οί καθυστερημένες παραγωγικές σχέσεις πού δέν έπέτρεπαν τήν άμεση εγκαθίδρυση τοϋ σοσιαλισμού. Ά φ ο ϋ στήν κατοπινή οικονομική οικοδόμηση τής Σοβιετικής Ένωσης τό πρόβλημα τής χειραφέτησης τής εργατικής τάξης μετατέθηκε στό μακρινό μέλλον, γιά νά λησμονηθεί τελικά κάτω από τό πρόσχημα τών «άναγκών» τής εκβιομηχάνισης καί τών «φυσικών Αναγκαιοτήτων τής τεχνικής επανάστασης», οί συλλογισμοί τοϋ Ριαζάνωφ άποτελοϋν σπουδαίες θεωρητικές προϋποθέσεις γιά τόν προλεταριακό εκδημοκρατισμό τοϋ σημερινού «πραγματικού σοσιαλισμού». Τά οικονομικά πειράματα τοϋ πολεμικού κομμουνισμού κα ί τά πολιτικά καθήκοντα τής δικτατορίας τοϋ προλεταριάτου απέδειξαν όχι μόνο 18

20 τή «δημιουργική» εφαρμογή τοϋ μαρξισμού στή συγκεκριμένη κατάσταση άπό τούς μπολσεβίκους ρεαλιστές πολιτικούς, αλλά απέδειξαν συνάμα πόσο ευπρόσβλητη είναι ή μάζα τών κομματικών μελών αλλά καί ιών μεμονωμένων θεωρητικών, άπό στοιχεία τής άστικής ιδεολογίας καί τοϋ ούτοπικοϋ σοσιαλισμού. Α υτό φάνηκε καθαρά στούς λόγους καί τά γραφτά τοϋ Αένιν, τοϋ Τρότσκι, τοϋ Μπουχάριν, τοϋ Ζηνόβιεφ, καί σ όλους τούς άλλους πολιτικούς τοϋ κόμματος καί τής Κομμουνιστικής Διεθνούς. Οί συνταγές γιά τόν πολεμικό κομμουνισμό καί τή διεθνή επανάσταση επινοήθηκαν στήν ενατένιση ενός δογματικού σοσιαλισμού, καί σπανιότερα ήταν άποτελέσματα μαρξιστικώ ν άναλύσεων. Γιαυτό τό θέμα δέν ήταν μόνο, μέ πρωτοβουλία τής κρατικής «Υ π η ρ ε σίας Πολιτικής Προπαγάνδας», νά άναπτυχθεϊ ή προπαγάνδα τοϋ μα ρξισμού άνάμεσα στά μέλη τοϋ κόμματος, τούς συνδικαλιστές, τούς μή κομματικούς εργάτες καί άγρότες, στόν Κόκκινο Στρατό καί στό Κόκκινο Ναυτικό, τήν Κομμουνιστική fένωση τής Νεολαίας (Κομσομόλ). Ταυτόχρονα επρεπε νά γίνει επεξεργασία τών προβλημάτων τής μαρξιστικής θεωρίας καί νά ένισχυθεΐ ή άνάλυση κα ί ή έρευνα πάνω στή βάση τοϋ κριτικού μαρξισμού. Γιά τό σκοπό αυτό ιδρύθηκε τήν άνοιξη τοϋ 1921 τό Ινστιτούτο Μ άρξ-'ένγκελς καί ή Σοσιαλιστική Α καδημία Επιστημών. Τά κυριότερα καθήκοντα αυτού τοϋ Ινστιτούτου, κάτω άπ τή διεύθυνση τοϋ Ριαζάνωφ, ήταν: ' Έκδοση ολόκληρου τοϋ έργου τοϋ Μάρξ καί τοϋ *Ένγκελς, μελέτη τής σοσιαλιστικής θεωρίας καί τοϋ διεθνούς εργατικού κινήματος καί μαζική διάδοση τού μαρξισμού. _ Ή ίδρυση κα ί τό επιστημονικό πολιτικό πρόγραμμα δουλιάς τοϋ Ι ν στιτούτου Μ άρξ-έ νγκελς βρίσκονταν σύμφωνα μέ τή θεωρητική πεποίθηση τοϋ Ριαζάνωφ σέ στενή σχέση μέ τήν τακτική τής Νέας Οικονομικής Πολιτικής, δηλαδή μέ τήν πολιτική υποχώρηση τών μπολσεβίκων μπροστά στήν επιρροή τής μικρής εμπορευματικής παραγω γής τής άγροτικής οικονομίας τών μικρό κτηματιών καί τό καπιταλιστικό εμπόριο. Α υτή ή ΝΕΠ ήταν γιά τόν Ριαζάνωφ ένα «άγροτικό ρή γμα», πού μπορούσε νά τό άκολουθήσει ένα «καπιταλιστικό ρήγμα», πράγμα πού θά προετοίμαζε τήν παλινόρθωση τών καπιταλιστικών σχέσεων. Τώρα επρεπε νά οικοδομηθεΐ γρήγορα ή σοσιαλιστική μεγάλη βιομηχανία καί νά ενισχυθεΐ ή προλεταριακή εξουσία μέ τήν επαναδραστηριοποίηση τών σοβιέτ, ώστε μακροπρόθεσμα νά υπερέχουν σ αύτές τίς καπιταλιστικές επιδράσεις. Τώρα άκριβώς επρεπε ν' άναλυθεϊ άπό μαρξιστική σκοπιά ή συγκεκριμένη κατάσταση τών ταξικών σχέσεων τής Σοβιετικής 'Ένωσης, ώστε νά μή γίνουν λάθη καί νά μή βυθιστούν στόν οπορτουνισμό καί τή μικροαστική πολιτική. Παράλληλα μέ τήν προετοιμασία τής έκδοσης τών 'Απάντων Μάρξ- Ένγκελς, ό Ριαζάνωφ έδινε διαλέξεις στό πανεπιστήμιο Σβερντλόβσκ καί στό πλαίσιο τής Σοσιαλιστικής Ακαδημίας έκανε μιά σειρά μαθηματων μέ θέμα «Μάρξ κα ί Έ νγκελς», σέ εργάτες τοϋ κόμματος, πού δημοσιεύτηκαν τό καί σέ δεύτερη έκδοση τό σέ πολλές εκατοντάδες χιλιάδες άντίτυπα. Ή εφαρμογή τής μεθόδου τοϋ Μάρξ πάνω στόν ϊδιο τό μαρξισμό, πού σήμαινε για τόν Ριαζάνωφ «κριτικό μαρξισμό», έκδημ)

21 λώθηκε σ' αυτή τή σειρά τών μαθημάτων στό παράδειγμα τών πολιτικών καί θεωρητικών Μάρξ καί Ένγκελς. Ο Ριαζάνωφ ήθελε νά δείξει, ότι ο μαρξισμός δέν ήταν ούτε μιά «μεγαλοφυής ιδέα» ούτε ένα άφηρημένο πρότυπο κοινωνικής εξέλιξης κλπ., άλλά προϊόν τής συγκεκριμένης κοινωνικής εξέλιξης τών ταξικών αγώνων. Μ αυτό ήθελε ό Ριαζάνωφ νά άντιταχθεϊ σέ κάθε είδους λατρεία τών προσωπικοτήτων, πού άλλωστε είναι ξένη καί πρός τή θεωρία τοϋ Μάρξ. Μ' άφορμή τήν Ενωση τών Κομμουνιστών κα ί τήν Πρώτη Δ ιεθνή, ό Ριαζάνωφ έδειξε οτι ή οργάνωση τών εργατών ήταν κι αυτή έκφραση τών ταξικών άγώνων κι όχι έργο διανοούμενων. 5Αντίθετα πρός τό άστικό κόμμα μέ τήν άβουλη μάζα του, τό εργατικό κόμμα χαρακτηριζόταν άπό πειθαρχία, δηλαδή συμμετοχή όλων τών μελών τοϋ κόμματος στις συνθήκες τοϋ άγώνα, πράγμα πού έκανε απαραίτητα τά δημοκρατικά συγκεντρωτικά σχήματα μέσα στό εργατικό κόμμα, πού θά μπορούσε νά παίρνει ά π τή βάση δλες τίς παρορμήσεις καί κάθε κριτική. Ή λατρεία τοϋ ηγέτη, τά συγκεντρωτικά κόμματα, οί δογματικές συνταγές - μετονομασμένες σέ στρατηγική - ήταν πολιτικά μέσα αύτοδιορισμένων εργατικών ηγετών τοϋ τύπου ενός Λασάλ. Καί μ άφορμή τήν Παρισινή Κομμούνα ό Ριαζάνωφ υπογράμμισε τήν άποψη τοϋ Μ άρξ, οτι ή εργατική τάξη έπρεπε νά απελευθερώσει τήν κοινωνικοποίηση τής παραγωγής από τά καπιταλιστικά δεσμά καί νά προβάλει τίς πολιτικές μορφές τής κοινωνικής χειραφέτησης, οτι έπρεπε νά συντρίβει τό άστικό κράτος καί νά έγκαθιδρυθεί ή προλεταριακή δημ οκρά ^α. Ταυτόχρονα επισήμανε ότι δέ μπορούσε νά πετύχει ή οικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά πόλη ή σέ μιά χώρα αλλά σύμφωνα μέ τόν Μάρξ μόνο ή ένωση περισσότερων σοσιαλιστικών χωρών πάνω στή βάση αναπτυγμένων παραγω γικών δυνάμεων θά μπορούσε νά τελειώσει νικηφόρα τήν οικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού. Μ' αυτές τίς παραγράφους ό Ριαζάνωφ στρεφόταν ενάντια στή λατρεία τοϋ Αένιν, πού είχε άρχίσει νά εμφανίζεται στή Σοβιετική 'Ένωση, ήθελε νά υποδείξει κριτικά τήν απαγόρευση τών φραξιών κα ί τήν αύξηση τής εξουσίας τοϋ Π ολιτικού Γραφείου καί τής Κεντρικής Ε πιτροπής τοϋ ΚΚΣΕ, καί μέ τήν εκτίμησή του γιά τήν Κομμούνα σχολίαζε έμμεσα τίς αυταπάτες μιας δικτατορίας πού ετεινε ν άποκλείσει τήν εργατική τάξη κα ί τίς αυταπάτες τής οικοδόμησης τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα. Δέν είναι περίεργο πού ό ανώτατος διοικητής απαγόρεψε κα ί εξαφάνισε τό κείμενο αυτό τό Τό 1922 ό Ριαζάνωφ εκπόνησε ένα πιο μεγάλο εργο, το Διάγραμμα τής Ιστορίας τού Μαρξισμού. Στήν εφημερίδα Ά ρχεΐο τού Ινστιτούτου Μ άρξ-ένγκελς δημοσιεύτηκε τό 1924 τό «Γιά τήν Ιστορία τής Πρώτης Διεθνούς. Ή Γέννηση τής Διεθνούς Ενωσης Ε ρ γα τώ ν >. Τό 1923 δημοσίευσε τή συλλογή εκθέσεων εύρωπαίων σοσιαλιστών γιά τόν Μάρξ: Κάρλ Μάρξ, Στοχαστής, Ά νθρω πος καί Επαναστάτης. Ό Ριαζάνωφ συνεργάστηκε στήν Επιθεώρηση Κάτω άπ τή Σημαία τού Μαρξισμού, όπου ανάμεσα σέ άλλα δημοσίευσε τό 1922 μιά έκθεση γιά τούς «Όουεν καί Ρικάρντο» καί κριτικάρισε τό βιβλίο τοϋ Μπρούμπαχερ γιά τόν Μ πακούνιν, πού είχε τίτλο Πώς Γράφουμε Μερικές Φορές Ιστορία; Στό άρχεϊο τοϋ Γκρύνμπεργκ, τό Ά ρχεΐο τής Ιστορίας τού Σοσιαλισμού καί 20

22 τού Εργατικού Κινήματος, δημοσιεύτηκε οτο τεύχος 15 το άρθρο τον Ριαζανωφ?Εβδομήντα Χρόνια για την Κριτική τής Πολιτικής Οικονομίας >. Πολύ προσεχτικά προετοίμασε την έκδοση τών rαπάντων Μάρξ- Ένγκελς. Θα κυκλοφορούσε σε τεσσερα μερη. Το πρώτο μέρος περιλαϋαινε όλα τά έργα και τα κείμενα έκτος άπ' το Κεφάλαιο- το δεντερο μέρος αφορούσε το Κεφάλαιο με όλες τις προεργασίες το τρίτο μέρος προοριζοταν γιά την 'Αλληλογραφία, και το τέταρτο μέρος θα περιλαδαινε τό γενικό ευρετήριο. Το πρώτο κεφαλαίο τής μελετης τοϋ μα ρξισμού ήταν άφιερωμενο στο 'Αρχείο τού Ινστιτούτου Μάρξ-Ένγκελς. Σ' αντο έγραψαν μελετητες τοϋ μαρξισμού άπ' όλο τον κόσμο για τη λογική οικοδομηοη τον Κεφαλαίου, για τη μέθοδο τοϋ Μαρξ στη σνγκεκριμενη άνάλνση, και για τις ειδικες πλενρες τής σοσιαλιστικής θεωρίας καί τού εργατικού κινήματος. Σ' ένα δεντερο κεφαλαίο παρονσιάστηκαν τά κείμενα τοϋ Μαρξ πον είχαν βρεθεί πρόσφατα, ερμηνεύτηκαν και έγιναν προσιτά στην πλατιά κοινή γνώμη, προτού ακόμα νά περιληφθοϋν στήν έκδοση τών 'Απάντων. Και σ' ενα τρίτο κεφαλαίο άκολονθοϋσε ή κριτική μαρξιστικών κείμενων και μελετών. Στήν επιθεώρηση αυτή ύπήρχε έτοιμο υλικό, που έδειχνε ένα ψηλο επίπεδο παραδοχής τοϋ Μάρξ, καί τό όποιο περασε στήν άφανεια, δηλαδή στήν πολιτική άφάνεια. 'Ο Ριαζάνωφ δεν έλαβε μέρος στον άγω να τών ομάδων μέσα στο ΚΚΣΕ. Αφιερώθηκε άπόλυτα στήν ιστορική άποστολή> του, τήν έκδοση τών 'Απάντων Μάρξ-Ένγκελς. fωστόσο δε φοβηθηκε να εκδηλωθεί κριτικά, δταν ή όμαδα τοϋ Στάλιν, στ' όνομα ενός <μαρξισμοϋ-λενινισμοϋ>, γελοιοποίησε τόν Μάρξ σάν θεωρητικό ενός Αρχαϊκού Ανταγωνιστικού καπιταλισμού, τόν άντιμετώπισε δηλαδη άκριβώς δπως οί ρεβιζιονιστές τής δυτικοευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, σάν ψόφιο σκυλί, παράγοντας με τήν παραπέρα άνάπτυξη τοϋ μαρξισμού τούς ένα δογματικο, ουτοπικό σοσιαλισμό. "Οταν τό 1931 προετοιμάστηκε μιά δίκη ενάντια στούς μενσεβίκους ειδικούς τοϋ σχεδιασμοϋ Μπαζάρωφ, Γκρομαν, Σουχάνωφ κλπ., για να βρεθούν υπεύθυνοι γιά τά λάθη σχεδιασμοϋ, πιάστηκε κι ό Ριαζάνωφ, επειδή στο Ινστιτούτο είχε απασχολήσει σάν μεταφραστές πολλούς παλιούς μενσεβίκους. Εξορίστηκε καί πέθανε πιθανότατα τό 1935 ή τό Μέχρι σήμερα δέν έχει άποκατασταθεϊ ένας απ' τους πιό σημαντικούς καί Αξιόλογους ερευνητές τοϋ μαρξισμού, μόλο πού άκόμα δλες οί εκδόσεις τοϋ Μ άρξ στηρίζονται στίς δικές του επιμέλειες κα ί παρατηρήσεις. Ή αναγνώριση τών πολιτικών καί θεωρητικών εργασιών τοϋ Ριαζάνωφ θ' Αποτελεϊ καί μιά εκδήλωση τής ανάπτυξης τοϋ επαναστατικού άγώνα τής εργατικής τάξης τής Δυτικής Ευρώπης καί τοϋ προλεταριακού εκδημοκρατισμού τών σοσιαλιστικών χωρών.

23

24 ΠΡΩΤΟ Μ ΑΘΗΜ Α Εισαγωγή - Ή βιομηχανική επανάσταση στήν 3Α γγλία - Ή μεγάλη γαλλική επανάσταση καί ή επίδρασή της στή Γερμανία Μόλο πού τό θέμα μου είναι καθαρά ιστορικό, γιά μένα υπάρχει κι ενα θεωρητικό καθήκον. Σύντροφοι, ό Μάρξ κι ό Ένγκελς σάς ενδιαφέρουν σάν δημιουργοί αυτού πού ονομάζουμε ύλιστική άντίληψη τής ιστορίας, σάν δημιουργοί τού επιστημονικού σοσιαλισμού. Θέλω λοιπόν νά σάς διηγηθώ τήν ιστορία τού Μάρξ καί τού Έ νγκελς χρησιμοποιώντας τή δική τους μέθοδο, εφαρμόζοντας δηλαδή τήν υλιστική άντίληψη τής ιστορίας. Πρίν ά π ολα, επιτρέψτε μου νά σάς πώ μερικά εισαγωγικά. Παρά τό γεγονός οτι έχουμε ενα πρόγραμμα, πού υπογραμμίζει κυρίως τή σημασία τής συλλογικότητας, έχουμε συνηθίσει ν άποδίδουμε μερικές φορές υπερβολικά μεγάλη σημασία στό ρόλο τής προσωπικότητας μέσα στήν ιστορία. Έτσι υποτιμάμε κάπως τό ρόλο τής μάζας, καί καμιά φορά ξεχνάμε ολες τίς γενικές ιστορικές καί οικονομικές συνθήκες, πού μέ τή σειρά τους καθορίζουν τό^,ρόλο αυτών τών προσωπικοτήτων. Αύτό γίνεται συχνά ιδιαίτερα τόν τελευταίο καιρό. νας πάρουμε δυό προσωπικότητες - τόν Μάρξ καί τόν Ένγκελς. Ή προσωπικότητα τού Ένγκελς επισκιάζεται λίγο σέ σύγκριση μέ τόν Μάρξ. Αργότερα θά δούμε ποιά άκριβώς ήταν ή σχέση τους. Ό σ ο άφορά τώρα τόν Μάρξ, δέν υπάρχει στήν ιστορία τού δέκατου ένατου αιώνα άνθρωπος, πού μέ τή δραστηριότητα καί τό επιστημονικό του έργο νά έχει καθορίσει έτσι καί τίς σκέψεις καί τίς πράξεις μιας ολόκληρης σειράς γενεών, σέ πολλές χώρες. Ό άνθραχπος αύτός έχει πεθάνει άπό καιρό. Στά 1933 κλείνουν 50 χρόνια άπό τό θάνατό του. Κι ομως ή σκέψη του εξακολουθεί νά επηρεάζει καί νά καθοδηγεί τήν πνευματική άνάπτυξη άκόμα καί τών πιό μακρινών χωρών - χωρών πού, οσο ζούσε, δέν είχαν άκούσει τίποτα γ ι αύτόν. νας π ά ρουμε τή δική μας χώρα. Τό όνομα τού Μάρξ είναι πολύ γνωστό στή Ρωσία. Έχουν περάσει κιόλας 50 χρόνια άπό τήν έκδοση τής ρώσικης μετάφρασης το ν Kf(/ aàator κι ή επίδραση τού μαρξισμού, αυτού τού συστήματος ιδεών, μεγαλώνει χρόνο μέ τό χρόνο. Γιά πολλούς αιώνες άκόμα κανένας ιστορικός δέ θά 'ναι σέ θέση νά ερευνήσει τή ρώσικη ιστορία τής δεκαετίας τού 1880, αν πιό μπροστά δέ μελετήσει τά έργα τού Μάρξ καί τού Ένγκελς. Τόσο ολοκληρωτικά έχουν εισχωρήσει ό Μάρξ κι ό Έ νγκελς μέσα στήν ιστορία τής ρώσικης κοινωνικής καί σοσιαλιστικής σκέψης, καί μέσα στήν ιστορία τού ρώσικου επαναστατικού εργατικού κινήματος. Έχουμε λοιπόν μπροστά μας άνθρώπους εξαιρετικής σπουδαιότητας, πού επηρέασαν πολύ σημαντικά τήν κατεύθυνση τής άνθρώπινης σκέψης.

25 Ας προσπαθήσουμε νά εξετάσουμε κάτω άπό ποιές συνθήκες και μέσα σέ ποιό περιβάλλον άναπτύχθηκαν αυτοί οι άνθρωποι. Κάθε άνθρωπος είναι προϊόν μιας ορισμένης ιστορικής εποχής. Κάθε μεγαλοφυΐα, πού εχει νά προσφέρει κάτι καινούργιο, βασίζεται στό παλιό πού είχε δημιουργηθεΐ πριν ά π αυτήν. Ή μεγαλοφυία δέν άναπτύσσεται άπό τό μηδέν. Ακόμα περισσότερο: άν θέλετε νά διαπιστώσετε τό πραγματικό μέτρο τής ιδιοφυίας καί τής πρωτοτυπίας ένός συγκεκριμένου άνθρώπου, μπορεΐτε νά τό πετύχετε μόνο άν έχετε μιά εικόνα, έστω καί κατά προσέγγιση, γιά τό τί είχε επιτευχθεί μέχρι τήν εμφάνιση αυτού τού άνθρώπου, γιά τή βαθμίδα άνάπτυξης πού είχε φτάσει ή άνθρα)πινη σκέψη καί ή άνθρώπινη κοινωνία, τή στιγμή πού ό άνθρωπος αυτός άρχιζε νά δέχεται τήν επίδραση τού περιβάλλοντος του. Γιά νά καταλάβουμε τόν Μάρξ - καί τούτο θά 'ταν ή πρακτική εφαρμογή τής μεθόδου τού Μάρξ πάνω στόν ιδιο - πρέπει ν1 άσχοληθούμε μέ τό παρακάτω πρόβλημα: Πρέπει νά εξετάσουμε τήν επίδραση τής ιστορικής κατάστασης εκείνης τής εποχής πάνω στόν Μάρξ καί τόν Ένγκελς. Ό Μάρξ γεννήθηκε στίς 5 Μάη τού 1818 στό Τρίρ, ό Ένγκελς στις 28 Νοέμβρη τού 1820 στό Μπάρμεν. Θά προσθέσω πώς οι δυό πόλεις, Τρίρ καί Μπάρμεν, βρίσκονται στή Γερμανία. Βρίσκονται μάλιστα στήν ιδια επαρχία, πού ονομάζεται Ρηνανία. Μέσα άπ αυτήν περνάει ό Ρήνος, πού άποτελεί τή μεθόριο άνάμεσα στή Γαλλία καί τή Γερμανία. Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς γεννήθηκαν λοιπόν στήν ιδια επικράτεια, γιά νά χρησιμοποιήσω μιά δική μας έκφραση. Γνωρίζετε άπ' τήν πείρα σας, πώς ενα παιδί στά πρώτα χρόνια τής ζωής του βρίσκεται κυρίως κάτω άπ τήν επίδραση τής οικογένειας, πού άποτελεί τό άμεσο περιβάλλον του. Στά 10 ή 12 χρόνια του άρχίζει ή έπίδραση ένός πλατύτερου περιβάλλοντος, πού ξεκινάει άπό τό σχολείο. Αρχίζει τότε νά συναντάει μπροστά του μιά σειρά άπό φαινόμενα καί γεγονότα, πού δέν υπάρχουν στό στενό κύκλο τής οικογενειακής ζωής. Ά ν δηλαδή στά χρόνια , προσθέσουμε δέκα μέ δώδεκα χρόνια, q τάνουμε περίπου στά χρόνια Μπορούμε λοιπόν νά πούμε άπ τά πρίν, οτι ό Μάρξ κι ό Ένγκελς, γεννημένοι τό 1818 καί τό 1820, άντίστοιχα, δέχτηκαν στίς άρχές τής δεκαετίας τού 1830 τήν έπίδραση μιας ορισμένης κοινώνικοίστορικής κατάστασης. Συγκρατεϊστε αυτές τίς ήμερομηνίες. Παρακάτω θά σάς διευκολύνουν νά παρακολουθήσετε τούς συλλογισμούς μου. Ά ς προσπαθήσουμε τώρα νά προσδιορίσουμε μέ συντομία τή μορφή πού είχε αυτή ή κοινωνικοϊστορική κατάσταση. Τό 1830 καί τό 1831 είναι γιά τήν Ευρώπη χρονιές επανάστασης. Τό 1830 έγινε στή Γαλλία ή λεγόμενη Ίουλιανή επανάσταση, πού ξαπλώθηκε σ ολόκληρη τήν Ευρώπη, άπ τή Δύση μέχρι τήν Ανατολή, εφτασε καί στή Ρωσία καί προκάλεσε στό βασίλειο τής Πολωνίας τήν εξέγερση τού Τούτο σημαίνει λοιπόν, οτι ό Μάρξ κι ό Ένγκελς, ήδη στά 11 καί τά 12 χρόνια τους, έζησαν μιά επαναστατική θύελλα, καί δέχτηκαν τίς εντυπώσεις μιάς επαναστατικής περιόδου. Ό μω ς ή Ίουλιανή επανάσταση τού 1830 δέν ήταν παρά τό τέλος μιάς άλλης, άκόμα πιό σημαντικής επαναστατικής θύελλας, πού πρέπει νά γνωρίσουμε τίς συνέπειες καί τήν επίδρασή της, γιά νά 24

26 καταλάβουμε τήν ιστορική κατάσταση, μέσα στήν οποία μεγάλωσαν ό Μάρξ κι 6 Ένγκελς. Ή ιστορία τοϋ Ι9ου αιώνα, ιδιαίτερα πρίν άπ' τό 1830 πού άρχισε ή «συνειδητή» ζωή τού Μάρξ καί τού Ένγκελς, καθορίζεται άπό δύο θεμελιώδη γεγονότα: τή βιομηχανική επανάσταση στήν Α γγλία καί τή μεγάλη επανάσταση στή Γαλλία. Ή βιομηχανική επανάσταση στήν Αγγλία άρχίζει περίπου τό 1760 καί πιάνει μιά πολύ μεγάλη περίοδο. Φτάνει στό αποκορύφωμά της γύρω στά τέλη τού 18ου αιώνα, καί τελειώνει στήν Αγγλία μόλις κατά τό 1830 περίπου. Τί σημαίνει όμως «βιομηχανική επανάσταση»; Αυτή ή ονομασία, πού προέρχεται άπ τόν Ένγκελς, χαρακτηρίζει τά άκόλουθα: ΓΗ Αγγλία, περίπου στίς άρχές τού δεύτερου μισού τού 18ου αιώνα, ήταν ήδη μιά καπιταλιστική χώρα. 'Υπήρχε εκεί ήδη μιά τάξη μισθωτών εργατών, μιά τάξη προλετάριων, δηλαδή μιά τάξη άνθρώπων χωρίς καμιά ιδιοκτησία, χωρίς κανένα μέσο παραγωγής στήν κατοχή τους. Γιά νά ζήσουν αυτοί οί άνθρ(υποι, ήταν υποχρεωμένοι νά πουλάνε τόν εαυτό τους ή, καθώς λέμε: νά πουλάνε τήν εργατική τους δύναμη σάν εμπόρευμα. "Υπήρχε ήδη ή τάξη τών καπιταλιστών πού εκμεταλλευόταν τήν εργατική τάξη, καί υπήρχε ή τάξη τών γαιοκτημόνίον. Αυτός ό καπιταλισμός στήν Αγγλία τών μέσων τού 18ου αιώνα, ήταν ώστόσο άκόμα ένας καπιταλισμός, πού τεχνολογικά βασιζόταν στήν π α λιά χειρωνακτική παραγωγή, στή χειροτεχνία. Μ αύτό δέν έννοούμε τήν παλιά χειροτεχνική παραγωγή, οπου σέ κάθε μικρή επιχείρηση υπήρχε ενας μάστορας, δύο ή τρεις καλφάδες καί μερικοί μαθητευόμενοι. Α κριβώς αυτός ό παλιός χειροτεχνικός τρόπος παραγωγής είχε παραχωρήσει τή θέση του στόν καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Στό δεύτερο μισό τοϋ 18ου αιώνα άναπτύχθηΐίε στήν Αγγλία ή μορφή τής καπιταλιστικής παραγωγής πού ονομάζεται μανουφακτούρα. Τό στάδιο τής μανουφακτούρας στήν καπιταλιστική άνάπτυξη τής παραγωγής, χαρακτηρίζεται άπ' τό οτι - ενώ ήδη υπάρχει ή εκμεταλλευτική σχέση άνάμεσα στούς καπιταλιστές καί στούς έργάτες - δέν ξεπερνάει τό όριο τής χειροτεχνικής παραγωγής. Ό μ ω ς άπό τεχνική άποψη καί σ ο,τι άφορά τήν οργάνωση τής έργασίας, διαφέρει άπό τόν παλιό χειροτεχνικό τρόπο παραγωγής, ά π τό οτι τώρα ό καπιταλιστής συγκεντρώνει σ ενα μεγάλο κτίριο 100 μέ 200 χειροτέχνες. Στό παλιό χειροτεχνικό έργαστήριο έργάζονται πέντε, εξι, εφτά άνθρωποι, μέσα σ' ενα χώρο. Τώρα άναπτύσσεται σέ μεγάλη έκταση ένας καταμερισμός τής έργασίας μ ολες του τίς συνέπειες. Υ πάρχει ενα καπιταλιστικό εργοστάσιο, χωρίς μηχανές, χωρίς αυτόματους μηχανισμούς, στό όποιο όμως ό καταμερισμός τής έργασίας, ή διάρθρωση τού τρόπου παραγωγής άκόμα καί στά διάφορα άνεξάρτητα στάδια, έχει προχωρήσει ήδη πάρα πολύ. Σ τά μέσα τού 18ου αιώνα αυτή ή περίοδος τής μανουφακτούρας φτάνει στήν Αγγλία στήν πιο μεγάλη της άνθηση. Μόλις στό δεύτερο μισό τού 18ου αιώνα, περίπου ά π τή δεκαετία τοϋ 1760, άρχίζουν ν άλλάζουν καί οι τεχνολογικές βάσεις τής παραγωγής. Τά εργαλεία τών χειροτεχνών άντικαθίστανται άπό τίς μηχανές. Ή αρχή γίνεται στό σημαντικότερο κλάδο τής άγγλικής παραγωγής, στήν ύφαν- 25

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Ρόζα Λούξεμπουργκ-Μπλανκισμός και Σοσιαλδημοκρατία

Ρόζα Λούξεμπουργκ-Μπλανκισμός και Σοσιαλδημοκρατία PDFaid.Com #1 Pdf Solutions Ρόζα Λούξεμπουργκ-Μπλανκισμός και Σοσιαλδημοκρατία Μπλανκισμός και Σοσιαλδημοκρατία (1) Ο Σύντροφος Πλεχάνωφ έχει γράψει ένα εκτεταμένο άρθρο στον Κούριερ με τίτλο «Πόσο μακριά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στα τέλη του 18 ου αιώνα από την Μ.Βρετανία.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Επαγρύπνηση, επιφυλακτικότητα και αντοχή, σύντροφοι!

Επαγρύπνηση, επιφυλακτικότητα και αντοχή, σύντροφοι! Για τη δυαδική εξουσία. Για το σύνθημα του αφοπλισμού. Γράμματα για την τακτική. Επαγρύπνηση, επιφυλακτικότητα και αντοχή, σύντροφοι! Η Επαναστασή μας. Λόγος στη σύσκεψη των αντιπροσώπων των Επιτροπών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ Το βιβλίο για το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία - Πολιτικοί Θεσμοί και Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία) αποτελεί σύνθεση μερών τριών ήδη υπαρχόντων βιβλίων (Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Η Επανάσταση του Οκτώβρη Χρόνος έκδοσης: Νοέμβρης 2007

Τίτλος: Η Επανάσταση του Οκτώβρη Χρόνος έκδοσης: Νοέμβρης 2007 εκδόσεις Α/σννεχεια Τίτλος: Η Επανάσταση του Οκτώβρη Χρόνος έκδοσης: Νοέμβρης 2007 Τίτλος πρωτοτύπου: La rivoluzione d'ottobre Memorie e testimonianze dei protagonist! Εισαγωγή - επιμέλεια ιταλικής έκδοσης:

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Β. ΣΤΑΛΙΝ Η ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΤΑΚΤΙΚΗ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ

Ι. Β. ΣΤΑΛΙΝ Η ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΤΑΚΤΙΚΗ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ Ι. Β. ΣΤΑΛΙΝ Η ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΤΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΡΩΣΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ Η Οκτωβριανή Επανάσταση και η τακτική των Ρώσων Κοµµουνιστών Πρόλογος στο βιβλίο «Στο δρόµο προς τον Οκτώβρη» Ι Οι εξωτερικές και

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α.1 Α.1.1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Κλήριγκ β. Οργανισμός γ. Οργανικός Νόμος 1900 ΜΟΝΑΔΕΣ 15 Α.1.2 Να αντιστοιχίσετε κάθε δεδομένο της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ (ΜΟ1508)

ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ (ΜΟ1508) 1 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΡΕΥΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

Η σοσιαλδημοκρατική αντίληψη για την μετάβαση στον σοσιαλισμό

Η σοσιαλδημοκρατική αντίληψη για την μετάβαση στον σοσιαλισμό Η σοσιαλδημοκρατική αντίληψη για την μετάβαση στον σοσιαλισμό Εισαγωγή Συνεισφορά στην άντληση διδαγμάτων από την επανάσταση και την αντεπανάσταση Ακολουθώντας τα χνάρια των κομμουνιστικών μειοψηφιών που

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Επ. fcoiv. Ερ., Gr. R. So. Re. 1983 Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Λάουρα Μαράτου-Αλιπράντη* Το πρώτο διεθνές συνέδριο για την «Έρευνα και εκπαίδευση γύρω από τη

Διαβάστε περισσότερα

14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB)

14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB) 14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB) ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΣΟΥΛΑ Από τη θέση του Προέδρου της Ομοσπονδίας Οικοδόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΧΙΚΗΣ ΦΡΑΞΙΑΣ Μάιος 1920

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΧΙΚΗΣ ΦΡΑΞΙΑΣ Μάιος 1920 Πρώτη ηµοσίευση: Il Soviet, Νο. 6, 27 Ιουνίου 1920 Πηγή:http://www.international-communistparty.org/Ellenika/Keimena/20Theseis.htm Μετάφραση Μεταγραφή: Σωτήρης Γιαννέλης Κοινό Κτήµα: Marxists Internet

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευρετήριο χαρτών... 15 Ευρετήριο εικόνων... 16 Πρόλογος στην ελληνική έκδοση... 19 Πρόλογος... 21 Ευχαριστίες... 27

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευρετήριο χαρτών... 15 Ευρετήριο εικόνων... 16 Πρόλογος στην ελληνική έκδοση... 19 Πρόλογος... 21 Ευχαριστίες... 27 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευρετήριο χαρτών.................................................. 15 Ευρετήριο εικόνων................................................. 16 Πρόλογος στην ελληνική έκδοση.......................................

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Γκεόργκι Δημητρώφ, μια ζωή αφιερωμένη στην πάλη κατά του φασισμού

Γκεόργκι Δημητρώφ, μια ζωή αφιερωμένη στην πάλη κατά του φασισμού Γκεόργκι Δημητρώφ, μια ζωή αφιερωμένη στην πάλη κατά του φασισμού Συμπληρώθηκαν 130 χρόνια από τη γέννηση του Γκεόργκι Δημητρώφ, ενός από τους πιο επιφανείς ηγέτες του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ. Έτος 2013-14 Τμήμα Α 1. Ερευνητική Εργασία. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος

11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ. Έτος 2013-14 Τμήμα Α 1. Ερευνητική Εργασία. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος Ερευνητική Εργασία 11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ. Έτος 013-1 Τμήμα Α 1 1. Κριτήρια επιλογής θέματος α. Εργασία πολλών συγγενικών προσώπων στη βεσο. β. Πληθώρα πληροφοριών για το συγκεκριμένο εργοστάσιο γ. Περιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΤΟΥ «ΥΠΑΡΚΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ» Η ΔΙΠΛΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗΣ

ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΤΟΥ «ΥΠΑΡΚΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ» Η ΔΙΠΛΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗΣ Θέσεις 1 ου Συνεδρίου ΝΑΡ Κεφάλαιο 3 ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΤΟΥ «ΥΠΑΡΚΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ» Η ΔΙΠΛΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορική εμπειρία της ανόδου και της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ιακήρυξη της Κοµµουνιστικής Αριστεράς στους προλετάριους

ιακήρυξη της Κοµµουνιστικής Αριστεράς στους προλετάριους ιακήρυξη της Κοµµουνιστικής Αριστεράς στους προλετάριους της Ευρώπης (Ιούνιος 1944) Σε λίγο κλείνουν πέντε χρόνια από τότε που µαίνεται αυτός ο ιµπεριαλιστικός πόλεµος στην Ευρώπη µε όλη την αθλιότητα,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

νημερωτικό ελτίο Αριθμός Τεύχους: 03 Δεκέμβριος 2014

νημερωτικό ελτίο Αριθμός Τεύχους: 03 Δεκέμβριος 2014 νημερωτικό ελτίο Αριθμός Τεύχους: 03 Δεκέμβριος 2014 Σε αυτό το τεύχος: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Η Διαπραγμάτευση ως Τρόπος Ειρηνικής Επίλυσης Συγκρούσεων. Συμφωνία Μυρόφυλλου - Πλάκας (29 Φεβ

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ

Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΗ ΤΟΥ 1951 Πήρα όλα τα στοιχεία πάνω στην οικονομική συζήτηση που έγινε,

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Σχολικό βιβλίο, σελ. 31: «η εθνική πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949 ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου 180 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ 2 ος ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ

ΚΥΚΛΟΣ 2 ος ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ 2 ος ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ [94] ΠΕΡΙΟΔΟΙ Ι. MARX & ENGELS (1) (1836/ 1847-1852) ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΛΙΓΚΑ (ρήξη με το σεκταρισμό μπλανκισμό) -----(1852-1864) ΑΠΟΧΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Το παρόν Καταστατικό ψηφίστηκε στο 19ο Συνέδριο του ΚΚΕ, που πραγματοποιήθηκε από τις 11 έως τις 14 Απρίλη του 2013.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Το παρόν Καταστατικό ψηφίστηκε στο 19ο Συνέδριο του ΚΚΕ, που πραγματοποιήθηκε από τις 11 έως τις 14 Απρίλη του 2013. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το παρόν Καταστατικό ψηφίστηκε στο 19ο Συνέδριο του ΚΚΕ, που πραγματοποιήθηκε από τις 11 έως τις 14 Απρίλη του 2013. Διαμορφώθηκε από την τροποποίηση και συμπλήρωση του Καταστατικού που εγκρίθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» ΘΕΜΑΤΑ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑ Α Α. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» 8 ΜΟΝΑ ΕΣ 2. Ποιοι ήταν οι λόγοι της ίδρυσης και ποια τα αποτελέσµατα της δραστηριότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΓΕΜΟΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΚΡΑΜΣΙ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΓΕΜΟΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΚΡΑΜΣΙ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΓΕΜΟΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΚΡΑΜΣΙ 1 ΤΜΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ:181/07162 ΨΥΛΛΑΚΗ ΕΛΕΝΗ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.ΣΕΛ. 6-12 1.1 Ο ΓΚΡΑΜΣΙ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ.

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ. ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ. κου ΚΩΣΤΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Στην δημόσια εκδήλωση με θέμα «Προβληματισμός για μια σύγχρονη κεντροδεξιά», στο πλαίσιο του κύκλου «οι προκλήσεις της πολιτικής σε καιρό κρίσης» Η κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα O προγραμματισμός αποτελεί ένα τρόπο επίλυσης προβλημάτων κατά τον οποίο συνθέτουμε μια ακολουθία εντολών με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Ας ξεκινήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού)

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) Δρ. Μανόλης Αλεξάκης Συντονιστής Γραφείου Βρυξελλών Αθήνα 10-11 Οκτωβρίου 2014 Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Σειρά: Πολιτικές εξελίξεις και κοινωνική συνείδηση. No 3 ΠΕΤΡΟΣ Δ. ΝΤΟΥΣΚΟΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Σειρά: Πολιτικές εξελίξεις και κοινωνική συνείδηση. No 3 ΠΕΤΡΟΣ Δ. ΝΤΟΥΣΚΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Σειρά: Πολιτικές εξελίξεις και κοινωνική συνείδηση No 3 ΠΕΤΡΟΣ Δ. ΝΤΟΥΣΚΟΣ Η ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ Εκδόσεις: Νέοι Καιροί Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μια Καραμανλή στη γαλλική Βουλή

Μια Καραμανλή στη γαλλική Βουλή Το ΒΗΜΑ, 24/06/2007, Σελ.: A42 Μια Καραμανλή στη γαλλική Βουλή Η νεοεκλεγείσα βουλευτής του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γαλλίας Μαριέττα Καραμανλή μιλάει για το όνομά της, την ελληνική κυβέρνηση, το ΠαΣοΚ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1. α. Ορεινοί: Οι επαναστάτες του 1862 προκήρυξαν εκλογές αντιπροσώπων για Εθνοσυνέλευση, η οποία θα ψήφιζε νέο σύνταγμα. Οι εκλογές έγιναν το Νοέμβριο του 1862. Η πλειονότητα

Διαβάστε περισσότερα

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή σας παρουσία. Η παρουσία σας σήμερα εδώ αποδεικνύει ότι

Διαβάστε περισσότερα