Ντ. Ριαζάνωφ. Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς. γιά άρχάριους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ντ. Ριαζάνωφ. Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς. γιά άρχάριους"

Transcript

1

2

3

4 Ντ. Ριαζάνωφ Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς οχι μόνο γιά άρχάριους γραμματα

5 Ή μετάφραση έγινε άπότόν"αγγελο Δημόπουλο άπότόγερμανικό: D. Rjazanov: Marx und Engels nicht nur fü r Anfänger, Rotbuch Verlag, Berlin. Τίτλος τής ρωσικής έκδοσης: Μάρξ καί Έ νγκελς (Μόσχα 1928, 2η έκδοση) ^ γιά την ελληνική έκδοση: Εκδόσεις «γραμματα», "Αθήνα. Εικόνα εξωφύλλου καί άφίσσας-δώρου: Ό Αένιν μιλάει στά άποκαλυπτήρια ενός προσο)ρινοΰ μνημείου γιά τόν Κάρλ Μάρξ καί τον Φρήντριχ Ένγκελς στή Μόσχα, 7 Νοέμβρη Φωτοστοιχειοθετήθηκε στή ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΕ, Κεραμεικοϋ 23, τηλ , Αθήνα, γιά λογαριασμό των εκδόσεων «γραμματα» Ε κδόσεις «γραμματα» Κεραμεικοϋ 23. Αθήνα

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 7 Μπέρντ Ραμπέλ, Γιά τόν μαρξιστή καί ερευνητή του μαρξισμού Ριαζάνωφ 9 ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ 23 Εισαγο>γή - Ή βιομηχανική Επανάσταση στην 'Αγγλία - Ή μεγάλη γαλλική επανάσταση καί ή επίδρασή της στή Γερμανία. Δ ε ύ τ ε ρο Μ α θ η μ α 35 Τό επαναστατικό κίνημα στή Γερμανία τού Ή Ρηνανία - Τά νεανικά χρόνια τού Μάρξ καί τού Ένγκελς - Οί φιλολογικές εργασίες τού Ένγκελς - Ό Μάρξ συντάκτης τής 5Εφημερίδας τον Ρήνον. Τ ρίτο Μ α θ η μ α 46 Ή σύνδεση τού επιστημονικού σοσιαλισμού με τή φιλοσοφία - Ό υλισμός - Κάντ - Φίχτε - Χέγκελ - Φόυερμπαχ - Ό διαλεκτικός υλισμός τού Μάρξ - Ή ιστορική αποστολή τού προλεταριάτου. Τ έ τ α ρ τ ο Μ α θ η μ α 61 Κριτική των απόψεων γιά τήν ιστορία τής "Ενωσης τών Κομμουνιστών - Ό Μάρξ σάν οργανωτής - Ή διαμάχη μέ τόν Βάιτλινγκ - Ή ίδρυση τής Ένωσης τών Κομμουνιστών - Τό Κομμοννιστικό Μ ανιφέστο - Ή πολεμική μέ τόν Προυντόν. Π έ μ π τ ο Μ α θ η μ α 78 Ή γερμανική επανάσταση τού Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς στή Ρηνανία - Ή ίδρυση τής Νέας Εφημερίδας τοϋ Ρήνον - Γκότσαλκ καί Βίλιχ - Ή Εργατική Ένωση τής Κολωνίας - Πολιτική καί τακτική τής Νέας Εφημερίδας τον Ρήνον - Στέφαν Μπόρν - Ή στροφή στήν τακτική τού Μάρξ - Ή ήττα τής επανάστασης καί οί διαφορές άπόψεων στήν Έ νωση τών Κομμουνιστών - Ή διάσπαση.

7 Ε κ τ ο Μ α θ η μ α 92 Ή άντίδραση τής δεκαετίας τού Τό Βήμα τής Νέας Ύόρκης - Ό πόλεμος τής Κριμαίας - Οί άπόψεις τού Μάρξ καί του Ένγκελς - Τό ιταλικό ζήτημα - Ή σύγκρουση τού Μάρξ καί τού Ένγκελς μέ τόν Λασάλ - Ή στάση τού Μάρξ άπέναντι στόν Λασάλ. Ε β δ ο μ ο Μ α θ η μ α ι οβ Ή κρίση τού Ή άνάπτυξη τού εργατικού κινήματος στήν Α γγλία, τή Γαλλία καί τή Γερμανία - Ή Διεθνής Έκθεση τού Λονδίνου τό Ό εμφύλιος πόλεμος στήν Αμερική - Ή κρίση τής βαμβακουργίας - Ή πολοονική εξέγερση - Ή ίδρυση τής Πρώτης Διεθνούς. Ο γ δ ο ο Μ α θ η μ α 124 Τό καταστατικό τής Πρώτης Διεθνούς - Η συνδιάσκεψη τού Λονδίνου - Τό συνέδριο τής Γενεύης - Τά «μαθήματα» τού Μάρξ - Τά διεθνή συνέδρια στή Λο)ζάνη καί στις Βρυξέλες - Μπακούνιν καί Μάρξ - Τό συνέδριο τής Βασιλείας - Ό γαλλοπρωσικός πόλεμος - Ή Κομμούνα - Ή πάλη άνάμεσα στόν Μάρξ καί τόν Μ πακούνιν - Τό συνέδριο τής Χάγης. Ε ν α τ ο Μ α θ η μ α 154 Ή εγκατάσταση τού Έ νγκελς στό Λονδίνο - Ό ρόλος του στό Γενικό Συμβούλιο - Ή άσθένεια τού Μάρξ - Ό Ένγκελς αντικαταστάτης τού Μάρξ - Τό Ά ντΐ-ν τνρινγκ - Τά τελευταία χρόνια τού Μάρξ καί τό ενδιαφέρον του γιά τή Ρ(υσία - Ό Ένγκελς εκδότης τής πνευματικής κληρονομιάς τού Μάρξ - Ό ρόλος τού Ένγκε/*ς τήν εποχή τής Δεύτερης Διεθνούς - Ό θάνατος τού Ένγκελς. Σημειο>σεις 171 6

8 Ε ισ α γ ω γ ή Μέχρι σήμερα δέν υπάρχει στά ελληνικά μιά εκλαϊκευμένη καί ορθή παρουσίαση τής εξέλιξης τής μαρξιστικής θεωρίας σε σχέση μέ τό διεθνές εργατικό κίνημα. Αυτός είναι ενας απ' τούς λόγους πού οι περισσότεροι μαθαίνουν τή θεωρία αυτή αποκλειστικά μέ τή μορφή τής κριτικής τής πολιτικής οικονομίας. Γιά την εξαιρετική σπουδαιότητα τής μαρξιστικής κριτικής τής οικονομίας δέν υπάρχει καμιά άμφιβολία. Ωστόσο ή κριτική τής πολιτικής οικονομίας είναι μόνο ό μισός Μάρξ. 'Ο μαρξισμός στήν πληρότητά του ώστόσο, έχει την έννοια τής διαρκώς νέας προσπάθειας νά ερμηνευτούν οι γενικές οικονομικές συνθήκες σέ συσχετισμό μέ τις κάθε φορά ιδιαίτερες ιστορικές μορφοποιήσεις. Μετά την ήθικολογική κριτική τού καπιταλισμού άπ τούς αντιαυταρχικούς, ή χρήση τής πολιτικής οικονομίας σάν ένα δπλο γιά τή διαμάχη μέ τό κυρίαρχο κοινωνικό σχήμα ήταν ένα σημαντικό βήμα πρός τά εμπρός. Τό επόμενο βήμα δμως πρέπει τώρα νά vaiy νά μήν άφεθεϊ ή πολιτική οικονομία νά άπονεκρωθεΐ σέ μιά παγερή λογική, αλλά νά δουλευτεί μέ τή συνείδηση τής ιστορίας της. 5Ά ς είμαστε ειλικρινείς: ποιος από μάς γνωρίζει καλά τήν ιστορία τού καπιταλισμού καί τού έργατικού κινήματος; Ώ ραΐα: μερικοί συσχετισμοί υπάρχουν στούς περισσότερους από μάς. Τούς μάθαμε μέ κάποιο τρόπο άλλά εξαντλούνται τελικά σέ άπομονωμένα αναμεταξύ τους στοιχεία. Καί ή γραφτή ιστορία τού εργατικού κινήματος; Σέ μεγάλο βαθμό έχει ύποβιβαστεί σέ επιστήμη τής νομιμοποίησης, σέ αναδρομική δικαίωση τής συγκεκριμένης ρεαλιστικής πολιτικής. 'Ό,τι δέν ταίριαζε στούς σοσιαλδημοκράτες καί σταλινικούς ιστορικούς στήν εικόνα πού είχαν γιά τήν πολιτική αυτή, διαγραφόταν. Κίνητρο γ ι αυτή τή γραφή τής ιστορίας είναι ή άντίληψη τών κυρίαρχων. Τό κείμενο αυτό τού Ριαζάνωφ είναι άντίθετα μιά άπόπειρα ν αποδοθεί. ή πραγματική ιστορία. Βασίζεται σέ διαλέξεις μέ γενικό 7

9 θέμα «Ό Μάρξ κι ό 5Ένγκελς», που τις έκανε σέ βιομηχανικούς εργάτες τό 1922 στή Μόσχα. Δέ χρησιμοποιεί επιστημονικές μεγαλόσχημες λέξεις, ωστόσο πασχίζει νά εφαρμόσει κυρίως τή μαρξιστική μέθοδο τής ανάλυσης πάνω στήν ιστορία του ϊδιου του μαρξισμού. Αυτό δέν είναι μόνο ενδιαφέρον, άλλά προφυλάσσει τόν αναγνώστη από τήν ιδεολογική χειραγώγηση. 'Ο άναγνώστης μαθαίνει, επειδή άντιλαμβάνεται τήν ιστορία τών ταξικών αγώνων καί τήν εξέλιξη τής διαλεκτικής θεωρίας μέσα απ' τή σύγχρονη σημασία τους. Αυτή είναι ή πρόθεση τού βιβλίου. 'Ο Ριαζάνωφ δουλεύει σάν προπαγανδιστής τού μαρξισμού: όντας εκδότης τών 'Απάντων τού Μάρξ καί τού Ένγκελς στή δεκαετία τού 1920, είχε μελετήσει βαθιά τό μαρξισμό κι είχε βιωθεϊ σάν πρακτικός επαναστάτης τήν ιστορική του δύναμη. Τό βιβλίο απευθύνεται βασικά σέ αρχάριους, γιατί είναι άπλογραμμένο καί ευκολοδιάβαστο. Στά προβλήματα δμως τού εργατικού κινήματος είμαστε άλλωστε σχεδόν δλοι άρχάριοι. 8

10 ΜΠΕΡΝΤ ΡΑΜΠΕΛ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΡΞΙΣΤΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΡΙΑΖΑΝΩΦ Ά ν άναζητήσονμε μιά κατάσταση άνάλογη μέ κείνη τής δντικογερμανικής διανόησης, θά τή δρουμε στήν κατάσταση τής ρώσικης διανόησης πρίν καί γύρω öji τό Υ πά ρχει ώστόσο μιά ποιοτική διαφορά. Ένώ εδώ μέ τή νίκη τοϋ φασισμού κα ί μέ τήν καπιταλιστική μεταπολεμική εξέλιξη καταστράφηκαν πρώτα πρώτα οί μορφές οργάνωσης καί ή παράδοση ενός επαναστατικού εργατικού κινήματος, έτσι πού ή διαμορφούμενη σοσιαλιστική διανόηση, όντας σέ κοινωνική άπομόνωση, μπορούσε πρακτικά νά δράσει μόνο ανάμεσα στίς τάξεις, στή Ρωσία οί δραστηριότητες τής άναρχικής διανόησης στήν άπαρχή τής καπιταλιστικής άνάπτνξης, τών ταξικών αγώνων καί τού σχηματισμού τού κόμματος, βρισκόταν μέσα στήν εργατική τάξη. Ή έλλειψη ιστορικών παραδόσεων κα ί κομματικών ομαδοποιήσεων τού φιλελευθερισμού κα ί τού σοσιαλισμού - στή Ρωσία εξαιτίας τής ελλιπούς βιομηχανικής άνάπτνξης δέν υπήρχε οντε μιά ίσχνρή άστική τάξη μέ σννείδηση τού εαντού της οϋτε ενα ίσχνρό εργατικό κίνημα - άνάγκασε αν τή τή διανόηση νά δημιονργεϊ ανταπάτες γιά τήν ιστορική της άποστολή. Αηδιασμένη από τό εξονσιαστικό σύστημα τού τσαρικού δεσποτισμού καί συγκλονισμένη απ' τίς ώμές μεθόδονς έξανδραποδισμοϋ τών χωρικών καί τήν εκμετάλλενση τών εργατών απ τόν καπιταλισμό, σχεδίασε τό πολιτικό της πρόγραμμα, μέ άπόπειρες ενάντια στίς κεφαλές καί τούς άξιωματούχονς τοϋ τσαρισμού, προσπαθώντας ν άνάψει τή φλόγα γιά μιά άγροτική εξέγερση. Πάνω στή δάση τής σνλλογικής παραγω γής τών αγροτικών κοινοτήτων θα εγκαθιδρνόταν ενας άγροτικός σοσιαλισμός, πού στήν άντίπερα τής διας καί τής ώμότητας τού τσαρισμού καί τοϋ καπιταλισμού, θά 'φερνε στή γή τή βασιλεία τών ονρανών. Α ντή ή οντοπία, στήν οποία σννδναζόταν ή ήθική δδελνγμία μέ τά παλιά άστικά καί προκαπιταλιστικά ιδανικά, περιείχε βέβαια άκόμα πολλά ελιτίστικα στοιχεία: για τί οί αγρότες θά οδηγούνταν σ αντή τήν κοινωνική αρμονία μέ μιά έκπαιδεντικη δικτατορία ή μέ τήν επιτήρηση τών λογίων. Με τήν άνάπτνξη τών καπιταλιστικών σννθηκών γινόταν όλο και πιο φανερό δτι ή Ρωσία δέ μπορούσε ν άποφνγει τήν ιστορική περίοδο τοϋ καπιταλισμού. Δ έν είναι σνμπτωματικό, τό ότι τό έργο τοϋ Μάρξ βρήκε αμέτρητους ενδιαφερόμενονς στά γνμνάσια καί στά πανεπιστήμια, γιατί φαινόταν νά καταδείχνει τούς νόμονς κίνησης κ α ί τής ρώσικης άνά πτνξης. Οί ρώσοι μαρξιστές διατύπω σαν πρώτα τήν άναγκαιοτητα να διαμορφωθούν καπιταλιστικές σχέσεις στή Ρωσία, και νπογράμμισαν έτσι τήν άναγκαιοτητα τών ταξικών ενεργειών τής άστικής τάξης και τοϋ προλεταριάτου. Ή πρώτη τάξη είχε τήν ιστορική άποστολή νά πραγματοποιήσει τήν άστική επανάσταση, οί εργάτες είχαν τό καθήκον, μετά άπ' 9

11 αυτή την επανάσταση, νά επιδιώξουν τό σοσιαλιστικό μετασχηματισμό τής κοινωνίας. Έτσι οι μαρξιστές άπέκρουσαν δλες τίς αυταπάτες των λαϊκιστών γιά τίς αναρχικές ενέργειες, γιά την άτομική τρομοκρατία και γιά τό σοσιαλισμο τών αγροτικών κοινοτήτων. Ή μαρξιστική Θεωρία άποτελοϋσε γι αυτούς εν a είδος κοσμοθεο)ρησης, μια γενική επιστημονική απόδειξη γιά τήν άναγκαιότητα τοϋ κα πιταλισμού και την άναγκαιότητα τού σοσιαλισμού. Μιας καί ή Ρωσία βρισκόταν κάτω άπ την επίδραση τού δυτικοευρωπαϊκού κεφαλαίου καί ήταν άναγκασμένη νά προφτάσει τή βιομηχανικη υπεροχή αυτών τών κοινωνιών, ο δυτικός καπιταλισμός καί τό δυτικό εργατικό κίνημα άποτελούσαν γι' αυτή το πρότυπο. Με μιά τέτοια μέθοδο θεώρησης θα παραγνωρίζονταν οι ρώσικες ιδιομορφίες καί οι πολιτικές μεσολαβήσεις. "Ετσι, μιά ομάδα μαρξιστών, οι «νόμιμοι» μαρξιστές, πού πήραν αυτή τήν ονομασία επειδή απολάμβαναν στά πανεπιστήμια μιά γελοία ελευθερία - δπως λ.χ. οι Μ πουλγκάκωφ, Τουγκάν-Μ παρανόφκσι ή ο Στρούβε - πολύ σύντομα άρχισαν νά ονειροπολούν τό δυτικό καπιταλισμό καί τήν άστική δημοκρατία, κι έγιναν έτσι οί ιδεολογικοί προπομποί τού φ ιλελευθερισμού στή Ρωσία, πού δέν είχε βρει ή ϊδια άκόμα τόν καιρό νά καταλήξει σέ μιά κατάλληλη ιδεολογία. Ε ννοείται ότι οί νόμιμοι μα ρξιστές άναγνώριζαν τή σοσιαλδημοκρατική άναθεώρηση τού μαρξισμού, τήν άποστροφή από τήν ταξική πάλη, σάν επιβεβαίωση τού προγράμματος τους. Ή άλλη ομάδα πού σχεδόν καθόλου δέ διέφερε από τούς μαρξιστές φιλελεύθερους, μέ τήν άφηρημένη τους άφομοίωση τής μαρξιστικής θεωρίας καί τήν ταύτιση τής ρώσικης άνάπτυξης μέ τή δυτικοευρωπαϊκή, προσανατολίστηκε προπάντων στή γερμανική σοσιαλδημοκρατία, πού ήταν γιά τούς ρώσους άδερφούς παράδειγμα καί πρότυπο, ά π τήν άποψη δτι, μέ τήν άνάπτυξη τού καπιταλισμού, διευρυνόταν αυτόματα τό εργατικό κίνημα κι άποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στήν κοινωνία. Ή θεωρία τών ταξικών άγώνων άντικριζόταν περισσότερο ά π τή σκοπιά τής εξέλιξης, τής ειρηνικής παραλαβής τής εξουσίας άπό τούς εργάτες. Τό πρώτο πού είχαν νά κανουν ό Πλεχάνωφ, ό Ά ξελροντ, ό Μαρτώφ ή ό Λένιν, ήταν V άποδείξουν τή συνάφεια τής καπιταλιστικής άνάπτυξης, τής ταξικής πάλης καί τής οργάνωσης τής εργατικής τάξης απέναντι στίς άντιλήψεις τών φιλελεύθερων καί τών λαϊκιστών. Μέ τίς πρώτες άπεργίες τών εργατών ά π τό 1895 στά νεογέννητα βιομηχανικά κέντρα τής Μόσχας, τής Πετρούπολης, τής λεκάνης τού Ντόνεζ καί τής περιοχής τών Ούραλίων, ή ομάδα αυτή πίεζε νά συνασπίσει τούς απειράριθμους κύκλους & ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, ώστε ν αποκτήσει πολιτική επιρροή στό αυθόρμητο εργατικό κίνημα. Τό χτίσιμο τού κόμματος απαιτούσε επικαιρότητα, γιατί ή τσαρική γραφειοκρατία ήθελε μέ «κοινωνική πολιτική» καί άστυνομική επιτήρηση νά παγιδέψει τούς εργάτες, ενώ οί φιλελεύθεροι πάσχιζαν νά ρυμουλκήσουν πρός τό μέρος τους αυτή τήν τάξη. Ταυτόχρονα οί αυθόρμητα δη μιουργούμενες εργατικές ομάδες καί μεμονωμένοι κύκλοι διανοούμενων, περιόριζαν τόν πολιτικό ταξικό άγώνα σέ αποκλειστικά συνδικαλιστικές, σέ «οικονομικές» μορφές πάλης. 10

12 Στήν τάση αυτή έπρεπε ν άντιπαραταχτεϊ τό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Μέσα σ' αυτό τό ιστορικό πλαίσιο απέκτησε ο Ντ. Μπ. Ριαζάνωφ τις πολιτικές τον ιδέες, άνέπτνξε την πολιτική τον στράτενση καί μέσα απ' αυτή τήν κατάσΐαση προβληματίστηκε σοβαρά πάνω στή θεωρία τοϋ Μάρξ. Γεννήθηκε τό 1870 στήν Οδησσό από εβραίονς γονείς. Τό π ρ α γ ματικό τον όνομα ήταν Δαβίδ Μπορίσοβιτς Γκόλντενταχ. Τό όνομα Ριαζάνωφ τό πήρε αργότερα σάν ψευδώνυμο, γιά νά μή μπορεΐ νά τόν εντοπίσει ή τσαρική μνστική αστυνομία, ή Όχράνα. Στά δεκαεφτά τον πήρε μέρος στό αναρχικό κίνημα των ναρόντνικων, των λαϊκιστών. Ή διάλυση αυτής τής μυστικ?]ζ οργάνωσης παρακίνησε τόν Ριαζάνωφ ν άσχοληθεί μέ τή σοσιαλιστική κριτική τοϋ άναρχισμοϋ με το μαρξισμό. Τό 1888 καί τό 18()0 έκανε σύντομα ταξίδια στό εξωτερικό. Γνώρισε τά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα τών διάφορων χωρών κι άπέκτησε συνάμα μιά εποπτεία τών διάφορων ομάδων τών ρώσων επαναστατών στήν εξορία. Ή θεωρητική άπολογία τοϋ Πλεχάνωφ μέ τήν ιδεολογία τών λαϊκιστών στά βιβλία Οί Διαφορές μας καί Σοσιαλισμός καί Πολιτικός Αγώνας τόν εντυπώσιασαν έντονα. Γιαυτό τό δεύτερο ταξίδι του τό έκανε κυρίως γιά να γνωρίσει την ομάδα «\Απελευθέρωση τής 5Εργασίας», τόν Πλεχάνωφ, τον Α ξελροντ, τή Ζάτσουλιτς, καί κυρίως τις δημοσιεύσεις τους. 3Αμέσως μετά τήν επιστροφή του, ό Ριαζανωφ πιάστηκε καί καταδικάστηκε σέ τέσσερα χρόνια φυλακή γιά «άνατρεπτική» δραστηριότητα. Μετά έζησε μέχρι ιό 1900 κάτω άπό άστυνομική επιτήρηση στή ρώσικη κωμόπολη Κίσινεφ. Διάβασε πολύ μαρξιστική φιλολογία. Δέν πήρε μέρος στήν ίδρυση τοϋ σοσιαλδημοκρατικού εργατικού κόμματος τής Ρωσίας, πού πραγματοποιήθηκε παράνομα τό 1898 στό Μίνσκ. Τό 1901 πήγε στό εξωτερικό κι έλαβε μέρος στά συνέδρια τοϋ κόμματος στή Γενεύη καί στή Ζυρίχη, καί μετά εγκαταστάθηκε στό Βερολίνο, όπου πολύ σύντομα έγινε επίλεκτος εκπρόσωπος τής ομάδας εξόριστων «Μπόρμπα» (άγώνας). Οί εμπειρίες του στή Ρωσία κα ί οί μελέτες του πάνω στό μαρξισμό τόν έφεραν άντιμέτωπο μέ τά σχέδια τής κομματικής ομάδας πού είχε συγκεντρωθεί γύρω άπ τήν εφημερίδα 'Ίσχρα(σπίθα). Σύμφωνα μ αυτά τά σχέδια, έπρεπε νά δημιουργηθεϊ ένα συγκεντρωτικό κόμμα, πού κάτω ά π τίς άπολυταρχικές συνθήκες στή Ρωσία έπρεπε ν άναλάβει τή σοσιαλιστική δράση καί προπαγάνδα καί νά μεταδώσει στούς έργάτες τή σοσιαλιστική συνείδηση. Ό Ριαζάνωφ πίστευε δτι δ σχεδιαζόμενος δίχως όρους αγώνας κατά τοϋ «οίκονομισμοϋ» καί ή άντίληψη γιά ένα κόμμα από επαγγελματίες επαναστάτες, οδηγούσαν τούς ρώσους σοσιαλιστές στό σεχταρισμό. Αυτός, άντίθετα, ξεκινούσε απ' τό συλλογισμό οτι μέ τή δημιουργία εργοστασίων καί σύγχρονων βιομηχανικών κέντρων, θα αναπτύσσονταν οι αυθόρμητοι άγώνες τών εργατών, πού κάτω απ' τίς ρώσικες συνθήκες τοϋ τσαρισμού θά έτειναν νά μετατραποϋν σέ πολιτικό άγώνα γιά τήν εγκαθίδρυση τής δημοκρατίας. 'Όπως ή περίοδος τοϋ άναρχικοϋ αγώνα τής επαναστατικής διανόησης στήν άπαρχή τοϋ «καπιταλιστικού προσανατολισμού» τής Ρωσίας ήταν ένα αναγκαίο μεταβατικό στάδιο τοϋ πολιτικού αγώνα γιά τήν πτώση τοϋ τσαρισμού, όπως αυτός ό άγώνας έπρεπε νά άποκτήσει μιά μαζική βάση μέ τή γέννηση τών δυό σύγχρονων 11

13 τάξεων, έτσι κι ή περιορισμένη τακτική τον «οικονομισμοϋ» μέσα στό εργατικό κίνημα θά καταργοϋνταν πολύ σύντομα μέ τήν οξννση τών ταξικών άγώνων. Μόνο μέσα στό πλαίσιο αν τών τών μαζικών άγώνων τών εργατών θά μπορούσε ν άναπτνχθεΐ τό σοσιαλδημοκρατικό εργατικό κόμμα, πού θά σννένωνε καί τήν ομάδα τής σοσιαλιστικής διανόησης καί τά διάφορα στοιχεία τοϋ εργατικού κινήματος. Τήν άντίληψη δτι ή δια νόηση θά μεταφέρει τήν ταξική σννείδηση στήν εργατική τάξη, τή θεωρούσε ο Ριαζάνωφ επιστροφή στό δογματικό σοσιαλισμό. Ή ταξική σννείδηση, έτσι ερμήνευε τή θεωρία τοϋ Μ άρξ, είναι προϊόν τών σννθηκών τής καπιταλιστικής παραγωγής καί τών άγώνων ανάμεσα στούς εργάτες καί τούς καπιταλιστές, πού Αναπτύσσονται α π αντές τίς σννθήκες. Είναι ταντόχρονα αποτέλεσμα τής παράδοσης τοϋ εργατικού κινήματος. "Ενας σνγκεντρωτισμός τοϋ κόμματος, πού δέ μπορεϊ ν άφομοιώσει τίς ανθόρμητες παρορμήσεις αύτών τών άγώνων επειδή δέν είναι έκφραση τοϋ ταξικού αγώνα, αναγκαστικά θ αποξενώσει αντό τό κόμμα ά π τά σνμφέροντα τής εργατικής τάξης, θά πνίξει τήν ενδοκομματική δημοκρατία καί θά διαφθείρει τό κόμμα σ ένα ιεραρχικό κόμμα υποτελών. αενα τέτοιο κόμμα άποτελεϊ επιστροφή στόν πρώιμο αστικό γιακωδινισμό ή στή συνωμοτική οργάνωση τών λαϊκιστών. Α ν τη ή θεση πού άνέπτνξε ό Ριαζάνωφ το 1902 ερχόταν σ' έντονη άντίθεση μέ την άντίληψη τοϋ Λενιν. Ο Ριαζάνωφ σννόψισε τίς σκέψεις τον στίς μπροσούρες Κριτική γιά τό Σχέδιο Προγράμματος τού Ρώσικου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, Συνταγμένη άπό τό Επιτελείο τής «Ίσκρα», 'Υλικό γιά τήν Επεξεργασία τού Κομματικού Προγράμματος καί Δυό Αλήθειες, πού εκδόθηκαν τό 1903 στή Γενεύη. Σάν εκπρόσωπός τής ομάδας τοϋ Βερολίνον θέλησε νά πάρει μέρος στό 2ο Κομματικό Σννέδριο τοϋ ΣΔΕΚΡ, στό όποιο ολοκληρώθηκε ή διάσπαση τοϋ κόμματος σέ μενσεδίκονς καί μπολσεδίκονς. Δέν άναγνωρίστηκε όμως ή άντιπροσώπενσή τον, κι έτσι, δίχως νά μπορέσει νά λάδει μέρος στή σνζήτηση, iυποχρεώθηκε νά φύγει. 'Ο Ριαζάνωφ δέν ήταν μέ τούς μενσεδίκονς, έστω κι αν έδλεπε μέ σνμπάθεια τή θέση τοϋ Μαρτώφ, πού έμοιαζε μέ τή δική τον. Δ έν προσχώρησε σέ καμιά ομάδα, για τί θεωρούσε άσκοπη καί δλαδερή τή διάσπαση τοϋ κόμματος τή στιγμή πού στή Ρωσία αναπτύσσονταν οι ταξικοί άγώνες. Ή παραδοχή τοϋ Μ άρξ κι ό προσανατολισμός τον στή γερμανική σοσιαλδημοκρατία - τούς σημαντικότερους θεωρητικούς καί πολιτικούς της εκπροσώπους τούς γνώρισε στό Βερολίνο καί μελέτησε καί αποδέχτηκε τίς θεωρίες τους σάν έκφραση επίκαιρον μαρξιστικών αναλύσεων τόν στιγμάτισαν προσωρινά σάν οπαδό τοϋ ρώσικον μαρξισμού, πού πίστευε δτι ή ρώσικη άνάπτνξη τοϋ καπιταλισμού θά παρακολουθούσε τίς δυτικές μορφές τοϋ καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Ή επικείμενη επανάσταση στή Ρωσία ήταν γ ι αυτόν άστικοϋ τύπου, στήν οποία άναγκαστικά ή άστική τάξη θά παίρνε τήν εξουσία κι ή εργατική τάξη θά «καταδικαζόταν» ιστορικά στό ρόλο τής Αντιπολίτευσης, μέχρις δτου ή καπιταλιστική εκβιομηχάνιση νά έδαζε τήν υλική δάση γιά μιά σοσιαλιστική επα νάσταση. 12

14 fό ταν ξέσπασαν οί απεργίες καί οί διαδηλώσεις τών εργατών καί ή επανάσταση τών άγροτών ενάντια στις ήμιφεονδαρχικές συνθήκες στη χώρα, ο Ριαζάνωφ επέστρεψε τό φθινόπωρο τοϋ 1905 στή Ρωσία. Στήν Π ετρούπολη έλαβε μέρος στήν οργάνωση τοϋ διαμορφούμενον συνδικαλιστικού κινήματος. Στίς μέρες τής επανάστασης κα ί τής αντεπανάστασης έκανε σκέψεις, όπως καί πολλοί ρώσοι επαναστάτες, γύρω ά π * τό άφηρημένο πρότυπο τής επανάστασης. Πολύ σύντομα ή οικονομικά κα ί πολιτικά αδύναμη ρώσικη αστική τάξη δείχτηκε πρόθυμη νά κάνει συμβιβασμούς μέ τόν τσαρισμό κα ί νά παραιτηθεί από τήν εγκαθίδρυση τής φιλελεύθερης δημοκρατίας. Μόνο ή εργατική τάξη άπ έδειξε, μέ τίς μορφές δράσης της καί μέ τό σχηματισμό τών σοβιέτ - έμβρυακές μορφές μιας επαναστατικής κυβέρνησης κάτω α π τήν πρωτογενή επιρροή τών εργατών - πώς ήταν ικανή νά δράσει πολιτικά, πώς ήταν σέ θέση νά εγκαθιδρύσει τή φιλελεύθερη δημοκρατία καί νά λύσει τό άγροτικό ζήτημα πρός τό συμφέρον τών άγροτών. Ω στόσο άμεσα, μέ τά πρώτα βήματα, ή εργατική τάξη θά εΐχε πραγματώσει καί τά δικά της συμφέροντα στό πλαίσιο τής φιλελεύθερης δημοκρατίας θά είχε άναλάβει τήν κοινωνικοποίηση τών βασικών βιομηχανιών, θά είχε συντρίψει ως ένα βαθμό τόν τσαρικό διοικητικό μηχανισμό, ή μάλλον θά τόν εΐχε άντικαταστήσει μέ μορφές δημοκρατικής αυτοδιοίκησης, καί θά είχε διαλύσει τό στρατό φτιάχνοντας ένα σύστημα πολιτοφυλακής. Ή πράξη τής ρώσικης επανάστασης έφερνε στήν έπικαιρότητα τό πρόβλημα, αν έπρεπε ό τσαρισμός ν' άντικατασταθεϊ άπό μιά «δημοκρατική δικτατορία τοϋ προλεταριάτου καί τών άγροτώ ν» ή άπό μιά εργατική κυβέρνηση, πού μέ τά οικονομικά καί πολιτικά μέτρα στή βιομηχανικά καθυστερημένη Ρίυσία θά εγκαινίαζε τή «διαρκή επανάσταση», δίνοντας έτσι τό σύνθημα γιά τή σοσιαλιστική επανάσταση στή Δύση. 5Ενώ ένα τμήμα τών ρώσων σοσιαλδημοκρατών έπέμενε συντηρητικά στό παλιό πρότυπο, ή ομάδα γύρω ά π τόν Αένιν υποστήριζε τή θέση τής «δημοκρατικής δικτατορίας τών εργατών καί τών άγροτώ ν» μιά μικρή ομάδα γύρω ά π τόν Τρότσκι παρουσίασε τή θεωρία τής «διαρκούς επανάστασης», άπό τή θεωρία τοϋ μαρξισμού καί τήν άνάλυση τών επαναστατικώ ν γεγονότων. 3Α ρχικά ό Ριαζάνωφ δέν άνήκε σέ καμιά ομάδα. Ένώ ό Α ένιν ξεκινούσε άπό έναν άφηρημένο αύτοπεριορισμό τοϋ προλεταριάτου, πού θά έμενε προσκολλημένο στά «παραδείγματα» τής άστικής επανάστασης, ο Τρότσκι υπολόγιζε πολύ γενικά στή διεθνή υποστήριξη τής ρώσικης επανάστασης, πού έμελλε νά άποτύχει απομονωμένη. Ό Ριαζάνωφ, μετά άπό μιά σύντομη φυλάκιση, έπέστρεψε στή Ρωσία καί μετά τή συμμετοχή του στή συνδιάσκεψη τών ρώσων σοσιαλδημοκρατών στή Στοκχόλμη γύρισε στή Γερμανία. Στή Γενεύη εΐχε δημοσιεύσει τό 1905 ένα κείμενο, Γιά τήν Απελευθέρωση τών Ά γροτών, στό οποίο συνέκρινε τήν εξέταση τοϋ άγροτικοϋ ζητήματος στή Γαλλία πού έκανε ό Μ άρξ, μέ τά συγκεκριμένα καθήκοντα καί τίς συνθήκες τής ρώσικης επανάστασης. Τώρα, τό 1907, άνέλαβε νά εργαστεί πάνω στήν προβληματική τοϋ Μ άρξ γιά τή σχέση τοϋ αυθόρμητον εργατικού κινήματος κα ί τοϋ εργατικού κόμματος, καί γιά τή σχέση σοσιαλδημοκρατίας κ α ί συνδικαλιστικού κινήματος. Στή 13

15 Στοκχόλμη όλοι σχεδόν οί ρώσοι επαναστάτες υποστήριζαν πώς ό συνδικαλισμός πρέπει νά υποταχτεί στό κόμμα τό ϊδιο υποστήριξε καί στή Γερμανία ή πλειοψηφία τών γερμανών σοσιαλδημοκρατών κατά τή διάρκεια τής «διαμάχης γιά τή μαζική απεργία», καί ο Ριαζάνωφ έσπευσε να γράψει μιά ιστορία τής Πρώτης Διεθνούς, μιά καί δέ μπορούσε νά πάρει μιά σαφή μαρξιστική απάντηση στό συνδικαλιστικό πρόβλημα. Γιά τό έργο αυτό χρησιμοποίησε τό άρχεϊο τής γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, όπου βρισκόταν ένα μεγάλο μέρος ά π τό έργο τοϋ Μάρξ καί τοϋ "Ένγκελς, πού τό διευθύνανε ό Μ πέρνσταϊν καί ο Μέρινγκ. Στούς δυό αυτούς είχε δώσει δηλαδή εντολή τό κόμμα νά εξαντλήσουν τήν κληρονομιά γιά τή θεωρία καί τήν τακτική τής σοσιαλδημοκρατίας. Ό Ριαζάνωφ ερεύνησε γιά τό έργο του καί τήν άλληλογραφία τής κόρης τού Μ άρξ, τής Αάουρας Λ αφάργκ καί μελέτησε στό Βρετανικό Μουσείο τά πρωτότυπα έγγραφα τής Πρώτης Διεθνούς Εργατικής Οργάνωσης. Μ αυτή τήν ευκαιρία ανακάλυψε πάμπολλα άδημοσίευτα κείμενα, άρθρα, σχέδια, ολόκληρη τήν άλληλογραφία καί τά άποσπάσματα τού Μάρξ καί τοϋ 'Ένγκελς, πού μέχρι τότε ούτε είχαν δημοσιευτεί ούτε είχαν συμπεριληφ θεϊ ακόμα στήν παρουσιάση τής θεωρίας τού Μάρξ. 3Εκτός από μ ε μονωμένα κείμενα, όπως λ.χ. τό Κομμουνιστικό Μανιφέστο, τά σχετικά μέ τή Γαλλία κείμενα, τούς τρεις τόμους τού Κεφαλαίου, τήν Κριτική τής Πολιτικής Οικονομίας καί τά όψιμα έργα τοϋ Ένγκελς, τά περισσότερα έργα τοϋ μαρξισμού ήταν άγνωστα. Ά λλά καί οί άναλύσεις τοϋ Μάρξ πού είχαν δημοσιευτεί μέχρι τότε είχαν κυκλοφορήσει σέ λίγα άντίτυπα κι ήταν γνωστές μόνο σ έναν επίλεκτο κύκλο άπό ειδήμονες. Οί «κληρονόμοι» συμπεριφέρθηκαν μ ' εξαιρετική μικρότητα στό μαρξισμό, πράγμα πού δέν είναι εκπληκτικό, αν σκεφτεΐ κανείς ότι ό κριτικός τοϋ Μάρξ, δ Μπέρνσταϊν, πού συνέκρινε τό μαρξισμό μέ τό μπλανκισμό, δηλαδή μέ τόν ουτοπικό σοσιαλισμό, πού συκοφαντούσε τή διαλεκτική τοϋ Μάρξ σάν ενατένιση καί απλή ίδεαλιστική κατασκευή, ήταν ό επιστημονικός φρουρός τής πνευματικής αυτής κληρονομιάς. Μόλις τό 1902 κυκλοφόρησε μιά έκδοση τών έργων του επιμελημένη ά π τόν Μέρινγκ, μέ περικομμένα καί επιλεγμένα κείμενα άπό τά πρώιμα καί τά όψιμα έργα τοϋ Μάρξ- τό 1904 ό Κάρλ Κάουτσκι άφησε εμβρόντητο τό μαρξιστικό κοινό μέ τήν έκδοση τών τριών τόμων τών Θεωριών γιά τήν Υ περαξία καί τό 1906 ό Μ πέρνσταϊν φάνηκε πρόθυμος νά δημοσιέψει στό βιβλίο του Ντοκουμέντα τού Σοσιαλισμού τήν «άλληλογραφία» κι άποσπάσματα ά π τή Γερμανική Ιδεολογία. Ή άλληλογραφία, οί προεργασίες γιά τό Κεφάλαιο, άπειρα άρθρα εφημερίδων κα ί εκθέσεις, προπάντων ά π τίς δεκαετίες τοϋ 1850 καί 1860, πού μπορούσαν νά εξηγήσουν τήν εξέλιξη καί τήν τροποποίηση τής σκέψης τοϋ Μάρξ καί τοϋ 5Ένγκελς, έμειναν έντελώς άγνωστα. Ή άναθεωρητική συζήτηση μέσα στή γερμανική σοσιαλδημοκρατία φαινόταν νά επιδρά πάνω στήν παραδοχή τοϋ Μάρξ καί τήν προπαγάνδα τοϋ μαρξισμού: ό Μ άρξ έπρεπε νά άντιπετω πιστεϊ σάν ψόφιος σκύλος. Δέν είναι λοιπόν συμπτωματικό, τό δτι ένας ρώσος σοσιαλιστής, πού ή σκέψη του διαμορφώθηκε ά π τά επαναστατικά γεγονότα στή Ρωσία, 14

16 επεξέτεινε τήν παραδοχή τοϋ Μάρξ στό συνολικό έργο τοϋ Μάρξ, ξανοίγοντας έτσι τά έργα τοϋ Μ άρξ γιά τόν πολιτικό άγώνα. 'Ο Ριαζάνωφ άνακίνησε τήν έκδοση τής δίτομης επιλογής ά π τήν Αλληλογραφία Μ άρξ-ένγκελς, πού εφτασε τό 1913 στήν άγορά σάν μιά πανάκριβη έκδοση. Δ έ μπόρεσε νά εμποδίσει αυτή τή μορφή τής έκδοσης γιά ειδήμονες καί λόγιους, δπως δέ μπόρεσε νά εμποδίσει τήν παράλειψη, πού εγινε κυρίως ά π τόν Μπέρνσταϊν, ολόκληρων επιστολών καί αποσπασμάτων άπ τίς επιστολές, εξαιτίας τοϋ δήθεν «πολεμικοϋ ύφους» τους. Μπορούσε νά ναι ευτυχής πού, μέ τήν υποστήριξη τοϋ Ά ουγκουστ Μπέμπελ, κατόρθωσε νά εκδοθοϋν αυτά τά σημαντικά γιά τήν κατανόηση κα ί τή διαμόρφωση τής θεωρίας τοϋ μαρξισμού κείμενα. 'Ο ϊδιος, κεντρισμένος ά π τό ερευνητικό έργο του γιά τήν Πρώτη Διεθνή, προετοίμασε δυο τόμους μέ συγκεντρωμένα έργα τοϋ Μάρξ κα ί τοϋ 5Έ νγκελς - περιείχαν Αποκλειστικά τά άρθρα τών εφημερίδων καί σύντομες μελέτες Απ τήν περίοδο πού πραγματεύονταν τή διπλωματική ιστορία τής Γαλλίας, τής Α γγλία ς καί τής Ρωσίας, καθώς καί τήν ιστορία τοϋ ανατολικού πολέμου. Τήν ανάλυση τών Μ άρξ-έ νγκελς γιά τή διπλωματία τών τριών σημαντικότερων ευρωπαϊκών δυνάμεων μετά τήν επανάσταση τοϋ αφού ή συμπαιγνία τής αγγλικής αστικής τάξης καί τών βουλευτών της, τοϋ γαλλικού βοναπαρτισμού καί τοϋ τσαρισμού, είχε φροντίσει γιά τή νίκη τής αντεπανάστασης στήν Ευρώπη - ό Ριαζάνωφ τή θεωρούσε σημαντική γιά τήν εκτίμηση τών διπλωματικών ελιγμών τής τσαρικής κυβέρνησης κα ί τών ξένων συμμάχων τής 3Λ ντά τ μετά τή συντριβή τής ρώσικης επανάστασης τοϋ Γιατί, δπως καί μετά τό 1848, οί κυβερνήσεις, στό ονομα τής αστικής τάξης «τους», προσπαθούσαν νά φροντίσουν γιά τήν επέκταση τών αγορών καί γιά τήν προσάρτηση ξένων περιοχών, ώστε μέ τήν απόκτηση φτηνών πρώτων υλών κα ί τήν ε ξασφάλιση νέων αγορών ή στρατιω τικά στρατηγικώ ν θέσεων, νά αντιμετωπίσουν τίς κρίσεις τής καπιταλιστικής οικονομίας καί νά στρέψουν μέ σωβινιστική πολιτική τίς ταξικές αντιθέσεις μέσα στήν κοινωνία πρός τά «έξω». Α ν ή δεκαετία τοϋ αυτήν ακριβώς επεξεργάστηκε ό Μ άρξ ήταν ή στιγμή τής γέννησης τής επιθετικής πολιτικής τών μεγάλων δυνάμεων, τότε οί ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, πάνω στή δάση τών αναπτυγμένων καπιταλιστικών σχέσεων, τραβούσαν πρός τό «ανώτατο πεδίο», δηλαδή τόν πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Ή Αντίθεση Ανάμεσα στίς ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, πού γεννιέται Από μιά τέτοια πολιτική, οδήγησε τό 1856 στόν κριμαϊκό πόλεμο ανάμεσα στή Ρωσία α π τή μιά, καί τήν Τουρκία, Γαλλία κα ί Α γγλία α π τήν άλλη. 'Ο αντεπαναστατικός συνασπισμός τής περιόδου τοϋ 1848 διασπάστηκε. Τά άμεσα επακόλουθα τοϋ πολέμου ήταν γιά τή Ρωσία οί μεταρρυθμιστικοί νόμοι τοϋ 1861, πού Αποσκοποϋσαν νά ένισχύσουν τήν ανάπτυξη τοϋ καπιταλισμού μέ μιά μερική Απελευθέρωση τών αγροτών Απ τίς φεουδαρχικές μορφές κυριαρχίας. Ή δη μιουργούμενη αντιπολίτευση τών διανοούμενων, τών ναρόντνικων, ανάγγελλε κιόλας τούς επικείμενους ταξικούς αγώνες στή Ρωσία. Στή Δυτική Ευρώπη τό εργατικό κίνημα συνερχόταν α π τίς ήττες καί δημιούργησε τό 1864 τή Διεθνή Ένω ση τών Ε ργατώ ν. Έ να ς ίμπεριαλι-

17 στικός πόλεμος στόν εικοστό αιώνα έμελλε νά φέρει στήν ημερήσια διά ταξη τή σοσιαλιστική επανάσταση στήν Ευρώπη. Ή έκρηξη τοϋ πρώτον παγκόσμιου πολέμου διέκοψε τή δημοσίευση αυτών τών σνγκεντρωμένων κειμένων, πού κνκλοφόρησαν τελικά τό Στό πλαίσιο αντής τής εκδοτικής δραστηριότητας, ο Ριαζάνωφ δημοσίενσε τό 1909 σ ένα ξεχωριστό φνλλάδιο τής Νέας Ε ποχής, τοϋ Θεωρητικού όργάνον τής γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, μιά μεγάλη έκθεση, «Ό Κάρλ Μάρξ γιά τήν Καταγωγή τής 3Επικυριαρχίας τής Ρωσίας στήν Ενρώπη», στήν οποία άξιολογοϋσε τίς μελέτες τοϋ Μάρξ γιά τήν άγγλο-ρωσική διπλωματία, γιά νά διαπιστώσει τά αίτια τής πολιτικής σνμμαχίας άνάμεσα στόν άναπτνγμένο καπιταλισμό κα ί τόν άπολνταρχισμό, ή οποία είχε άνασνγκροτηθεϊ μετά τό 1905 μέ τό χαρακτήρα μιας σννασπισμένης ιμπεριαλιστικής πολιτικής. Στήν έκθεση αντή άναφέρθηκε προπάντων στή μαρξική επισήμανση τοϋ χαρακτήρα τοϋ τσαρισμού, πού σύμφωνα μέ τόν Μάρξ ήδη άπό τό 17ο καί 18ο αιώνα, μέ τήν νποστήριξη τοϋ ξένον κεφαλαίον, εξελίχτηκε άπό άσιατική δεσποτεία σέ ευρωπαϊκό άπολυταρχισμό. 'Ο τσαρικός άπολυταρχισμός δέν ήταν άποτέλεσμα τής άνάπτνξης τοϋ καπιταλισμού μέσα σέ μιά φεονδαρχική κοινωνία ή διαμόρφωση φεονδαρχικών μορφών κνριαρχίας, πού είναι οί έμδρνακές μορφές τοϋ καπιταλισμού, καί ή μετατροπή τοϋ άσιατικοϋ δεσποτισμοϋ σέ κρατική οργάνωση τοϋ άπολνταρχισμοϋ, πραγματοποιήθηκαν ταντόχρονα, διατηρώ ντας τίς καθιερωμένες άσιατικές μορφές τής κρατικής δομής καί τή σνντήρηση, ή μάλλον τήν άνάμιξη, τοϋ ασιατικού τρόπον παραγω γής μέ φεονδαρχικές μορφές κνριαρχίας μέσα στίς σννθήκες τής χώρας. Τό τσαρικό κράτος, μέ τήν καθνστέρηση τής καπιταλιστικής οικονομίας τής Ρωσίας καί τήν νπεροχή τής καπιταλιστικής άνάπτνξης στή Δύση, άπέκτησε άποφασιστική σημασία. 9Εδώ βρίσκονταν οί ιστορικές ιδιομορφίες τής εξέλιξης τοϋ καπιταλισμού, τών τάξεων καί τών ταξικών άγώνων τής Ρωσίας. "Οπως ή ρώσικη άστική τάξη, άπό τότε πού δημιονργήθηκε, εξαρτιόταν άπό τό ξένο κεφάλαιο καί τόν τσαρισμό, έτσι καί γιά τήν εργατική τάξη ήταν δοσμένη ή δννατότητα, σνμμαχώντας μέ τή μάζα τών άγροτών κα ί μέ τό διεθνές προλεταριάτο, νά πραγματοποιήσει τήν κοινωνική επανάσταση, νά δημιονργήσει πολιτικές μορφές τής κοινωνικής χειραφέτησης τών εργατών καί τών άγροτών κα ί νά ξεπεράσει τήν οικονομική καθνστέρηση τής Ρωσίας μέ τήν νποστήριξη τής δντικοενρωπαϊκής επανάστασης. Στό θεωρητικό-ιστορικό έργο τοϋ Ριαζάνωφ φάνηκε, μέ τήν πολιτικά προσανατολισμένη παραδοχή τού Μάρξ, ή σαφής κ α ί οριστική άποστροφή τών άφηρημένων προτύπω ν τής επανάστασης κ α ί τής ταύτισης μέ τή θεωρία κ α ί τήν τακτική τής γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, δπως κνριαρχοϋσαν στό «ρώσικο μαρξισμό» τών διάφορων Πλεχάνωφ. Τό 1909 ο Ριαζάνωφ δημοσίενσε μιά άκόμα εργασία μέ τίτλο Ό Κάρλ Μάρξ καί οί Ρώσοι τής Δεκαετίας του 1840, πού άσχολοϋνταν προπάντων μέ τήν καταγω γή τής σοσιαλιστικής σκέψης στή Ρωσία κα ί τήν επίδραση τοϋ Μάρξ. Τήν ϊδια χρονιά εργάστηκε σάν δάσκαλος στό μπολσεβίκικο κομματικό σχολείο στό Κάπρι, δπον έκανε διαλέξεις γιά τόν 16

18 «Μαρξ καί τα Συνδικάτα» καί γιά τά προβλήματα τοϋ συνδικαλιστικού κινήματος. Οταν αυτή ή προπαγανδιστική σχολή πέρασε στήν ομάδα τοϋ Μπογκντάνωφ κα ί εναντιώθηκε στή λενινιστική Κεντρική Επιτροπή, έφυγε άπό τό Κάπρι κι εργάστηκε δημοσιογραφικά στό Παρίσι. 1Έ γραφε, ανάμεσα στ άλλα, στή Νέα Ε ποχή, στόν αυστριακό Αγώνα, στήν Πράβδα τοϋ Τρότσκι στή Βιένη κλπ. Τό 1913, μετά τό θάνατο τοϋ Μπέμπελ, έγραψε μιά μπροσούρα Στή Μνήμη τοΰ Μπέμπελ, στήν οποία έπισήμανε τή διάσπαση τής γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας μέ τή μαρξιστική επαναστατική παράδοση, πού σάν ένα «θεματοφύλακά» της θεωρούσε τόν έργατικό ηγέτη Μπέμπελ. Μέ τό ξέσπασμα τοϋ πολέμου τό 1914 τάχθηκε ενάντια στόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο καί τούς σοσιαλδημοκράτες «προασπιστές τής πατρίδας». Σάν μέλος τής διάσκεψης τοϋ Τσίμερβαλντ τών εύρωπαίων σοσιαλιστών καί σάν δημοσιογράφος τής παρισινής Νασκαλό, υποστήριξε μιά άμεση ειρήνη δίχως εδαφικές προσαρτήσεις καί παραχωρήσεις, καί τάχθηκε μέ τή θέση τοϋ Λένιν νά μετατραπεϊ ό ιμπεριαλιστικός πόλεμος σέ εμφύλιο πόλεμο. Ή ρώσικη επανάσταση δέν ήρθε άπρόσμενα γιά τόν Ριαζάνωφ. Οί κυβερνήσεις επιβράδυναν τήν επιστροφή τοϋ εχθρού τοϋ πολέμου καί επαναστάτη μαρξιστή, πού λίγο μετά τήν άφιξή του στή Ρωσία σάν μέλος τής ομάδας τών «διεθνιστών» μαζί μέ τόν Τρότσκι, τόν Λουναρτσάρσκι, τόν Μ ανουίλσκι, τόν Προκόφσκι, τόν Ο ύρίτσκι κλπ. προσχώρησε τόν Α ύ γουστο τοϋ 1917 στό κόμμα τών μπολσεβίκων. Θά ξεπερνοϋσε τό πλαίσιο μιας εποπτείας τής θεωρητικής καί moλιτικής δράσης τοϋ Ριαζάνωφ μέσα στούς μπολσεβίκους ά π τό 1917 μέχρι τό 1931, τή χρονιά τής καταδίκης καί τής διαγραφής του, άν θέλαμε νά διαγράψουμε διεξοδικά τή θεωρητική καί πολιτική σπουδαιότητα αυτού τοϋ επαναστάτη. Έδώ θά άναφέρουμε μονάχα μερικά χαρακτηριστικά σημεία γιά τίς πολιτικές κα ί επιστημονικές του δραστηριότητες. Τό Δεκέμβρη τοϋ 1917, δυό μήνες δηλαδή μετά τήν οκτωβριανή επανάσταση, άνέλαβε μ α ζί μέ τόν Κάμενεφ τήν πρωτοβουλία γιά τό σχηματισμό μιάς σοσιαλιστικής κυβέρνησης συνασπισμού, επειδή φοβόταν ότι μιά σοσιαλιστική κυβέρνηση πού θ άποτελοϋνταν άποκλειστικά άπό μπολσεβίκους καί άριστερούς σοσιαλεπαναστάτες, θά φθειρόταν γρήγορα καί θ άπομονωνόταν άπ' τήν εργατική τάξη, καί δέ θά μπορούσε νά εκτελέσει τά ιστορικά καθήκοντα τής οικοδόμησης τών σοβιέτ καί τοϋ εργατικού ελέγχου, τήν επίλυση τοϋ άγροτικοϋ ζητήματος καί τήν οικονομική άνοικοδόμηση. Τήν άνοιξη τοϋ 1918, μ α ζί μέ τούς άριστερούς κομμουνιστές γύρω ά π τόν Μπουχάριν, τόν Ράντεκ, τόν 3Οσίνσκι κλπ., τάχθηκε ενάντια στή συμφωνία τής Βρέστης γιά ειρήνη μ έ τή Γερμανία, επειδή είχε τήν εντύπωση δτι έτσι ή νεαρή σοβιετική εξουσία πρόδινε τόν επαναστατικό διεθνισμό, περιοριζόταν στόν εαυτό της, παρέδιδε τούς πολωνούς καί ούκρανούς εργάτες κι άγρότες καί τό λετονικό προλεταριάτο στήν άντεπανάσταση, κα ί μέ τήν εγκατάλειψη τοϋ δεύτερου μετώπου υποστήριζε έμμεσα τό γερμανικό ιμπεριαλισμό, δηλαδή βοηθούσε τήν παράταση τοϋ παγκόσμιου πολέμου. 2. Μάρξ καί Ένγκελς 17

19 3Α πό τό 1918, στό 7ο, 5ο καί 9ο συνέδριο τοϋ κόμματος τών μπολσεβίκων, ό Ριαζάνωφ υποστήριξε τήν ανεξαρτησία τών συνδικάτων άπ έ ναντι στό μπολσεβίκικο κόμμα καί τό κράτος. Σάν πρακτικός οργανωτής τοϋ ρώσικου συνδικαλιστικού κινήματος, δέ συνηγοροϋσε υπέρ τοϋ άπολιτικοϋ τρεϊντ-γιουνιονισμοϋ, αλλά ξεκινούσε ά π τό γεγονός δτι αμέσως μετά τήν οκτωβριανή επανάσταση δέ μπορούσε νά γίνει σκέψη γιά μιά σοσιαλιστική οικοδόμηση τής Σοβιετικής Ρωσίας, κι δτι ή προλεταριακή κυβέρνηση έπρεπε πρώτα πρώτα νά νικήσει στόν έμφύλιο πόλεμο, νά ξεπεράσει τήν οικονομική καταστροφή κα ί νά άποκαταστήσει μιά στενή οικονομική σχέση ανάμεσα στή βιομηχανία καί τή γεωργία. Α υτό σήμαινε γιά τόν Ριαζάνωφ δτι τό οικονομικό συμφέρον τής εργατικής τάξης καί ή πολιτική τής σοβιετικής κυβέρνησης δέ μπορούσαν νά ναι άμεσα τα υ τισμένα, δτι έπρεπε νά δοθεί στούς εργάτες, δηλαδή στά συνδικάτα, ή δυνατότητα νά άμυνθοϋν ενάντια στίς παραφυάδες αυτής τής δικτατορίας τοϋ προλεταριάτου σέ μιά οικονομικά καθυστερημένη χώρα, ενάντια στή γραφειοκρατικοποίηση τοϋ κρατικού μηχανισμού, ενάντια στίς κακές συνθήκες έργασίας καί πληρωμής, πράγμα πού έπρεπε νά φτάνει μέχρι τήν άπεργία. Μόνο έτσι θά μπορούσαν οί εργάτες νά καταπολεμήσουν τά αναπόφευκτα λάθη τής σοβιετικής εξουσίας κι έτσι νά υποστηρίξουν αυτή τή μορφή εξουσίας, δηλαδή, νά ταχθούν υπέρ τής ενίσχυσης τών σοβιέτ κα ί τοϋ εργατικού έλέγχου. Μ δλα αυτά εκδηλωνόταν ενάντια στά σχέδια τοϋ Τρότσκι νά στρατιωτικοποιήσει τήν εργασία καί συνεπώς καί ηά συνδικάτα. Ταυτόχρονα μ αυτή τήν πρόταση τασσόταν ενάντια στήν άμεση σύμπραξη συνδικάτων κα ί σοβιετικής εξουσίας, αλλά κα ί ενάντια στό συνδικαλισμό τής έργατικής Αντιπολίτευσης, πού ήθελαν. τά συνδικάτα νά τήν προβάλουν σάν τή δάση μιας προλεταριακής δημοκρατίας. Τίς σκέψεις του πάνω σ αυτό τό θέμα ο Ριαζάνωφ τίς συνόψισε στή μπροσούρα Τά Καθήκοντα τών Συνδικάτων πριν καί κατά τήν Περίοδο τής Δικτατορίας τοϋ Προλεταριάτου, πού κυκλοφόρησε τό Δέν πρέπει νά τονιστεί δτι ό Ριαζάνωφ δέ μπόρεσε νά επικρατήσει στά σημαντικά πολιτικά ζητήματα μέσα στό κόμμα, πράγμα πού δέ σημαίνει δτι δέν άσκοϋσε καμιά θεωρητική πολιτική επιρροή άκόμα καί πάνω στόν Λένιν. Στό σύγχρονο ιστορικό μένει μόνο νά κρίνει τό ρεαλισμό καί τόν ουτοπισμό τών τέτοιου είδους προτάσεων. Οί προβληματισμοί τοϋ Ριαζάνωφ σκοπεύουν πάντα στίς δυνατότητες νά χειραφετηθεί ή εργατική τάξη, άφοϋ ληφθοϋν ύπόψη οί καθυστερημένες παραγωγικές σχέσεις πού δέν έπέτρεπαν τήν άμεση εγκαθίδρυση τοϋ σοσιαλισμού. Ά φ ο ϋ στήν κατοπινή οικονομική οικοδόμηση τής Σοβιετικής Ένωσης τό πρόβλημα τής χειραφέτησης τής εργατικής τάξης μετατέθηκε στό μακρινό μέλλον, γιά νά λησμονηθεί τελικά κάτω από τό πρόσχημα τών «άναγκών» τής εκβιομηχάνισης καί τών «φυσικών Αναγκαιοτήτων τής τεχνικής επανάστασης», οί συλλογισμοί τοϋ Ριαζάνωφ άποτελοϋν σπουδαίες θεωρητικές προϋποθέσεις γιά τόν προλεταριακό εκδημοκρατισμό τοϋ σημερινού «πραγματικού σοσιαλισμού». Τά οικονομικά πειράματα τοϋ πολεμικού κομμουνισμού κα ί τά πολιτικά καθήκοντα τής δικτατορίας τοϋ προλεταριάτου απέδειξαν όχι μόνο 18

20 τή «δημιουργική» εφαρμογή τοϋ μαρξισμού στή συγκεκριμένη κατάσταση άπό τούς μπολσεβίκους ρεαλιστές πολιτικούς, αλλά απέδειξαν συνάμα πόσο ευπρόσβλητη είναι ή μάζα τών κομματικών μελών αλλά καί ιών μεμονωμένων θεωρητικών, άπό στοιχεία τής άστικής ιδεολογίας καί τοϋ ούτοπικοϋ σοσιαλισμού. Α υτό φάνηκε καθαρά στούς λόγους καί τά γραφτά τοϋ Αένιν, τοϋ Τρότσκι, τοϋ Μπουχάριν, τοϋ Ζηνόβιεφ, καί σ όλους τούς άλλους πολιτικούς τοϋ κόμματος καί τής Κομμουνιστικής Διεθνούς. Οί συνταγές γιά τόν πολεμικό κομμουνισμό καί τή διεθνή επανάσταση επινοήθηκαν στήν ενατένιση ενός δογματικού σοσιαλισμού, καί σπανιότερα ήταν άποτελέσματα μαρξιστικώ ν άναλύσεων. Γιαυτό τό θέμα δέν ήταν μόνο, μέ πρωτοβουλία τής κρατικής «Υ π η ρ ε σίας Πολιτικής Προπαγάνδας», νά άναπτυχθεϊ ή προπαγάνδα τοϋ μα ρξισμού άνάμεσα στά μέλη τοϋ κόμματος, τούς συνδικαλιστές, τούς μή κομματικούς εργάτες καί άγρότες, στόν Κόκκινο Στρατό καί στό Κόκκινο Ναυτικό, τήν Κομμουνιστική fένωση τής Νεολαίας (Κομσομόλ). Ταυτόχρονα επρεπε νά γίνει επεξεργασία τών προβλημάτων τής μαρξιστικής θεωρίας καί νά ένισχυθεΐ ή άνάλυση κα ί ή έρευνα πάνω στή βάση τοϋ κριτικού μαρξισμού. Γιά τό σκοπό αυτό ιδρύθηκε τήν άνοιξη τοϋ 1921 τό Ινστιτούτο Μ άρξ-'ένγκελς καί ή Σοσιαλιστική Α καδημία Επιστημών. Τά κυριότερα καθήκοντα αυτού τοϋ Ινστιτούτου, κάτω άπ τή διεύθυνση τοϋ Ριαζάνωφ, ήταν: ' Έκδοση ολόκληρου τοϋ έργου τοϋ Μάρξ καί τοϋ *Ένγκελς, μελέτη τής σοσιαλιστικής θεωρίας καί τοϋ διεθνούς εργατικού κινήματος καί μαζική διάδοση τού μαρξισμού. _ Ή ίδρυση κα ί τό επιστημονικό πολιτικό πρόγραμμα δουλιάς τοϋ Ι ν στιτούτου Μ άρξ-έ νγκελς βρίσκονταν σύμφωνα μέ τή θεωρητική πεποίθηση τοϋ Ριαζάνωφ σέ στενή σχέση μέ τήν τακτική τής Νέας Οικονομικής Πολιτικής, δηλαδή μέ τήν πολιτική υποχώρηση τών μπολσεβίκων μπροστά στήν επιρροή τής μικρής εμπορευματικής παραγω γής τής άγροτικής οικονομίας τών μικρό κτηματιών καί τό καπιταλιστικό εμπόριο. Α υτή ή ΝΕΠ ήταν γιά τόν Ριαζάνωφ ένα «άγροτικό ρή γμα», πού μπορούσε νά τό άκολουθήσει ένα «καπιταλιστικό ρήγμα», πράγμα πού θά προετοίμαζε τήν παλινόρθωση τών καπιταλιστικών σχέσεων. Τώρα επρεπε νά οικοδομηθεΐ γρήγορα ή σοσιαλιστική μεγάλη βιομηχανία καί νά ενισχυθεΐ ή προλεταριακή εξουσία μέ τήν επαναδραστηριοποίηση τών σοβιέτ, ώστε μακροπρόθεσμα νά υπερέχουν σ αύτές τίς καπιταλιστικές επιδράσεις. Τώρα άκριβώς επρεπε ν' άναλυθεϊ άπό μαρξιστική σκοπιά ή συγκεκριμένη κατάσταση τών ταξικών σχέσεων τής Σοβιετικής 'Ένωσης, ώστε νά μή γίνουν λάθη καί νά μή βυθιστούν στόν οπορτουνισμό καί τή μικροαστική πολιτική. Παράλληλα μέ τήν προετοιμασία τής έκδοσης τών 'Απάντων Μάρξ- Ένγκελς, ό Ριαζάνωφ έδινε διαλέξεις στό πανεπιστήμιο Σβερντλόβσκ καί στό πλαίσιο τής Σοσιαλιστικής Ακαδημίας έκανε μιά σειρά μαθηματων μέ θέμα «Μάρξ κα ί Έ νγκελς», σέ εργάτες τοϋ κόμματος, πού δημοσιεύτηκαν τό καί σέ δεύτερη έκδοση τό σέ πολλές εκατοντάδες χιλιάδες άντίτυπα. Ή εφαρμογή τής μεθόδου τοϋ Μάρξ πάνω στόν ϊδιο τό μαρξισμό, πού σήμαινε για τόν Ριαζάνωφ «κριτικό μαρξισμό», έκδημ)

21 λώθηκε σ' αυτή τή σειρά τών μαθημάτων στό παράδειγμα τών πολιτικών καί θεωρητικών Μάρξ καί Ένγκελς. Ο Ριαζάνωφ ήθελε νά δείξει, ότι ο μαρξισμός δέν ήταν ούτε μιά «μεγαλοφυής ιδέα» ούτε ένα άφηρημένο πρότυπο κοινωνικής εξέλιξης κλπ., άλλά προϊόν τής συγκεκριμένης κοινωνικής εξέλιξης τών ταξικών αγώνων. Μ αυτό ήθελε ό Ριαζάνωφ νά άντιταχθεϊ σέ κάθε είδους λατρεία τών προσωπικοτήτων, πού άλλωστε είναι ξένη καί πρός τή θεωρία τοϋ Μάρξ. Μ' άφορμή τήν Ενωση τών Κομμουνιστών κα ί τήν Πρώτη Δ ιεθνή, ό Ριαζάνωφ έδειξε οτι ή οργάνωση τών εργατών ήταν κι αυτή έκφραση τών ταξικών άγώνων κι όχι έργο διανοούμενων. 5Αντίθετα πρός τό άστικό κόμμα μέ τήν άβουλη μάζα του, τό εργατικό κόμμα χαρακτηριζόταν άπό πειθαρχία, δηλαδή συμμετοχή όλων τών μελών τοϋ κόμματος στις συνθήκες τοϋ άγώνα, πράγμα πού έκανε απαραίτητα τά δημοκρατικά συγκεντρωτικά σχήματα μέσα στό εργατικό κόμμα, πού θά μπορούσε νά παίρνει ά π τή βάση δλες τίς παρορμήσεις καί κάθε κριτική. Ή λατρεία τοϋ ηγέτη, τά συγκεντρωτικά κόμματα, οί δογματικές συνταγές - μετονομασμένες σέ στρατηγική - ήταν πολιτικά μέσα αύτοδιορισμένων εργατικών ηγετών τοϋ τύπου ενός Λασάλ. Καί μ άφορμή τήν Παρισινή Κομμούνα ό Ριαζάνωφ υπογράμμισε τήν άποψη τοϋ Μ άρξ, οτι ή εργατική τάξη έπρεπε νά απελευθερώσει τήν κοινωνικοποίηση τής παραγωγής από τά καπιταλιστικά δεσμά καί νά προβάλει τίς πολιτικές μορφές τής κοινωνικής χειραφέτησης, οτι έπρεπε νά συντρίβει τό άστικό κράτος καί νά έγκαθιδρυθεί ή προλεταριακή δημ οκρά ^α. Ταυτόχρονα επισήμανε ότι δέ μπορούσε νά πετύχει ή οικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά πόλη ή σέ μιά χώρα αλλά σύμφωνα μέ τόν Μάρξ μόνο ή ένωση περισσότερων σοσιαλιστικών χωρών πάνω στή βάση αναπτυγμένων παραγω γικών δυνάμεων θά μπορούσε νά τελειώσει νικηφόρα τήν οικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού. Μ' αυτές τίς παραγράφους ό Ριαζάνωφ στρεφόταν ενάντια στή λατρεία τοϋ Αένιν, πού είχε άρχίσει νά εμφανίζεται στή Σοβιετική 'Ένωση, ήθελε νά υποδείξει κριτικά τήν απαγόρευση τών φραξιών κα ί τήν αύξηση τής εξουσίας τοϋ Π ολιτικού Γραφείου καί τής Κεντρικής Ε πιτροπής τοϋ ΚΚΣΕ, καί μέ τήν εκτίμησή του γιά τήν Κομμούνα σχολίαζε έμμεσα τίς αυταπάτες μιας δικτατορίας πού ετεινε ν άποκλείσει τήν εργατική τάξη κα ί τίς αυταπάτες τής οικοδόμησης τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα. Δέν είναι περίεργο πού ό ανώτατος διοικητής απαγόρεψε κα ί εξαφάνισε τό κείμενο αυτό τό Τό 1922 ό Ριαζάνωφ εκπόνησε ένα πιο μεγάλο εργο, το Διάγραμμα τής Ιστορίας τού Μαρξισμού. Στήν εφημερίδα Ά ρχεΐο τού Ινστιτούτου Μ άρξ-ένγκελς δημοσιεύτηκε τό 1924 τό «Γιά τήν Ιστορία τής Πρώτης Διεθνούς. Ή Γέννηση τής Διεθνούς Ενωσης Ε ρ γα τώ ν >. Τό 1923 δημοσίευσε τή συλλογή εκθέσεων εύρωπαίων σοσιαλιστών γιά τόν Μάρξ: Κάρλ Μάρξ, Στοχαστής, Ά νθρω πος καί Επαναστάτης. Ό Ριαζάνωφ συνεργάστηκε στήν Επιθεώρηση Κάτω άπ τή Σημαία τού Μαρξισμού, όπου ανάμεσα σέ άλλα δημοσίευσε τό 1922 μιά έκθεση γιά τούς «Όουεν καί Ρικάρντο» καί κριτικάρισε τό βιβλίο τοϋ Μπρούμπαχερ γιά τόν Μ πακούνιν, πού είχε τίτλο Πώς Γράφουμε Μερικές Φορές Ιστορία; Στό άρχεϊο τοϋ Γκρύνμπεργκ, τό Ά ρχεΐο τής Ιστορίας τού Σοσιαλισμού καί 20

22 τού Εργατικού Κινήματος, δημοσιεύτηκε οτο τεύχος 15 το άρθρο τον Ριαζανωφ?Εβδομήντα Χρόνια για την Κριτική τής Πολιτικής Οικονομίας >. Πολύ προσεχτικά προετοίμασε την έκδοση τών rαπάντων Μάρξ- Ένγκελς. Θα κυκλοφορούσε σε τεσσερα μερη. Το πρώτο μέρος περιλαϋαινε όλα τά έργα και τα κείμενα έκτος άπ' το Κεφάλαιο- το δεντερο μέρος αφορούσε το Κεφάλαιο με όλες τις προεργασίες το τρίτο μέρος προοριζοταν γιά την 'Αλληλογραφία, και το τέταρτο μέρος θα περιλαδαινε τό γενικό ευρετήριο. Το πρώτο κεφαλαίο τής μελετης τοϋ μα ρξισμού ήταν άφιερωμενο στο 'Αρχείο τού Ινστιτούτου Μάρξ-Ένγκελς. Σ' αντο έγραψαν μελετητες τοϋ μαρξισμού άπ' όλο τον κόσμο για τη λογική οικοδομηοη τον Κεφαλαίου, για τη μέθοδο τοϋ Μαρξ στη σνγκεκριμενη άνάλνση, και για τις ειδικες πλενρες τής σοσιαλιστικής θεωρίας καί τού εργατικού κινήματος. Σ' ένα δεντερο κεφαλαίο παρονσιάστηκαν τά κείμενα τοϋ Μαρξ πον είχαν βρεθεί πρόσφατα, ερμηνεύτηκαν και έγιναν προσιτά στην πλατιά κοινή γνώμη, προτού ακόμα νά περιληφθοϋν στήν έκδοση τών 'Απάντων. Και σ' ενα τρίτο κεφαλαίο άκολονθοϋσε ή κριτική μαρξιστικών κείμενων και μελετών. Στήν επιθεώρηση αυτή ύπήρχε έτοιμο υλικό, που έδειχνε ένα ψηλο επίπεδο παραδοχής τοϋ Μάρξ, καί τό όποιο περασε στήν άφανεια, δηλαδή στήν πολιτική άφάνεια. 'Ο Ριαζάνωφ δεν έλαβε μέρος στον άγω να τών ομάδων μέσα στο ΚΚΣΕ. Αφιερώθηκε άπόλυτα στήν ιστορική άποστολή> του, τήν έκδοση τών 'Απάντων Μάρξ-Ένγκελς. fωστόσο δε φοβηθηκε να εκδηλωθεί κριτικά, δταν ή όμαδα τοϋ Στάλιν, στ' όνομα ενός <μαρξισμοϋ-λενινισμοϋ>, γελοιοποίησε τόν Μάρξ σάν θεωρητικό ενός Αρχαϊκού Ανταγωνιστικού καπιταλισμού, τόν άντιμετώπισε δηλαδη άκριβώς δπως οί ρεβιζιονιστές τής δυτικοευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, σάν ψόφιο σκυλί, παράγοντας με τήν παραπέρα άνάπτυξη τοϋ μαρξισμού τούς ένα δογματικο, ουτοπικό σοσιαλισμό. "Οταν τό 1931 προετοιμάστηκε μιά δίκη ενάντια στούς μενσεβίκους ειδικούς τοϋ σχεδιασμοϋ Μπαζάρωφ, Γκρομαν, Σουχάνωφ κλπ., για να βρεθούν υπεύθυνοι γιά τά λάθη σχεδιασμοϋ, πιάστηκε κι ό Ριαζάνωφ, επειδή στο Ινστιτούτο είχε απασχολήσει σάν μεταφραστές πολλούς παλιούς μενσεβίκους. Εξορίστηκε καί πέθανε πιθανότατα τό 1935 ή τό Μέχρι σήμερα δέν έχει άποκατασταθεϊ ένας απ' τους πιό σημαντικούς καί Αξιόλογους ερευνητές τοϋ μαρξισμού, μόλο πού άκόμα δλες οί εκδόσεις τοϋ Μ άρξ στηρίζονται στίς δικές του επιμέλειες κα ί παρατηρήσεις. Ή αναγνώριση τών πολιτικών καί θεωρητικών εργασιών τοϋ Ριαζάνωφ θ' Αποτελεϊ καί μιά εκδήλωση τής ανάπτυξης τοϋ επαναστατικού άγώνα τής εργατικής τάξης τής Δυτικής Ευρώπης καί τοϋ προλεταριακού εκδημοκρατισμού τών σοσιαλιστικών χωρών.

23

24 ΠΡΩΤΟ Μ ΑΘΗΜ Α Εισαγωγή - Ή βιομηχανική επανάσταση στήν 3Α γγλία - Ή μεγάλη γαλλική επανάσταση καί ή επίδρασή της στή Γερμανία Μόλο πού τό θέμα μου είναι καθαρά ιστορικό, γιά μένα υπάρχει κι ενα θεωρητικό καθήκον. Σύντροφοι, ό Μάρξ κι ό Ένγκελς σάς ενδιαφέρουν σάν δημιουργοί αυτού πού ονομάζουμε ύλιστική άντίληψη τής ιστορίας, σάν δημιουργοί τού επιστημονικού σοσιαλισμού. Θέλω λοιπόν νά σάς διηγηθώ τήν ιστορία τού Μάρξ καί τού Έ νγκελς χρησιμοποιώντας τή δική τους μέθοδο, εφαρμόζοντας δηλαδή τήν υλιστική άντίληψη τής ιστορίας. Πρίν ά π ολα, επιτρέψτε μου νά σάς πώ μερικά εισαγωγικά. Παρά τό γεγονός οτι έχουμε ενα πρόγραμμα, πού υπογραμμίζει κυρίως τή σημασία τής συλλογικότητας, έχουμε συνηθίσει ν άποδίδουμε μερικές φορές υπερβολικά μεγάλη σημασία στό ρόλο τής προσωπικότητας μέσα στήν ιστορία. Έτσι υποτιμάμε κάπως τό ρόλο τής μάζας, καί καμιά φορά ξεχνάμε ολες τίς γενικές ιστορικές καί οικονομικές συνθήκες, πού μέ τή σειρά τους καθορίζουν τό^,ρόλο αυτών τών προσωπικοτήτων. Αύτό γίνεται συχνά ιδιαίτερα τόν τελευταίο καιρό. νας πάρουμε δυό προσωπικότητες - τόν Μάρξ καί τόν Ένγκελς. Ή προσωπικότητα τού Ένγκελς επισκιάζεται λίγο σέ σύγκριση μέ τόν Μάρξ. Αργότερα θά δούμε ποιά άκριβώς ήταν ή σχέση τους. Ό σ ο άφορά τώρα τόν Μάρξ, δέν υπάρχει στήν ιστορία τού δέκατου ένατου αιώνα άνθρωπος, πού μέ τή δραστηριότητα καί τό επιστημονικό του έργο νά έχει καθορίσει έτσι καί τίς σκέψεις καί τίς πράξεις μιας ολόκληρης σειράς γενεών, σέ πολλές χώρες. Ό άνθραχπος αύτός έχει πεθάνει άπό καιρό. Στά 1933 κλείνουν 50 χρόνια άπό τό θάνατό του. Κι ομως ή σκέψη του εξακολουθεί νά επηρεάζει καί νά καθοδηγεί τήν πνευματική άνάπτυξη άκόμα καί τών πιό μακρινών χωρών - χωρών πού, οσο ζούσε, δέν είχαν άκούσει τίποτα γ ι αύτόν. νας π ά ρουμε τή δική μας χώρα. Τό όνομα τού Μάρξ είναι πολύ γνωστό στή Ρωσία. Έχουν περάσει κιόλας 50 χρόνια άπό τήν έκδοση τής ρώσικης μετάφρασης το ν Kf(/ aàator κι ή επίδραση τού μαρξισμού, αυτού τού συστήματος ιδεών, μεγαλώνει χρόνο μέ τό χρόνο. Γιά πολλούς αιώνες άκόμα κανένας ιστορικός δέ θά 'ναι σέ θέση νά ερευνήσει τή ρώσικη ιστορία τής δεκαετίας τού 1880, αν πιό μπροστά δέ μελετήσει τά έργα τού Μάρξ καί τού Ένγκελς. Τόσο ολοκληρωτικά έχουν εισχωρήσει ό Μάρξ κι ό Έ νγκελς μέσα στήν ιστορία τής ρώσικης κοινωνικής καί σοσιαλιστικής σκέψης, καί μέσα στήν ιστορία τού ρώσικου επαναστατικού εργατικού κινήματος. Έχουμε λοιπόν μπροστά μας άνθρώπους εξαιρετικής σπουδαιότητας, πού επηρέασαν πολύ σημαντικά τήν κατεύθυνση τής άνθρώπινης σκέψης.

25 Ας προσπαθήσουμε νά εξετάσουμε κάτω άπό ποιές συνθήκες και μέσα σέ ποιό περιβάλλον άναπτύχθηκαν αυτοί οι άνθρωποι. Κάθε άνθρωπος είναι προϊόν μιας ορισμένης ιστορικής εποχής. Κάθε μεγαλοφυΐα, πού εχει νά προσφέρει κάτι καινούργιο, βασίζεται στό παλιό πού είχε δημιουργηθεΐ πριν ά π αυτήν. Ή μεγαλοφυία δέν άναπτύσσεται άπό τό μηδέν. Ακόμα περισσότερο: άν θέλετε νά διαπιστώσετε τό πραγματικό μέτρο τής ιδιοφυίας καί τής πρωτοτυπίας ένός συγκεκριμένου άνθρώπου, μπορεΐτε νά τό πετύχετε μόνο άν έχετε μιά εικόνα, έστω καί κατά προσέγγιση, γιά τό τί είχε επιτευχθεί μέχρι τήν εμφάνιση αυτού τού άνθρώπου, γιά τή βαθμίδα άνάπτυξης πού είχε φτάσει ή άνθρα)πινη σκέψη καί ή άνθρώπινη κοινωνία, τή στιγμή πού ό άνθρωπος αυτός άρχιζε νά δέχεται τήν επίδραση τού περιβάλλοντος του. Γιά νά καταλάβουμε τόν Μάρξ - καί τούτο θά 'ταν ή πρακτική εφαρμογή τής μεθόδου τού Μάρξ πάνω στόν ιδιο - πρέπει ν1 άσχοληθούμε μέ τό παρακάτω πρόβλημα: Πρέπει νά εξετάσουμε τήν επίδραση τής ιστορικής κατάστασης εκείνης τής εποχής πάνω στόν Μάρξ καί τόν Ένγκελς. Ό Μάρξ γεννήθηκε στίς 5 Μάη τού 1818 στό Τρίρ, ό Ένγκελς στις 28 Νοέμβρη τού 1820 στό Μπάρμεν. Θά προσθέσω πώς οι δυό πόλεις, Τρίρ καί Μπάρμεν, βρίσκονται στή Γερμανία. Βρίσκονται μάλιστα στήν ιδια επαρχία, πού ονομάζεται Ρηνανία. Μέσα άπ αυτήν περνάει ό Ρήνος, πού άποτελεί τή μεθόριο άνάμεσα στή Γαλλία καί τή Γερμανία. Ό Μάρξ κι ό Ένγκελς γεννήθηκαν λοιπόν στήν ιδια επικράτεια, γιά νά χρησιμοποιήσω μιά δική μας έκφραση. Γνωρίζετε άπ' τήν πείρα σας, πώς ενα παιδί στά πρώτα χρόνια τής ζωής του βρίσκεται κυρίως κάτω άπ τήν επίδραση τής οικογένειας, πού άποτελεί τό άμεσο περιβάλλον του. Στά 10 ή 12 χρόνια του άρχίζει ή έπίδραση ένός πλατύτερου περιβάλλοντος, πού ξεκινάει άπό τό σχολείο. Αρχίζει τότε νά συναντάει μπροστά του μιά σειρά άπό φαινόμενα καί γεγονότα, πού δέν υπάρχουν στό στενό κύκλο τής οικογενειακής ζωής. Ά ν δηλαδή στά χρόνια , προσθέσουμε δέκα μέ δώδεκα χρόνια, q τάνουμε περίπου στά χρόνια Μπορούμε λοιπόν νά πούμε άπ τά πρίν, οτι ό Μάρξ κι ό Ένγκελς, γεννημένοι τό 1818 καί τό 1820, άντίστοιχα, δέχτηκαν στίς άρχές τής δεκαετίας τού 1830 τήν έπίδραση μιας ορισμένης κοινώνικοίστορικής κατάστασης. Συγκρατεϊστε αυτές τίς ήμερομηνίες. Παρακάτω θά σάς διευκολύνουν νά παρακολουθήσετε τούς συλλογισμούς μου. Ά ς προσπαθήσουμε τώρα νά προσδιορίσουμε μέ συντομία τή μορφή πού είχε αυτή ή κοινωνικοϊστορική κατάσταση. Τό 1830 καί τό 1831 είναι γιά τήν Ευρώπη χρονιές επανάστασης. Τό 1830 έγινε στή Γαλλία ή λεγόμενη Ίουλιανή επανάσταση, πού ξαπλώθηκε σ ολόκληρη τήν Ευρώπη, άπ τή Δύση μέχρι τήν Ανατολή, εφτασε καί στή Ρωσία καί προκάλεσε στό βασίλειο τής Πολωνίας τήν εξέγερση τού Τούτο σημαίνει λοιπόν, οτι ό Μάρξ κι ό Ένγκελς, ήδη στά 11 καί τά 12 χρόνια τους, έζησαν μιά επαναστατική θύελλα, καί δέχτηκαν τίς εντυπώσεις μιάς επαναστατικής περιόδου. Ό μω ς ή Ίουλιανή επανάσταση τού 1830 δέν ήταν παρά τό τέλος μιάς άλλης, άκόμα πιό σημαντικής επαναστατικής θύελλας, πού πρέπει νά γνωρίσουμε τίς συνέπειες καί τήν επίδρασή της, γιά νά 24

26 καταλάβουμε τήν ιστορική κατάσταση, μέσα στήν οποία μεγάλωσαν ό Μάρξ κι 6 Ένγκελς. Ή ιστορία τοϋ Ι9ου αιώνα, ιδιαίτερα πρίν άπ' τό 1830 πού άρχισε ή «συνειδητή» ζωή τού Μάρξ καί τού Ένγκελς, καθορίζεται άπό δύο θεμελιώδη γεγονότα: τή βιομηχανική επανάσταση στήν Α γγλία καί τή μεγάλη επανάσταση στή Γαλλία. Ή βιομηχανική επανάσταση στήν Αγγλία άρχίζει περίπου τό 1760 καί πιάνει μιά πολύ μεγάλη περίοδο. Φτάνει στό αποκορύφωμά της γύρω στά τέλη τού 18ου αιώνα, καί τελειώνει στήν Αγγλία μόλις κατά τό 1830 περίπου. Τί σημαίνει όμως «βιομηχανική επανάσταση»; Αυτή ή ονομασία, πού προέρχεται άπ τόν Ένγκελς, χαρακτηρίζει τά άκόλουθα: ΓΗ Αγγλία, περίπου στίς άρχές τού δεύτερου μισού τού 18ου αιώνα, ήταν ήδη μιά καπιταλιστική χώρα. 'Υπήρχε εκεί ήδη μιά τάξη μισθωτών εργατών, μιά τάξη προλετάριων, δηλαδή μιά τάξη άνθρώπων χωρίς καμιά ιδιοκτησία, χωρίς κανένα μέσο παραγωγής στήν κατοχή τους. Γιά νά ζήσουν αυτοί οί άνθρ(υποι, ήταν υποχρεωμένοι νά πουλάνε τόν εαυτό τους ή, καθώς λέμε: νά πουλάνε τήν εργατική τους δύναμη σάν εμπόρευμα. "Υπήρχε ήδη ή τάξη τών καπιταλιστών πού εκμεταλλευόταν τήν εργατική τάξη, καί υπήρχε ή τάξη τών γαιοκτημόνίον. Αυτός ό καπιταλισμός στήν Αγγλία τών μέσων τού 18ου αιώνα, ήταν ώστόσο άκόμα ένας καπιταλισμός, πού τεχνολογικά βασιζόταν στήν π α λιά χειρωνακτική παραγωγή, στή χειροτεχνία. Μ αύτό δέν έννοούμε τήν παλιά χειροτεχνική παραγωγή, οπου σέ κάθε μικρή επιχείρηση υπήρχε ενας μάστορας, δύο ή τρεις καλφάδες καί μερικοί μαθητευόμενοι. Α κριβώς αυτός ό παλιός χειροτεχνικός τρόπος παραγωγής είχε παραχωρήσει τή θέση του στόν καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Στό δεύτερο μισό τοϋ 18ου αιώνα άναπτύχθηΐίε στήν Αγγλία ή μορφή τής καπιταλιστικής παραγωγής πού ονομάζεται μανουφακτούρα. Τό στάδιο τής μανουφακτούρας στήν καπιταλιστική άνάπτυξη τής παραγωγής, χαρακτηρίζεται άπ' τό οτι - ενώ ήδη υπάρχει ή εκμεταλλευτική σχέση άνάμεσα στούς καπιταλιστές καί στούς έργάτες - δέν ξεπερνάει τό όριο τής χειροτεχνικής παραγωγής. Ό μ ω ς άπό τεχνική άποψη καί σ ο,τι άφορά τήν οργάνωση τής έργασίας, διαφέρει άπό τόν παλιό χειροτεχνικό τρόπο παραγωγής, ά π τό οτι τώρα ό καπιταλιστής συγκεντρώνει σ ενα μεγάλο κτίριο 100 μέ 200 χειροτέχνες. Στό παλιό χειροτεχνικό έργαστήριο έργάζονται πέντε, εξι, εφτά άνθρωποι, μέσα σ' ενα χώρο. Τώρα άναπτύσσεται σέ μεγάλη έκταση ένας καταμερισμός τής έργασίας μ ολες του τίς συνέπειες. Υ πάρχει ενα καπιταλιστικό εργοστάσιο, χωρίς μηχανές, χωρίς αυτόματους μηχανισμούς, στό όποιο όμως ό καταμερισμός τής έργασίας, ή διάρθρωση τού τρόπου παραγωγής άκόμα καί στά διάφορα άνεξάρτητα στάδια, έχει προχωρήσει ήδη πάρα πολύ. Σ τά μέσα τού 18ου αιώνα αυτή ή περίοδος τής μανουφακτούρας φτάνει στήν Αγγλία στήν πιο μεγάλη της άνθηση. Μόλις στό δεύτερο μισό τού 18ου αιώνα, περίπου ά π τή δεκαετία τοϋ 1760, άρχίζουν ν άλλάζουν καί οι τεχνολογικές βάσεις τής παραγωγής. Τά εργαλεία τών χειροτεχνών άντικαθίστανται άπό τίς μηχανές. Ή αρχή γίνεται στό σημαντικότερο κλάδο τής άγγλικής παραγωγής, στήν ύφαν- 25

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ Το βιβλίο για το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία - Πολιτικοί Θεσμοί και Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία) αποτελεί σύνθεση μερών τριών ήδη υπαρχόντων βιβλίων (Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ιακήρυξη της Κοµµουνιστικής Αριστεράς στους προλετάριους

ιακήρυξη της Κοµµουνιστικής Αριστεράς στους προλετάριους ιακήρυξη της Κοµµουνιστικής Αριστεράς στους προλετάριους της Ευρώπης (Ιούνιος 1944) Σε λίγο κλείνουν πέντε χρόνια από τότε που µαίνεται αυτός ο ιµπεριαλιστικός πόλεµος στην Ευρώπη µε όλη την αθλιότητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ.

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ. ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ. κου ΚΩΣΤΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Στην δημόσια εκδήλωση με θέμα «Προβληματισμός για μια σύγχρονη κεντροδεξιά», στο πλαίσιο του κύκλου «οι προκλήσεις της πολιτικής σε καιρό κρίσης» Η κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB)

14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB) 14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB) ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΣΟΥΛΑ Από τη θέση του Προέδρου της Ομοσπονδίας Οικοδόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ 2 ος ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ

ΚΥΚΛΟΣ 2 ος ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ 2 ος ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ [94] ΠΕΡΙΟΔΟΙ Ι. MARX & ENGELS (1) (1836/ 1847-1852) ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΛΙΓΚΑ (ρήξη με το σεκταρισμό μπλανκισμό) -----(1852-1864) ΑΠΟΧΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. β τόμος. αρχές. οικονομικής. θεωρίας Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. β τόμος. αρχές. οικονομικής. θεωρίας Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ β τόμος αρχές οικονομικής θεωρίας Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Κάθε αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Γενικό Λύκειο - Οικονομικές Επιστήμες Αρχές Οικονομικής Θεωρίας, Γ Λυκείου,

Διαβάστε περισσότερα

01 ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΠΡΙΛΗ

01 ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΠΡΙΛΗ 01 ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΠΡΙΛΗ Β.I. ΛΕΝΙΝ Β. I. ΛΕΝΙΝ ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΠΡΙΛΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΑΘΗΝΑ 2012 ISBN 978-960-451-138-9 Σύγχρονη Εποχή Εκδοτική ΑΕΒΕ Σόλω νος 130,106 81 Αθήνα, τηλ.: 2103320800, fax: 2103813354

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Το Δίκαιο... 2 1.1 Έννοια, προέλευση και εξέλιξη του Δικαίου... 2 1.2 Κανόνες ηθικής και κανόνες δικαίου: η διαφορά... 3 1.3 Υποκείμενα δικαίου... 3 1.4 Διακρίσεις Δικαίου... 4

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Τα Λαϊκά Μέτωπα και η προλεταριακή πολιτική

Τα Λαϊκά Μέτωπα και η προλεταριακή πολιτική Παντελής Πουλιόπουλος Τα Λαϊκά Μέτωπα και η προλεταριακή πολιτική Γράφτηκε: Ιούνιος 1937 Επανεκδόθηκε: Σύνδεσμος "Παντελής Πουλιόπουλος", Αθήνα 1997 Online Έκδοση: Ελληνικό Αρχείο Παντελή Πουλιόπουλου,

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ»

«Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» «Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» Εισηγητής: Εμμανουήλ Μορφιαδάκης Αντιδήμαρχος στο Δήμο Μάλμοε Α. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στη Σουηδία Ιστορικό Η Ελλάδα και η Σουηδία έχουν περίπου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΜΑΙ Ο ΤΑΣΟΣ ΒΑΜΒΑΚΙΔΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΚΙΒΩΤΙΩΝ ΑΕ

ΕΙΜΑΙ Ο ΤΑΣΟΣ ΒΑΜΒΑΚΙΔΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΚΙΒΩΤΙΩΝ ΑΕ 1 ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΛΙΜΑΝΙΑ. ΚΑΛΗΣΠΕΡΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΜΕΝΑ ΕΙΜΑΙ Ο ΤΑΣΟΣ ΒΑΜΒΑΚΙΔΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΚΙΒΩΤΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΜΕΤΩΠΟ

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΜΕΤΩΠΟ Αναδημοσίευση του έργου του Μάο Τσε-τουνγκ με τίτλο: ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΜΕΤΩΠΟ Σημείωμα των Σελίδων Κριτικής Το κείμενο που ακολουθεί είναι μέρος της τελικής ομιλίας

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού)

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) Δρ. Μανόλης Αλεξάκης Συντονιστής Γραφείου Βρυξελλών Αθήνα 10-11 Οκτωβρίου 2014 Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΤΡΟΤΣΚΙΣΜΟΥ

ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΤΡΟΤΣΚΙΣΜΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΠΟΥΔΟΝ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ - ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΤΡΟΤΣΚΙΣΜΟΥ (ή οΐ άγώνες τοϋ ΛΕΝΙΝ και τοδ ΚΚ τής ΕΣΣΔ) ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΣ Δ. Π. Κ Ω ΙΤ Ε Λ Ε Ν Ο Σ ΕΚ Δ Ο ΤΙΚ Ο Σ Ο ΙΚ Ο Σ : ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΟΟΡΥΚ.ΙΟΗΤ : ΕΚ ΔΟ ΤΙΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Developing Leadership Skills Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ας ρίξουμε μια συνοπτική ματιά στις τότε και τώρα καταστάσεις: http://www.youtube.com/watch?v=yw5zn1eidp4

Ας ρίξουμε μια συνοπτική ματιά στις τότε και τώρα καταστάσεις: http://www.youtube.com/watch?v=yw5zn1eidp4 Αν μελετήσουμε τις καταστάσεις που ίσχυαν στην Ελλάδα πριν τον Απρίλιο του 1967 και τις καταστάσεις που ισχύουν σήμερα θα διακρίνουμε ότι η ομοιότητα τους είναι μεγάλη τηρουμένων των αναλογιών. Ας ρίξουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ. Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ. Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ Εισαγωγή Το παρόν κείµενο περιλαµβάνει ορισµένα µόνο ονόµατα γνωστών µαθηµατικών από την ιστορία της επιστήµης. Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

για να γίνει η ελπίδα πράξη...

για να γίνει η ελπίδα πράξη... για να γίνει η ελπίδα πράξη... Οι φετινές φοιτητικές εκλογές διεξάγονται ύστερα από την συντριβή των μνημονιακών κομμάτων στις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές. Ο λαός μας ελπίζει και αισιοδοξεί για τη δικαίωση

Διαβάστε περισσότερα

2. Ορισμός, μέτρηση και ετερογένεια του φαινομένου της ανεργίας

2. Ορισμός, μέτρηση και ετερογένεια του φαινομένου της ανεργίας 2. Ορισμός, μέτρηση και ετερογένεια του φαινομένου της ανεργίας Ενώ σ όλα τα κοινωνικά συστήματα που έχουν υπάρξει ιστορικά έχει παρατηρηθεί υπόαξιοποίηση των εργασιακών δυνατοτήτων των μελών της κοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΜΜΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

ΚΟΜΜΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας ΚΟΜΜΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Σε ένα προηγούμενο άρθρο στο οποίο αναπτύξαμε ορισμένες θεμελιώδεις θεωρητικές έννοιες, δείξαμε ότι όχι μόνο δεν υπάρχει καμία αντίφαση στο γεγονός του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εκ νέου περί της διαλεκτικής άρσης του μαρξισμού Β.Α. Βαζιούλιν

Εκ νέου περί της διαλεκτικής άρσης του μαρξισμού Β.Α. Βαζιούλιν Εκ νέου περί της διαλεκτικής άρσης του μαρξισμού Β.Α. Βαζιούλιν Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Марксизм и современность» [Μαρξισμός και σύγχρονη εποχή], No 1-2 (35-36), 2006, σ. 17-23. Αφενός, ο κόσμος οδηγείται

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Β ΘΕΜΑ Β1 Μονάδες 30 ΚΕΙΜΕΝΟ Α ΚΕΙΜΕΝΟ Β

ΟΜΑΔΑ Β ΘΕΜΑ Β1 Μονάδες 30 ΚΕΙΜΕΝΟ Α ΚΕΙΜΕΝΟ Β ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 10: Αντιαποικιοκρατικά Κινήματα και Αραβικός Εθνικισμός Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Λουί Αλτουσέρ Πολιτικά και Φιλοσοφικά κείμενα.

Λουί Αλτουσέρ Πολιτικά και Φιλοσοφικά κείμενα. Λουί Αλτουσέρ Πολιτικά και Φιλοσοφικά κείμενα. Περιεχόμενα 1. Σημείωση σχετικά με τους Ιδεολογικούς Μηχανισμούς του κράτους (ΙΜΚ) (σελ. 2) 2. To υπόγειο ρεύμα του υλισμού της συνάντησης (σελ.11) 3. Για

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Κυρίως μέρος

Πρόλογος. Κυρίως μέρος ΘΕΜΑ : Έχετε μελετήσει ως τώρα τα πρώτα τέσσερα κεφάλαια του Εγχειριδίου Μελέτης και του Συνοδευτικού Βιβλίου του Henig. Στη δεύτερη γραπτή Εργασία απαντήστε στα εξής ερωτήματα: Εκτιμώντας τις ιδιαιτερότητες

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ποσό υπολογιζόμενο και ανάλογο του κύκλου εργασιών του Η Σύμβαση

ποσό υπολογιζόμενο και ανάλογο του κύκλου εργασιών του Η Σύμβαση FRANCHISING Γενικά Ως franchising νοείται το σύνολο των δικαιωμάτων βιομηχανικής ή πνευματικής ιδιοκτησίας που αφορούν εμπορικά σήματα και επωνυμίες, πινακίδες καταστημάτων, πρότυπα χρήσεως, σχέδια, δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ 43

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ 43 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ 43 1 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Ιδεολογία: χειραγώγηση ή χειραφέτηση; Τεκμηριώστε τη θέση σας σχολιάζοντας με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

66Προλογικό σημείωμα για την ελληνική έκδοση 78Μπορντίγκα εναντίον Πάνεκουκ:

66Προλογικό σημείωμα για την ελληνική έκδοση 78Μπορντίγκα εναντίον Πάνεκουκ: BlauMachen #2# 3Editorial 9Από την εργατική διεύθυνση της παραγωγής στην υπεράσπιση της δημοκρατίας: Βασικές γραμμές για μια κριτική στο έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη 41Η κρυφή γοητεία του εισαγόμενου

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αντόνιο Γκράμσι. Οι Θέσεις της Λυών. Η ιταλική κατάσταση και τα καθήκοντα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας

Αντόνιο Γκράμσι. Οι Θέσεις της Λυών. Η ιταλική κατάσταση και τα καθήκοντα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας Αντόνιο Γκράμσι Οι Θέσεις της Λυών Η ιταλική κατάσταση και τα καθήκοντα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας Αντόνιο Γκράμσι Οι Θέσεις της Λυών Η ιταλική κατάσταση και τα καθήκοντα του Κομμουνιστικού Κόμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΝΟΗΣΗ ΥΠΟ ΤΗ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ 1 του Βασίλη Λιόση

Η ΔΙΑΝΟΗΣΗ ΥΠΟ ΤΗ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ 1 του Βασίλη Λιόση 1 Η ΔΙΑΝΟΗΣΗ ΥΠΟ ΤΗ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ 1 του Βασίλη Λιόση Ο περισσότερος κόσμος στο άκουσμα της λέξης διανόηση προσλαμβάνει την εν λόγω έννοια μάλλον με έναν περιορισμένο τρόπο. Ταυτίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Σπουδαστήριο Νεοελληνικής Γλώσσας ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ Δραγάτση 8, Πλατεία Κοραή, Πειραιάς Ιερεμίου Πατριάρχου 45, Αμπελόκηποι 6934522273 info@neoellinikiglossa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΓΙΑ ΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΣΤΟ 16 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΓΙΑ ΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΣΤΟ 16 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΓΙΑ ΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΣΤΟ 16 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ (ΑΘΗΝΑ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ) Η πρόταση του Δ.Σ. της Ο.Λ.Μ.Ε. προς τη Γ.Σ. για τη διαγραφή της Ε.Λ.Μ.Ε. Πρότυπων

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. ΚΑΙ ΕΥΡΩΚΟΜΟΥΝΙΣΜΟΣ

Ε.Ε. ΚΑΙ ΕΥΡΩΚΟΜΟΥΝΙΣΜΟΣ Ε.Ε. ΚΑΙ ΕΥΡΩΚΟΜΟΥΝΙΣΜΟΣ Αναρωτιέται κανείς γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ παλεύει εναγωνίως για την παραμονή της Ελλάδας στην Ε.Ε. και στο ευρώ; Γιατί βάζει την Ε.Ε. πάνω από το συμφέρον του Ελληνικού λαού; Γιατί τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Τελειώσαμε με τις εισηγήσεις, σύμφωνα με το πρόγραμμα ακολουθεί το κλείσιμο των εργασιών του Συνεδρίου από τον Πρόεδρο της Εθνικής Διεπαγγελματικής

Τελειώσαμε με τις εισηγήσεις, σύμφωνα με το πρόγραμμα ακολουθεί το κλείσιμο των εργασιών του Συνεδρίου από τον Πρόεδρο της Εθνικής Διεπαγγελματικής Τελειώσαμε με τις εισηγήσεις, σύμφωνα με το πρόγραμμα ακολουθεί το κλείσιμο των εργασιών του Συνεδρίου από τον Πρόεδρο της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Αμπέλου και Οίνου, τον κύριο Μπουτάρη. Παρακαλώ

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Μαζική Απεργία, Συνδικάτα. Κόμμα, Ρόζα Λούξεμπουργκ. ΕΚΑΟΣΕΙΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Μάρτης 1997

Μαζική Απεργία, Συνδικάτα. Κόμμα, Ρόζα Λούξεμπουργκ. ΕΚΑΟΣΕΙΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Μάρτης 1997 Ρόζα Λουξεμπουργκ ' Ρόζα Λούξεμπουργκ Λ Μαζική Απεργία, Κόμμα, Συνδικάτα Επιμέλεια - Μετάφραση: Κώστας Πίττας Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Μιχάλης Μητσέας ΕΚΑΟΣΕΙΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Μάρτης 1997 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πολιτική επιστήμη ασχολείται με καθετί που έχει αντικείμενο αναφοράς την κοινωνία ως σύνολο. Μελετά την κοινωνία σε τρία επίπεδα: 1. Μακρο-επίπεδο (κράτος)

Διαβάστε περισσότερα