ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Π.Μ.Σ «Σύγχρονες προσεγγίσεις στη γλώσσα και τα κείμενα» ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Οι κοινωνικές διαστάσεις του έρωτα και του γάμου στον Πλούταρχο» ΟΝΟΜ/ΜΟ: Μυτακίδου Παναγιώτα Α. Μ. Μ.Φ: 118 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: Κλασικές σπουδές ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: κ. Γεωργιάδου Αριστούλα ΠΑΤΡΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014

2

3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. Πρόλογος 1 ΙΙ. Κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο του γάμου κατά την αυτοκρατορική περίοδο...3 α. Τα πρώτα βήματα προόδου της θέσης των γυναικών κατά την ελληνιστική περίοδο..3 β. Ο παράγοντας της ρωμαϊκής κυριαρχίας.4 γ. Η επίδραση του χριστιανισμού 6 δ. Σταδιακή μεταβολή του γάμου και των συζυγικών πρακτικών 7 ΙΙΙ. Ο έρωτας και o γάμος στον Πλούταρχο...11 Α. Γαμικά Παραγγέλματα 12 Β. Ερωτικός.. 20 IV. Οι κοινωνικές διαστάσεις του έρωτα και του γάμου στα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό 24 Α. Γαμικά Παραγγέλματα.25 I. Θεσμικό και εθιμοτυπικό πλαίσιο γάμου...25 ΙΙ.Το ζευγάρι ως μικρογραφία της κοινωνίας..27 ΙΙΙ. Το ιδανικό της ἁρμονίας στον οίκο και την πόλη ΙV. Εστίαση στην ηθική βελτίωση των συζύγων..32 V. Το ζήτημα της τεκνοποιίας.. 35 VI. Η εικόνα του ζευγαριού στην κοινωνία...36 VII. Η εισβολή των κακῶν γυναικῶν στο ζευγάρι 37 B) Ερωτικός Ι. Κοινωνική αναταραχή στις Θεσπιές.. 42

5 ΙΙ. Στροφή προς την ετεροφυλοφιλία; 47 ΙΙΙ. Οι ευεργετικές ιδιότητες του έρωτα στον ερωτευμένο και στην κοινωνία...50 ΙV. Ο γάμος ως μέσο αποκατάστασης της ομόνοιας στην κοινωνία...52 V. Σύγκρουση έρωτα-νόμου..54 V. Οι κοινωνικές διαστάσεις του έρωτα στους Βίους Παράλληλους..54 Α. Βίος του Περικλή: Η σχέση του με την Ασπασία και η διαχείριση της πολιτικής του καριέρας.. 61 Β. Βίος του Αντωνίου: Η ολοκληρωτική πτώση του άνδρα.69 VI. Επίλογος-Συμπεράσματα.79 VII. Βιβλιογραφία...83

6 Ι. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στην ιδιωτική και τη δημόσια σφαίρα είναι ένα αρκετά δύσκολο εγχείρημα για ένα άτομο, ιδίως όταν μια ερωτική ιστορία ταράξει τη ζωή και την καθημερινότητά του. Η ερωτική ζωή ενός ατόμου αποτελεί ενδεικτικό στοιχείο του ήθους του όχι μόνο στα όρια της προσωπικής ζωής αλλά και της δημόσιας σφαίρας. Αντικείμενο της παρούσας μελέτης είναι οι κοινωνικές διαστάσεις που λαμβάνει ο έρωτας και ο γάμος τόσο στα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό, όσο και στους Βίους του Περικλή και του Αντωνίου του Πλουτάρχου. Πρωταρχικός μου στόχος είναι να αναδείξω αφενός αυτή την αλληλεξάρτηση ατόμου-κοινωνίας όταν εμφανίζονται ο έρωτας και ο γάμος και αφετέρου να παρουσιάσω ορισμένες από τις αντιλήψεις της κοινωνίας που συνδέονται με αυτό το δίπολο. Όπως θα φανεί από την παρούσα μελέτη, στα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό ο έρωτας και ο γάμος παρουσιάζονται στην πλέον εξιδανικευμένη μορφή τους και ταυτόχρονα εντάσσονται στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, στοιχείο που αποκαλύπτει την άρρηκτη σύνδεση ατόμου-κοινωνίας. Στους δύο υπό εξέταση Βίους ο έρωτας παρουσιάζεται ως ένα πάθος, το οποίο αν δεν τεθεί υπό έλεγχο από τον ερωτευμένο θα σημάνει την καταστροφή του. Μολαταύτα, ο Περικλής και ο Αντώνιος χειρίζονται την ερωτική τους ζωή με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Καθένα από τα δύο βιογραφούμενα πρόσωπα δρα ανάλογα με το ήθος του και ρυθμίζει αναλόγως τα όρια της ιδιωτικής και πολιτικής σφαίρας. Το ζήτημα που θα τεθεί είναι σε ποιον βαθμό εν τέλει ο έρωτας κυριεύει του δύο πολιτικούς. Εν κατακλείδι, μέσα από την παρούσα εργασία θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω τις αντιλήψεις που αναδύονται σχετικά με τον συζυγικό 1

7 έρωτα κατά την περίοδο της συγγραφής του Πλουτάρχου. Στο κεφ. ΙΙ θα αποτυπώσω το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο γύρω από τον έρωτα και τον θεσμό του γάμου κατά την αυτοκρατορική περίοδο. Έπειτα, στο κεφ. ΙΙΙ θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω την αντίληψη του Πλουτάρχου περί συζυγικού έρωτα, όπως αυτή προβάλλεται μέσα από τα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό. Στο κεφ. IV θα παρουσιάσω τις κοινωνικές διαστάσεις που λαμβάνει ο έρωτας και ο γάμος στα προαναφερθέντα έργα, καθώς και τη σύνδεση ατόμου-κοινωνίας αναφορικά με τον έγγαμο βίο. Τέλος, στο κεφ. V θα αποτυπωθούν η δύναμη και η επίδραση του έρωτα στην πολιτική ζωή του Περικλή και του Αντωνίου. 2

8 ΙΙ. Κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο του γάμου κατά την αυτοκρατορική περίοδο Ο γάμος ήταν ένας πατροπαράδοτος θεσμός, βαθιά ριζωμένος τόσο μέσα στην ελληνική όσο και τη ρωμαϊκή κοινωνία. Δεν ήταν απλώς μια τελετή, αλλά ένας παράγοντας της συνέχισης του οίκου και της διαιώνισης της ανθρώπινης κοινωνίας. Ωστόσο, με το πέρασμα των αιώνων και εξαιτίας σημαντικών πολιτειακών και κοινωνικοπολιτικών μεταβολών στην ελληνική και ρωμαϊκή επικράτεια τα παραδοσιακά πρότυπα της κλασικής εποχής στο πλαίσιο του θεσμού του γάμου φαίνεται πως σταδιακά υπέστησαν αλλαγές. Σκοπός αυτού του κεφαλαίου είναι να παρουσιάσω ορισμένα κοινωνικοπολιτικά στοιχεία τα οποία αναδεικνύουν αυτή την σταδιακή μεταβολή που υπέστη ο θεσμός του γάμου κατά τον 2 ο αι. μ.χ., κατά την περίοδο δηλαδή της συγγραφικής παραγωγής του Πλουτάρχου. α. Τα πρώτα βήματα προόδου της θέσης των γυναικών κατά την ελληνιστική περίοδο Κατά την περίοδο της ελληνιστικής εποχής έλαβαν χώρα πολλές πολιτικές μεταβολές, οι οποίες αναδιαμόρφωσαν το μέχρι πρότινος τοπίο. Οι πληθυσμιακές μετακινήσεις από περιοχή σε περιοχή είχαν ως αποτέλεσμα την αλληλεπίδραση των πολιτισμών. Πολλά από τα ήθη κι έθιμα, τις νοοτροπίες, ακόμη και τους νόμους άρχισαν να υιοθετούνται από ξένους πολιτισμούς και να γίνονται στοιχεία της δικής τους πολιτισμικής ταυτότητας. 1 Η απώλεια της πολιτικής αυτονομίας της εκάστοτε περιοχής εξαιτίας του νέου πολιτειακού και διοικητικού καθεστώτος επέφερε αλλαγές στις πολιτικές και κοινωνικές σχέσεις των ανδρών και αυτό είχε ως επακόλουθο τη σταδιακή υποχώρηση της 1 Pomeroy S., Goddeses, whores, wives and slaves, woman in classical antiquity (1975)

9 επικράτησης της ανδροκρατούμενης κοινωνίας. 2 Οι γυναίκες ήδη από την ελληνιστική περίοδο επιχειρούν τα πρώτα βήματα ανεξαρτητοποίησής τους. Καθίστανται υπεύθυνες για τη διαχείριση των οικονομικών τους και συνεπώς η προίκα τους δεν τίθεται στην αποκλειστικότητα των συζύγων τους. Το πρότυπο της γυναίκας της κλασικής περιόδου της οποίας οι δικαιοδοσίες περιορίζονταν μόνον στο πλαίσιο του οίκου αρχίσει προοδευτικά να εξασθενεί. 3 Η σύζυγος πια είχε τη δυνατότητα να κατοχυρώσει κάποια δικαιώματα στο πλαίσιο του γάμου μέσα από τα συμβόλαια γάμου (tabulae nuptiales), τα οποία εμφανίστηκαν εκείνη την εποχή και ήταν οικονομικού κυρίως χαρακτήρα, αλλά και κανονιστικού, καθώς ρύθμιζαν τη συμπεριφορά των δύο συζύγων. 4 Κατά συνέπεια παρατηρείται μια πρώιμη ανάγκη προστασίας της γυναίκας και κατοχύρωσης ορισμένων δικαιωμάτων της τα οποία θα την προφύλασσαν από την πιθανή εκμετάλλευση ενός ακατάλληλου συζύγου. Αξιοσημείωτα επίσης είναι τα πρώτα δείγματα της σταδιακής πρόσβασης των γυναικών στην εκπαίδευση που είχε ως επακόλουθο την επίσης σταδιακή συμμετοχή τους στην πνευματική ζωή του συζύγου τους. 5 β. Ο παράγοντας της ρωμαϊκής κυριαρχίας Καθοριστικής σημασίας και φορέας έντονων αλλαγών είναι η ρωμαϊκή κυριαρχία στο ελληνικό έδαφος και η συνύπαρξη των δύο λαών. Οι διαφορές μεταξύ των δύο πολιτισμών ήταν έντονες. O Πλούταρχος εντούτοις μέσα στα έργα του επιχείρησε τη γεφύρωση του χάσματος ανάμεσα στα δύο διαφορετικά κοινωνικοπολιτικά περιβάλλοντα, στοιχείο το οποίο διαφαίνεται και μέσα από την αντίληψή του περί γάμου (βλ. κεφ. 2 Τον περιορισμό της δύναμης της μέχρι τότε ανδροκρατούμενης κοινωνίας επισημαίνει η Pomeroy, Women in Hellenistic Egypt (1990) Για το πρότυπο της γυναίκας κατά τη διάρκεια της κλασικής εποχής, βλ. ενδεικτικά Pomeroy (1975) Για τα συμβόλαια αυτά και τους όρους που περιλάμβαναν, βλ. Gardner (1986) Pomeroy (1975) ,

10 ΙΙΙ). 6 Άλλωστε ήταν ιδιαίτερα ανήσυχος για την πραγματικότητα της εποχής του. 7 Η συνύπαρξη των δύο λαών επέφερε πλήθος μεταβολών στην καθημερινότητα των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου και του θεσμού του γάμου. Οι συνθήκες, οι απαιτήσεις, οι υποχρεώσεις και εν γένει ο ρόλος των δύο συζύγων μεταβλήθηκαν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Οι πρόσφατοι εμφύλιοι πόλεμοι ταλάνιζαν για καιρό τον ρωμαϊκό λαό με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί ένα βαρύ πολιτικό κλίμα και η κοινωνία να δέχεται το βάρος αυτής της κατάστασης. Επιπλέον, με την απώλεια της δημοκρατίας στη Ρώμη ο ρόλος της Συγκλήτου περιορίστηκε σημαντικά και η εξουσία πια συγκεντρώθηκε στο πρόσωπο του αυτοκράτορα. Η έννοια της δημοκρατίας χρησιμοποιούταν μόνον για να αναμοχλεύσει στη μνήμη τα ιδανικά και τις αξιέπαινες πράξεις της κλασικής εποχής. 8 Υπό αυτές τις σαρωτικές αλλαγές το πολιτικό σκηνικό αλλάζει άρδην με άμεσες επιπτώσεις στις κοινωνικές σχέσεις και τον δημόσιο βίο του ανδρικού πληθυσμού, αφού ο ρόλος του σταδιακά περιοριζόταν. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η ρωμαϊκή νομοθεσία είχε μεριμνήσει για την προστασία της οικογένειας, αλλά και της γυναίκας σε πολλές περιπτώσεις. Οι νομοθετικές αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν επί Αυγούστου περί προστασίας και προάσπισης του γάμου στάθηκαν ορόσημο στη μετέπειτα εξέλιξή του. Το σύνολο των αυγούστειων νόμων έθεσε τις βάσεις για μια ευρύτερη αλλαγή στις μέχρι πρότινος συζυγικές 6 Για το θέμα της γεφύρωσης του χάσματος των δύο πολιτισμών, βλ. Stadter, Plutarch and Rome (2014) 13 και γενικότερα σ , Swain, Hellenic Culture and Roman Heroes of Plutarch (1990) Για το ενδιαφέρον του Πλουτάρχου για την πραγματικότητα της ρωμαϊκής κυριαρχίας και της σύζευξης ελληνικού και ρωμαϊκού στοιχείου, βλ. Aalder, Plutarch s Political Thought (1982) Swain, Plutarch s Moral Program (1999)

11 πρακτικές. 9 Η γυναίκα συνεχίζει να βρίσκεται υπό την κυριαρχία του συζύγου της και η μοιχεία είναι επιτρεπτή μόνο για τον άνδρα. Το εξωσυζυγικό σεξ για τη γυναίκα δεν υφίσταται σε καμία περίπτωση. Το καθεστώς sine manu 10 όμως, φαίνεται πως, επηρέασε το θεσμό του γάμου και τη θέση της γυναίκας ως ένα βαθμό, καθώς η σύζυγος αποκτά με δειλά βήματα επιπλέον ελευθερίες και κυρίως το δικαίωμα διαχείρισης της περιουσίας της. Η αυστηρή κι επίσημη νομοθεσία της Ρώμης σε αντίθεση με την ελληνική που ήταν λιγότερο τυπική έδινε τη δυνατότητα στις Ρωμαίες γυναίκες να την επικαλούνται και πιο εύκολα, ένα γεγονός που δημιούργησε προβλήματα στις ρωμαϊκές επαρχίες της Ελλάδας (Foxhall (1999) 150). Η πρώιμη αυτή ανεξαρτησία των γυναικών φαίνεται πως επηρέαζε και τις Ελληνίδες με επακόλουθο το κλασικό πρότυπο της γυναίκας του 5 ου αι. π.χ. να ανήκει στο παρελθόν. γ. Η επίδραση του χριστιανισμού Η εμφάνιση του χριστιανισμού διαδραμάτισε με τη σειρά της τον δικό της ρόλο στις αλλαγές που υπέστη ο θεσμός του γάμου και θέση της γυναίκας. Πολλές γυναίκες ανύπανδρες, χωρισμένες, ακόμη και μερικές ιερόδουλες στρέφονταν προς τον χριστιανισμό με μεγάλη αφοσίωση 9 Τα μέτρα της αυγούστειας περιόδου έγιναν πιο σκληρά με την θέσπιση των νόμων αφ ενός του lex Iulia de maritandis ordinibus, ο οποίος ρύθμιζε τον γάμο, ενθάρρυνε την τεκνοποίηση με προνόμια και τιμωρούσε τους άγαμους ή τους άτεκνους, αφετέρου του lex de adulteriis coercendis, ο οποίος ρύθμιζε το θέμα της μοιχείας. Η μοιχεία ορίστηκε ως δημόσιο ποινικό αδίκημα και αφορούσε κατά κόρον τις γυναίκες. Περαιτέρω βλ. Treggiari, Roman Marriage: Iusti Coniuges from the time of Cicero to the time of Ulpion (1991) 199. Για τους αυγούστειους νόμους, βλ. Grubbs, Women and the law in the Roman Empire: A sourcebook on Marriage, Divorce and Widowhood (2002) 84, Arjara, Women and Law in Late Antiquity (1996) 194, Bauman, Women and Politics in ancient Rome (1992) Για το θέμα της μοιχείας, βλ. Patterson, The family in Greek History (1998) , Gardner, Women in Roman Law and Society (1986) Με τον όρο sine manu δηλώνεται η εξάρτηση της γυναίκας από τον πατέρα της ακόμη και μετά τον γάμο της. Το γεγονός αυτό έθετε την γυναίκα υπό την προστασία του πατέρα και προφύλασσε τα δικαιώματά της σχετικά με την διαχείριση της περιουσίας της. Στην αντίθετη περίπτωση, η γυναίκα παντρευόταν cum manu και βρισκόταν υπό την προστασία του άνδρα της. Για το καθεστώς sine manu/ cum manu, βλ. Gardner (1986) 11-14, 67-77, Pomeroy (1975)

12 ξοδεύοντας πολλά χρήματα. 11 Η MacNamara εκφράζει πως δημιουργήθηκε ένας αρκετά επικίνδυνος κύκλος γυναικών με έντονο δυναμισμό και «αρρενωπότητα» (manliness) ως ένδειξη αντίδρασης και κριτικής στην ανδρική κυριαρχία και τις ισχύουσες επιταγές του γάμου. 12 Οι γυναίκες της εποχής φαίνεται πως προσπαθούσαν να βρουν τρόπους και όπλα για την αντιμετώπιση και τη σύγκρουση εν τέλει με τις δομές της πατριαρχικής κοινωνίας. Αυτή η αντίδραση και η σταδιακή ανεξαρτητοποίηση των γυναικών είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνον τη σύγχυση των μέχρι πρότινος προτύπων άνδρα και γυναίκας, αλλά και την εμφάνιση τάσεων που ξενίζουν ως ένα βαθμό για τα δεδομένα της εποχής, όπως η πορνεία. Την κατάσταση αυτή, η οποία φαίνεται πως πολύ γρήγορα έλαβε ανεξέλεγκτες διαστάσεις, ανέλαβαν να βελτιώσουν και να αποτρέψουν πολλοί χριστιανοί μέσα από τα κηρύγματά τους προάγοντας συχνά τόσο τον γάμο, ως μέσο λύτρωσης και αποφυγής ακραίων ανήθικων συμπεριφορών, όσο και την αγαμία. 13 δ. Σταδιακή μεταβολή του γάμου και των συζυγικών πρακτικών Η εικόνα σχετικά με τον θεσμό του γάμου φαίνεται πως είναι αρκετά διαφορετική κατά την ελληνιστική περίοδο, καθώς δεν σημαίνει πια μόνο τη συνέχιση του οίκου ή απλώς την οικονομική διαχείριση της κοινής συζυγικής περιουσίας, όπως στην κλασική εποχή. H ελληνική πολιτισμική ταυτότητα κλονιζόταν και γι αυτό τον λόγο επιχειρούνταν προσπάθειες 11 Μάρκος 13.12, Λουκάς , Ματθαίος Για την «αρρενωπότητα» των γυναικών βλ. MacNamara, Gendering Virtue (1999) 155. Για την ερμηνεία αυτής της αντίδρασης των γυναικών, βλ. MacDonald, Early Christian women and pagan opinion (1996) 183. Για τις γυναίκες στις χριστιανικές κοινωνίες, βλ. Beattie, Women and Marriage in Paul and his early interpreters (2005) 19-25, Witte, The goods and goals of Marriage (2001) Για παράδειγμα, ο Απόστολος Παύλος στην επιστολή Α Κορινθίους 7, ο οποίος αναφέρεται και στο θέμα της πορνείας εκείνη την εποχή, η οποία είχε γίνει πια σημαντικό πρόβλημα στην Κόρινθο. 7

13 ανασύστασής της και ανάδειξής της με κάθε τρόπο. 14 Ο γάμος αποκτά άλλη βαρύτητα και οι γυναίκες, κατά τον Πλούταρχο τουλάχιστον, είναι ικανές να εκδηλώσουν πλήθος αρετών κατά παρόμοιο τρόπο με τους άνδρες, ένα στοιχείο το οποίο εκφράζεται ρητά στο έργο του Γυναικών Αρεταί. 15 Μολαταύτα, την πρώτη ίσως εξιδανικευμένη και αρκετά μοντέρνα για την εποχή αντίληψη του γάμου περιγράφει ο Οικονομικός του Ξενοφώντα, που χρονολογείται περί το 370 π.χ. Ο Ξενοφώντας σ αυτήν την πραγματεία του αντιλαμβάνεται τον γάμο ως μια οικονομική επιτυχία, η οποία επέρχεται εν τέλει από τα οφέλη που προσφέρουν η κοινωνία, η συντροφικότητα των δύο συζύγων και κυρίως η εκπαίδευση της συζύγου από τον σύζυγο, Ισχόμαχο. 16 Ήδη από τότε φαίνεται πως τίθενται οι πρώτες βάσεις της έννοιας της συνεργασίας και του αμοιβαίου σεβασμού, αλλά δεν συνεπάγεται ότι οι σύζυγοι είναι ίσοι (Arjava (1996) 128). Είναι αξιοσημείωτο πως παρά το γεγονός ότι παρατηρείται μια προσπάθεια βελτίωσης της θέσης της γυναίκας, η ανδρική κυριαρχίαηγεμονία συνεχίζει να υφίσταται κυρίως στο πλαίσιο του οίκου. Η αρμονία και η αμοιβαιότητα στον γάμο βασίζεται κυρίως στη σιωπή και στην υποταγή της γυναίκας στην ηγεμονία του συζύγου της, την οποία έπρεπε να θεωρεί σχεδόν δεδομένη, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και η Chapman. 17 H συζήτηση για τον θεσμό του γάμου κατά την αυτοκρατορική περίοδο ήταν ένα θέμα που είχε απασχολήσει τους ανθρώπους του πνεύματος αυτής της περιόδου. Στωικοί και Επικούρειοι καταπιάστηκαν με τον 14 Swain (1999) 89-91, Foucault, The History of Sexuality, τόμ. ΙΙΙ (1986) 83-95, F. Βλ. McInerney (2003) , όπου γίνεται αναφορά στην «ανδροπρεπή» αρετή των γυναικών, όπως εμφανίζεται στο Γυναικών Αρεταί. 16 Pomeroy, Reflections on Plutarch, Advice to the Bride and Groom: Something Old, Something New, Something Borrowed (1999) 33-34, Xenophon Oeconomicus: A Social and Historical Commentary (1994). 17 Chapman (2011) 12, Για το θέμα της ηγεμονίας του άνδρα, βλ. περαιτέρω κεφ. IV. 8

14 θεσμό αυτό προωθώντας το συζυγικό σεξ και την τεκνοποιία. 18 Σημαντική θέση σ αυτή τη συζήτηση κατέχει και το αρχαίο ελληνικό μυθιστόρημα, μέσα από το οποίο ως επί το πλείστον προωθείται ο συζυγικόςετεροφυλοφιλικός έρωτας με κάποιες εξαιρέσεις, όπως στην περίπτωση του μυθιστορήματος του Αχιλλέα Τάτιου, Κατά Λευκίππην και Κλειτοφώντα. 19 Όπως φαίνεται και στο έργο του Τάτιου, η επιλογή του ενός από τους δύο τύπους έρωτα συνεπαγόταν διλήμματα στους πεπαιδευμένους ανθρώπους, στοιχείο που αναδύεται και από τον Ερωτικό του Πλουτάρχου. Σε γενικές γραμμές φαίνεται πως προάγεται μια τάση προάσπισης του θεσμού του γάμου, στο πλαίσιο του οποίου βασιλεύει η αμοιβαία αγάπη και φροντίδα, η έννοια της κοινωνίας και της ολοκληρωτικής ένωσης. Ο Swain αιτιολογεί από μια διαφορετική σκοπιά αυτήν την έντονη προώθηση του γαμικού μοντέλου και της ετερόφυλης, συζυγικής κατά την οποία ο γάμος είναι ένα μέσο θεμελίωσης της πολιτισμικής ταυτότητας που βρισκόταν υπό αμφισβήτηση (Swain (1999) 88-90). Μέλημα ήταν η ανάδειξη του ένδοξου κλασικού παρελθόντος και η ενδυνάμωση της αναπαραγωγής. Παρατηρείται μια ανάγκη ηθικής βελτίωσης του ατόμου μέσα από τον συζυγικό δεσμό όχι μόνον στο πλαίσιο της συζυγίας αλλά και στον ευρύτερο δημόσιο βίο, ένα στοιχείο που θα επισημανθεί στο κεφ. IV (Foucault, τομ. ΙΙΙ (1986) 74-75). Ο Πλούταρχος με τη σειρά του ενδύει τον γάμο με έναν φιλοσοφικό μανδύα και αποσκοπεί σε ηθικά ανώτερους συζύγους. 20 Ως προς το στοιχείο της αμοιβαιότητας και της προάσπισης του γάμου φαίνεται πως πρόσκειται στην ιδεολογία των φιλοσοφικών ρευμάτων των Στωικών και των 18 Για περαιτέρω πληροφορίες για την προσέγγιση του γάμου από αυτά τα ρεύματα βλ. Chapman (2011) Βλ. Τατίου, Κατά Λευκίππην και Κλειτοφώντα, κεφ στο λόγο του Κλειτοφώντα, ο οποίος υπερασπίζεται τον ετεροφυλοφιλικό έρωτα έναντι του Μενέλαου που τάσσεται υπέρ του παιδεραστικού. 20 Τη σημασία της φιλοσοφίας στο πλουταρχικό έργο επισημαίνει και σχολιάζει η VanHoof, Plutarch s Practical Ethics: The social Dynamics of Plhilosophy (2010) 77. 9

15 Επικούρειων. Η κατάσταση, ωστόσο, φαίνεται πως δεν είναι τόσο εξιδανικευμένη, όσο την παρουσίασε ο Foucault, καθώς η γυναίκα, όπως προανέφερα, παρόλη τη σταδιακή απόκτηση ελευθεριών, πρακτικά είναι υπό την κυριαρχία και την καθοδήγηση του συζύγου της. 21 Στα Γαμικά Παραγγέλματα παρόλο που παρουσιάζεται εντούτοις ένα περισσότερο εξιδανικευμένο πρότυπο γάμου κι έρωτα το στοιχείο της ανδρικής ηγεμονίας στο πλαίσιο του γάμου είναι εμφανώς υπαρκτό. Εν κατακλείδι, ο θεσμός του γάμου και οι διαπροσωπικές σχέσεις των συζύγων αποτελούν προσφιλές θέμα πραγμάτευσης κατά την αυτοκρατορική περίοδο. Η επικέντρωση σε αυτά τα θέματα στο πλαίσιο της ερωτικής λογοτεχνίας προδίδει το ενδιαφέρον των πεπαιδευμένων ανθρώπων της εποχής για αυτό το ζήτημα. Οι κοινωνικοπολιτικές αλλαγές που σημειώνονται αυτή την εποχή επηρεάζουν αναπόφευκτα και τον ιδιωτικό βίο. Οι παραδοσιακές δομές του συζυγικού προτύπου φαίνεται να αμφισβητούνται, ως έναν βαθμό τουλάχιστον, και να προβάλλονται μέσα από τα λογοτεχνικά/φιλοσοφικά κείμενα πρότυπα συζυγικών σχέσεων, όπου ο ρόλος της γυναίκας είναι φανερά αναβαθμισμένος. Η νέα αυτή εικόνα που σκιαγραφείται στα έργα αυτά εγείρει το ενδιαφέρον για τον ρόλο που διαδραματίζει η σύζυγος στο πλαίσιο του γάμου και στο βαθμό που αυτή συμβάλλει για την αρμονική συνύπαρξή της με τον σύζυγό της. Στη συνέχεια, θα επιχειρήσω να παρουσιάσω την άποψη του Πλουτάρχου περί γάμου κι έρωτα στα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό. 21 Η Wohl μιλά για «κατάρρευση του οικοδομήματος του Foucault», καθώς η ίδια δεν εντοπίζει σε τόσο μεγάλο βαθμό την αμοιβαιότητα στο πλουταρχικό κείμενο, βλ. Wohl, Scenes from a marriage: Love and Logos in Plutarch s Coniugalia Praecepta (1997)

16 ΙΙΙ. Ο έρωτας και o γάμος στον Πλούταρχο Στο παρόν κεφάλαιο θα επικεντρωθώ στην προσπάθεια ανασύστασης και παρουσίασης της πλουταρχικής αντίληψης περί γάμου και έρωτα, στοιχείο το οποίο θα διευκολύνει τη μελέτη των κοινωνικών και ιδιωτικών διαστάσεων που λαμβάνουν οι δύο αυτές έννοιες, όπως αναδύονται μέσα από τα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό του Πλουτάρχου. Είναι αξιοσημείωτο ότι παρατηρούνται πολλές ομοιότητες σε αυτά τα έργα σχετικά με το μοντέλο του συζυγικού έρωτα που προτείνει ο Πλούταρχος. Φαίνεται πως ο ίδιος επιχειρεί να παρουσιάσει ένα εξιδανικευμένο πρότυπο γάμου κι έρωτα όπου οι έννοιες της κράσεως, μίξεως, ἁρμονίας, φιλίας, ἀρετῆς έχουν σημαίνουσα θέση και αποτελούν τον βασικό κορμό του πλουταρχικού γαμικού μοντέλου. 22 Αξίζει να σημειωθεί πως αρκετοί μελετητές έχουν καταπιαστεί με το δίπολο έρωτα-γάμου στα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό. Οι ανανεωμένες συζυγικές πρακτικές που παρουσιάζει ο Πλούταρχος βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Μέσα από τα δύο προαναφερθέντα έργα αναδεικνύεται σε μεγάλο βαθμό πάντως μια πρώιμη φάση απόκτησης ελευθεριών και σταδιακής ανεξαρτητοποίησης των γυναικών, όπως επισημαίνει η Foxhall. 23 Αυτή η κατάσταση φαίνεται πως δεν βρίσκει ιδιαίτερα σύμφωνο τον Πλούταρχο καθώς προβάλλει ένα περισσότερο παραδοσιακό πρότυπο συζύγου στα έργα του, όπως θα φανεί στη συνέχεια. 22 Την παρουσία αυτών επισημαίνουν και η Tsouvala, Love and Marriage (2014) 121 και η Wohl (1997) Foxhall (1999) Βέβαια η Foxhall εστιάζει στην έντονη επίδραση της ρωμαϊκής νομοθεσίας στα ελληνικά ήθη. Οι δύο πολιτισμοί πορεύονταν αντικριστά. 11

17 Α. Γαμικά Παραγγέλματα Πρώτος σταθμός της μελέτης είναι τα Γαμικά Παραγγέλματα, 24 μια πραγματεία περί γάμου η οποία ανήκει στο γραμματειακό είδος των παραγγελμάτων και συγκαταλέγεται στην ερωτική λογοτεχνία της αυτοκρατορικής περιόδου. Μέσα από αυτήν την επιστολικής μορφής πραγματεία ο Πλούταρχος ξεδιπλώνει ένα γαμικό μοντέλο, το οποίο, κατά τη δική του τουλάχιστον εκδοχή, αποτελεί το πιο κατάλληλο ίσως «φάρμακο» για την πραγμάτωση ενός ευτυχισμένου και αρμονικού έγγαμου βίου. Προϋπόθεση για έναν τέτοιο γάμο είναι ο λόγος, η αρμονία και η φιλοσοφία (138C). -Σύντομη παρουσίαση Τα Γαμικά Παραγγέλματα αποτελούνται από πλήθος συμβουλών, οι οποίες απευθύνονται ως γαμήλιο δώρο στον Πολλιανό και την Ευρυδίκη, μαθητές του Πλουτάρχου, οι οποίοι ήταν ένα νιόπαντρο ζευγάρι (138C). 25 Η πλειονότητα των συμβουλών απευθύνεται στην Ευρυδίκη κάτι που προκαλεί την περιέργεια του αναγνώστη. 26 Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι παραινέσεις του Πλουτάρχου δίνονται μέσα από πολλά παραδείγματα και εικόνες, μεταφορές και παρομοιώσεις καθιστώντας συνεπώς το κείμενο αρκετά παραστατικό αλλά και αινιγματικό ταυτόχρονα σε ορισμένα σημεία. Στα Γαμικά Παραγγέλματα ο συγγραφέας μοιράζεται με το νιόπαντρο ζεύγος τη δική του τέχνη 24 Το πρωτότυπο κείμενο των Γαμικών Παραγγελμάτων που παρατίθεται στο εξής στην παρούσα εργασία ακολουθεί την έκδοση της Loeb, Babbit F. (transl.), Plutarch: Moralia Volume II, Loeb Classical Library, Ο σχολιασμός της Pomeroy είναι ο πιο συστηματικός που διαθέτουμε, Pomeroy (1999) Για ενδιαφέρουσα ανάλυση, Chapman (2011), Goessler, Advice to the Bride and Groom: Plutarch Gives a Detailed Account of His Views on Marriage (1999) κοινὸν ἀμφοτέροις πέμπω δῶρον, εὐχόμενος τῇ Ἀφροδίτῃ τὰς Μούσας παρεῖναι καὶ συνεργεῖν (138C). 26 Από τις 48 συμβουλές οι 28 απευθύνονται στην Ευρυδίκη, 11 και στους δύο και μόλις οι 9 στον Πολλιανό. 12

18 καθοδήγησης στον έγγαμο βίο και εστιάζει στις προσωπικές σχέσεις των συζύγων, του δεσμού που τους ενώνει και γενικότερα της ορθής συμπεριφοράς του ενός στον άλλο. -Ο γάμος ως ολοκληρωτική ένωση Η γαμήλια ένωση δεν είναι απλώς ένας πατροπαράδοτος θεσμός (πάτριον θεσμόν, 138Β), αλλά μια κρᾶσις, μια αδιαίρετη ένωση. Ο Πλούταρχος μέσα σε ένα χωρίο κομβικής σημασίας (142F) κατορθώνει να παρουσιάσει το καταλληλότερο, κατά την γνώμη του, μοντέλο περί γάμου μέσα από τη χρήση παρομοιώσεων, του σχήματος χιαστί και μεταφορών, στοιχείο που αποτελεί δείγμα της ρητορικής τεχνικής του. 27 Ο συγγραφέας εξοβελίζει από τον θεσμό αυτό κάθε στοιχείο το οποίο παραπέμπει σε προσωρινές απολαύσεις και την κάρπωση ηδονών, καθώς αυτές είναι αδύνατον να αποτελέσουν τον θεμέλιο λίθο για μια ισορροπημένη και ευτυχισμένη σχέση. Ακόμη και η προίκα αλλά και η τεκνοποιία φαίνεται να μην αποτελούν αυτοσκοπό σε ένα γάμο κατά τον Πλούταρχο. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην φράση καὶ γάμος ὁ μὲν τῶν ἐρώντων ἡνωμένος καὶ συμφυής ἐστιν (142F), η οποία αγγίζει τα όρια ενός άτυπου νόμου, αφού αναδεικνύεται το σημαντικότερο όλων: ο γάμος δεν είναι απλώς μια συμβίωση αλλά η ολοκληρωτική ένωση των ερωτευμένων συζύγων. 28 Η Patterson εντοπίζει μια τριαδική δομή στωικής προέλευσης στην οποία βασίζεται ένας γάμος (Patterson (1999) ). Η τριμερής αυτή δομή αποτελείται από το σώμα, την ψυχή και την περιουσία. Οι δύο σύζυγοι στον έγγαμο βίο μοιράζονται και συμμετέχουν από κοινού στη 27 Τῶν σωμάτων οἱ φιλόσοφοι τὰ μὲν ἐκ διεστώτων λέγουσιν εἶναι καθάπερ στόλον καὶ στρατόπεδον, τὰ δ' ἐκ συναπτομένων ὡς οἰκίαν καὶ ναῦν, τὰ δ' ἡνωμένα καὶ συμφυῆ καθάπερ ἐστὶ τῶν ζῴων ἕκαστον. σχεδὸν οὖν καὶ γάμος ὁ μὲν τῶν ἐρώντων ἡνωμένος καὶ συμφυής ἐστιν, ὁ δὲ τῶν διὰ προῖκας ἢ τέκνα γαμούντων ἐκ συναπτομένων, ὁ δὲ τῶν συγκαθευδόντων ἐκ διεστώτων, οὓς συνοικεῖν ἄν τις ἀλλήλοις οὐ συμβιοῦν νομίσειε. δεῖ δέ, ὥσπερ οἱ φυσικοὶ τῶν ὑγρῶν λέγουσι δι' ὅλων γενέσθαι τὴν κρᾶσιν, οὕτω τῶν γαμούντων καὶ σώματα καὶ χρήματα καὶ φίλους καὶ οἰκείους ἀναμειχθῆναι δι' ἀλλήλων (142F). 28 Βλ. σημ. 28 τις υπογραμμισμένες φράσεις. 13

19 διαχείριση των σωμάτων τους, των ψυχών τους, αλλά και της κοινής τους πια περιουσίας. Η αρμονία των τριών αυτών στοιχείων είναι ικανή να συμβάλλει στην επίτευξη της συνολικής αρμονίας του ζευγαριού. Το χωρίο όπου ανήκει το απόσπασμα που προαναφέρθηκε (142F) αυτό νομίζω ότι περικλείει τη συνολική θεώρηση της πλουταρχικής άποψης περί γάμου. Ωστόσο, ο Πλούταρχος περιθωριοποιεί ως ένα βαθμό το σώμα και την περιουσία προωθώντας την ένωση των ερωτευμένων ψυχών με συνέπεια η αρμονία των ψυχών του ζευγαριού να είναι το πρώτο μέλημά του. -Επίτευξη αρμονικού κλίματος Ο Πλούταρχος μέσα από τις παραινέσεις του στα Γαμικά Παραγγέλματα επιχειρεί να αποτυπώσει τον γάμο ως μια συνεχή προσπάθεια για τη διατήρηση μιας υγιούς και αρμονικής σχέσης. Οι δύο νέοι οφείλουν να προσπαθούν να παραμερίζουν τις δυσκολίες και τα καθημερινά προσκρούματα, 29 έτσι ώστε να προφυλάξουν τη σχέση τους από πιθανά σοβαρά προβλήματα. Για να επιτευχθεί αυτό απαιτείται υπομονή και διαλλακτικότητα και από τους δύο συζύγους. Άλλωστε, όπως εκφράζει και η Chapman, η αντίδραση της συζύγου προς την ανάγκη συμμόρφωσής της στις ανδρικές επιταγές θα ήταν σχεδόν καταστροφικό. 30 Η σύζυγος εντούτοις οφείλει να δείχνει περισσότερη υπομονή κι επιείκεια ακόμη και η παρέμβαση μιας άλλης γυναίκας δεν πρέπει να επιτρέψει τον χωρισμό του ζεύγους (144A). Ο Πλούταρχος δεν μένει μόνο σε αυτό αποτρέπει επίσης τον άνδρα από τις εξωσυζυγικές σχέσεις οι οποίες θα πληγώσουν τη σύζυγο, μολονότι ενίοτε μέσα στο κείμενο ο συγγραφέας αναφέρεται στην εξωσυζυγική σεξουαλική Β. Βλ. επίσης για τη διατήρηση αρμονικού κλίματος, 138D-E, 140B, 141B, 143F,144A. 30 Chapman (2011) 3. 14

20 δραστηριότητα των ανδρών. 31 Καθοριστικός είναι ο παράγοντας της συνεχούς εκπαίδευσης και της ενασχόλησης με την φιλοσοφία (138C, 145Β-C), ο οποίος συνδράμει στην επίτευξη ενός αρμονικού κι ευτυχισμένου γάμου. Ο σύζυγος αναλαμβάνει τον ρόλο του καθηγητή, του φιλοσόφου και του διδασκάλου της συζύγου του, η οποία εν τέλει μέσα από αυτή την επιμορφωτική διαδικασία θα καταφέρει να βελτιώσει το ήθος της και να προστατευτεί από πιθανές επικίνδυνες επιρροές (145D). Με την υπομονή και τη συμμόρφωση της γυναίκας στις επιθυμίες του άνδρα της αποφεύγεται η σύγκρουση του ζεύγους από πιθανούς κινδύνους. -Ο έρωτας στο πλουταρχικό γαμικό μοντέλο Τίθεται το ερώτημα όμως αν το μοντέλο γάμου που προτείνει ο Πλούταρχος περιλαμβάνει το στοιχείο του έρωτα. Μέσα στο κείμενο των Γαμικών Παραγγελμάτων ο συγγραφέας αναφέρεται ρητά στον έρωτα μόνο δύο φορές. 32 Στο χωρίο όπου ο Πλούταρχος παρουσιάζει σύντομα το ιδανικό πρότυπο του γάμου αναφέρει χαρακτηριστικά σχεδὸν οὖν καὶ γάμος ὁ μὲν τῶν ἐρώντων ἡνωμένος καὶ συμφυής ἐστιν (142F) η ένωση των ερωτευμένων σε μία οντότητα είναι η βάση από την οποία πρέπει να ξεκινήσει το ζεύγος για να χτίσει τον έγγαμο βίο του. Η αναφορά στους ερωτευμένους προϋποθέτει την ύπαρξη του ερωτικού συναισθήματος στο παντρεμένο ζευγάρι και συνεπώς συνεπάγεται πως είναι δυνατόν να ευδοκιμήσει ο έρωτας στο παντρεμένο ζευγάρι. Ακόμη και η τοποθέτηση του στοιχείου του έρωτα στο χωρίο όπου προωθείται το καταλληλότερο D. Γι αυτήν την άποψη και το συγκεκριμένο χωρίο, βλ. Nikolaides, Plutarch on women and Marriage (1997) 72-74, σύμφωνα με τον οποίο η Patterson, Plutarch's Advice to the Bride and Groom: Traditional Wisdom through a Philosophic Lens (1999) παραβλέπει την λέξη-κλειδί ἄδικον με την οποία ο Πλούταρχος επισημαίνει την αδικία και τον πόνο που υφίσταται η σύζυγος βιώνοντας την εξωσυζυγική σεξουαλική δραστηριότητα του άνδρα της F, 142F. 15

21 μοντέλο γάμου θεωρώ ότι δεν είναι τυχαία, καθώς έτσι επισημαίνεται η βαρύτητα του ερωτικού συναισθήματος στη γαμήλια ένωση. Εκτός όμως από αυτό το απόσπασμα, ο Πλούταρχος προτρέπει το ζεύγος να αναζωπυρώνει διαρκώς τον έρωτά του στην αρχή μόλις του έργου του (ὀξὺν ἔρωτα τῶν νεογάμων ἀναφλεγόμενον, 138F). Συνεπώς, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν πολυάριθμες αναφορές στον έρωτα στο πλαίσιο του γάμου συμπεραίνουμε ότι ο Πλούταρχος θεωρεί τον έρωτα ως αναπόσπαστο κομμάτι του γάμου. -Ηθική βελτίωση και αυτογνωσία στο πλαίσιο του γάμου Σημαίνουσα θέση στα Γαμικά Παραγγέλματα κατέχουν το ήθος των δύο συζύγων και η αδιάκοπη προσπάθεια επιμέλειας και βελτίωσης του χαρακτήρα τους. Ο έγγαμος βίος είναι για τον Πλούταρχο μια σημαντική περίοδος της ζωής κατά τη διάρκεια της οποίας το ζευγάρι δοκιμάζεται και προσπαθεί να επιτύχει την αρμονία και τη βελτίωση της ηθικής ποιότητάς του. Η MacNamara επιχειρηματολογεί πως ο Πλούταρχος μέσα από τα Γαμικά Παραγγέλματα προτείνει μια αναδιάρθρωση των ηθών της εποχής μέσα από την συνεχή προσπάθεια και την ενασχόληση με την φιλοσοφία. 33 Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως η πλειονότητά των συμβουλών του Πλουτάρχου στο νιόπαντρο ζευγάρι αποσκοπεί στη διαμόρφωση του ήθους. Αξιοπερίεργο είναι όμως το γεγονός ότι ο Πλούταρχος μόνο μία φορά μέσα στο κείμενο προτρέπει την Ευρυδίκη να καταπιαστεί με την φιλοσοφία και αυτή η συμβουλή τοποθετείται στο επιλογικό τμήμα του έργου (145Β). Η κομβική θέση της αναφοράς και η μοναδικότητά της την καθιστά αξιομνημόνευτη. Επιπροσθέτως, ο Πλούταρχος χρησιμοποιεί το κομβικό ομηρικό απόσπασμα (Ζ 429) όπου η Ανδρομάχη αποκαλύπτει στον Έκτορα την ολοκληρωτική της αγάπη και 33 Για την ηθική ανωτερότητα και την ηθική εξέλιξη των συζύγων, βλ. MacNamara (1999)

22 την εξάρτησή της από αυτόν. Όπως ο Έκτορας συγκεντρώνει στο πρόσωπό του τις μορφές του πατέρα και του αδελφού για την Ανδρομάχη, ομοίως και ο Πολλιανός οφείλει να είναι φιλόσοφος και διδάσκαλος για την Ευρυδίκη (145Β) εκτός από σύζυγος. Βαρυσήμαντες είναι και οι έννοιες του αυτοελέγχου και της αυτογνωσίας, αφού για να υπάρξει μια γενικότερη βελτίωση στο πλαίσιο του γάμου, ο καθένας από τους δύο συζύγους οφείλει να στραφεί πρώτα στη βελτίωση του ήθους του. Το γνῶθι σαυτὸν ήταν άλλωστε ιδιαίτερα οικείο στον Πλούταρχο ως ιερέα του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς. 34 Η έννοια της αυτοκριτικής αποτελεί ένα μέσο το οποίο θα λειάνει τα τραχιά σημεία της φιλαυτίας. 35 Η διάθεση βελτίωσης του ἑαυτοῦ είναι αυτή τελικά που πρέπει να υπερισχύσει θέτοντας έτσι το ἑαυτοῦ ἐπιμελεῖσθαι στο επίκεντρο της προσοχής. -Η έννοια της χάριτος Ο Πλούταρχος μέσα στο πλαίσιο του θεσμού του γάμου εντάσσει και το θέμα της γυναικείας χάριτος 36 ως τη συγκατάθεση της ερωτευμένης γυναίκας στον σύζυγό της αποδεικνύοντας έτσι ότι η συζυγική σχέση δεν υφίσταται χωρίς την παρουσία της ερωτικής επαφής. 37 Η σύζυγος οφείλει να δείχνει με τέτοιο τρόπο την ερωτική της συγκατάθεση στον σύζυγό της, έτσι ώστε να είναι αξιοπρεπής και ερωτική ταυτόχρονα απέναντί του, χωρίς όμως να υιοθετεί ἑταιρικά στοιχεία. 38 Η ερωτική της συμπεριφορά πρέπει να συνάδει με το ενάρετο και σώφρον του ήθους της (142Α). Ακόμη και όταν υπάρχουν προστριβές ανάμεσα στο ζευγάρι η συζυγική κλίνη, η 34 Swain (1999) D. 36 Βλ. ορισμένα χωρία για τα συμφραζόμενα στα οποία εμφανίζεται ο όρος χάρις, 138D, 141F-142A, 142B. 37 Beneker, The passionate statesman. Eros and Politics in Plutarch s Lives (2012) 38, υποσ Βλ. 140C, 141E, 142B. 17

23 οποία παραπέμπει στην ερωτική συνεύρεση των συζύγων, είναι το μέρος όπου θα συμφιλιωθεί το ζεύγος (143Ε). Ο γάμος συνεπώς για τον Πλούταρχο δεν αποκλείει το συζυγικό σεξ, αλλά συνεπάγεται μια ένωση τόσο ψυχική όσο και σωματική. -Η συμμόρφωση της συζύγου στην ανδρική ηγεμονία Θα ήταν ελλιπής η παρουσίαση της άποψης του Πλουτάρχου περί γάμου κι έρωτα αν δεν γινόταν μνεία στο θέμα της ἡγεμονίας του άνδρα, ακόμη κι αν η σύζυγος φαίνεται σε όλη την έκταση των Γαμικών να είναι ο βασικός «ρυθμιστής» της σχέσης με τον άνδρα της. 39 Παρόλη την αντίληψη του Πλουτάρχου ότι το ζεύγος πρέπει να είναι ένα ον, μια μονάδα, ο Πλούταρχος δεν αφήνει εκκρεμές το θέμα της υποταγής της γυναίκας στον σύζυγό της. Η σύζυγος, φαινομενικά τουλάχιστον, καθίσταται υποδεέστερη έναντι του άνδρα της το πατριαρχικό πρότυπο είναι υπαρκτό στα Γαμικά Παραγγέλματα και έτσι αυτομάτως υπαγορεύεται ακριβώς αυτός ο ρόλος της υποταγής της συζύγου. Η γυναίκα οφείλει να συμμορφώνεται στον τρόπο ζωής του άνδρα της, στις επιθυμίες (140Α) και το ήθος του (140C), τους θεούς του (140C-D) και τη διάθεσή του για να υπάρξει μια σταθερή και ισορροπημένη κοινωνία. 40 Άλλωστε η υποταγή της γυναίκας ήταν διαρκής και θεωρούνταν για αιώνες σχεδόν δεδομένο. Ο σύζυγος έπρεπε να κρατά τα χαλινάρια στη συζυγική σχέση και να περιορίζει τη σύζυγο μέσα σε συγκεκριμένα όρια (139Β). Αυτή η πεποίθηση του Πλουτάρχου για την ανδρική κυριαρχία αντικατοπτρίζει τις παραδοσιακές αρχές του κλασικού παρελθόντος από τις οποίες φαίνεται να έχει επηρεαστεί. 41 Η Chapman επισημαίνει πως «ο Πλούταρχος προσφέρει την εικόνα της ιδανικής γυναίκας, της κοινωνικής 39 Για σχετική βιβλιογραφία, βλ. Wohl (1997) , η οποία επιμένει πως αν η σύζυγος δεν δεχθεί την ηγεμονία του άνδρα της τότε το αρμονικό οικοδόμημα θα καταρρεύσει. 40 Chapman (2011) Foxhall (1999) 141. Το ίδιο επισημαίνει και η Chapman (2011)

24 και ταυτόχρονα δουλοπρεπούς, της παθητικής ερωμένης η οποία μπορεί να αναπτύξει την κυριαρχία της με ανδρώδη τρόπο αλλά διατηρεί τα θηλυκά της χαρακτηριστικά, αποδεχόμενη την ανδρική ηγεμονία». 42 Όπως προκύπτει από το ίδιο το κείμενο, αξίζει να επισημανθεί ότι μόνο μια νοῦν ἔχουσα γυναίκα μπορεί να καταφέρει να ενσαρκώσει αυτό το πρότυπο Chapman (2011) 5. Για περαιτέρω απόψεις σχετικά με το θέμα της ηγεμονίας του συζύγου, βλ. Stadter, Philosophos kai Philandros: Plutarch's View of Women in the Moralia and Lives (1999) 173, Wohl (1997), η οποία επιμένει πως αν η σύζυγος δεν δεχθεί την ηγεμονία του άνδρα της τότε το αρμονικό οικοδόμημα θα καταρρεύσει. Ο Nikolaides (1997) 47 υποστηρίζει ότι ο Πλούταρχος αντιμετωπίζει τους συζύγους ισάξια στη διατήρηση της αρμονίας του οίκου. Βλ. επίσης Patterson (1999) , Blomqvist, From Olympias to Aretaphila. Women in Politics in Plutarch (1997) Ακόμη κι αν δεν χρησιμοποιείται στα Γαμικά Παραγγέλματα η ίδια φράση που συναντάμε στον Ερωτικό, παρατηρούμε πως στα Γαμ. Παρ. εμφανίζεται αρκετές φορές η έννοια της σώφρονος γυναίκας (139C, 141A, 142C, 144A, 144E, 145B). 19

25 Β. Ερωτικός -Σύντομη παρουσίαση Η άποψη του Πλουτάρχου περί έρωτα και γάμου σκιαγραφείται πληρέστερα στον Ερωτικό του. 44 Ο Πλούταρχος στο πλαίσιο της εορτής των Ἐρωτιδείων και υπό τις συνθήκες της αναταραχής της κοινωνίας των Θεσπιών που γέννησε ο έρωτας της χήρας και μεγαλύτερης σε ηλικία, Ισμηνοδώρας για τον νεαρό Βάκχωνα επιδιώκει με κάθε τρόπο να πείσει τους συνομιλητές του για την ανωτερότητα της συζυγικής αμοιβαίας αγάπης. 45 Η θετικά προσκείμενη άποψη του Πλουτάρχου υπέρ του γάμου γίνεται έκδηλη πολύ νωρίς μέσα στο έργο, εφόσον πηγαίνει αμέσως στις Θεσπιές με τη γυναίκα του λίγο μετά τον γάμο του για να θυσιάσει προς τιμή του θεού Έρωτα (749Β). Λίγο αργότερα στο κείμενο προσδίδει στη γαμήλια ένωση το στοιχείο της ιερότητας (ἱερωτέρα κατάζευξις, 750C). Ο Πλούταρχος συμπληρώνει στη συνέχεια μέσω του αφηγητή (Αυτόβουλου, γιος του Πλουτάρχου) πως ο έρωτας που αναπτύσσεται στο πλαίσιο του γάμου συμβάλλει στην αθανασία του ανθρώπου (752Α). 46 Η ηδονή φαίνεται πως δεν έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Πλούταρχο η φιλία είναι το μέσο το οποίο θα οδηγήσει τον ερωτευμένο στη ψηλάφηση της αρετής (750D, 751B). Αυτός που θα οδηγήσει τον ερώμενο στην αρετή είναι ο νοῦν ἔχων, ο οποίος είναι άξιος να κατέχει τη θέση του κυβερνήτη και του καθοδηγητή. Ξεκινώντας από αυτήν την ιδέα, η οποία αρχικά αφορά τον παιδεραστικό έρωτα, ο Πλούταρχος την αναπροσαρμόζει στην επιχειρηματολογία του υπέρ του ετεροφυλοφιλικού-συζυγικού έρωτα. Συνεπώς, προκύπτει σταδιακά η αντίληψη ότι όπως ένας σώφρων εραστής 44 Το πρωτότυπο κείμενο που παρατίθεται στο εξής ακολουθεί την έκδοση της Loeb, Helmbold W. (transl.), Plutarch s Moralia Volume IX,Loeb Classical Library, Για τη ρητορική τεχνική του Πλούταρχου στον Ερωτικό, βλ. Brenk, All for Love: The Rhetoric of Exaggeration in Plutarch s Erotikos (2000) Τὸν γαμήλιον ἐκεῖνον καὶ σενεργὸν ἀθανασίας τῷ θνητῷ γένει, σβεννυμένην ἡμῶν τὴν φύσιν αὖθις ἐξανάπτοντα διὰ τῶν γενέσεων (752Α). 20

26 μπορεί να καθοδηγήσει τον ερώμενό του. Συνεπώς και μια νοῦν ἔχουσα γυναίκα, όμορφη, στην ακμή της ηλικίας της και από καλή γενιά, όπως η Ισμηνοδώρα δεν υστερεί σε τίποτα να καθοδηγήσει με τη σύνεσή της τον Βάκχωνα. Με την φρόνηση (τῷ φρονεῖν) και την αγάπη της προς αυτόν (τῷ φιλεῖν) έχει τη δυνατότητα να κυριαρχήσει παρέχοντας στον σύντροφό της πλήθος ωφελημάτων. 47 Ο έρωτας, κατά τον Πλούταρχο, είναι ο θεμέλιος λίθος για την ένωση ενός άνδρα και μιας γυναίκας. Η πρόταξη των λέξεων στέργεσθαι και στέργειν (767D-E) αποκαλύπτει την άποψη του Πλουτάρχου ότι ο έρωτας και η αμοιβαιότητα της προσφοράς και της αγάπης είναι ο συνδετικός κρίκος που ενώνει τους συζύγους και τους καθιστά ανθεκτικούς στις δυσκολίες του χρόνου. Η αμοιβαιότητα και η ανωτερότητα της αγάπης των συντρόφων αποδεικνύονται και μέσα από την κοινή και ανιδιοτελή κοινωνία πάσης φύσεως αγαθών. Είναι η αφετηρία από την οποία οι δύο σύζυγοι θα κατατροπώσουν το θράσος, το σοβαρόν και το ἀνάγωγον του χαρακτήρα τους (767Ε). Ο έρωτας για τον Πλούταρχο στο πλαίσιο του γάμου είναι μια βίαιη ένωση των ψυχών τους, τις οποίες ενώνουν στην πυρά της αγάπης. 48 Είναι η βάση για την καλλιέργεια της φιλίας και της αμοιβαίας αγάπης (761D, 769Α). Στον Ερωτικό ο Πλούταρχος πλέκει το εγκώμιο του Έρωτα (756Α-763F) στο πλαίσιο του οποίου τιμάται η θεϊκή φύση και η ανυπέρβλητη δύναμή του. Ο Πλούταρχος επιλέγει να εντάξει αυτήν την δυναμική του έρωτα 47 καὶ μᾶλλον ἂν Ἔρως ἐγγένηται [καὶ] καθάπερ πνεῦμα κυβερνήτου μὴ παρόντος ἐτάραξε καὶ συνέχεε τὸν γάμον οὔτ' ἄρχειν δυναμένων οὔτ' ἄρχεσθαι βουλομένων. εἰ δ' ἄρχει βρέφους μὲν ἡ τίτθη καὶ παιδὸς ὁ διδάσκαλος ἐφήβου δὲ γυμνασίαρχος ἐραστὴς δὲ μειρακίου γενομένου δ' ἐν ἡλικίᾳ νόμος καὶ στρατηγὸς οὐδεὶς δ' ἄναρκτος οὐδ' αὐτοτελής, τί δεινὸν εἰ γυνὴ νοῦν ἔχουσα πρεσβυτέρα κυβερνήσει νέου βίον ἀνδρός, ὠφέλιμος μὲν οὖσα τῷ φρονεῖν μᾶλλον ἡδεῖα δὲ τῷ φιλεῖν καὶ προσηνής; (754 C-D).Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το δίπολο φρονεῖν-φιλεῖν, αλλά και για την σύνδεση του Ερωτικού με το Περί ηθικής αρετής, βλ. Beneker (2012) οὐ γὰρ ἁπλῶς κοινὰ τὰ φίλων <οὐδὲ πάντων> ἀλλ' οἳ τοῖς σώμασιν ὁριζόμενοι τὰς ψυχὰς βίᾳ συνάγουσι καὶ συντήκουσι (767Ε). 21

27 μέσα στο κοινωνικό γεγονός της γιορτής των Ἐρωτιδείων και των αγώνων λόγου περί ετεροφυλοφιλικού και παιδεραστικού έρωτα. 49 Στον δεύτερο λόγο του (756Β-763F), ο Πλούταρχος ως διαιτητής του αγώνα λόγων παρουσιάζεται ως ειδήμων στα ερωτικά ζητήματα και αντικρούει την άποψη του Πεμπτίδη σύμφωνα με την οποία ο έρωτας είναι απλώς ένα ανθρώπινο πάθος. 50 Ο Έρωτας, κατά τον συγγραφέα, είναι θεός και χάρη σ αυτόν η Αφροδίτη δημιουργεί αισθήματα στοργής και απόλυτης ένωσης, φιλότητος καὶ συγκράσεως (756Ε). Τα έργα της Αφροδίτης δεν θα είχαν καμία απολύτως αξία χωρίς την συμβολή του Έρωτα (759E-F). O έρωτας είναι αυτός που καθοδηγεί τους νέους στην αρετή και την φιλία (758C). Η επιχειρηματολογία του Πλουτάρχου περιλαμβάνει επίσης την σύγκριση του θεού Άρη και του Έρωτα μέσα από την οποία αναδύεται η ανωτερότητα του τελευταίου. -Η σωματική-σεξουαλική διάσταση του έρωτα Μια άλλη έκφανση του έρωτα κατά την πλουταρχική σκέψη είναι σωματική-σεξουαλική διάσταση του συζυγικού έρωτα. Ο Πλούταρχος δεν αναφέρεται σχεδόν ποτέ στην ερωτική ζωή και δραστηριότητα των δύο συζύγων παρά μόνο πολύ διακριτικά, ένα στοιχείο που προκύπτει και από την ανάγνωση των Γαμικών Παραγγελμάτων. Θεωρεί το συζυγικό σεξ ένα «απαραίτητο συστατικό της ανθρώπινης ζωής». 51 Ο Beneker εκφράζει την άποψη ότι η συζυγική σχέση χωρίς την παρουσία του έρωτα είναι δείγμα έλλειψης συνοχής, ένα στοιχείο που αναδύεται και από τα Γαμικά Παραγγέλματα (142F), καθώς γίνεται αναφορά στην ολοκληρωτική ένωση των συζύγων (Beneker (2012) 38). Η ερωτική ένωση των συζύγων 49 Για περαιτέρω συζήτηση σχετικά με το θέμα παιδεραστικού-ετεροφυλοφιλικού έρωτα βλ. κεφ. IV. B της παρούσας μελέτης A. Ο Lucchesi επισημαίνει επίσης το στοιχείο ότι ο Πλούταρχος παρουσιάζεται ως ειδικός («as a reliable expert»), Lucchesi (2013) Walcot, Plutarch on Sex (1998) 166,

28 καλλιεργεί την τιμή, την χάριν και την αμοιβαία αγάπη (ἀγάπησιν ἀλλήλων). 52 Η έννοια ωστόσο της χάριτος παραπέμπει στη συγκατάθεση και την ερωτική προσέγγιση της γυναίκας στην ερωτική πρόσκληση του συζύγου της. 53 Η κατ επανάληψη χρήση της στα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό αποτελούν ενδεχομένως ένα τεκμήριο πως οι σεξουαλικές συζυγικές σχέσεις είναι αναπόσπαστο μέρος της ένωσης του ζεύγους στην πλουταρχική σχέψη. Συνοψίζοντας, η μελέτη των Γαμικών Παραγγελμάτων και του Ερωτικού που προηγήθηκε σκιαγραφεί την ιδιαίτερα θετική ματιά του Πλουτάρχου στον θεσμό του γάμου και τον ρόλο του έρωτα στο πλαίσιο αυτού. Το ερωτικό συναίσθημα αποτελεί θεμέλιο λίθο και προϋπόθεση για έναν ευτυχισμένο και αρμονικό γάμο. Ο έρωτας μέσω της ανυπέρβλητης δύναμής του θα ενδυναμώσει τη σχέση του ζευγαριού, θα γίνει το μέσο που θα καθοδηγήσει το ζευγάρι μέσα από τα ιδανικά της αμοιβαίας αγάπης και της φιλίας προς τον προορισμό της αρετής. Απαραίτητες προϋποθέσεις βέβαια είναι η σωφροσύνη και η σύνεση, η ηθικά ανώτερη σύζυγος και η ύπαρξη σωματικής επαφής μεταξύ του ζεύγους. Η φιλία δεν είναι εφικτό να ευδοκιμήσει χωρίς την παρουσία ερωτικής ένωσης και νομίζω ότι εδώ έγκειται η συνεισφορά του Πλουτάρχου στο μοντέλο του γάμου στο πλαίσιο της ερωτικής λογοτεχνίας το οικοδόμημα εν τέλει του γάμου είναι χτισμένο πάνω στα θεμέλια της αρετής, της φιλίας, της σωφροσύνης, της χάριτος και του έρωτα. 52 καὶ τὸ τῆς ἡδονῆς μικρόν, ἡ δ' ἀπὸ ταύτης ἀναβλαστάνουσα καθ' ἡμέραν τιμὴ καὶ χάρις καὶ ἀγάπησις ἀλλήλων καὶ πίστις οὔτε Δελφοὺς ἐλέγχει ληροῦντας, ὅτι τὴν Ἀφροδίτην Ἄρμα καλοῦσιν, οὔθ' Ὅμηρον φιλότητα τὴν τοιαύτην προσαγορεύοντα συνουσίαν (769Α). 53 Beneker (2012)

29 IV. Οι κοινωνικές διαστάσεις του έρωτα και του γάμου στα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό Στο παρόν κεφάλαιο θα επιχειρήσω να στρέψω τον φακό της μελέτης μου τόσο στις κοινωνικές διαστάσεις του έρωτα και του γάμου μέσα στα Γαμικά Παραγγέλματα και τον Ερωτικό όσο και στην έντονη αλληλεπίδραση ιδιωτικού και δημόσιου βίου. Χαρακτηριστικό είναι πως η διάκριση ιδιωτικού και δημόσιου πεδίου στα υπό εξέταση έργα δεν αποτελεί μια εύκολη διαδικασία τόσο στα βιογραφικά όσο και στα μη βιογραφικά έργα, όπως θα προκύψει στο παρόν κεφάλαιο και στο κεφάλαιο V. 54 Αρκετοί μελετητές καταπιάστηκαν είτε με τον ρόλο του έρωτα μέσα στον γάμο 55 είτε με το ενδεχόμενο της ισότητας των δύο φύλων, τον ρόλο της γυναίκας και την ποιότητα της σχέσης του ζεύγους. 56 Αντικείμενο μελέτης έχει γίνει επίσης το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο γύρω από το οποίο κινούνται τα προαναφερθέντα έργα, και κυρίως ο Ερωτικός. 57 Η μελέτη αυτή θα συμβάλλει στην ανάδειξη της άμεσης σχέσης που είχε το άτομο με την κοινωνία κατά την περίοδο της αυτοκρατορικής περιόδου, καθώς και στη σκιαγράφηση όχι μόνον της άποψης του Πλουτάρχου για το ερωτικό συναίσθημα και τον γαμήλιο δεσμό, αλλά και ορισμένων αντιλήψεων της ίδιας της κοινωνίας κατά τη συγγραφική περίοδο του συγγραφέα. Ο Πλούταρχος στα εν λόγω έργα παρουσιάζει αφενός ένα κώδικα συμπεριφοράς για μια ιδανική συζυγία και αφετέρου την έντονη αλληλεξάρτηση ατομικής και δημόσιας σφαίρας. 54 Swain (1999) 85-96, και ειδικά Beneker, Plutarch on the Role of Eros in a Marriage (2008) Pomeroy (1999), Walcot Plutarch on women (1999, 1998), Nikolaides (1997), Blomqvist (1997) Tsouvala, Integrating Marriage and Homonoia (2008), Swain (1999). 24

30 Α. Γαμικά Παραγγέλματα Μέσα από τα Γαμικά Παραγγέλματα αναδεικνύεται αφενός το πλουταρχικό πρότυπο συζυγικών σχέσεων και πρακτικών και αφετέρου η ενσωμάτωση αυτού του προτύπου στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο της εποχής της συγγραφής του έργου, καθώς η εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας εξαρτάται από την ευδαιμονία του εκάστοτε οίκου και των αρμονικών σχέσεων των μελών. Επιπλέον, αποτυπώνεται η αλληλένδετη σχέση του ατόμου και της κοινωνίας, ένα στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό τόσο για τον Πλούταρχο αλλά και για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. 58 Το υπό εξέταση έργο παρέχει μια εξιδανικευμένη συζυγική σχέση, καθώς θέτει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος το ζευγάρι και τον έρωτα στο πλαίσιο του γάμου, που αποτελούν κύρια θέματα πραγμάτευσης στον Ερωτικό. 59 Ο Πλούταρχος εστιάζει συχνά σε αυτό το εξιδανικευμένο πρότυπο και την ιδιωτική τους ζωή και εντάσσει το ζευγάρι σε ένα προστατευτικό κλοιό, 60 εντούτοις δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις κοινωνικές διαστάσεις που λαμβάνει ο συζυγικός έρωτας. I. Θεσμικό και εθιμοτυπικό πλαίσιο γάμου Η συζυγική σχέση και ο γάμος, όπως προαναφέρθηκε στο κεφ. ΙΙΙ, εντάσσεται από τον Πλούταρχο ήδη στο προλογικό τμήμα (138Β) των Γαμικών Παραγγελμάτων του σε ένα πολύ συγκεκριμένο θεσμικό και τελετουργικό πλαίσιο, στον πάτριον θεσμόν. Ο γάμος αποτελεί έναν πατροπαράδοτο θεσμό της ελληνορωμαϊκής κοινωνίας, ο οποίος 58 Έχει υποστηριχτεί πως «η συζυγική σχέση που προάγεται στο έργο φαίνεται πως θεωρείται θεμελιώδες στοιχείο γύρω από το οποίο οργανώνονται πολλά άλλα», βλ. Foucault, τομ. ΙΙΙ (1986) Για την εξιδανικευμένη φύση του έρωτα στον Ερωτικό, βλ. Lucchesi (2013) Η Wohl (1997) 178 προτείνει πως ο Πλούταρχος επιχειρεί να διαχωρίσει και να προωθήσει, όσο είναι εφικτό, την ιδιωτική από τη δημόσια ταυτότητα του ατόμου. 25

31 κληρονομείται από γενιά σε γενιά με την ευλογία των θεών. Η ιδέα του πάτριου θεσμού επανέρχεται και στον Ερωτικό, όπου επισημαίνεται ο κίνδυνος πως αν διασαλευτεί η παλαιά πίστις θα καταρρεύσει κάθε έννοια ευσέβειας (756Β, 758C-D). Η αντίληψη αυτή αποκαλύπτει ενδεχομένως τον σεβασμό του Πλουτάρχου τόσο στον ίδιο τον θεσμό του γάμου όσο και σε ένα ευρύτερο σύστημα νομοτελειακού χαρακτήρα. Επιπροσθέτως, ο Πλούταρχος παραθέτει πλήθος ηθών κι εθίμων, ένα στοιχείο που προσδίδει ιδιαίτερη ζωντάνια στο κείμενο και σκιαγραφεί το τις συνήθειες της κοινωνίας στο πλαίσιο του γάμου. 61 Η δοκιμή του κυδωνιού από τη νύφη (138D) συμβολίζει τις πρώτες ευχάριστες στιγμές του έγγαμου βίου, ενώ το στεφάνι ασπαράγου 62 στο κεφάλι της παραπέμπει αφ ενός στις δυσκολίες του γάμου που ενδεχομένως παρουσιαστούν στην πορεία, οι οποίες όμως αν ξεπεραστούν θα αποφέρουν την ευτυχία (138D-E). Η θυσία στη γαμήλια Ήρα αποτελεί άλλο ένα έθιμο που αφορά στον θεσμό του γάμου σύμφωνα με το οποίο αφαιρείται η χολή του θυσιαζόμενου ζώου ως σύμβολο της εξάλειψης της οργής της συζύγου (14E-F). Τα έθιμα δεν περιορίζονται στο τελετουργικό κομμάτι του γαμήλιου θεσμού αλλά και στις διαπροσωπικές σχέσεις των μελών της οικογένειας. Σύμφωνα με ένα λιβυκό έθιμο η νύφη έπρεπε να στείλει μια χύτρα στην πεθερά της χωρίς όμως να οργιστεί αν η τελευταία δεν την επιστρέψει τελικά (143Α). Η πληθώρα των εθίμων αλλά και η γεωγραφική τους ποικιλία συνιστούν το πολιτισμικό και λαογραφικό φόντο της εποχής γύρω από τον θεσμό του γάμου και προδίδουν ακόμη την ευρυμάθεια του Πλουτάρχου. Άλλη μια αντίληψη της κοινωνίας της εποχής αποτελεί και η σύνδεση των θεοτήτων της Αφροδίτης, των Μουσών και της γαμήλιας Ήρας με τον θεσμό του γάμου (138C, 141E). Η 61 Βλ. ορισμένα από τα ήθη κι έθιμα που παρατίθενται στο πλουταρχικό κείμενο: 138D, 138D-E, 141E-F, 142C, 143A, 144A-B. 62 Φυτό με αγκάθια αλλά όμορφο ανθό. 26

32 καταγραφή και παρουσίαση όλων αυτών των ηθών κι εθίμων από τον Πλούταρχο αποτελεί ένδειξη ότι το συγκεκριμένο εθιμοτυπικό πλαίσιο αποτελούσε αναπόσπαστο τμήμα της κοινωνίας για πολλά χρόνια. ΙΙ. Το ζευγάρι ως μικρογραφία της κοινωνίας Μελετώντας τα Γαμικά Παραγγέλματα ο Πλούταρχος φαίνεται πως αντιλαμβάνεται και προβάλλει τη συζυγική σχέση ως τη μικρότερη μονάδα κοινωνικής συσπείρωσης και πως ο ιδιωτικός βίος αντικατοπτρίζεται άμεσα στον δημόσιο. Συνδέει την κατάσταση που επικρατεί στην κοινωνία με αυτή στον οίκο με συνέπεια να προβάλλει την έντονη διαπλοκή αυτών των δύο πεδίων. Το πρώτο παράδειγμα με το οποίο ο Πλούταρχος κάνει έναν άμεσο συσχετισμό του ιδιωτικού και δημόσιου βίου είναι από ένα χωρίο της πλατωνικής Πολιτείας, 63 αρκετά προσφιλές σε αυτόν (140D-E). 64 Ο Πλάτωνας σε αυτό το χωρίο αναφέρεται στην από κοινού συμμετοχή και διαχείριση της περιουσίας ανάμεσα στους Φύλακες. Η αντίληψη που προάγεται στο πλατωνικό χωρίο είναι πως μια 63 Ἡ δέ γε τῶν τοιούτων ἰδίωσις διαλύει, ὅταν οἱ μὲν περιαλγεῖς, οἱ δὲ περιχαρεῖς γίγνωνται ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς παθήμασι τῆς πόλεώς τε καὶ τῶν ἐν τῇ πόλει; Τί δ' οὔ; Ἆρ' οὖν ἐκ τοῦδε τὸ τοιόνδε γίγνεται, ὅταν μὴ ἅμα φθέγγωνται ἐν τῇ πόλει τὰ τοιάδε ῥήματα, τό τε ἐμὸν καὶ τὸ οὐκ ἐμόν; καὶ περὶ τοῦ ἀλλοτρίου κατὰ ταὐτά; Κομιδῇ μὲν οὖν. Ἐν ᾗτινι δὴ πόλει πλεῖστοι ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ ταὐτὰ τοῦτο λέγουσι τὸ ἐμὸν καὶ τὸ οὐκ ἐμόν, αὕτη ἄριστα διοικεῖται; Πολύ γε. Καὶ ἥτις δὴ ἐγγύτατα ἑνὸς ἀνθρώπου ἔχει; οἷον ὅταν που ἡμῶν δάκτυλός του πληγῇ, πᾶσα ἡ κοινωνία ἡ κατὰ τὸ σῶμα πρὸς τὴν ψυχὴν τεταμένη εἰς μίαν σύνταξιν τὴν τοῦ ἄρχοντος ἐν αὐτῇ ᾔσθετό τε καὶ πᾶσα ἅμα συνήλγησεν μέρους πονήσαντος ὅλη, καὶ οὕτω δὴ λέγομεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος τὸν δάκτυλον ἀλγεῖ (Πλάτων. Πολιτεία, 462C) 64 Ὁ Πλάτων φησὶν εὐδαίμονα καὶ μακαρίαν εἶναι πόλιν, ἐν ᾗ τὸ ἐμὸν καὶ τὸ οὐκ ἐμὸν ἥκιστα φθεγγομένων ἀκούουσι διὰ τὸ κοινοῖς ὡς ἔνι μάλιστα χρῆσθαι τοῖς ἀξίοις σπουδῆς τοὺς πολίτας. πολὺ δὲ μᾶλλον ἐκ γάμου δεῖ τὴν τοιαύτην φωνὴν ἀνῃρῆσθαι καὶ γὰρ ἡ φύσις μίγνυσι διὰ τῶν σωμάτων ἡμᾶς, ἵν' ἐξ ἑκατέρων μέρος λαβοῦσα καὶ συγχέασα κοινὸν ἀμφοτέροις ἀποδῷ τὸ γεννώμενον, ὥστε μηδέτερον διορίσαι μηδὲ διακρῖναι τὸ ἴδιον ἢ τὸ ἀλλότριον. αὕτη τοίνυν καὶ χρημάτων κοινωνία προσήκει μάλιστα τοῖς γαμοῦσιν, εἰς μίαν οὐσίαν (140D-E). Το ίδιο βλέπουμε και στον Ερωτικό: Ὧι δ' ἂν Ἔρως ἐπισκήψῃ... καὶ ἐπιπνεύσῃ, πρῶτον μὲν ἐκ τῆς Πλατωνικῆς πόλεως (Rep. V 462c) τὸ ἐμὸν ἕξει καὶ τὸ οὐκ ἐμόν οὐ γὰρ ἁπλῶς κοινὰ τὰ φίλων <οὐδὲ πάντων> ἀλλ' οἳ τοῖς σώμασιν ὁριζόμενοι τὰς ψυχὰς βίᾳ συνάγουσι καὶ συντήκουσι, μήτε βουλόμενοι δύ' εἶναι μήτε νομίζοντες (767D-E). 27

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Διδαγμένο κείμενο Πλάτωνα Πολιτεία (519D-520A) Ἒπειτ, ἒφη, ἀδικήσομεν αὐτούς, καί ποιήσομεν χεῖρον ζῆν, δυνατόν αὐτοῖς ὂν ἂμεινον; Ἐπελάθου, ἦν δ ἐγώ, πάλιν, ὦ

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36

ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΘΕΜΑ: Εγκώμιο των προγόνων, των πατέρων και της σύγχρονης γενιάς. Υποδήλωση του θέματος του Επιταφίου. ΠΡΟΓΟΝΟΙ (Από τη μυθική εποχή ως το τέλος των Περσικών

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΟΡΦΗ

ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΟΡΦΗ Σκοπός του προγράμματος: Η αντίληψη της έννοιας της κοινωνικοποίησης Η εξέλιξη του θεσμού της οικογένειας Με τον όρο Κοινωνικοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

25 1. « , ) , , ) «

25 1. « , ) , , ) « ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Τρίτη 27 Μαΐου 2014 ΚΕΙΜΕΝΟ: Όταν µιλούµε για µάζα, εννοούµε µικρό ή µεγάλο πλήθος ανθρώπων, το οποίο υφίσταται µιαν αλλαγή, ψυχική και πνευµατική, από αφορµές συνήθως τυφλής συναισθηµατικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ. Αριστοτέλη «Πολιτικά»

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ. Αριστοτέλη «Πολιτικά» Ελευθερίου Βενιζέλου 237, Γάζι Τηλ./Fax: 2810 823411 email: syxekp@gmail. com www.syekp.gr Βρέντζου Μαρία, Φιλόλογος ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλη «Πολιτικά»

Διαβάστε περισσότερα

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ 10 Ον\ μο :.. Α Λυκείου 18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΚΥΠΡΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΕΤΡΙΔΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Τετάρτη 23 Μαΐου, 2012 «Τίποτα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977 Συγγραφέας: M.Foucault Σελίδες: 288 Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956)

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου πνεύματος ελευθερίας αντιλαμβάνεται ότι ο διάλογος αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Κειμένων Α Λυκείου

Εργασία Κειμένων Α Λυκείου Εργασία Κειμένων Α Λυκείου Οικογενειακές Σχέσεις Κείμενα που μελετήθηκαν: «Του νεκρού αδελφού», «Η λυγερή στον Άδη» Ομάδα Γ : Δημήτρης Κουμαράς, Μανούρα Ελένη, Μαργαρίτης Νίκος, Μωραΐτου Έλλη Οι σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο 1 Εφηβεία (4590)

Κείμενο 1 Εφηβεία (4590) Κείμενο 1 Εφηβεία (4590) Οι έφηβοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την πραγματικότητα του επόμενου βήματος, που οδηγεί στην ενηλικίωση, ενώ η κοινωνία απαιτεί απ αυτούς να αρχίσουν να προετοιμάζονται για τους

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1 Γ1 1 Επίπεδο Γ1 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη για τη σημασία της τέχνης στη ζωή μας. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη, όταν γράφει, και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL].

για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL]. ΨΗΦΙΣΜΑ για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL]. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ- ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ- ΙΚΑΙΟΣΥΝΗ Τον Ιούνιο 1985, µια οµάδα ευρωπαίων δικαστικών λειτουργών

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητα και κοινωνία

Κοινότητα και κοινωνία Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 53/1984 Κοινότητα και κοινωνία Στάθης Π. Σορώκος* Η διάκριση ανάμεσα στην κοινότητα και την κοινωνία αποτελεί βασικό πρόβλημα, θεωρητικό και πρακτικό, της κοινωνιολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Ηράκλειο, Τρίτη 28/04/2009 Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Κυρίες και κύριοι, Αισθάνομαι και αισθανόμαστε όλοι ιδιαίτερη χαρά

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75.

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75. Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Εισαγωγή: Θουκυδίδης: σελ. 19-25, 26-28 Ξενοφώντας: σςλ. 29-32 2. Κείμενο: Από πρωτότυπο: Ξενοφώντας: Βιβλίο 2 κεφ. 1 16-32 Βιβλίο 2 κεφ. 2 1-4 Βιβλίο 2 κεφ. 2 16-23

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 Α. Η ένταξη του ατόμου στην Κοινωνία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 2 ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ENOTHTA 1.4 3 1.4 Οι κοινωνικοί κανόνες 1/16 Οι κοινωνικοί κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΗΜΕΡΩΝΕΙ.

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΗΜΕΡΩΝΕΙ. ΕΝΟΤΗΤΑ 6 Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΗΜΕΡΩΝΕΙ http://www.edutv.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=417&itemid=181 http://www.edutv.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=416&itemid=181 Μουσικήν [...] πᾶσι

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία. Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ

Εφηβεία. Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφηβεία Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ 1.Χαρακτηριστικά Εφηβεία 2.Δραστηριότητες 3.Κοινωνικοποίηση 1.Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Δεοντολογίας για τους Βιβλιοθηκονόμους των Ειδικών Συλλογών 1. υπ. ΜΔΕ Ιονίου Πανεπιστημίου

Κώδικας Δεοντολογίας για τους Βιβλιοθηκονόμους των Ειδικών Συλλογών 1. υπ. ΜΔΕ Ιονίου Πανεπιστημίου Κώδικας Δεοντολογίας για τους Βιβλιοθηκονόμους των Ειδικών Συλλογών 1 Αναστασία Ι. Μιχαηλάκη, Δικηγόρος Διαμεσολαβήτρια, υπ. ΜΔΕ Ιονίου Πανεπιστημίου Ο Κώδικας Δεοντολογίας για τους βιβλιοθηκονόμους των

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου

Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου Ξενοφώντος Αγησίλαος Κεφάλαιο 7, 1 Διδακτική πρόταση: Πόπη Πούγιουρου, Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων Εποπτεία:Λουκία Χατζημιχαήλ, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Β1. «καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης» =

Β1. «καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης» = ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2016 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Διδαγμένο κείμενο Α1. Με ανάλογο τρόπο και οι οικοδόμοι και όλοι οι υπόλοιποι δηλαδή χτίζοντας σωστά θα γίνουν καλοί οικοδόμοι, χτίζοντας όμως άσχημα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία είναι η περίοδος της μετάβασης από την παιδική στην ώριμη ηλικία κι έχει για κέντρο της την ήβη.

Εφηβεία είναι η περίοδος της μετάβασης από την παιδική στην ώριμη ηλικία κι έχει για κέντρο της την ήβη. Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία: ΟΡΙΣΜΟΣ Έκφραση Έκθεση Α Λυκείου Θέμα: «Εφηβεία» Εφηβεία είναι η περίοδος της μετάβασης από την παιδική στην ώριμη ηλικία κι έχει για κέντρο της την ήβη. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη Project A2- A3 Α Φαλήρου 1ο ΓυμνάσιοΤάξη Παλαιού Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ PROJECT Τα ενδιαφέροντα μας Ξεκινήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνευτικές ερωτήσεις ανοιχτού τύπου

Ερμηνευτικές ερωτήσεις ανοιχτού τύπου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ - ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ Ενότητα 4 η (Β 1, 7-8) - Σε όλες τις περιστάσεις της (καθημερινής) ζωής μας διαπιστώνεται η σημασία της ηθικής πράξης για την απόκτηση της ηθικής αρετής Ερμηνευτικές ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 1 16 016 - (3),,,,,,,,,,,,,,, ).,,,, 13 2,.,, -121,, 2008. A1. (90-11.,,, :......... 10 2. ) «).». 4 ) ; (1 (2 (2 (4. 4 3. :,,,,. 5 23 3 :,,,,. 5 4. 1. :. 3 4 -, 40 1. - - 2.,. 3.. 4. 5. 6. : K 33 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

Πανευρωπαϊκή έρευνα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών

Πανευρωπαϊκή έρευνα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών Πανευρωπαϊκή έρευνα 1. Γιατί έγινε η έρευνα για τη βία κατά των γυναικών; Παρά τον σημαντικό αντίκτυπο της βίας κατά των γυναικών, σε πολλά κράτη μέλη της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Συνταγματικών Υποθέσεων 26.1.2016 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με μια ετήσια πανευρωπαϊκή συζήτηση στο πλαίσιο της νομοθετικής έκθεσης πρωτοβουλίας σχετικά με τη θέσπιση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ

Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΝΝΑ ΣΕΧΟΥ- ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ : Α4 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 13 ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ογάµος Ο γάμος στη Σπάρτη ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Μετάδοση από τηλεοπτικούς σταθµούς διαφηµίσεων παιδικών παιχνιδιών.

Μετάδοση από τηλεοπτικούς σταθµούς διαφηµίσεων παιδικών παιχνιδιών. Αναρτητέα στο διαδίκτυο ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑ ΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ Ο ΗΓΙΑ Αριθ. 2/18.02.2014 Σήµερα ηµέρα Τρίτη 18 Φεβρουαρίου 2014 και ώρα 11:00 το Εθνικό Συµβούλιο Ραδιοτηλεόρασης συνήλθε σε συνεδρίαση, στην οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΙΣOΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ Ισότητα των δύο φύλων ονομάζουμε την εξάλειψη κάθε είδους διάκρισης ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα, ώστε νομικά και ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι Α ΕΡΥΘΡΑΙΑΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ Τ ΗΛ

Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι Α ΕΡΥΘΡΑΙΑΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ Τ ΗΛ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ιδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β1,1-4)

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

EB ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Μετεκλογική ανάλυση Προφίλ χώρας: ευρωπαϊκός μέσος όρος και αποτελέσματα για την Ελλάδα

EB ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Μετεκλογική ανάλυση Προφίλ χώρας: ευρωπαϊκός μέσος όρος και αποτελέσματα για την Ελλάδα Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας Διεύθυνση Γ Σχέσεις με τους Πολίτες ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ 30/09/2009 EB71.3 - ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009 Μετεκλογική ανάλυση Προφίλ χώρας: ευρωπαϊκός μέσος όρος και

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη Κατά τη διάρκεια των αιώνων, πολλοί αξιόλογοι μελετητές της αστρολογίας παρατήρησαν ότι ορισμένα αποτελέσματα επαναλαμβάνονταν κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

Οι γλώσσες αλλάζουν (5540)

Οι γλώσσες αλλάζουν (5540) Κείμενο 1 Οι γλώσσες αλλάζουν (5540) Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σκέψη, για να διαπιστώσει κανείς ότι οι φυσικές γλώσσες αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου, όπως όλες οι πτυχές του φυσικού κόσμου και της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Α. Διδαγμένο κείμενο Α 1. Μετάφραση Β1. Η διάκριση των αρετών δ ι α ν ο η τ ι κ έ ς η θ ι κ έ ς Διανοητικές αρετές

Α. Διδαγμένο κείμενο Α 1. Μετάφραση Β1. Η διάκριση των αρετών δ ι α ν ο η τ ι κ έ ς η θ ι κ έ ς Διανοητικές αρετές Α. Διδαγμένο κείμενο Α 1. Μετάφραση Ούτε μέσα μας, λοιπόν, ούτε ενάντια στη φύση γεννιούνται οι αρετές, αλλά (σ εμάς) που έχουμε από τη φύση την ιδιότητα να τις δεχτούμε, ενώ τελειοποιούμαστε με τη συνήθεια.

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών

Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την πρόσκληση που απηύθυναν στην Περ/κή Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΟΜΑΔΑ Α PROJECT 3 Οι Γυναίκες Στον Ισλάμ Και Στον Χριστιανισμό ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ. ... (το όργανο θα προσδιοριστεί)

II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ. ... (το όργανο θα προσδιοριστεί) II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ... (το όργανο θα προσδιοριστεί) 1. υπενθυµίζοντας ότι η ανθρωπότητα και η φύση βρίσκονται σε κίνδυνο κι ότι, πιο συγκεκριµένα, οι αρνητικές επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επειδή παρατηρούμε ότι κάθε κράτος είναι ένα είδος συνύπαρξης και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο καλό σκοπό διότι για χάρη αυτού που θεωρούν

Διαβάστε περισσότερα

Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α

Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Με ανάλογο τρόπο (γίνονται) και οι οικοδόμοι και όλοι οι άλλοι γιατί χτίζοντας

Α1. Με ανάλογο τρόπο (γίνονται) και οι οικοδόμοι και όλοι οι άλλοι γιατί χτίζοντας ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Α1. Με ανάλογο τρόπο (γίνονται) και οι οικοδόμοι και όλοι οι άλλοι γιατί χτίζοντας με καλό τρόπο σπίτια, θα γίνουν καλοί οικοδόμοι, χτίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια.

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Οι διακρίσεις συνδέονται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός του Προέδρου Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου, στη διάσκεψη τύπου

Χαιρετισμός του Προέδρου Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου, στη διάσκεψη τύπου Χαιρετισμός του Προέδρου Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου, στη διάσκεψη τύπου της «4 ης Εβδομάδας Ευαισθητοποίησης για το Αλκοόλ Τετάρτη, 26 Οκτωβρίου 2016, 11.00 12.30 Έντιμοι

Διαβάστε περισσότερα