ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΑ ΜΕ ΑΝΑΚΛΑΣΤΗΡΕΣ (PABR) ΚΑΙ ΚΛΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΡΟΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΑ ΜΕ ΑΝΑΚΛΑΣΤΗΡΕΣ (PABR) ΚΑΙ ΚΛΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΡΟΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΑ ΜΕ ΑΝΑΚΛΑΣΤΗΡΕΣ (PABR) ΚΑΙ ΚΛΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΡΟΩΝ ΚΟΨΑΧΕΙΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΜΠΕΡΑΤΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΠΑΤΡΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

2 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΑ ΜΕ ΑΝΑΚΛΑΣΤΗΡΕΣ (PABR) ΚΑΙ ΚΛΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΡΟΩΝ ΚΟΨΑΧΕΙΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΛΥΜΠΕΡΑΤΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΡΝΑΡΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ ΧΡΙΣΤΑΚΗΣ ΠΑΤΡΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα µεταπτυχιακή διατριβή πραγµατοποιήθηκε στο Εργαστήριο Βιοχηµικής Μηχανικής και Τεχνολογίας Περιβάλλοντος του τµήµατος Χηµικών Μηχανικών του Πανεπιστηµίου Πατρών στα πλαίσια του.π.μ.σ στις Περιβαλλοντικές Επιστήµες. Θα ήθελα να ευχαριστήσω, τον διευθυντή του εργαστηρίου Βιοχηµικής Μηχανικής και Τεχνολογίας Περιβάλλοντος και επιβλέποντα της εργασίας µου, Καθηγητή του Τµήµατος Χηµικών Μηχανικών, κ. Γεράσιµο Λυµπεράτο, για την ευκαιρία που µου παρείχε να δουλέψω στο εργαστήριο αυτό και βέβαια για την συνεχή επιστηµονική καθοδήγηση του. Τον Επίκουρο Καθηγητή του Τµήµατος Χηµικών Μηχανικών, κ. Χριστάκη Παρασκευά, που µε τις ουσιαστικές υποδείξεις του και τη πολύτιµη βοήθειά του, κατέστησαν δυνατά τα πειράµατα διαχωρισµού. Τον Επίκουρο Καθηγητή του Τµήµατος Χηµικών Μηχανικών, κ. Μιχάλη Κορνάρο, για την ευγένεια και την προθυµία του να συµµετάσχει στην Εξεταστική Επιτροπή. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω στη διδάκτορα του Τµήµατος Χηµικών Μηχανικών κ. Κατερίνα Σταµατελάτου, η οποία µε την άρτια επιστηµονική της κατάρτιση, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη περάτωση αυτής της εργασίας. Θέλω επίσης να ευχαριστήσω όλους τους ερευνητές και ερευνήτριες του Εργαστηρίου Βιοχηµικής Μηχανικής και Τεχνολογίας Περιβάλλοντος του τµήµατος Χηµικών Μηχανικών Νίκο, Θεόφιλο, Νάντια, Εύη, Χρήστο, Μίνα, Γεωργία και Ιωάννα, µε τους οποίους ανέπτυξα µια όµορφη και δηµιουργική φιλία. Ξεχωριστά θέλω να ευχαριστήσω τη Νάντια ελή καθώς επίσης και τη φίλη Σοφία Μοσχοπούλου. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς µου Παναγή και Ρεγγίνα και τον αδελφό µου το Νίκο για την αµέριστη στήριξη τους όλα αυτά τα χρόνια αφιερώνοντάς τους τη δουλειά αυτή. 3

4 Περιεχόµενα 1. Υγρά απόβλητα ελαιοτριβείου Εισαγωγή Ο ελαιόκαρπος Παραγωγή του ελαιολάδου και τύποι ελαιουργείων Αποφυλλωτήριο πλυντήριο Σπαστήρας µαλακτήρας Κλασική µέθοδος Φυγοκεντρικά συστήµατα Φυγοκεντρικού τύπου τριών φάσεων Φυγοκεντρικού τύπου δύο φάσεων Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Φαινολικές ενώσεις Τεχνολογίες για τη διαχείριση αποβλήτων ελαιοτριβείου Φυσικοχηµικές µέθοδοι Βιολογικές µέθοδοι Αναερόβια χώνευση Εισαγωγή Πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα της αναερόβιας χώνευσης Μικροβιολογία της αναερόβιας χώνευσης Μικροβιολογία της µη µεθανογόνου φάσης Υδρολυση Οξεόγενεση Οξικογένεση Μικροβιολογία της µεθανογόνου φάσης Παράγοντες που επηρεάζουν την αναερόβια χώνευση Θερµοκρασία ph Χηµική σύσταση του υποστρώµατος Οργανική φόρτιση και υδραυλικός χρόνος παραµονής Τοξικότητα και παρεµπόδιση 27 4

5 Οξυγόνο Αµµωνία Θειούχα και θειικά ανιόντα Βαρέα µέταλλα Χλωριωµένοι υδρογονάνθρακες Φορµαλδεΰδη Αρωµατικές ενώσεις Ανόργανα στοιχειά Ανώτερα λιπαρά οξέα και πτητικά λιπαρά οξέα Συστήµατα αναερόβιας χώνευσης Συµβατική αναερόβια χώνευση Συµβατική αναερόβια χώνευση δύο σταδίων Ταχύρρυθµες και υβριδικές διατάξεις αναερόβιας χώνευσης Αναερόβια φίλτρα ιαστελλόµενες και ρευστοποιηµένες κλίνες Καλυµµένη αναερόβια λεκάνη Xωνευτήρας ανοδικής ροής µέσω στρώµατος λάσπης Αναερόβιος χωνευτήρας µε ανακλαστήρες Συνδυασµός συστηµάτων αναερόβιας χώνευσης Οι κυριότερες εφαρµογές της αναερόβιας χώνευσης ιεργασίες µεµβρανών εφαρµογή στο καθαρισµό υγρών αποβλήτων Εισαγωγή Τύποι διαχωρισµού µε µεµβράνες Κατάταξη µεµβρανών και υλικά που χρησιµοποιούνται ιεργασίες µεµβρανών µε οδηγούσα δύναµη την πτώση πίεσης Μικροδιήθηση (Μ ) Υπερδιήθηση (Υ ) Νανοδιήθηση (Ν ) Αντίστροφη όσµωση (ΑΟ) Πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα τεχνολογίας µεµβρανών 50 5

6 4. Αναλυτικές µέθοδοι Εισαγωγή Μέτρηση ph Προσδιορισµός ολικών και πτητικών αιωρούµενων στερεών Μέτρηση ολικής αλκαλικότητας Προσδιορισµός χηµικά απαιτούµενου οξυγόνου (ΧΑΟ) Προσδιορισµός αµµωνίας και ολικού αζώτου κατα Kjeldahl Μέτρηση συγκέντρωσης φαινολικών Μέτρηση υδατανθράκων Μέτρηση πτητικών λιπαρών οξέων Μέτρηση σύστασης σε µεθάνιο του παραγόµενου βιοαερίου Μέτρηση παροχής βιοαερίου Μέτρηση λιπών και ελαίων Μέτρηση παραµέτρων κατά τις διεργασίες µεµβρανών Πειραµατικές διατάξεις Περιοδικός αναερόβιος αντιδραστήρας µε ανακλαστήρες (PABR) Φιλτρόπρεσα και µονάδα υπερδιήθησης Μονάδα αντίστροφης όσµωσης Αναερόβια χώνευση υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου µε αντιδραστήρα τύπου PABR και επεξεργασία µε µεµβράνες Εισαγωγή Χαρακτηρισµός του υγρού απόβλητου ελαιοτριβείου Πειραµατική διαδικασία Παρουσίαση και ανάλυση αποτελεσµάτων συνεχών πειραµάτων αναερόβιας χώνευσης µε PABR Φάση #1 η Φάση #2 η Φάση #3 η Φάση #4 η Φάση #5 η Φάση #6 η 89 6

7 5.5 ιεργασίες διαχωρισµού υγρών απόβλητων ελαιοτριβείου µε µεµβράνες Κλασµατοποίηση ανεπεξέργαστου αποβλήτου και αναερόβιων εκροών Γενικά συµπεράσµατα και προτάσεις για µελλοντική εργασία 96 Βιβλιογραφία 98 7

8 Περιεχόµενα Σχήµατα Σχήµα Γραµµή παραγωγής κλασικού τύπου ελαιοτριβείου Σχήµα Γραµµή παραγωγής φυγοκεντρικών συστηµάτων Σχήµα οµή ελαιοευρωπεΐνης και προϊόντα υδρόλυσής Σχήµα Κυριότερες φαινολικές ενώσεις που συναντώνται στα απόβλητα ελαιοτριβείων Σχήµα ιάσπαση της οργανικής ύλης κατά την Αναερόβια χώνευση. Σχήµα Συµβατικές διατάξεις αναερόβιας χώνευσης α) Μερικής ανάµιξης, β) αντιδραστήρας πλήρους ανάµιξης Σχήµα ιάταξη συµβατικής αναερόβιας χώνευσης δύο σταδίων. Σχήµα ιάταξη α) ανοδικών, β) καθοδικών αναερόβιων φίλτρων Σχήµα οµή καλυµµένης αναερόβιας λεκάνης. Σχήµα ιάταξεις UASB και EGSB Σχήµα ιατάξεις ABR και SFABR. Σχήµα Παράλληλη διάταξη αντιδραστήρων. Σχήµα ιάταξη χωνευτήρων σε σειρά. Σχήµα ιάταξη για διεργασίες δύο φάσεων. Σχήµα Μηχανισµός φραγής α) πλήρης φραγή (complete blocking), β) σταθερή φραγή (standard blocking), γ) ενδιάµεση φραγή (intermediate blocking), δ) στρώµα φραγής (cake filtration) Σχήµα ιάγραµµα ροής συνδυασµού αναερόβιας χώνευσης και χρήσης µεµβρανών. Τα υπολείµµατα των διεργασιών οδηγούνται για βιοσταθεροποίηση. Σχήµα Συνοπτικό διάγραµµα ροής του συνόλου της διεργασίας διαχωρισµού του ανεπεξέργαστου αποβλήτου. Τα υπολείµµατα της διεργασίας οδηγούνται για βιοσταθεροποίηση. Σχήµα α) Το ph του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) Η ολική αλκαλικότητα των εκροών του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου. 8

9 Σχήµα α) Το διαλυτό ΧΑΟ της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα σε συνάρτηση µε το χρόνο, β) ρυθµός και σύσταση παραγόµενου βιοαερίου συναρτήσει του χρόνου (#1).Σχήµα α) Η µεταβολή των κυριότερων πτητικών λιπαρών οξέων στον αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) τα διαλυτά φαινολικά της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου (#1). Σχήµα Τα ολικά και πτητικά αιωρούµενα στερεά της εισροής συναρτήσει του χρόνου. Σχήµα Τα ολικά και πτητικά αιωρούµενα στερεά της εισροής συναρτήσει του χρόνου. Σχήµα α) Το ph του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) Η ολική αλκαλικότητα του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου. Σχήµα α) Η µεταβολή των κυριότερων πτητικών λιπαρών οξέων στον αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) Το διαλυτό ΧΑΟ της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα σε συνάρτηση µε το χρόνου Σχήµα α) Ρυθµός και σύσταση του παραγόµενου βιοαερίου συναρτήσει του χρόνου, β) τα διαλυτά φαινολικά της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου Σχήµα α) Το ph του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) Η ολική αλκαλικότητα του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3). Σχήµα α) Ρυθµός και σύσταση του παραγόµενου βιοαερίου συναρτήσει του χρόνου, β) το διαλυτό ΧΑΟ της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα σε συνάρτηση µε το χρόνου (#1, #2, #3). Σχήµα α) Η µεταβολή των κυριότερων πτητικών λιπαρών οξέων στον αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) τα διαλυτά φαινολικά της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3). Σχήµα Τα ολικά και πτητικά αιωρούµενα στερεά της εισροής συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3). Σχήµα α) Το ph του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) Η ολική αλκαλικότητα του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3, #4) Σχήµα α) Η µεταβολή των κυριότερων πτητικών λιπαρών οξέων στον αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) τα διαλυτά φαινολικά της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3, #4). 9

10 Σχήµα α) Ρυθµός και σύσταση του παραγόµενου βιοαερίου συναρτήσει του χρόνου, β) το διαλυτό ΧΑΟ της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα σε συνάρτηση µε το χρόνου (#1, #2, #3, #4). Σχήµα Τα ολικά και πτητικά αιωρούµενα στερεά της εισροής συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3, #4). Σχήµα α) Το ph του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) η ολική αλκαλικότητα του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3, #4, #5). Σχήµα α) Η µεταβολή των κυριότερων πτητικών λιπαρών οξέων στον αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) το διαλυτό ΧΑΟ της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα σε συνάρτηση µε το χρόνου (#1, #2, #3, #4, #5). Σχήµα α) Ρυθµός και σύσταση του παραγόµενου βιοαερίου συναρτήσει του χρόνου, β) τα διαλυτά φαινολικά της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, γ) τα ολικά και πτητικά αιωρούµενα στερεά της εισροής συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3, #4, #5). Σχήµα α) Το ph του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) η ολική αλκαλικότητα του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3, #4, #5, #6). Σχήµα α) Ρυθµός και σύσταση του παραγόµενου βιοαερίου συναρτήσει του χρόνου, β) το διαλυτό ΧΑΟ της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα σε συνάρτηση µε το χρόνου (#1, #2, #3, #4, #5, #6). Σχήµα α) Η µεταβολή των κυριότερων πτητικών λιπαρών οξέων στον αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου, β) τα διαλυτά φαινολικά της τροφοδοσίας και του αντιδραστήρα συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3, #4, #5, #6). Σχήµα Τα ολικά και πτητικά αιωρούµενα στερεά της εισροής συναρτήσει του χρόνου (#1, #2, #3, #4, #5, #6). Σχήµα 6.1. ιάταξη ολοκληρωµένης διαχείρισης παραπροϊόντων ελαιοτριβείου 10

11 Περιεχόµενοι Πίνακες Πίνακας 1.1 Κυριότερες χώρες παραγωγής ελαιολάδου (1000 τόνοι) Πίνακας Γενική εικόνα σύγκρισης των τριών τύπων Πίνακας Γενικά χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου Πίνακας Χαρακτηριστικά των αποβλήτων των κλασικών και των φυγοκεντρικών ελαιουργείων Πίνακας Τα κυριότερα γένη µικροοργανισµών που συναντώνται στη µη µεθανογόνο φάση της αναερόβιας χώνευσης Πίνακας Μία γενική κατάταξη των κυριότερων υδρολυτικών ενζύµων Πίνακας Παράδειγµα µεθανογόνων µικροοργανισµών µε ή χωρίς προστατευτική µεµβράνη Πίνακας Υποστρώµατα που χρησιµοποιούνται από τους µεθανογόνους µικροοργανισµούς Πίνακας Ταξινόµηση µεθανογόνων µικροοργανισµών Πίνακας Βιοχηµικές αντιδράσεις κατά τη µεθανογένεση Πίνακας Βέλτιστο ph ανάπτυξης ορισµένων µεθανογόνων Πίνακας Σηµαντικά στοιχεία που χρειάζονται στην αναερόβια χώνευση Πίνακας ιάφορα υποστρώµατα για αναερόβια χώνευση Πίνακας Χαρακτηριστικά µεµβρανών Πίνακα Κάποια υλικά που χρησιµοποιούνται για τη κατασκευή µεµβρανών Πίνακας Μορφοποίηση διάταξης και εφαρµογές Πίνακας Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου 11/07-1/08 Πίνακας Σύσταση διαλύµατος ιχνοστοιχείων Πίνακας Σύνοψη πειραµατικών συνθηκών Πίνακας Χαρακτηριστικά εµβολίου µικτής καλλιέργειας Πίνακας Πειραµατικές συνθήκες διαχωρισµού 11

12 Περιεχόµενες Εικόνες Εικόνα Το εξωκυτταρικό ένζυµο κυτταρινάση απελευθερώνετε από το υδρολυτικό βακτήριο Cellulomonas και υδρολύει τους χηµικούς δεσµούς της κυτταρίνης δηµιουργώντας έτσι µόρια γλυκόζης τα οποία στη συνέχεια απορροφούνται από άλλους µικροοργανισµούς Εικόνα α) Ύπαρξη προστατευτικής µεµβράνης που προσδίδει µεγαλύτερη προστασία στο κύτταρο, β) απουσία προστατευτικής µεµβράνης Εικόνα Ρυθµός αναερόβιας χώνευσης σε συνάρτηση µε τη θερµοκρασία Εικόνα Τύποι διηθήσεων µε µεµβράνες Εικόνα Κατάταξη µεµβρανών βάση της διαχωριστικής τους ικανότητας Εικόνα Σχηµατική απεικόνιση της ροής διαµέσου της µεµβράνης σε σχηµατισµούς α) επίπεδης διάταξης, β) σωληνοειδούς διάταξης, γ) ανοιχτές ίνες Εικόνα Νερό και διαλελυµένα συστατικά χαµηλού ΜΒ διέρχονται µέσα από τους πόρους της µεµβράνης Υ υπό την εφαρµογή υδροστατικής πίεσης Εικόνα Αρχή της αντίστροφης όσµωσης Εικόνα Σύστηµα µέτρησης παροχής βιοαερίου συνδεδεµένο µε τον αναερόβιο αντιδραστήρα. Φαίνεται ο εκτοπισµός του ορυκτελαίου και η άνοδος του πλωτήρα. Εικόνα α) Κάτοψη και β) πρόσοψη ενός PABR τεσσάρων διαµερισµάτων Εικόνα Πειραµατική διάταξη PABR τεσσάρων διαµερισµάτων. (1) Ψυγείο φύλαξης τροφοδοσίας, (2) λουτρό 35 ο C, (3) ηλεκτροκίνητη βαλβίδα, (4) θερµοστοιχείο, (5) αντιδραστήρας PABR, (6) ηλεκτρικός πίνακας, (7) σύστηµα µέτρησης παροχής βιοαερίου, (8) ηλεκτρονικός υπολογιστής, (9) χρονικό και αντλία παροχής. Εικόνα Κάτοψη PABR τεσσάρων διαµερισµάτων κατά την επεξεργασία υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου. Εικόνα Φιλτρόπρεσα που χρησιµοποιήθηκε για την αποµάκρυνση αιωρούµενων στερεών, 1) αφιλτράριστο απόβλητο, 2) φιλτρόπρεσα, 3) φιλτραρισµένο απόβλητο, 4) συλλογή υπολλοιµάτων Εικόνα Μονάδα υπερδιήθησης, 1) εξαµενή τροφοδοσίας, 2) ηλεκτροκινητήρας, 3) πίεση εισόδου, 4)θέση κεραµικής µεµβράνης, 5) πίνακας ελέγχου, 6) ένδειξη θερµοκρασίας, 7) πίεση εξόδου, 8) ροόµετρο, 9) συµπύκνωµα, 10) πίεση διηθήµατος, 11) διήθηµα υπερδιήθησης 12

13 Εικόνα Μονάδα αντιστρόφου όσµωσης, 1) εξαµενή τροφοδοσίας, 2) θέση µεµβράνης, 3) ένδειξη πίεσης λειτουργίας, 4) ένδειξη θερµοκρασίας λειτουργίας, 5) πίνακας ελέγχου, 6) ηλεκτροκινητήρας, 7) συµπύκνωµα, 8) ροόµετρο µέτρησης παροχής διηθήµατος, 9) διήθηµα Εικόνα Κατά τη συλλογή του αποβλήτου 1) τριφασικό decanter, 2) έξοδος ελαιολάδου, 3) έξοδος κατσίγαρου Εικόνα Επιστροφή µονάδας ΑΟ κατά την επεξεργασία εκροών PABR Εικόνα α) Παραλαβή διηθήµατος ΑΟ κατά τη διεργασία διαχωρισµού, β) µονάδα ΑΟ που δουλεύει στα 30 bar. Από πίσω διακρίνεται η θέση της µεµβράνης στο σύστηµα. 13

14 Περίληψη Τα υγρά απόβλητα των ελαιοτριβείων είναι το παραπροϊόν της παραγωγικής διαδικασίας του ελαιολάδου. Η γεωργική αυτή δραστηριότητα έχει ιδιαίτερη κοινωνική και οικονοµική σηµασία για το πληθυσµό των ελαιοπαραγωγικών χωρών, που βρίσκονται κυρίως στη περιοχή της Μεσογείου όπου παράγεται και το 95% περίπου της παγκόσµιας παραγωγής. Τεράστιες ποσότητες αποβλήτων παράγονται κάθε ελαιοκοµική περίοδο και σε συνδυασµό µε τα χαρακτηριστικά τους (υψηλή συγκέντρωση σε οργανικό φορτίο και φαινολικές ενώσεις), καθιστούν τα υγρά απόβλητα ελαιοτριβείου ένα δυσεπίλυτο πρόβληµα επικίνδυνα για την απευθείας διάθεσής τους στο περιβάλλον. Στόχος της παρούσας µελέτης, ήταν ο συνδυασµός µεθόδων επεξεργασίας των υγρών απόβλητων ελαιοτριβείου. Αρχικά, µε την εφαρµογή αναερόβιας χώνευσης και στη συνέχεια µε τη κλασµατοποίηση των αναερόβιων εκροών σε ένα σύστηµα, αποτελούµενο από φίλτρα και επιλεγµένες µεµβράνες. Η αναερόβια χώνευση των αποβλήτων πραγµατοποιήθηκε µε το ταχύρυθµο σύστηµα του περιοδικού αναερόβιου αντιδραστήρα µε ανακλαστήρες. Στη συνέχεια οι αναερόβιες εκροές διοχετεύθηκαν στο σύστηµα υπερδιήθησης και αντίστροφης όσµωσης προκειµένου να γίνει η κλασµατοποίησή τους. Η αύξηση του ρυθµού οργανικής φόρτισης έγινε µε αύξηση στο ΧΑΟ της εισροής και µε µείωση του υδραυλικού χρόνου παραµονής (ΥΧΠ). Με την αύξηση του ΧΑΟ στην εισροή επήλθε εκτροπή της διεργασίας και µηδενισµός στη παραγωγή βιοαερίου Το γεγονός αυτό ήταν αποτέλεσµα της συσσώρευσης πτητικών λιπαρών οξέων στο σύστηµα. Αντιθέτως, µε τη µείωση του ΥΧΠ η διεργασία ήταν σταθερή και οδήγησε στη µείωση του ΥΧΠ στις 3.75 ηµέρες και αύξηση του ρυθµού οργανικής φόρτισης στα 8.9 gχαο/l/d επιτυγχάνοντας µία µείωση στο ΧΑΟ της εκροής της τάξεως του 72%. Η περαιτέρω επεξεργασία των εκροών µε τις µεµβράνες οδήγησε στη παραλαβή τελικού διηθήµατος µε λιγότερο από 0.1 g/l ΧΑΟ. Η αναερόβια χώνευση υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου µε το περιοδικό αναερόβιο αντιδραστήρα µε ανακλαστήρες ήταν σταθερή ακόµα και σε υψηλούς ρυθµούς οργανικής φόρτισης. Με την κλασµατοποίηση των εκροών, παρελήφθη ένα τελικό διήθηµα υψηλής ποιότητας, κατάλληλο για άρδευση και επαναχρησιµοποίηση για την αρχική αραίωση του αποβλήτου πριν την αναερόβια χωνευση. 14

15 Abstract Olive mill wastewater is the by product of olive oil production. This agricultural activity with high social and economic impact on the population of olive-producing countries, are mainly located in the Mediterranean area which approximately 95% of the world s olive oil production is derived. It is produced seasonally in large quantities by a large number of small olive mills and the combination of their characteristics (very high organic load and phenolic compounds) are the main difficulties in finding a solution for the management of these wastewaters, which are dangerous for the environment. The aim of this study was the combined treatment of olive mill wastewater. The anaerobic digestion of the olive mill wastewaters took place in a high rate system, the periodic anaerobic baffled reactor. Application of the membrane system aimed at purifying the anaerobic effluent. An increase in the organic loading rate was achieved by increasing the influent COD and alternatively by decreasing the hydraulic retention time (HRT). The first option caused process failure, since the volatile fatty acids accumulation resulted in negligible biogas production. In contrast, the second change led to stable operation that permitted the reduction of the HRT to 3.75 d and increase of the organic loading rate to 8.9 gcod/l/d with satisfactory total COD removal 72%. Further purification in the membrane units resulted in a final permeate of less than 0.1 gcod/l. The anaerobic digestion of olive mill wastewater in a PABR was stable even at high organic loading rates. Filtering and membrane fractionation of the anaerobic effluent resulted in a final permeate stream of high quality, suitable for irrigation and reuse for diluting the wastewater prior to anaerobic digestion. 15

16 1. Υγρά απόβλητα ελαιοτριβείου 1.1 Εισαγωγή Η ελιά ανήκει στην οικογένεια Oleaceae και το γένος Olea περιλαµβάνει πάνω από 30 είδη. Αυτά είναι διασκορπισµένα σ όλο το πλανήτη, όµως το 97% της παγκόσµιας παραγωγής ελαιολάδου συγκεντρώνεται στη περιοχή της Μεσογείου. Οι χώρες µε τη µεγαλύτερη παραγωγή είναι η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα παράγοντας το 80% της παγκόσµιας παραγωγής. Πίνακας 1.1 Κυριότερες χώρες παραγωγής ελαιολάδου (1000 τόνοι) (IOOC). Χώρα 1997/ / / / / / / /07 Ε.Ε 2, , , , , , ,307 2,230 Αλγερία Αργεντινή Κύπρος Ισραήλ Κροατία Ιορδανία Λίβανος Μαρόκο Παλαιστίνη Συρία Τυνησία Τουρκία Αυστραλία Αίγυπτος Ιράν Λιβύη

17 Στην Ελλάδα η ελιά είχε από την αρχαιότητα ξεχωριστή θέση και είχε συνδεθεί µε την διατροφή, τη θρησκεία, την υγεία και την τέχνη. Σήµερα είναι η πρώτη σε σπουδαιότητα δενδρώδης καλλιέργεια στη χώρα µας, αφού καταλαµβάνει σε έκταση το 15% περίπου της καλλιεργούµενης γης και το 75% των εκτάσεων που είναι φυτεµένες µε δέντρα. Με τα προϊόντα της η ελιά συµµετέχει κάθε χρόνο στα συνολικά εθνικά έσοδα. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν γύρω στα 130 εκατοµµύρια ελαιόδεντρα, 2800 ελαιοτριβεία, 500 συσκευαστήρια ραφιναριστήρια - πυρηνελαιουργεία και 80 εργοστάσια επεξεργασίας επιτραπέζιας ελιάς (Ποντίκης, Α.Κ., 2000, Award et al., 2006). 1.2 Ο ελαιόκαρπος Ο καρπός της ελιάς είναι δρύπη, και αποτελείται από το περικάρπιο και το ενδοκάρπιο. Το περικάρπιο αποτελείται από δύο τµήµατα, την επιδερµίδα και το µεσοκάρπιο το οποίο αποτελεί το 65-83% του νωπού βάρους του καρπού. Κατά την ωρίµανση του καρπού η επιδερµίδα µετατρέπεται από ανοιχτό πράσινο σε σκούρο µαύρο χρώµα. Η µέση σύσταση του ελαιοκάρπου είναι: 50% Νερό, 22% λάδι, 19% υδατάνθρακες, 1.6% πρωτεΐνες, καθώς και άλλα σηµαντικά συστατικά όπως πηκτίνες, οργανικά οξέα, χρωστικές, πολυφαινόλες και ανόργανα συστατικά. Πολλά από αυτά τα συστατικά συναντώνται και στα απόβλητα που παράγονται κατά τη παραγωγική διαδικασία του ελαιολάδου. Ο καρπός περνάει διάφορες φάσεις έως ότου φτάσει ένα µέγιστο βάρος από τον Οκτώβριο µέχρι τα µέσα Νοέµβρη για τις περισσότερες ποικιλίες. Από εκεί και έπειτα ο καρπός αρχίζει να χάνει υγρασία µε αποτέλεσµα την αύξηση της ελαιοπεριεκτικότητάς του. Το 96-98% του λαδιού στον ελαιόκαρπο συγκεντρώνεται στο περικάρπιο (Ποντίκης, Α.Κ., 2000). 1.3 Παραγωγή του ελαιολάδου και τύποι ελαιουργείων Η εξαγωγή του ελαιολάδου σήµερα γίνεται κυρίως µε δύο τρόπους: Με τη κλασική µέθοδο (πίεση του ελαιοπολτού σε υδραυλικό πιεστήριο) Με φυγοκεντρικά συστήµατα (συνεχή συστήµατα) τριών φάσεων (τριφασικά ελαιοτριβεία) 17

18 δύο φάσεων (δυφασικά ελαιοτριβεία) Εκτός από διαφορές στο τελικό προϊόν, µε τα παραδοσιακού τύπου ελαιοτριβεία να παράγουν καλύτερης ποιότητας λάδι, κάτι που οφείλεται στην επικράτηση χαµηλών θερµοκρασιών στο σύνολο της διεργασίας (Petrakis, 2006), διαφέρουν και όσο αναφορά τη σύσταση και τον όγκο των παραγόµενων παραπροϊόντων Αποφυλλωτήριο πλυντήριο Αφού οι ελιές ζυγιστούν και τοποθετηθούν στη χοάνη υποδοχής, περνάνε από το αποφυλλωτήριο όπου αφαιρούνται φύλλα και άλλες ξένες ύλες τα οποία µπορούν να υποβαθµίσουν την ποιότητα του ελαιολάδου και να φθείρουν τα µηχανήµατα. Στο πλυντήριο γίνεται το πλύσιµο του ελαιοκάρπου και η αποµάκρυνση όλων των ξένων υλών που δεν αποµακρύνθηκαν στο αποφυλλωτήριο π.χ χώµα προσκολληµένο στο καρπό Σπαστήρας µαλακτήρας Με την άλεση ο ελαιόκαρπος µετατρέπεται σε οµοιογενή πούλπα και επιτυγχάνεται η αποδιοργάνωση των ιστών του µεσοκαρπίου, το σπάσιµο των χυµοτοπίων που περιέχουν τα σταγονίδια του λαδιού, η συσσωµάτωση των σταγονιδίων σε µεγάλες σταγόνες λαδιού ώστε να γίνει πιο εύκολος στη συνέχεια ο διαχωρισµός του. Στο µαλακτήρα γίνεται η µάλαξη της πούλπας και τα σταγονίδια του λαδιού που είχαν αρχίσει να δηµιουργούνται µε την άλεση στο σπαστήρα γίνονται ακόµα µεγαλύτερα. Η µάλαξη γίνεται πιο αποτελεσµατική όταν η ελαιοµάζα θερµανθεί µέχρι ο C Κλασική µέθοδος Στη παραδοσιακή µέθοδο εξαγωγής του ελαιολάδου, η ελαιοµάζα τοποθετείται σε ελαιόπανα και οδηγείται στο υδραυλικό πιεστήριο. Εκεί µε την άσκηση πίεσης γίνεται ο διαχωρισµός της στερεής από την υγρή φάση. Η υγρή φάση που διέρχεται µέσα από τα ελαιόπανα οδηγείται στο διαχωριστήρα όπου γίνεται η παραλαβή του ελαιολάδου. Η παραδοσιακή µέθοδος είναι ασυνεχής διαδικασία και αυτός ήταν ο κύριος λόγος εγκατάλειψης της. 18

19 Ελιές Νερό Αποφυλλωτήριο Πλυντήριο Σπαστήρας- µαλακτήρας Πίεση Λάδι µε προσµίξεις Ελαιοπυρήνας Ζεστό νερό Φυγοκέντριση (καθ. διάταξη) Λάδι Φυτικά υγρά Σχήµα Γραµµή παραγωγής κλασικού τύπου ελαιοτριβείου Φυγοκεντρικά συστήµατα Η ασυνεχής λειτουργία των κλασικών ελαιοτριβείων και η εκµηχάνιση της γεωργίας οδήγησαν στα µέσα της δεκαετίας του 1970 στη δηµιουργία συνεχών διατάξεων Φυγοκεντρικού τύπου τριών φάσεων Η ελαιόµαζα µετά τη µάλαξη και αφού αραιωθεί µε ζεστό νερό εισάγεται από το ένα άκρο του τριφασικού φυγοκεντρικού διαχωριστήρα (decanter) και στην έξοδο παραλαµβάνεται λάδι µε προσµίξεις, φυτικά υγρά, και ελαιοπυρήνας. Στη συνέχεια το λάδι οδηγείται για τελικό διαχωρισµό σε κάθετη διάταξη φυγοκέντρισης. Οι τεράστιοι όγκοι φυτικών υγρών είναι το κύριο µειονέκτηµα της µεθόδου αυτής Φυγοκεντρικού τύπου δύο φάσεων Λύση στο πρόβληµα των φυτικών υγρών που προέκυπταν µε το τριφασικό σύστηµα, επιχειρήθηκε να δοθεί µε τη κατασκευή του φυγοκεντρικού διαχωριστήρα δύο φάσεων. 19

20 Ωστόσο το πρόβληµα διογκώθηκε µε τη δηµιουργία ενός δυσ-χείριστου παραπροϊόντος (υγρός ελαιοπυρήνας). Ο διαχωρισµός σε λάδι µε προσµίξεις και υγρό ελαιοπυρήνα, στα ελαιοτριβεία δύο φάσεων γίνεται εφικτός, λόγω της µικρότερης ταχύτητας περιστροφής και της διαφορετικής κατασκευής του ρότορα (Petrakis, 2006). Στη συνέχεια το λάδι οδηγείται για τελικό διαχωρισµό. Ελιές Νερό Αποφυλλωτήριο Πλυντήριο Σπαστήρας- µαλακτήρας Ζεστό νερό Φυγοκέντριση (οριζ. ιάταξη) Τριών φάσεων ύο φάσεων Φυτικά υγρά Λάδι µε προσµίξεις Ελαιοπυρήνας Λάδι µε προσµίξεις Υγρός ελαιοπυρήνας Ζεστό νερό Φυγοκέντριση (καθ. διάταξη) Φυγοκέντριση (καθ. διάταξη) Ζεστό νερό Λάδι Φυτικά υγρα Λάδι Φυτικά υγρα Σχήµα Γραµµή παραγωγής φυγοκεντρικών συστηµάτων 20

21 1.4 Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου Τα υγρά απόβλητα των ελαιοτριβείων αποτελούν ένα σηµαντικό παράγοντα ρύπανσης και ένα δυσεπίλυτο πρόβληµα στο χώρο των γεωργικών βιοµηχανιών. Χαρακτηρίζονται από ιδιότητες όπως: Σκούρο καφέ χρώµα Χαρακτηριστική δυσάρεστη οσµή Υψηλό οργανικό φορτίο Όξινο ph Υψηλή περιεκτικότητα πολυφαινολών Υψηλή περιεκτικότητα σε στερεό υλικό Αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν τη διαχείριση τους ένα εξαιρετικά δύσκολο αντικείµενο και ένα από τα πιο ρυπαντικά απόβλητα του αγροτοβιοµηχανικού τοµέα. Η σύνθεση των αποβλήτων ελαιοτριβείου δεν είναι σταθερή και σύµφωνα µε (Niaounnakis and Halvadakis, 2006) εξαρτάται από: Τη σύσταση των αποβλήτων, η οποία ποικίλει σύµφωνα µε: o Την ποικιλία της ελιάς o Την ωριµότητα του καρπού o Την ώρα συγκοµιδής του καρπού o Τη περιεκτικότητα του καρπού σε νερό o Τις εδαφοκλιµατικές συνθήκες o Την παρουσία φυτοπροστατευτικών προϊόντων και λιπασµάτων Τη µέθοδος εξαγωγής ελαιολάδου o Κάθε τύπος ελαιοτριβείου, έχει και διαφορετικές απαιτήσεις σε επιπλέον νερό κατά τη διεργασία. Σαν αποτέλεσµα αυτού, τα φυτικά υγρά που παράγονται από τα ελαιοτριβεία τριών φάσεων, όπου και χρησιµοποιούνται µεγαλύτερες ποσότητες νερού, να υφίστανται κάποια αραίωση. Το χρόνο αποθήκευσης o Η αποθήκευση µπορεί να αλλάξει τα βιολογικά και φυσικοχηµικά χαρακτηριστικά του αποβλήτου, καθώς παρατηρείτε έντονη βιολογική δραστηριότητα (αύξηση της οξύτητας), καθώς επίσης και φυσικοχηµικές µεταβολές όπως η καθίζηση των στερεών. 21

22 Στους πίνακες και και που ακολουθούν, παρουσιάζονται ενδεικτικά κάποιες διαφορές µεταξύ των τριών διαδικασιών, µία µέση σύσταση των υγρών αποβλήτων τους, καθώς και διαφορές µεταξύ των σύγχρονων και παλαιών ελαιοτριβείων. Πίνακας Γενική εικόνα σύγκρισης των τριών τύπων (Azbar et al., 2004). Τύπος Είσοδος Αποτέλεσµα Έξοδος Αποτέλεσµα ελαιοτριβείου Ελιές Νερό 1 τόνος m 3 Κλασικού τύπου πλυσίµατος Ενέργεια kwh Ελιές 1 τόνος Νερό m 3 πλυσίµατος Νερό για m 3 Φυγοκεντρικού Φυγοκέντριση τύπου τριών (decanter) φάσεων Νερό για το ~10 l διαχωρισµό λαδιού µε προσµίξεις Ενέργεια kwh Ελιές 1 τόνος Φυγοκεντρικού Νερό m 3 τύπου δύο πλυσίµατος φάσεων Ενέργεια > kwh Λάδι Ελαιοπυρήνα ~200 ~400 (25% νερο + 6% λάδι) Φυτικά υγρά ~600 (88% νερό + στερεά + λάδι) Λάδι 200 Ελαιοπυρήνα (50% νερο + 4% λάδι) Φυτικά υγρά (94% νερό + 1% λάδι) Λάδι 200 Υγρός ελαιοπυρήνας (60% νερό + 3% λάδι) 22

23 Πίνακας Γενικά χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου (Sierra et al., 2001). Παράµετροι Τιµές ph Βιοχηµικά απαιτούµενο οξυγόνο, (ΒΑΟ 5 g/l) Χηµικά απαιτούµενο οξυγόνο, (ΧΑΟ g/l) Ολικός οργανικός άνθρακας, (TOC g/l) Λίπη (g/l) Ανόργανα στοιχεία (g/l) 5-14 Πολυφαινόλες (g/l) 3-24 N (g/l) 5-15 P (g/l) K (g/l) Ca (g/l) Mg (g/l) Na (g/l) Στερεά % Πίνακας Χαρακτηριστικά των αποβλήτων των κλασικών και των φυγοκεντρικών ελαιουργείων (Kapellakis et al., 2007) Παράµετροι Κλασικό Φυγοκεντρικό τριών φάσεων ph Pυπογόνο δυναµικό Χηµικά απαιτούµενο οξυγόνο, (ΧΑΟ g/l) Βιοχηµικά απαιτούµενο οξυγόνο, (ΒΑΟ 5 g/l) Αιωρούµενα στερεά (%) Ολικά στερεά (%)

24 Οργανικές ουσίες (%) Ολικά σάκχαρα Αζωτούχες ενώσεις Οργανικά οξέα Πολυαλκοόλες Πηκτίνες, ταννίνες Πολυφαινόλες Λίπη Ανόργανα στοιχεία (%) P K Ca Mg Na Cl Το διφασικό σύστηµα δηµιουργεί µεγαλύτερες ποσότητες στερεού υπολείµµατος, από τους άλλους δύο τύπους παράγει όµως µικρότερους όγκους υγρών αποβλήτων. Είναι επίσης χαρακτηριστικό, ότι η περιεκτικότητα του αποβλήτου σε πολυφαινόλες είναι µικρότερη στο τριφασικό σύστηµα, κάτι που οφείλεται στην επιπλέον προσθήκη νερού. Ενώ στην Ισπανία η πλειονότητα των ελαιοτριβείων είναι διφασικά (Tsagaraki et al., 2006), στην Ελλάδα τα περισσότερα ελαιοτριβεία είναι φυγοκεντρικά τριών φάσεων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός, ότι ο υγρός ελαιοπυρήνας (σχετικής υγρασίας 55-75%) που παράγουν τα ελαιοτριβεία δύο φάσεων δεν είναι επεξεργάσιµος στα περισσότερα πυρηνελαιουργεία που λειτουργούν. 1.5 Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Η απευθείας διάθεση των αποβλήτων ελαιοτριβείου στο υπάρχον αποχετευτικό δίκτυο είναι απαγορευµένη, καθώς δηµιουργεί πολλά προβλήµατα. Επίσης σε όλες τις ελαιοπαραγωγές χώρες, υπάρχει αυστηρή νοµοθεσία για την ανεξέλεγκτη διάθεση των αποβλήτων ελαιοτριβείων στους φυσικού αποδέκτες. 24

25 Γενικά η διάθεση των αποβλήτων µπορεί να καταστρέψει την ικανότητα αυτοκαθαρισµού των συστηµάτων και να δηµιουργήσει µια σειρά από προβλήµατα όπως: Οπτική ρύπανση και προβλήµατα δυσοσµίας. Επιπτώσεις στα ύδατα και τους υδρόβιους οργανισµούς. o Προβλήµατα ευτροφισµού. o ηµιουργία ανοξικών συνθηκών. o Αδιαπέρατο φιλµ (συσσωρευµένα λίπη στην επιφάνεια των υδάτων που εµποδίζουν τις ακτίνες του ήλιου να εισχωρήσουν στην υδάτινη στήλη) (Kapellakis et al., 2007). o Χρωµατισµό φυσικών υδάτων (λόγω της οξείδωσης και του πολυµερισµού των τανινών) (Kapellakis et al., 2007). Επιπτώσεις στο έδαφος o Αλλαγές στο πορώδες του εδάφους (Niaounnakis and Halvadakis, 2006). o Μικροβιοστατική κ µικροβιοκτόνο δράση (Kotsou et al., 2003). o Φυτοτοξική δράση. Ύπαρξη πολυφαινολών. Αύξηση αλάτων. Παρουσία οργανικών οξέων (πχ οξικό και φορµικό οξύ) (D Annibale et al., 2003). Ιδιαίτερη αναφορά σε αυτό το σηµείο πρέπει να γίνει στο περιεχόµενο των υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου σε φαινολικές ενώσεις Φαινολικές ενώσεις Οι φαινολικές ενώσεις έχουν µία ή περισσότερες υδροξυλοµάδες συνδεδεµένες µε έναν ή περισσότερους βενζολικούς δακτυλίους. Βρίσκονται στα φυτά και είναι µέρος του αµυντικού τους µηχανισµού, για την προστασία τους, από έντοµα και παθογόνους µικροοργανισµούς (Vermerris and Nickolson, 2006). Η ποσότητά τους στον ελαιόκαρπο εξαρτάται κυρίως από τις εδαφοκλιµατικές συνθήκες και το στάδιο ωριµότητάς τους. Άγουρες ελιές έχουν και µεγαλύτερη περιεκτικότητα σε ελαιοευρωπεΐνη (η οποία είναι το κύριο φαινολικό συστατικό της ελιάς (Ποντίκης, 2000). 25

26 Οι πολυφαινόλες είναι υδατοδιαλυτές ενώσεις και κατά τη παραγωγή του ελαιολάδου µεταφέρονται κυρίως στην υδάτινη φάση. Η ελαιοευρωπεΐνη βρίσκεται σε πολύ µικρές συγκεντρώσεις στα απόβλητα, κάτι που οφείλεται στην υδρόλυση που υφίσταται προς υδροξυτυροσόλη και ελενολικό οξύ κατά τη παραγωγική διαδικασία (σχήµα 1.4.1). Σχήµα οµή ελαιοευρωπεΐνης και προϊόντα υδρόλυσής (Niaounnakis and Halvadakis, 2006). Κατά Hamdi οι φαινολικές ενώσεις που υπάρχουν στα απόβλητα ελαιοτριβείου διακρίνονται, α) στις απλές φαινολικές ενώσεις, που περιλαµβάνουν τανίνες µικρού µοριακού βάρους και φλαβονοειδή και β) στις πολυφαινόλες οι οποίες περιλαµβάνουν σκούρου χρώµατος πολυµερή και προκύπτουν σαν αποτέλεσµα του πολυµερισµού και της οξείδωσης των απλών φαινολικών ενώσεων (Hamdi, 1992). Στα απόβλητα ελαιοτριβείου έχουν ανιχνευτεί πάνω από τριάντα φαινολικές ενώσεις και οι κυριότερες παρουσιάζονται στο σχήµα

27 Σχήµα Κυριότερες φαινολικές ενώσεις που συναντώνται στα απόβλητα ελαιοτριβείων (Niaounnakis and Halvadakis, 2006). Η παρουσία των φαινολικών ενώσεων στα απόβλητα ελαιοτριβείου είναι ίσως το σηµαντικότερο εµπόδιο για την αποτοξικοποίηση του αποβλήτου. Ωστόσο πολλές επιστηµονικές εργασίες αποδεικνύουν την χρησιµότητα αυτών των ενώσεων στην ανθρώπινη υγεία, αφού παρουσιάζουν αντιοξειδωτική, αντικαρκινική και καρδιοπροστατευτική δράση και θα µπορούσαν κάλλιστα να χρησιµοποιηθούν στις βιοµηχανίες τροφίµων, φαρµάκων και καλλυντικών [(Vermerris and Nickolson, 2006, Shahidi and Naczk, 2004)]. 1.6 Τεχνολογίες για τη διαχείριση αποβλήτων ελαιοτριβείου Τα χαρακτηριστικά των αποβλήτων ελαιοτριβείου και η αναγκαιότητα µιας βιώσιµης λύσης για τη διάθεσή τους, οδήγησε στην ανάπτυξη πληθώρας τεχνολογιών. Οι τεχνολογίες αυτές διακρίνονται σε φυσικοχηµικές και βιολογικές. 27

28 1.6.1 Φυσικοχηµικές µέθοδοι Οι κυριότερες φυσικοχηµικές µέθοδοι που έχουν χρησιµοποιηθεί για την αποτοξικοποίηση υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου είναι: Εξουδετέρωση, καθίζηση: Προσθήκη χηµικών µε σκοπό τη δηµιουργία στερεού κλάσµατος. Με την αφαίρεσή του επιτυγχάνεται µείωση του Χηµικά Απαιτούµενου Οξυγόνου των λιπών και των αιωρούµενων στερεών (Tsagaraki et al., 2006). Οξείδωση: Κυρίως µε τη χρήση όζοντος και υπεροξειδίου του υδρογόνου, καθώς επιτυγχάνεται υψηλός βαθµός οξείδωσης σε ατµοσφαιρική πίεση και θερµοκρασία περιβάλλοντος (Paraskeva and Diamadopoulos, 2006). Θερµικές µέθοδοι: Η εφαρµογή τους γίνεται είτε µε τεχνητά µέσα, µε σηµαντικότερες µεθόδους την αεριοποίηση, τη καύση και τη πυρόλυση, είτε µε φυσικό τρόπο (αέρα, ήλιο) σε λίµνες εξάτµισης (Paraskeva and Diamadopoulos, 2006). Χρήση επιλεγµένων µεµβρανών: Ο διαχωρισµός επιτυγχάνεται βάση του διαφορετικού ρυθµού ροής κάθε είδους µέσα από την µεµβράνη (Paraskeva et al., 2006). Φυγοκέντριση: ιαχωρισµός σε φάσεις και ανάκτηση λαδιού (Mitrakas et al., 1996). Φωτοκατάλυση: ράση κυρίως υδροξυλίων που παράγονται κατά τη διεργασία, µε αποτέλεσµα οξείδωση της οργανικής ύλης και καταστροφή των κυτταρικών µεµβρανών (Azabou et al., 2007) Βιολογικές µέθοδοι Με τις βιολογικές µεθόδους επεξεργασίας και µε τη δράση µικροοργανισµών είναι εφικτή η αποδόµηση της οργανικής ύλης και η αποµάκρυνση ανόργανων ουσιών. Σηµαντικό ενδιαφέρον στην βιολογική επεξεργασία των υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείου έχει ο παρεµποδισµός και η εκτροπή βιολογικών διεργασιών, λόγω της υψηλής συγκέντρωσης των αποβλήτων σε βιολογικούς παρεµποδιστές όπως οι φαινολικές ενώσεις. Οι µέθοδοι βιολογικής επεξεργασίας διακρίνονται σε: 28

29 Αερόβια επεξεργασία: Χρήση αερόβιων µικροοργανισµών και µυκήτων [π.χ. Pleurotus ostreatus (Fountoulakis et al., 2002)] για την αποδόµηση της οργανικής ύλης. Αναερόβια επεξεργασία: Αποδόµηση της οργανικής ύλης µε παραγωγή βιοαερίου, από µικτό αναερόβιο µικροβιακό πληθυσµό (αντικείµενο της παρούσας διατριβής γίνεται εκτενής αναφορά στο δεύτερο κεφάλαιο). Πολλές από τις παραπάνω τεχνολογίες δεν είναι εφικτό να επιφέρουν µια βιώσιµη λύση, είτε από άποψη κόστους αποτελέσµατος, είτε από άποψη αποτελέσµατος ανεξαρτήτου κόστους. Μία πολύ χαµηλού κόστους µέθοδος, για τη διάθεση των αποβλήτων ελαιοτριβείου, είναι η απευθείας διάθεσή τους σε εδάφη φτωχά σε οργανική σύσταση. Αυτό αξιοποιεί το γεγονός ότι το απόβλητο είναι πλούσιο σε οργανικά και ανόργανα στοιχεία και µπορεί να εµπλουτίσει το έδαφος µε θρεπτικά (Di Giovacchino et al., 2002). Ωστόσο, για τη ολοκληρωµένη και ορθολογική διαχείριση των αποβλήτων, ο συνδυασµός τεχνολογιών είναι απαραίτητος µια και η απευθείας διάθεση στο έδαφος χωρίς προβλήµατα έχει αρκετούς περιορισµούς. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τεχνολογίες ανάκτησης και παραγωγής προϊόντων από τα απόβλητα, επιτυγχάνοντας συνδυασµό της προστασίας του περιβάλλοντος και του οικονοµικού οφέλους για την βιοµηχανία. Η δηµιουργία οργανικών λιπασµάτων έπειτα από αερόβια βιοσταθεροποίηση και η χρήση τους στη γεωργία, η καύση του βιοαερίου που παράγεται κατά την αναερόβια χώνευση µε σκοπό τη παραγωγή ενέργειας, η παραγωγή βιοπολυµερών µε επιλεγµένους µικροοργανισµούς (Dionisi et al., 2005), η χρήση του ελαιοπυρήνα για παραγωγή ζωοτροφών (Molina Alcaide and Nefzaoui, 1996), η ανάκτηση φυσικών αντιοξειδωτικών όπως οι πολυφαινόλες µε εξειδικευµένες προσροφητικές ρητίνες (Agalias et al., 2007), η κλασµατοποίηση των υγρών αποβλήτων και η ανάκτηση καθαρού νερού µε τεχνολογία µεµβρανών (Paraskeva et al., 2006), είναι τεχνολογίες που εκτός του ότι δίνουν λύση στο πρόβληµα διαχείριση των αποβλήτων, αποφέρουν και σηµαντικό όφελος στη βιοµηχανία. Είναι εµφανές πως από την οπτική γωνία αυτή, η διαχείριση των απόβλητων ελαιοτριβείου, µετατρέπεται από ένα δυσεπίλυτο πρόβληµα, σε ένα ιδιαίτερα σηµαντικό παραπροϊόν της γεωργικής παραγωγής µε αναπτυξιακή προοπτική. 29

30 2. Αναερόβια χώνευση 2.1 Εισαγωγή Αναερόβια χώνευση χαρακτηρίζεται η βιολογική διεργασία κατά την οποία οργανική ύλη µετατρέπεται κυρίως σε µεθάνιο (CH 4 ) και διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ) µε τη συνδυασµένη δράση µεικτού µικροβιακού πληθυσµού, υπό συνθήκες απουσίας οξυγόνου (O 2 ). Η αναερόβια χώνευση ιστορικά απαντάται από τον 10 ο αιώνα, όταν οι Ασύριοι τη χρησιµοποιούσαν για να ζεσταίνουν νερό. Η ιστορική επανεµφάνισή της, έγινε το 17 ο αιώνα, όταν ο Alessandro Volta παρατήρησε την εκποµπή από τα ιζήµατα του πυθµένα µιας βαλτώδους λίµνης αερίων, τα οποία συνέλεξε και απέδειξε ότι ήταν εύφλεκτα. Αυτό οδήγησε την επιστηµονική κοινότητα στη βιολογική παραγωγή µεθανίου. Πρώτη βιοµηχανική εφαρµογή της αναερόβιας χώνευσης, έγινε το 1890 στη πόλη του Έξετερ της Μεγάλης Βρετανίας και χρησιµοποιήθηκε για την επεξεργασία των υγρών αποβλήτων. Η σύγχρονη κοινωνία παράγει τεράστιες ποσότητες αποβλήτων. Η ορθολογική διαχείριση τους για τη προστασία του περιβάλλοντος, της υγείας των ανθρώπων και των ζωών είναι αναγκαιότητα. Η επιλογή της µεθόδου διαχείρισης πρέπει να στηρίζεται στην µείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και στην αξιοποίηση των αποβλήτων αυτών. Η αναερόβια χώνευση είναι ιδανική τεχνολογία για την επεξεργασία των υγρών αποβλήτων και καλύπτει τους στόχους αυτούς (Lettinga, G., 1995). Τα τελευταία χρόνια και λόγο των συνεχώς αυξανοµένων απαιτήσεων για καθαρή ενέργεια, διεξάγεται σηµαντική έρευνα όσον αφορά την παραγωγή ενέργειας από βιοµάζα και το ενδιαφέρον εστιάζεται κυρίως σε α) γεωργικά παραπροϊόντα και υπολείµµατα, β) κτηνοτροφικά παραπροϊόντα και απόβλητα, γ) βιοµηχανικά παραπροϊόντα, δ) ενεργειακά φυτά και δέντρα. 2.2 Πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα της αναερόβιας χώνευσης Η αναερόβια χώνευση έχει τα εξής πλεονεκτήµατα: Παράγεται βιοαέριο το οποίο µπορεί να καθαριστεί από της ανεπιθύµητες προσµίξεις ή να καεί ως έχει σε ειδικούς καυστήρες δίνοντας θερµική και 30

31 ηλεκτρική ενέργεια µειώνοντας έτσι το αρχικό κόστος επένδυσης για την εγκατάσταση (Bitton, 2005). Απαιτεί µικρή δαπάνη ενέργειας για την επεξεργασία των αποβλήτων (Gray, 2004). Παράγει πολύ µικρότερες ποσότητες βιοµάζας (3-20 φορές λιγότερη σε σχέση µε την αερόβια διεργασία (Gerardi, 2003) Λόγω του µικρού συντελεστή απόδοσης βιοµάζας των οξικογόνων και µεθανογόνων µικροοργανισµών, οι απαιτήσεις της διεργασίας σε θρεπτικά (Άζωτο, Φώσφορο) είναι µειωµένες συγκριτικά µε τις αερόβιες διεργασίες. Επιτυγχάνεται υψηλή αποµάκρυνση οργανικού φορτίου (Gray, 2004). Η διεργασία είναι κατάλληλη για ισχυρά αγροτοβιοµηχανικά απόβλητα. Καλά προσαρµοσµένη αναερόβια λάσπη µπορεί να παραµείνει ενεργή, χωρίς τροφοδοσία, για µεγάλο χρονικό διάστηµα (άνω του έτους) (Lettinga, 1995) Τα σηµαντικότερα µειονεκτήµατα είναι: Μεγάλο χρονικό διάστηµα εγκλιµατισµού µικροβιακής καλλιέργειας και πιο αργή διεργασία από την αερόβια επεξεργασία (Gerardi, 2003). Ευαισθησία συστηµάτων σε αυξοµειώσεις της οργανικής φόρτισης. Μικρός ειδικός ρυθµός ανάπτυξης µεθανογόνων βακτηρίων (Bitton, 2005). Εξάρτηση της διεργασίας από τη θερµοκρασία και κατανάλωση ενέργειας. Ευαισθησία µεθανογόνων µικροοργανισµών σε ευρύ φάσµα τοξικών ενώσεων (Bitton, 2005). Μικρότερη ικανότητα καταστροφής των παθογόνων µικροοργανισµών σε σχέση µε την αερόβια επεξεργασία (Gray, 2004). υσοσµία του συστήµατος εφόσον περιέχονται θειικά στην εισροή. Περαιτέρω επεξεργασία των εκροών (Seghezzo et al., 1998). 2.3 Μικροβιολογία της αναερόβιας χώνευσης Τρεις είναι οι κύριες οµάδες µικροοργανισµών που έχει ταυτοποιηθεί ότι παίζουν διαφορετικό ρόλο στη διεργασία της χώνευσης η οποία είναι διαχωρισµένη σε τέσσερα στάδια (Ahring, 2003). Η µετατροπή του οργανικού υλικού προς βιοαέριο παρουσιάζεται στο σχήµα Στο στάδιο της υδρόλυσης, τα πολυµερή (πολυσακχαρίτες, πρωτεΐνες, λίπη και νουκλεϊνικά οξέα) υδρολύονται από εξωκυτταρικά ένζυµα στα αντίστοιχα 31

32 απλούστερα µονοµερή (µονοσακχαρίτες, αµινοξέα, λιπαρά οξέα και πουρίνεςπυριµιδίνες), έτσι ώστε να µπορούν να εισχωρήσουν στο εσωτερικό του κυττάρου. Αυτές οι σχετικά απλές διαλυτές ενώσεις στο δεύτερο στάδιο, το στάδιο της οξεογένεσης, ζυµώνονται ή οξειδώνονται αναερόβια σε πτητικά λιπαρά οξέα, αλκοόλες, διοξείδιο του άνθρακα, υδρογόνο και αµµωνία. Στο στάδιο της οξικογένεσης τα πτητικά λιπαρά οξέα και οι αλκοόλες µετατρέπονται σε οξικό οξύ, µε ταυτόχρονη παραγωγή υδρογόνου και διοξειδίου του άνθρακα. Τέλος, κατά το τέταρτο στάδιο τη µεθανογένεση, παράγεται µεθάνιο είτε από τη κατανάλωση του οξικού οξέος µέσω των οξικολυτικών µεθανογόνων βακτηρίων, είτε από υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα µέσω των µεθανογόνων βακτηρίων που χρησιµοποιούν το υδρογόνο για να ανάγουν το διοξείδιο του άνθρακα προς µεθάνιο. Οργανικά πολυµερή: υδατάνθρακες, λίπη, πρωτεΐνες, νουκλεϊνικά οξέα Ένζυµα Μονοµερή: µονοσακχαρίτες, λιπαρά οξέα, αµινοξέα, πουρίνες Οξεογόνοι Οργανικά οξέα, αλκοόλες, H 2, CO 2 Οξικογόνοι Υπόστρωµα µεθανογόνων (H 2, CO 2, µηρµυκικό οξύ, µεθανόλη, µεθυλαµίνες, οξικό οξύ) Μεθανογόνοι Βιοαέριο Σχήµα ιάσπαση της οργανικής ύλης κατά την Αναερόβια χώνευση. 32

33 2.3.1 Μικροβιολογία της µη µεθανογόνου φάσης Έχει διαπιστωθεί η παρουσία διαφόρων οµάδων µικροοργανισµών στο στάδιο της µη µεθανογόνου φάσης της αναερόβιας χώνευσης όπως είναι τα βακτήρια, τα πρωτόζωα και οι µύκητες ενώ έχουν αποµονωθεί πολλά είδη των µικροοργανισµών αυτών. Η ύπαρξη, ο αριθµός, ο τύπος και το είδος των µικροοργανισµών αυτών κάτω από αναερόβιες συνθήκες εξαρτάται από τα ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά των προς επεξεργασία αποβλήτων (Hobson et al., 1974). Πίνακας Τα κυριότερα γένη µικροοργανισµών που συναντώνται στη µη µεθανογόνο φάση της αναερόβιας χώνευσης (Bitton, 2005, Gray, 2004, Κάλφας, 2007). Γένη Bacteroides Clostridium Erysipelothrix Lactobacillus Peptococcus Ruminococcus Saccharomyces Sarcina Salmonella Peptostreptococcus Eubacterium Micrococus Staphylococcus Selenomonas Vibrio Bacillus Υδρολυση Οι µικροοργανισµοί δεν µπορούν να µεταβολίσουν απευθείας οργανικό υλικό σε µορφή σωµατιδίων καθώς είναι αδιαπέρατο από τη κυτταρική τους µεµβράνη. Κατά την υδρόλυση των οργανικών πολυµερών τα οργανικά µακροµόρια διασπόνται σε διαλυτά διµερή και µονοµερή, τα οποία έτσι εισέρχονται στο εσωτερικό του κυττάρου διαµέσου της κυτταρικής µεµβράνης (Gerardi, 2006). Σύνθετοι υδατάνθρακες Απλά σάκχαρα Λίπη Λιπαρά οξέα Πρωτεΐνες Αµινοξέα Νουκλεϊνκά οξέα Πουρίνες-πυριµιδίνες 33

34 Η υδρόλυση των µακροµορίων γίνεται από τα υδρολυτικά βακτήρια και καταλύεται από τα εξωκυτταρικά ένζυµα. Τα σηµαντικότερα παρουσιάζονται στο πίνακα Πίνακας Μία γενική κατάταξη των κυριότερων υδρολυτικών ενζύµων (Bitton, 2005). Υπόστρωµα Ένζυµα Προϊόν υδρόλυσης Κυτταρίνη Κυτταρινάση Κελλοβιόζη Άµυλο Αµυλάσες Μαλτόζη ή γλυκόζη Λακτόζη Λακτάση Γλυκόζη και γαλακτόζη Μαλτόζη Μαλτάση ύο µόρια γλυκόζης Σουκρόζη Σουκράση Γλυκόζη και φρουκτόζη Πρωτεΐνες Πρωτεάσες Πεπτίδια και αµινοξέα Ζελατίνη Ζελατινάσες Πεπτίδια και αµινοξέα Λίπη Λιπάσες Γλυκερόλη + λιπαρά οξέα Εικόνα Το εξωκυτταρικό ένζυµο κυτταρινάση απελευθερώνετε από το υδρολυτικό βακτήριο Cellulomonas και υδρολύει τους χηµικούς δεσµούς της κυτταρίνης δηµιουργώντας έτσι µόρια γλυκόζης τα οποία στη συνέχεια απορροφούνται από άλλους µικροοργανισµούς (Gerardi 2003). 34

35 Η υδρόλυση είναι µια σχετικά αργή διαδικασία και µπορεί να παρεµποδιστεί από παράγοντες όπως το είδος του υποστρώµατος, η τιµή του ph, το σωµατιδιακό µέγεθος, παραγωγή ενζύµων, προσρόφηση των ενζύµων στην επιφάνεια των σωµατιδίων κ.α. (Anderson et al., 2003) Οξεόγενεση Τα οργανικά µονοµερή που έχουν προκύψει από το στάδιο της υδρόλυσης χρησιµοποιούνται από τα οξεογόνα κυρίως βακτήρια προς σχηµατισµό πτητικών λιπαρών οξέων, αλκοολών CO 2 και H 2. Μονοσακχαρίτες + λιπαρά οξέα + αµινοξέα Οργ. οξέα + αλκοόλες + CO 2 + H 2 Το οξικό οξύ είναι το κύριο προϊών της ζύµωσης των υδατανθράκων. Τα προϊόντα της οξεογένεσης ποικίλουν ανάλογα µε το τύπο των µικροοργανισµών καθώς επίσης και των συνθηκών καλλιέργειας (θερµοκρασία, οξιδοαναγωγικό δυναµικό, ph) (Gerardi 2003). O οξεογόνος πληθυσµός αποτελεί περίπου το 90% του συνολικού µικροβιακού πληθυσµού σε ένα αναερόβιο χωνευτήρα (Bitton, 2005) Οξικογένεση Τα οξικογόνα βακτήρια µετατρέπουν τα λιπαρά οξέα και τις αλκοόλες που παρήχθησαν κατά την οξεογένεση σε οξικό οξύ, υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα τα οποία χρησιµοποιούνται από τους µεθανογόνους. Λιπαρά οξέα + αλκοόλες οξικό οξύ + CO 2 + H 2 Κάτω από υψηλή µερική πίεση υδρογόνου, οι οξικογόνοι µικροοργανισµοί παρεµποδίζονται και αδυνατούν να µετατρέψουν τα πτητικά λιπαρά οξέα, µε αποτέλεσµα τη µείωση στο σχηµατισµό οξικού οξέως και την εκτροπή της διεργασίας. Οι µεθανογόνοι µικροοργανισµοί δρουν συνεργατικά επιτυγχάνοντας µείωση στη συγκέντρωση του υδρογόνου (Bjornsson et al., 2001). Η αιθανόλη, το προπιονικό οξύ και το βουτυρικό οξύ, µετασχηµατίζονται σε οξικό οξύ από τους οξικογόνους σύµφωνα µε τις παρακάτω αντιδράσεις: 2 CO H 2 CH 3 COOH + 2 H 2 O 4 CO + 2 H 2 Ο CH 3 COOH + 2 CO 2 4 CH 3 OH + 2 CO 2 3 CH 3 COOH + 2 H 2 O 35

36 Οι οξικογόνοι µικροοργανισµοί έχουν µέγιστο ειδικό ρυθµό αύξησης µ max =1 g * h -1 σε αντίθεση µε τους µεθανογόνους που αναπτύσσονται µε πολύ βραδύτερους ρυθµούς µ max =0,04 g * h -1 (Bitton, 2005) Μικροβιολογία της µεθανογόνου φάσης Οι µεθανογόνοι µικροοργανισµοί είναι από τους αρχαιότερους προκαρυωτικούς οργανισµούς και ανήκουν στα Άρχαια. Τα Άρχαια διακρίνονται σε τρία βασίλεια και µε εξαίρεση τους µεθανογόνους τα περισσότερα από τα γνωστά είδη είναι εξτρεµόφιλα [(extremophiles) (άκρως θερµόφιλοι ή ψυχρόφιλοι µικροοργανισµοί, άκρως βασεόφιλοι ή οξεόφιλοι)]. Οι µεθανογόνοι είναι αυστηρώς αναερόβιοι µικροοργανισµοί και χαρακτηριστικό τους είναι η παραγωγή µεθανίου κατά την κατανάλωση απλών οργανικών ενώσεων. ιαφέρουν από τα κοινά βακτήρια σε χαρακτηριστικά όπως, διαφορές στην αλληλουχία του RNA, η ύπαρξη του συνένζυµου F 420, η θέση των λιπιδίων στην κυτταρική µεµβράνη, η έλλειψη πεπτιδογλυκάνης στο κυτταρικό τους τοίχωµα κ.α. (McCarty, 2001). Υπάρχουν πάνω από εξήντα είδη µεθανογόνων µικροοργανισµών, οι οποίοι κατατάσσονται σε τρεις τάξεις. Λόγω της σύστασης και της δοµής της κυτταρικής τους µεµβράνης, είναι ευαίσθητοι σε διάφορες τοξικές ενώσεις. Ωστόσο ορισµένοι µεθανογόνοι έχουν µεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε τοξικού παράγοντες λόγω της ύπαρξης µιας επιπλέον εξωκυτταρικής µεµβράνης που προστατεύει τα κύτταρα (εικόνα 2.3.3, πίνακας 2.3.4). Εικόνα α) Ύπαρξη προστατευτικής µεµβράνης που προσδίδει µεγαλύτερη προστασία στο κύτταρο, β) απουσία προστατευτικής µεµβράνης (Gerardi, 2003). 36

37 Πίνακας Παράδειγµα µεθανογόνων µικροοργανισµών µε ή χωρίς προστατευτική µεµβράνη (Gerardi, 2003). Γένος Προστατευτική µεµβράνη Methanobacterium - Methanobrevibacter - Methanosarcina - Methanococcus + Methanomicrobium + Methanospirillum + Η κατάταξή των µεθανογόνων γίνεται βάση των µορφολογικών τους χαρακτηριστικών, του υποστρώµατος που καταναλώνουν, του τύπου των ενζύµων που παράγουν και της βέλτιστης θερµοκρασίας ανάπτυξης τους. Υπόστρωµα για τους µεθανογόνους µικροοργανισµούς αποτελούν το διοξείδιο του άνθρακα, το µονοξείδιο του άνθρακα, το µυρµηκικό οξύ, το οξικό οξύ, η µεθανόλη, οι µεθυλαµίνες (πίνακας 2.3.5). Πίνακας Υποστρώµατα που χρησιµοποιούνται από τους µεθανογόνους µικροοργανισµούς Υπόστρωµα Χηµικός τύπος Οξικό οξύ CH 3 COOH ιοξείδιο του άνθρακα CO 2 Μονοξείδιο του άνθρακα CO Μυρµηκικό οξύ HCOOH Υδρογόνο H 2 Μεθανόλη CH 3 OH Μεθυλαµίνες CH 3 ΝH 2 Στη µεθανογένεση τρεις διαφορετικές οµάδες µεθανογόνων µικροοργανισµών συµµετέχουν. Οι οµάδες αυτές χωρίζονται α) στους οξικολυτικούς µεθανογόνους, οι οποίοι καταναλώνουν το οξικό οξύ, β) στους υδρογονοτροφικούς µεθανογόνους, οι οποίοι χρησιµοποιούν το υδρογόνο για την αναγωγή του διοξειδίου του άνθρακα σε 37

38 µεθάνιο και γ) στους µεθυλοτροφικούς µεθανογόνους, όπου αφαιρούν τη µεθυλοµάδα ( CH 3 ) από απλές ενώσεις. Ορισµένοι µεθανογόνοι µικροοργανισµοί και τα υποστρώµατα που καταναλώνουν παρουσιάζονται στον πίνακα Πίνακας Ταξινόµηση µεθανογόνων µικροοργανισµών (Anderson et al., 2003). Τάξη Οικογένεια Γένος Είδος Υπόστρωµα Methanobacteriales Methanobacteriaceae Methanobacterium formcicum Υδρογονοτροφ. Methanococcales Methanococcaceae Methanococcus vannielli Υδρογονοτροφ. halophilus Μεθυλοτροφ. Methanomicrobiale Methanomicrobiaceae Methanomicrobium mobile Υδρογονοτροφ. Methanosarcinaceae Methanothrix soehngenii Οξικολυτικοί Σχεδόν τα 2/3 του µεθανίου που παράγεται κατά τη µεθανογένεση οφείλεται στους οξικολυτικούς µεθανογόνους και το υπόλοιπο στους υδρογονοτροφικούς µεθανογόνους. Η συνεισφορά των µεθυλοτροφικών µεθανογόνων στον συνολικό όγκο του µεθανίου που παράγεται σε ένα σύστηµα αναερόβιας χώνευσης είναι πολύ µικρή (Bitton, 2005). Πίνακας Βιοχηµικές αντιδράσεις κατά τη µεθανογένεση. 4 HCOOH Οξικολυτικοί µεθανογόνοι CH 4 + 3CO 2 + 2H 2 O 4H 2 + CO 2 Υδρογονοτροφικοί µεθανογόνοι CH 4 + 2Η 2 O 4CH 3 OH Μεθυλοτροφικοί µεθανογόνοι 3CH 4 + CO 2 +2Η 2 O 2.4 Παράγοντες που επηρεάζουν την αναερόβια χώνευση Η αναερόβια χώνευση είναι µια σύνθετη βιολογική διεργασία. Η πολυπλοκότητα αυτή οφείλεται στην αλληλεξάρτηση των µικροοργανισµών και στους παράγοντες που τους επηρεάζουν Θερµοκρασία Η θερµοκρασία αποτελεί το κύριο περιβαλλοντικό παράγοντα που επηρεάζει την ανάπτυξη των µικροοργανισµών. ιακρίνουµε πέντε θερµοκρασιακές περιοχές για τη 38

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ Τα υγρά απόβλητα µονάδων επεξεργασίας τυροκοµικών προϊόντων περιέχουν υψηλό οργανικό φορτίο και προκαλούν αυξηµένα περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Κωνσταντίνος Σιούφτας, Τμήμα Περιβάλλοντος Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος 19.10.2012 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα ελαιοτριβείων

Απόβλητα ελαιοτριβείων Απόβλητα ελαιοτριβείων Ελαιοτριβεία 3500 3000 2500 Pressure 3-phase 2-phase 2000 1500 1000 500 0 GREECE ITALY SPAIN Portugal Απόβλητα ελαιοτριβείων στην Ε.Ε. Υγρά απόβλητα (OMW) 3.4 εκατομμύρια τον. (Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ι. Ελαιοτριβεία, που επεξεργάζονται ελιές και παράγουν ελαιόλαδο, υγρά και στερεά απόβλητα. ΙΙ. Εγκαταστάσεις εξευγενισμού (ραφιναρίες), όπου το μη κατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

LIFE08 ENV/GR/000578. Μ. Κορνάρος & Κ. Βαβουράκη, Μ. Δαρειώτη. Eργ. Μηχανικής Περιβαλλοντικών Διεργασιών, Τμήμα Χημικών Μηχανικών

LIFE08 ENV/GR/000578. Μ. Κορνάρος & Κ. Βαβουράκη, Μ. Δαρειώτη. Eργ. Μηχανικής Περιβαλλοντικών Διεργασιών, Τμήμα Χημικών Μηχανικών LIFE08 ENV/GR/000578 «Ανάπτυξη ολοκληρωμένης πολιτικής για τη διαχείριση αγροτοβιομηχανικών αποβλήτων με στόχο τη μεγιστοποίηση της ανάκτησης υλικών και ενέργειας» Μ. Κορνάρος & Κ. Βαβουράκη, Μ. Δαρειώτη

Διαβάστε περισσότερα

Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Το έργο Bio-Olea και η παραγωγική διαδικασία των προϊόντων της ελιάς University of Ioannina

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΥ MBR (Membrane Bio Reactor)

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΥ MBR (Membrane Bio Reactor) ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΥ MBR (Membrane Bio Reactor) Τα υγρά απόβλητα µονάδων επεξεργασίας τυροκοµικών προϊόντων περιέχουν υψηλό οργανικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του Νασιούλα Χρυσοβαλάντου ελαιοκάρπου Η συνολική ετήσια παραγωγή ελαιολάδου στην Ελλάδα ανέρχεται στους 375.000 τόνους/έτος, ενώ από την λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ;

ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ; ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ; ΙΟΡ ΑΝΗΣ ΧΑΤΖΗΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ & ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Οι ελαιοτριβείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περιεχόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ...2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περιεχόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ...2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ Περιεχόµενα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ...2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ 2.1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ...4 2.2 ΙΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ...4 2.3 ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ...12

Διαβάστε περισσότερα

Πύργος, 29 Ιανουαρίου 2010

Πύργος, 29 Ιανουαρίου 2010 Παρουσίαση των Προγραµµάτων LIFE Environment MINOS και DIONYSOS Ιωάννης Σπανός, Χηµικός Μηχανικός, TERRA NOVA Ε.Π.Ε. Πύργος, 29 Ιανουαρίου 2010 MINOS Ανάπτυξη διαδικασίας για την ολοκληρωµένη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΛΥΜΑΤΩΝ Αστικά λύµατα περιέχονται στους υπονόµους του αποχετευτικού συστήµατος που µεταφέρει τα ακάθαρτα νερά µιας ανθρώπινης κοινότητας. Τα αστικά λύµατα προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ & ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ & ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ & ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ Ένα από τα µεγαλύτερα και σοβαρότερα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι βιοµηχανίες σχετίζεται µε το κόστος απόρριψης εξαντληµένων διαλυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ Σε τι αποσκοπεί ο Βιολογικός Καθαρισµός των Αποβλήτων ΕίναιΕίναι από τους πιο αποτελεσµατικούς τρόπους αντιµετώπισης της ρύπανσης των υδάτινων αποδεκτών Επιτυγχάνει τον καθαρισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Παραγωγή, ιαχείριση και Επεξεργασία της Βιοµάζας για την Παραγωγή Βιοκαυσίµων Συµβουλές Μελέτες Εφαρµογές Κατασκευές Αυγεροπούλου 1 173 42 Άγ. ηµήτριος Αττική Τηλ.: 210 9915300, 210 9939100 Fax: 210 9960150

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Πηγή: Mr.Matteo Villa HAR srl. Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO Ltd Σελίδα 1/5 O οίκος HAR srl, Ιταλίας εξειδικεύεται στον σχεδιασµό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Επιτραπέζιας Ελιάς Ιστορικά Η Ελιά (Olea europea) είναι από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στην χώρα µας όπως και στην Μεσόγειο γενικότερα. Τα ελαιόδεντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΥΡΟΓΑΛΟΥ ΜΕ ΕΞΑΤΜΙΣΗ ΥΠΟ ΚΕΝΟ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΥΡΟΓΑΛΟΥ ΜΕ ΕΞΑΤΜΙΣΗ ΥΠΟ ΚΕΝΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΥΡΟΓΑΛΟΥ ΜΕ ΕΞΑΤΜΙΣΗ ΥΠΟ ΚΕΝΟ Πηγή: Mr.Εmilio Turchi - VEOLIA WS & T Italia Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO LTD SHIELCO Τεχνολογίες Περιβάλλοντος ΕΠΕ Σελίδα 1/5 1. Εισαγωγή Ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Α.. ΠΑΤΡΩΝΑΣ AQUACHEM ΕΠΕ, Αµαζόνων 1, Καλαµαριά 55133, E-mail: info@aquachem.gr ΜΟΝΑ ΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΙΚΡΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ Το νερό

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός 6 η Οκτωβρίου 2013 Παρουσίαση της Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός Εικόνα 1: Εγκατάσταση μονάδας «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.» στο Παραλίμνιο Σερρών (2011) Α. Η Εταιρεία Η «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.»

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης

Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης λυµάτων µικρής & µεσαίας κλίµακας Προβλήµατα στα οποία δίνεται λύση Οι λύσεις που προτείνει η Agrologistics, έρχονται να δώσουν απάντηση σε πολλά προβλήµατα σχετικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών ημητριάδης Γεώργιος 2310688380 caohellas@the.forthnet.gr Λυματολάσπη Στόχοι της επεξεργασίας της

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων (ΕΚΕΤΑ / ΙΤΕΣΚ) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εργαστήριο Ατµοπαραγωγών & Θερµικών Εγκαταστάσεων (ΕΜΠ / ΕΑ&ΘΕ

Διαβάστε περισσότερα

Θα εξετάσουµε παρακάτω πιο αναλυτικά κάθε στάδιο της εργασίας:

Θα εξετάσουµε παρακάτω πιο αναλυτικά κάθε στάδιο της εργασίας: ΠΜΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΜΑΖΑ ΘΕΜΑ ΜΕΛΕΤΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΑΣΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ, ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΟΝΟΜΑ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΕΡΓΟ: ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ 5 Α 166 73 ΒΟΥΛΑ ΤΗΛ. 210 8995934, ΦΑΞ 210 8951760 e-mail info@inik.gr 1 1. ΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ α. Ονοματεπώνυμο του ιδιοκτήτη ή επωνυμία

Διαβάστε περισσότερα

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών.

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σύστημα ενεργού ιλύος είναι το πιο διαδεδομένο και αποτελεσματικό σύστημα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυμάτων, όσον αφορά τόσο στην ποιότητα εκροής όσο και στην οικονομία του. Αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ MBR (Membrane Bio Reactor)

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ MBR (Membrane Bio Reactor) ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ MBR (Membrane Bio Reactor) Τα υγρά απόβλητα μονάδων επεξεργασίας τυροκομικών προϊόντων περιέχουν υψηλό οργανικό

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ. Ν.Β. Παρανυχιανάκης

ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ. Ν.Β. Παρανυχιανάκης ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Ν.Β. Παρανυχιανάκης Εργ. Γεωργικής Μηχανικής, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Πολυτεχνείο Κρήτης, 73100 Χανιά Περιβαλλοντική Διαχείριση σε Αγροτοβιομηχανικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Χηµικών Μηχανικών ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΒΛΥΣΙ ΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Καθηγητής ΕΜΠ ΑΘΗΝΑ 2006 1 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 1. Εισαγωγή Τα βασικά ρυπαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

BIO OXIMAT. Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων

BIO OXIMAT. Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων BIO OXIMAT Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων Περιγραφή συστήματος BIO OXIMAT Το σύστημα BIO OXIMAT KP του οίκου ENEKA ACTIVA είναι μια ολοκληρωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΟδηγία Πλαίσιο 2000/60 (Προστασία

ΗΟδηγία Πλαίσιο 2000/60 (Προστασία των Νικολάου Καλογεράκη και Νικολάου Π. Νικολαΐδη Καθηγητές, Πολυτεχνείου Κρήτης, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος ΕΠΙΣΤΗΜΗ Environmental Friendly Technologies for Rural Development Μέτρα Φιλικά Προς το Περιβάλλον:

Διαβάστε περισσότερα

LIFE OLEICO+ 07INF/IT/0000438. Εναλλακτικές Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Ελαιουργείων

LIFE OLEICO+ 07INF/IT/0000438. Εναλλακτικές Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Ελαιουργείων LIFE OLEICO+ 07INF/IT/0000438 LIFE07/INF/IT/00438 Νικ. Καλογεράκης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΘΙΑΓΕ Εναλλακτικές Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Ελαιουργείων Κων. Χαρτζουλάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτική Διαχείριση Αγροτοβιομηχανικών & Κτηνοτροφικών Αποβλήτων

Εναλλακτική Διαχείριση Αγροτοβιομηχανικών & Κτηνοτροφικών Αποβλήτων Εναλλακτική Διαχείριση Αγροτοβιομηχανικών & Κτηνοτροφικών Αποβλήτων Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής Εργαστήριο Διαχείριση Στερεών Υπολειμμάτων & Υγρών Αποβλήτων Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ ΓΛΥΚΕΡΙΝΗΣ (ΑΠΟΒΛΗΤΟ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ)»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ ΓΛΥΚΕΡΙΝΗΣ (ΑΠΟΒΛΗΤΟ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ)» ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΧΩΝΕΥΣΗ ΓΛΥΚΕΡΙΝΗΣ (ΑΠΟΒΛΗΤΟ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ)» ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ. Δρ Θάλεια Λαζαρίδου

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ. Δρ Θάλεια Λαζαρίδου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ Δρ Θάλεια Λαζαρίδου Δ/νση Περιβάλλοντος & Χωρικού Σχεδιασμού ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ The Bioolea project is co-funded by the ERDF and by national funds of Greece

Διαβάστε περισσότερα

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει.

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει. ΡΥΠΑΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Η γη είναι ο µόνος από τους πλανήτες του Ηλιακού συστήµατος που εµφανίζει το φαινόµενο της ζωής. Το µοναδικό αυτό «προνόµιο» δηλαδή η ανάπτυξη και συντήρηση της ζωής στον πλανήτη µας οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικών & Ανανεώσιμων Καυσίμων FUELS

Εναλλακτικών & Ανανεώσιμων Καυσίμων FUELS ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΥΠΟΠΡΟΙOΝΤΩΝ - ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΣΕ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ Λέκτορας,

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Είδη πρώτων υλών Αγροτικού τομέα Κτηνοτροφικού τομέα Αστικά απόβλητα Αγροτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Τομέας Περιβάλλοντος και Χρήσης Ενέργειας Εργαστήριο Τεχνολογίας Περιβάλλοντος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (3 ο ΕΞΑΜΗΝΟ)

Διαβάστε περισσότερα

Οι µικροοργανισµοί της φύσης

Οι µικροοργανισµοί της φύσης Οι µικροοργανισµοί της φύσης στην υπηρεσία του ανθρώπου Προβλήµατα στα οποία δίνεται λύση Τα προβλήµατα στα οποία δίνει αξιόπιστη λύση η Agrologistics είναι: υσοσµία: 1. από κάδους απορριµµάτων 2. από

Διαβάστε περισσότερα

Yγιεινή Βιομηχανιών τροφίμων & φαρμάκων

Yγιεινή Βιομηχανιών τροφίμων & φαρμάκων ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ HACCP 12 Γενικό μέρος 12 Η Ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια στα τρόφιμα 13 Το Σύστημα HACCP 14 Ιστορική εξέλιξη της HACCP 16 Στάδια ανάπτυξης μελέτης HACCP 20 Πυραμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. διαχείριση των υποπροϊόντων ελαιοτριβείων

Θέμα. διαχείριση των υποπροϊόντων ελαιοτριβείων Θέμα ελαιοτριβεία Ν. Μεσσηνίας Προτάσεις για την διαχείριση των υποπροϊόντων ελαιοτριβείων Υφισταμένη κατάσταση Λειτουργία τριφασική (ποσοστό 60% περίπου της ελαιοπαραγωγής ) Λειτουργία διφασικη (ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV:

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαταστάσεις βιολογικής επεξεργασίας λυμάτων: Ένας ζωντανός οργανισμός στην υπηρεσία του εργοστασίου.

Εγκαταστάσεις βιολογικής επεξεργασίας λυμάτων: Ένας ζωντανός οργανισμός στην υπηρεσία του εργοστασίου. Εγκαταστάσεις βιολογικής επεξεργασίας λυμάτων: Ένας ζωντανός οργανισμός στην υπηρεσία του εργοστασίου. Οι τρεις βασικές διεργασίες οι οποίες διακρίνονται στην επεξεργασία των λυμάτων σε εργοστάσια τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΑΥΛΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟΥ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΑ ΜΕ ΑΝΑΚΛΑΣΤΗΡΕΣ (PABR)

ΥΔΡΑΥΛΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟΥ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΑ ΜΕ ΑΝΑΚΛΑΣΤΗΡΕΣ (PABR) ΥΔΡΑΥΛΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟΥ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΑ ΜΕ ΑΝΑΚΛΑΣΤΗΡΕΣ (PABR) Μιχαλόπουλος Ι., Λύτρας Χ., Σεϊντής Γ., Λυμπεράτος Γ. Εργαστήριο Οργανικής Χημικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές Επεξεργασίες Στερεών Αποβλήτων

Βιολογικές Επεξεργασίες Στερεών Αποβλήτων Βιολογικές Επεξεργασίες Στερεών Αποβλήτων Κάτια Λαζαρίδη Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο klasaridi@hua.gr 1 ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΚΟΠΟΣ Οδηγία 1999/31/ΕΚ για την Υγειονοµική Ταφή Εναρµόνιση Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι και σήµερα ακόµη υπάρχει η τάση να δηµιουργούνται βιοµηχανικές ζώνες παραθαλάσσια, σε κλειστά πολλές λιµάνια ή στις όχθες ποταµών και λιµνών.

Μέχρι και σήµερα ακόµη υπάρχει η τάση να δηµιουργούνται βιοµηχανικές ζώνες παραθαλάσσια, σε κλειστά πολλές λιµάνια ή στις όχθες ποταµών και λιµνών. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ Γενικά Τα βιοµηχανικά απόβλητα αποτελούν µία από τις κυριότερες πηγές ρύπανσης του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόµενες χώρες. Η βιοµηχανική δραστηριότητα παράγει υγρά απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

διαχείρισης από Αγροτικό Συνεταιρισµό Πρόεδρος Συνεταιρισµού Κουτσουρά, «ΦΟΙΝΙΚΑΣ»

διαχείρισης από Αγροτικό Συνεταιρισµό Πρόεδρος Συνεταιρισµού Κουτσουρά, «ΦΟΙΝΙΚΑΣ» Πρώιµα κηπευτικά και ελαιόλαδο ολοκληρωµένης διαχείρισης από Αγροτικό Συνεταιρισµό Μάνος ασενάκης Πρόεδρος Συνεταιρισµού Κουτσουρά, «ΦΟΙΝΙΚΑΣ» Ο Αγροτικός Συνεταιρισµός Κουτσουρά Ο Αγροτικός Συνεταιρισµός

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ A

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβια Χώνευση Υγρών Αποβλήτων Βιοµηχανίας Επεξεργασίας Πατάτας

Αναερόβια Χώνευση Υγρών Αποβλήτων Βιοµηχανίας Επεξεργασίας Πατάτας Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων 573 Αναερόβια Χώνευση Υγρών Αποβλήτων Βιοµηχανίας Επεξεργασίας Πατάτας Α. Γ. ΒΛΥΣΙ ΗΣ Ε. Μ. Π. ΜΠΑΡΑΜΠΟΥΤΗ Σ. Θ. ΜΑΗ Καθηγητής Ε.Μ.Π. Χηµικός Μηχανικός Χηµικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ιεργασίεςπου εφαρµόζονται συνήθως στην επεξεργασία του πόσιµου νερού Κροκίδωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΙΛΥΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΕ ΦΥΣΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΙΛΥΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΕ ΦΥΣΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Γ' ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ 2000-2006 Ε.Π. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΜΕΤΡΟ 2.1 ΕΡΓΟ: Κοινοπραξίες Ε+Τ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΙΛΥΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ηµήτρη Γεωργακάκη, Καθηγητή Γ.Π.Α.

ηµήτρη Γεωργακάκη, Καθηγητή Γ.Π.Α. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΒΙΟΑΕΡΙΟΥ ΑΠΟ ΠΤΗΝΟ-ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ηµήτρη Γεωργακάκη, Καθηγητή Γ.Π.Α. ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΙΟΑΕΡΙΟΥ : ΣΤΑΘΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΣΕ ΒΑΘΟΣ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΥΓΡΩΝ ΚΑΙ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο ΤΗΣ ΣΥΓΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΥΓΡΩΝ ΚΑΙ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο ΤΗΣ ΣΥΓΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΥΓΡΩΝ ΚΑΙ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο ΤΗΣ ΣΥΓΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Απόστολος Βλυσίδης, Μιχάλης Λοϊζίδης, Χαράλαµπος Λουκάκης, Σοφία Μάη, Έλλη Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού

Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού ΙΙ Μονάδες Βιολογικού Καθαρισµού (συν.) Χαλικοδιϋλιστήριο, ραστική λάσπη (ενεργή ιλύς) εξαµενές σταθεροποίησης Άρδευση Τεχνητοί υγρότοποι Οριζόντιας ελεύθερης ροής Κατακόρυφης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Τα στερεά απόβλητα ανάλογα µε την προέλευσή τους µπορούν να ταξινοµηθούν ως εξής: Aστικά απόβλητα. Χαρακτηρίζονται από πολύ µεγάλο όγκο και προέρχονται από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακοί στόχοι Μάθημα 1: Το Σύστημα HACCP

Μαθησιακοί στόχοι Μάθημα 1: Το Σύστημα HACCP Μαθησιακοί στόχοι Εκμάθηση των βασικών αρχών της μικροβιολογικής υγιεινής στη βιομηχανία παρασκευής τροφίμων, φαρμάκων και καλλυντικών. Στοιχεία των αρμοδίων αρχών που εποπτεύουν όλο το εύρος των διαδικασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΡΙΦΑΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΦΑΣΙΚΗΣ ΜΕΘΟ ΟΥ ΕΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ Νασιούλα

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση

Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση έσποινα Φυτιλή, Χηµικός Μηχανικός MSc, MBA, Μελετήτρια Έργων Περιβάλλοντος ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φορτίο. Cv <0,40. 1,5< Cv <3

Φορτίο. Cv <0,40. 1,5< Cv <3 ΕΝΕΡΓΟΣ ΙΛΥΣ Τύπος Χαµηλή φόρτιση Μέση Φόρτιση Υψηλή Φόρτιση F/M Kg BOD 5 / kg SS.d F/M < 0,15 F/M < 0,07 0,15F/M> 0,4 Φορτίο BOD (Cv) Kg BOD 5 / m 3.d Cv

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή ενέργειας από οργανικά υπολείμματα τροφίμων σε συνδυασμό με ιλύ από μονάδες επεξεργασίας λυμάτων. Μ. Λοϊζίδου Καθηγήτρια Ε.Μ.Π.

Παραγωγή ενέργειας από οργανικά υπολείμματα τροφίμων σε συνδυασμό με ιλύ από μονάδες επεξεργασίας λυμάτων. Μ. Λοϊζίδου Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. Παραγωγή ενέργειας από οργανικά υπολείμματα τροφίμων σε συνδυασμό με ιλύ από μονάδες επεξεργασίας λυμάτων Μ. Λοϊζίδου Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. Το πρόγραμμα INTERWASTE Το INTER - WASTE είναι συγχρηματοδοτούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία παραπροϊόντων της ελαιουργίας. Ενεργειακή αξιοποίηση καταλοίπων

Επεξεργασία παραπροϊόντων της ελαιουργίας. Ενεργειακή αξιοποίηση καταλοίπων Επεξεργασία παραπροϊόντων της ελαιουργίας Ενεργειακή αξιοποίηση καταλοίπων Ecokernel Energy E.Π.Ε. Ιδρύθηκε το 2008 Δραστηριοποιείται στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην Ελλάδα. Βασικοί πυλώνες:

Διαβάστε περισσότερα

The fresher company. Andreas Thiel

The fresher company. Andreas Thiel 1 Επαγγελµατική φροντίδα ιµατισµού, φιλική προς το περιβάλλον Σεµινάριο για τα πλυντήρια του 2 Επαγγελµατική φροντίδα ιµατισµού, φιλική προς το περιβάλλον Σεµινάριο για τα πλυντήρια Μέρος 1ο: Σεµινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Ειδικό βάρος Οξύτητα Στερεό υπόλειμμα Λακτόζη Έλεγχος παστερίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Ενέργεια από Μονάδα Βιοαερίου

Ενέργεια από Μονάδα Βιοαερίου Ενέργεια από Μονάδα Βιοαερίου... Επενδυτικές Ευκαιρίες σε Μονάδες Βιοαερίου. - Βασικά στοιχεία για το Βιοαέριο - Οι Βασικές Πρώτες Ύλες για την λειτουργία μονάδας και εργοστασίου παραγωγής - Παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα