ÔìÞìá Ãåùëïãßáò & ÃåùðåñéâÜëëïíôïò. Åèíéêü & Êáðïäéóôñéáêü ÐáíåðéóôÞìéï Áèçíþí

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ÔìÞìá Ãåùëïãßáò & ÃåùðåñéâÜëëïíôïò. Åèíéêü & Êáðïäéóôñéáêü ÐáíåðéóôÞìéï Áèçíþí"

Transcript

1 Åèíéêü & Êáðïäéóôñéáêü ÐáíåðéóôÞìéï Áèçíþí ÔìÞìá Ãåùëïãßáò & ÃåùðåñéâÜëëïíôïò Organized by: National and Kapodistrian University of Athens, Faculty of Geology and Geoenvironment, 25-29/8/2011 ÊÉÓÁÌÏÓ, ÁÕÃÏÕÓÔÏÓ CRETE, KISSAMOS, AUGUST 2011

2

3 Υλικά δομής των αρχαίων και Γεωμορφολογική εξέλιξη της. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους Συνεργαζόμενοι Φορείς ΕΚΠΑ, Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος Ινστιτούτο Γεωλογικών & Μεταλλευτικών Ερευνών Εφορεία Σπηλαιολογίας - Παλαιοανθρωπολογίας Ν. Ελλάδας Πανεπιστήμιο Πατρών Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. ημόκριτος ΚΕ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Επιστημονική επιτροπή ρ. Σταματάκης Μιχαήλ, Καθηγητής ρ. Ευελπίδου Νίκη, Επίκ. Καθηγήτρια ρ. Πούλος Σεραφείμ, Αναπλ. Καθηγητής ρ. Αλεξόπουλος Ιωάννης, Επίκ. Καθηγητής ρ. Βασιλάκης Εμμανουήλ, Λέκτορας ρ. Κούλη Αικατερίνη, Λέκτορας ρ. Καμπούρογλου Ευάγγελος ρ. Παπαθεοδώρου Γεώργιος, Αναπλ. Καθηγητής Οργανωτική επιτροπή ρ. Ευελπίδου Νίκη, Επίκ. Καθηγήτρια ρ. Σταματάκης Μιχαήλ, Καθηγητής ρ. Αλεξόπουλος Ιωάννης, Επίκ. Καθηγητής ρ. Βασιλάκης Εμμανουήλ, Λέκτορας ρ. Πούλος Σεραφείμ, Αναπλ. Καθηγητής ρ. Κούλη Αικατερίνη, Λέκτορας Γεωργίου Γεωργία Τζιλιγκάκη Ελένη Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος

4 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους Επιμέλεια έκδοσης: ρ. Βασιλάκης Εμμανουήλ, Λέκτορας ρ. Αλεξόπουλος Ιωάννης, Επίκ. Καθηγητής ρ. Ευελπίδου Νίκη, Επίκ. Καθηγήτρια ίλαλος Σπυρίδων, MSc Γεωλόγος, υποψ. ρ. 2

5 Κίσαμος, 25-29/8/ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Εισαγωγή λίγα λόγια για τη διοργάνωση του σχολείου Η αρχαιολογική μελέτη ενός τοπίου στοχεύει στην καλύτερη δυνατή ανασύνθεση και κατανόηση της ανθρώπινης δραστηριότητας κατά το παρελθόν. Για να το πετύχει αυτό είναι απαραίτητη η συνεργασία με άλλες επιστήμες, θεωρητικές και θετικές. Στα πλαίσια αυτά της διεπιστημονικής έρευνας εντάσσεται η συνεργασία με τους διάφορους κλάδους που απαρτίζουν το χώρο της γεωλογίας. Θέλοντας να συμμετάσχει στην προώθηση της διεπιστημονικής συνεργασίας, το τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών διοργανώνει θερινό σχολείο, στην Κίσσαμο της δυτικής Κρήτης με θέμα «Υλικά δομής των αρχαίων και γεωμορφολογική εξέλιξη της δυτικής Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς και Ιστορικούς χρόνους». Η οργάνωση του σχολείου στηρίχθηκε σε τρεις θεματικές παραμέτρους που αντανακλούν πεδία προβληματισμού στην αρχαιολογική ερμηνεία, στην επίλυση των οποίων συνδράμει η γεωλογική έρευνα, η εξοικείωση με θεμελιώδεις έννοιες γεωλογίας και γεωμορφολογίας. Πρώτη παράμετρος η εξοικείωση με υλικά δομής που χρησιμοποιήθηκαν στην αρχαιότητα αλλά και στους μεταγενέστερους χρόνους. Η γνώση των υλικών δομής που χρησιμοποιήθηκαν σε μία αρχαιολογική θέση, η ολοκληρωμένη καταγραφή και περιγραφή τους στις σελίδες του ανασκαφικού ημερολογίου ανοίγει ορίζοντες κατανόησης που αφορούν την οικονομία, την κοινωνική δομή, τους εμπορικούς δρόμους, την αντίληψη του περιβάλλοντος χώρου και των δυνατοτήτων εκμετάλλευσης που αυτό προσφέρει. Συμπερασματικά οδηγεί στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς στο παρελθόν και αυτός είναι ο πρωταρχικός και τελικός στόχος μιας ολοκληρωμένης αρχαιολογικής έρευνας. Ασβεστόλιθοι, μάρμαρα, γρανίτες, πωρόλιθοι αλλά και χώματα πηλώδη, αμμώδη, αλλουβιακά, κονιάματα και μέταλλα. Είτε μιλάμε για το στρώμα χώματος στο οποίο εντοπίστηκε ένα αγγείο είτε για τους λίθους που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή ενός οχυρωματικού τείχους, είτε περιγράφουμε ένα χάλκινο όπλο είτε περιγράφουμε τη σύσταση των κονιαμάτων που επενδύουν έναν αγωγό προβάλλεται η σημασία κατοχής γνώσεων γεωλογικών. Αλυσιδωτά προκύπτουν ερωτήματα που προωθούν την αρχαιολογική έρευνα. Γιατί χρησιμοποιήθηκε αυτός ο λίθος; Από πού και πώς μεταφέρθηκε; Πως επηρεάζεται από τις περιβαλλοντικές συνθήκες στο πέρας του χρόνου; Ιδιότητες όπως η σκληρότητα του υλικού, η ανθεκτικότητα του ή η διακοσμητική του δυνατότητα αντανακλούν ανθρώπινες επιλογές που έγιναν με γνώση της δυναμικής του περιβάλλοντος φυσικού τοπίου. Στα πλαίσια του σχολείου θα προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε την ανθρώπινη πρόνοια στη χρησιμοποίηση των υλικών δομής. Ψαμμίτης για τους οχυρωματικούς πύργους της Φαλάσαρνας, ασβεστόλιθος για τα οχυρωματικά τείχη στα Άπτερα και ένα πλήθος υλικών- γύψος, άργιλοι, σιδηρομεταλλεύματα, ώχρες, καντονάδα - θα συμπληρώσουν την γνωριμία μας με τα υλικά που δόμησαν τις οικιστικές και λοιπές αρχιτεκτονικές δραστηριότητες, θέατρα, λουτρά, τείχη, λιμάνια κλασικών, ελληνιστικών και ρωμαϊκών θέσεων της δυτικής Κρήτης. Πολυρρήνια, Φαλάσαρνα, Άπτερα, Κίσσαμος, Γραμβούσα. εύτερη παράμετρος η μύηση σε θέματα γεωλογικών και γεωμορφικών διεργασιών που συμβάλλουν στην εξέλιξη του φυσικού τοπίου και αναγλύφου μίας αρχαιολογικής θέσης και συνιστούν την αναπαράσταση του παλαιοπεριβάλλοντος. Ερωτήματα όπως πώς ήταν το φυσικό περιβάλλον όταν θεμελιώθηκε και λειτουργούσε μία αρχαιολογική θέση και πώς οι περιβαλλοντικές συνθήκες μετέβαλαν τη θέση αυτή στο πέρας του χρόνου απαιτείται να απαντηθούν κατά το δυνατό σε μία ολοκληρωμένη ανασκαφική έρευνα. 3

6 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους Μία ακτογραμμή ή ένας χείμαρρος και κάθε γεωμορφική διεργασία που διακρίνεται σε μία αρχαιολογική θέση μπορεί στο παρόν να είναι απλά ένα αποτύπωμα στη γη, ήταν ωστόσο στο παρελθόν μία δυναμική συνιστώσα που καθόρισε τις επιλογές και τις δραστηριότητες των ανθρώπων που ζούσαν εκεί. Χάρη στη γεωλογική ματιά, τα αποτυπώματα αυτά μετουσιώνονται σε δείκτες επιστημονικής έρευνας που συμβάλλουν ουσιαστικά στην υποθετική αποκατάσταση του παρελθόντος φυσικού τοπίου και στην ακόλουθη κατανόηση της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με αυτό. Η σύμπραξη αρχαιολογίας και γεωλογίας πυροδοτεί τη δυνατότητα να κατανοήσουμε πώς ήταν το φυσικό και τεχνητό περιβάλλον ενός αρχαιολογικού τοπίου, πώς γεωμορφικές διεργασίες μετέβαλαν το περιβάλλον αυτό, αν και πώς οι άνθρωποι προσαρμόστηκαν στις μεταβολές αυτές, ποιες ήταν οι αλυσιδωτές αντιδράσεις στην οικονομία και κοινωνική δομή. Τρίτη παράμετρος η γνωριμία με όργανα και γεωφυσικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην αρχαιολογική έρευνα. Η συμβολή της γεωλογίας στην αρχαιολογική έρευνα κλιμακώθηκε με την εφαρμογή γεωφυσικών μεθόδων στον εντοπισμό και χαρτογράφηση αρχαιοτήτων χερσαίων και υποθαλάσσιων. Η εξοικείωση του αρχαιολόγου με τις μεθόδους και τα όργανα γεωφυσικής ανοίγει ευρύτατους ορίζοντες στην αρχαιολογική έρευνα και στα πλαίσια του σχολείου θα έρθουμε σε γνωριμία με τις μεθόδους αυτές και με παραδείγματα εφαρμογής τους. Για την επίτευξη της τριπλής στοχοθεσίας του σχολείου, επιλέχθηκε η δυτική Κρήτη ως τόπος διοργάνωσης γιατί προσφέρει εύρος θέσεων αρχαιολογικού και γεωλογικού ενδιαφέροντος και γιατί προσφέρει τη δυνατότητα παρατήρησης γεωμορφικών και τεκτονικών διεργασιών στο ύπαιθρο, όπως η μεταβολή της στάθμης της θάλασσας, αλλά κυρίως σε αρχαιολογικό υλικό, όπως η ανύψωση αρχαίων λιμένων. Μία ομάδα αρχαιολόγων και γεωλόγων που συνεργάζεται τα τελευταία χρόνια, κλήθηκε να συμπράξει για να βοηθήσει ενδιαφερόμενους αρχαιολόγους να γνωρίσουν και να κατανοήσουν θεμελιώδεις γεωλογικές έννοιες και τους μηχανισμούς «γεωλογικής» ερμηνείας ενός αρχαιολογικού τοπίου. Η εφαρμογή των γνώσεων αυτών στην καθημερινή αρχαιολογική έρευνα θα σηματοδοτήσει την επιτυχημένη διοργάνωση του σχολείου και θα γονιμοποιήσει σκέψεις για υλοποίηση παρόμοιων μελλοντικών δραστηριοτήτων. Εκ μέρους της οργανωτικής επιτροπής Γεωργίου Γεωργία Αρχαιολόγος 4

7 Κίσαμος, 25-29/8/ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών 1 η Ημέρα (Πέμπτη, ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Προσέλευση - Εγγραφές Προεδρείο: Γ. Μυλωνάκης, Μ. Σταματάκης, Ν. Ευελπίδου Χαιρετισμοί από Ν. Ευελπίδου εκ μέρους της Οργανωτικής Επιτροπής 09:30-09:50 Χαιρετισμός ημάρχου Κισάμου κ.γ.μυλωνάκη Χαιρετισμός Περιφερειάρχη 09:50-10:10 Αρχαιολογικές θέσεις δυτικής Κρήτης (αρχαιολόγος ΚΕ Ε.Π.Κ.Α. Στ. Μαρκουλάκη) 10:10-10:25 Οι δομικοί λίθοι στην αρχαιότητα (Καθ. Μ. Σταματάκης) Μεταβολές της στάθμης της θάλασσας (Αναπλ. Καθ. Σ. Ε. Πούλος) 10:25-10:35 είκτες μεταβολής της θαλάσσιας στάθμης (Επίκ. Καθ. Ν. Ευελπίδου) Γεωαρχαιολογία λιμένων και παράκτιων θέσεων: Μεθοδολογικές προσεγγίσεις στο Αιγαίο 10:35-11:05 και τη Μεσόγειο (Λέκτορας Μ. Μπάικα) 11:05-11:25 Γεωλογικές αλλαγές και αρχαία κατάλοιπα στις ακτές της Κρήτης ( ρ. Θ. Θεοδούλου) Μεταβολές των ακτών της Κρήτης σε σχέση με αρχαιολογικά κατάλοιπα. Το παράδειγμα 11:25-12:00 της Αρχαίας Φαλάσαρνας ( ρ. Ε. Μ. Καμπούρογλου). Εφαρμογές της γεωφυσικής και τηλεπισκόπησης στην αρχαιολογία (Επίκ. Καθ. Ι. 12:00-12:20 Αλεξόπουλος και Λέκτορας Εμμ. Βασιλάκης) 12:20-13:30 Καφές Προεδρείο: Σ. Πούλος, I. Αλεξόπουλος, Γ. Γεωργίου «Ανασκάπτοντας» τη θάλασσα με ήχους, Η εφαρμογή των μεθόδων τηλεπισκόπησης στην 13:30-13:50 ενάλια αρχαιολογία: Παραδείγματα από την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο, (Αναπλ. Καθ. Γ. Παπαθεοδώρου & Λέκτορας Γεραγά Μ.) Εμπόριο πρώτων υλών, διακίνηση οικοδομικών υλικών και θαλάσσιοι δρόμοι μέσα από τα 13:50-14:10 ανασκαμμένα ναυάγια της Μεσογείου (Λέκτορας Μ. Μπάικα) Εφαρμογή τεχνικών απόλυτης γεωχρονολόγησης στη διερεύνηση ζητημάτων 14:10-14:30 γεωαρχαιολογίας: Οι περιπτώσεις της Οπτικής Φωταύγειας και των in situ Κοσμογενών Νουκλεοτιδίων ( ρ. Κ. Αθανασάς) Η συμβολή της Ορυκτολογίας Πετρολογίας στη μελέτη ευρημάτων αρχαιολογικών 14:30-14:50 ανασκαφών. Εφαρμογές αναλυτικών μεθόδων υψηλής τεχνολογίας ( ρ. Γ. Οικονόμου) 14:50-15:10 Η συμβολή της παλαιοντολογίας στη μελέτη του ιστορικού τοπίου (Λέκτορας Κ. Κούλη) 15:10-17:00 Ξεκούραση Επίδειξη γεωφυσικών τεχνικών και εξοπλισμού (Αναπλ. Καθ. Γ. Παπαθεοδώρου - Επίκ. 17:00-19:00 Καθ. Ι. Αλεξόπουλος - Λέκτορας Ε. Βασιλάκης) 21:00 είπνο Καλωσορίσματος, από ήμο Κισάμου 5

8 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους 2 η ΗΜΕΡΑ (ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, ) 9:00 Αναχώρηση από το Αρχαιολογικό Μουσείο (έμπροσθεν Πλατείας Στρατηγού Τζανάκη). Μαύρος Μόλος (αρχαίος λιμένας) Σελί (λατομείο μαύρου ασβεστόλιθου) Ντάμιαλη-Παχιά Άμμος (ανύψωση ακτογραμμής, παράκτιες γεωμορφές, μαργαϊκός ασβεστόλιθος) Βιγλιά (ψηφιδοπαγείς αιγιαλοί, αποθέσεις κίσσηρης, απολιθώματα, απόθεση ελαφρόπετρας, tsunami) Αγία Παρασκευή- Παραλία Φαλάσαρνας (ανύψωση ακτογραμμής, μαύρος ασβεστόλιθος, αιολιανίτης) Αρχαιολογική θέση Φαλάσαρνας αρχαία λατομεία- λόφος Κούτρι (ανύψωση ακτογραμμής, λατομεία ασβεστόλιθου και ασβεστοψαμμίτη, εξαλλοίωση δομικών λίθων) 3η ΗΜΕΡΑ (ΣΑΒΒΑΤΟ, ) 9:00 Αναχώρηση από το Αρχαιολογικό Μουσείο (έμπροσθεν Πλατείας Στρατηγού Τζανάκη). Αρχαιολογική θέση Πολυρρήνιας Αρχαία λατομεία Μαρεδιανά (συμπαγής και διαυγής γύψος) Ποταμίδα (άργιλοι κεραμευτικής) Επίσκεψη αρχαιολογικών θέσεων Κισάμου (ρωμαϊκά- βενετσιάνικα μνημεία, υλικά δομής) 22:00 Βραδιά τσικουδιάς στο Molos Bay Hotel με παραδοσιακά εδέσματα 4η ΗΜΕΡΑ (ΚΥΡΙΑΚΗ, ) 8:30 Αναχώρηση από το Αρχαιολογικό Μουσείο (έμπροσθεν Πλατείας Στρατηγού Τζανάκη). Επίσκεψη στο μουσείο Κισάμου Παραλία Ραβδούχα (σιδηρομετάλλευμα, σχιστόλιθοι- πυριτόλιθοι, ώχρες) Θέση Ροδωπού (Ρωμαϊκός οδοδείκτης, εμφανίσεις όνυχα) Αρχαιολογική θέση Άπτερα- Αρχαία λατομεία 5η ΗΜΕΡΑ (ΔΕΥΤΕΡΑ, )- μετάβαση με πλοίο 10:00 Αναχώρηση από το λιμάνι Κισάμου. Χερσόνησος Γραμβούσας (ανυψώσεις ακτογραμμής) Νήσος Γραμβούσα και Τηγάνι (Ενετικό οχυρό και κατάλοιπα κτηρίων, μαύρος ασβεστόλιθος, καντονάδα) 6

9 Κίσαμος, 25-29/8/ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ΜΕΡΟΣ 1 ο ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΟΜΙΛΙΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΟΙ ΟΜΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΕΙΚΤΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΓΕΩΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΛΙΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΘΕΣΕΩΝ: ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ ΣΤΙΣ ΑΚΤΕΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ. ΤΟ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΦΑΛΑΣΑΡΝΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ «ΑΝΑΣΚΑΠΤΟΝΤΑΣ» ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΕ ΗΧΟΥΣ. Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟ ΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΛΙΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ: ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΖΗΤΗΜΑΤΩΝ ΓΕΩΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ: ΟΙ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ insitu ΚΟΣΜΟΓΕΝΩΝ ΝΟΥΚΛΕΟΤΙ ΙΩΝ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΝΑΣΚΑΦΩΝ. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟ ΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ Η ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΚΙΣΑΜΟΥ ΤΟ 365μΧ Η ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΤΟΥΣ ΘΡΥΛΟΥΣ, ΤΑ Ε ΑΦΩΝΥΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΜΕΡΟΣ 2 ο ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΘΕΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗΣ 7

10 8 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους

11 Κίσαμος, 25-29/8/ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ΜΕΡΟΣ 1 ο ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΟΜΙΛΙΩΝ 9

12 10 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους

13 Κίσαμος, 25-29/8/ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΙ ΔΟΜΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ρ. Μιχαήλ Σταματάκης, Καθηγητής, Τµήµα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Στην Ελλάδα αφθονούν οι φυσικοί δομικοί λίθοι τόσο υπό τη μορφή λευκών, τεφρών, ή ποικιλόχρωμων μαρμάρων και συμπαγών ασβεστόλιθων όσο και υπό τη μορφή πωρόλιθων, κροκαλοπαγών, ηφαιστειακής λάβας, γύψου και άλλων. Τα είδη των λίθων που χρησιμοποιήθηκαν από την αρχαιότητα έως πρόσφατα ως δομικά υλικά, εργαλεία ή σκεύη διαιρούνται πετρολογικά στις ακόλουθες κατηγορίες: α) Ιζηματογενή: εδώ ανήκουν οι ασβεστόλιθοι, οι πωρόλιθοι, οι τραβερτίνες, οι ψαμμίτες, οι γύψοι, τα κροκαλοπαγή. β) Μεταμορφωμένα: στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα μάρμαρα, οι σχιστόλιθοι, οι γνεύσιοι, οι σερπεντινίτες (ή οφίτες). γ) Πυριγενή: εδώ συγκαταλέγονται γρανίτες, τόφφοι, λάβες, η κίσσηρη (ή ελαφρόπετρα) η οποία αποτελεί εξαιρετικό λειαντικό μέσο, καθώς και θερμομονωτικό υλικό). Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή λίθινων εργαλείων και όπλων είναι ο οψιδανός (ή οψιανός υλικό ηφαιστειακής προέλευσης, κυρίως από τα νησιά Μήλο και Γυαλί (νησίδα κοντά στη Νίσυρο), οι πυριτόλιθοι (σκληρά πυριτικά υλικά ποικίλης προέλευσης, συνήθως ιζηματογενή από διαγένεση) και η σμυρίδα, ένα πολύ σκληρό πέτρωμα που προέρχεται από μεταμόρφωση βωξίτη. Για τα περίφημα λίθινα αγγεία της Εποχής του Χαλκού (κυκλαδικά, μινωικά) χρησιμοποιήθηκαν υλικά όπως το μάρμαρο, ο οφίτης, οι χλωριτικοί σχιστόλιθοι, ο στεατίτης, το αλάβαστρο ή όνυχας ασβεστιτικής σύστασης (Εικόνα 1), η ορεία κρύσταλλος, ο στεατίτης, οι φλεβωτοί ασβεστόλιθοι, η γύψος. Είναι αξιοθαύμαστη η κατεργασία πολύ σκληρών ορυκτών, όπως ο γνήσιος όνυχας πυριτική σύστασης, η ορεία κρύσταλλος [χονδροκρυσταλλικός χαλαζίας], για την κατασκευή αγγείων, όπως του περίτεχνου ρυτού από το ανάκτορο της Ζάκρου που σήμερα εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείο Ηρακλείου Κρήτης. Εικόνα 1: Φλέβες κίτρινο-καστανού ασβεστιτικού όνυχα διασχίζουν τεφρό ασβεστόλιθο, χερσόνησος Ροδωπού Χανίων Εικόνα 2: Τμήμα του επιστυλίου των Μικρών Προπυλαίων στο ιερό της Ελευσίνας. Μάρμαρο Πεντέλης. Αφιερώθηκε στη ήμητρα από τον Appius Claudius Pulcher, ύπατο του 54 μ.χ. Τα μάρμαρα και οι ασβεστόλιθοι, χημικά είναι συγγενή πετρώματα, έχουν όμως διαφορά στα τεχνικά και φυσικοχημικά χαρακτηριστικά [πορώδες, περατότητα, αντοχή στην κάμψη, τη θλίψη και τον εφελκυσμό]. Τα μάρμαρα, ως μεταμορφωμένα πετρώματα, είναι συμπαγή, λεπτόκοκκα έως χονδρόκοκκα, ενώ οι ασβεστόλιθοι μπορεί να είναι βιογενούς, κλαστικής ή χημικής προέλευσης, δεν έχουν ευδιάκριτους μακροσκοπικά κρυστάλλους και έχουν κυμαινόμενο πορώδες, πρωτογενές ή δευτερογενές. Το χρώμα των μαρμάρων-ασβεστολίθων είναι ποικίλο, από μαύρο, τεφρό, λευκό, ερυθρωπό, υποπράσινο και υποκίτρινο και η χρήση κάθε τύπου δομικού υλικού αυτού του τύπου καθοριζόταν πολλές φορές από την αλλαγή των αισθητικών προτιμήσεων, της ευκολότερης πρόσβασης στα ορυχεία και της αφθονίας και της οικονομικής αξίας του υλικού. Έτσι, μερικά 11

14 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους μάρμαρα-ασβεστόλιθοι χρησιμοποιήθηκαν μόνο σε τοπική κλίμακα [Ελευσινιακός λίθος], ενώ άλλα έχουν εντοπισθεί σε αρκετά μακρινές αποστάσεις [μάρμαρα Πεντέλης & Πάρου] (Εικόνα 2). Οι σερπεντινίτες και τα συγγενή τους πετρώματα παρουσιάζουν υπό προϋποθέσεις- εξαιρετικές τεχνικές ιδιότητες και στιλβώνονται καλά. Ο στεατίτης λίθος υπάγεται σε μια υποκατηγορία, πλούσια σε τάλκη. Ο «οφίτης λίθος» της Τήνου περιέχει λευκά φλεβίδια χαλαζία και χρησιμοποιείται σαν μάρμαρο. Είναι αρκετά συμπαγής λόγω της μεταγενέστερης ανακρυστάλλωσης των ορυκτολογικών χαρακτηριστικών του. Το ίδιο ισχύει και για το σερπεντινικό λατυποπαγές του Ομορφοχωρίου (Χασάμπαλης) της Λάρισας. Ο θεσσαλικός σερπεντινίτης είναι γνωστός και ως «Verde Antico». Το χαρακτηριστικό του θεσσαλικού αυτού λίθου είναι ότι λόγω τεκτονικών αιτίων ο σερπεντινίτης έχει αναμιχθεί με γωνιώδη θραύσματα παρακείμενου λευκού μαρμάρου, με αποτέλεσμα να παίρνουμε ένα φυσικό μωσαϊκό πράσινης κύριας μάζας γεμάτης με μικρά τεμαχίδια λευκού μαρμάρου. Λόγω αυτής της ιδιομορφίας, πλάκες και ορθομαρμαρώσεις αυτού του πετρώματος είναι εύκολα αναγνωρίσιμες και έχουν εντοπισθεί σε πολλές περιοχές της Ελλάδος [από Φλώρινα μέχρι Αθήνα και αλλού], αλλά και στην Ιταλία [Φλωρεντία και αλλού], έχοντας χρησιμοποιηθεί κυρίως από το 10 ο αιώνα μέχρι και τον 19 ο αιώνα μ. Χ. (Εικόνα 3). Αντιθέτως, τα κλασικά κροκαλοπαγή και λατυποπαγή πετρώματα στιλβώνονται δυσκολότατα εξαιτίας της μεγάλης διαφοράς συστάσεως ιστού και σκληρότητας ανάμεσα στα θραύσματα (κροκαλών και λατυπών) και στην ενδιάμεση συγκολλητική μάζα. Κλασσικό παράδειγμα είναι ο αρουραίος λίθος της Αττικής [λατομεία περιοχής αφνίου Χαϊδαρίου και Καισαριανής], ο οποίος έχει μικρή έως μέτρια συνεκτικότητα, διαβρώνεται εύκολα όταν εκτίθεται στην επιφάνεια και έχει χρησιμοποιηθεί ως θεμέλιο σε διάφορα μνημεία στην Αθήνα, την Ελευσίνα και αλλού (Εικόνα 4). Εικόνα 3: Τμήμα κίονα από το εσωτερικό του Ερέχθειου, προφανώς κατάλοιπο από τον χριστιανικό ναό που είχε αναγερθεί στο εσωτερικό του το Μεσαίωνα. Εικόνα 4: Αρουραίος λίθος από τον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας. Παρ όλα αυτά, μερικές φορές τέτοια πετρώματα εμφανίζουν σημαντική συνεκτικότητα και έχουν χρησιμοποιηθεί περιοδικά στην μαρμαρική τέχνη: πρόκειται για τα κόκκινα «μάρμαρα» της Κοζάνης και της Ύδρας, το «μάρμαρο» του Ναυπλίου και το «μάρμαρο» Τριπόλεως. Οι πωρόλιθοι είναι ένας γενικός όρος που αφορά κυρίως πορώδεις ασβεστόλιθους που λόγω των πόρων έχουν μικρότερο ειδικό βάρος από αντίστοιχα συμπαγή ασβεστολιθικά πετρώματα. Μερικές φορές είναι δύσκολη η διάκριση, μακροσκοπικά από τους λεγόμενους ασβεστοψαμμίτες. Στην 1 η περίπτωση οι πόροι είναι τυχαία κατανεμημένοι και διαφορετικών μεγεθών, ενώ στους ασβεστοψαμμίτες, οι πόροι αναπτύσσονται μεταξύ συνήθως ισομεγεθών κόκκων και έτσι το πέτρωμα είναι πιο ομογενές [Εικόνα 6]. Από την άλλη μεριά, οι γρανίτες εξαιτίας της σκληρότητάς τους έχουν υψηλό κόστος εξορύξεως και επεξεργασίας, είναι όμως ανθεκτικοί στις καιρικές επιδράσεις και έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής. Χρησιμοποιήθηκαν σε ρωμαϊκά κτήρια και βυζαντινούς ναούς, αλλά η προέλευσή τους ήταν από περιοχές εκτός Ελλάδος, π.χ. Αίγυπτος, Ιταλία, Ισπανία. Τα αρχιτεκτονικά μέλη και αγάλματα εισάγονταν ήδη κατεργασμένα. Οι ελληνικοί γρανίτες είναι καταπονημένοι τεκτονικά ή εξαλλοιωμένοι και δεν μπορούν να δώσουν όγκους κατάλληλους για επεξεργασία. Από τους παλαιούς [Μεσοζωικούς] ηφαιστίτες γνωστός είναι ο ανδεσίτης των 12

15 Κίσαμος, 25-29/8/ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Κροκεών Λακωνίας («Κροκεάτης λίθος»), ένα πρασινωπό πολύ σκληρό πέτρωμα με διάσπαρτους ανοιχτόχρωμους λευκούς αστρίους. Οι νεώτεροι ηφαιστίτες [ανδεσίτες, ρυόλιθοι, δακίτες, τόφφοι Νεογενούς ηλικίας] έχουν χρησιμοποιηθεί σε τοπική κλίμακα σε πολλά νησιά των Κυκλάδων και του ανατολικού Αιγαίου, αλλά εξάγονταν και εντοπίζονται σήμερα στον κύριο κορμό της χώρας, με τη μορφή γουδιών, αγκυρών, αναθηματικών στηλών, κ.α. [Εικόνα 7α&β]. Εικόνα 5: Επαναχρησιμοποιημένοι λίθοι στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας. Τα λευκά τεμάχη αντιπροσωπεύουν μάρμαρο Πεντέλης, τα περισσότερο πορώδη, υποκίτρινα τον Ακτίτη λίθο του Πειραιά, ενώ τα καφέ-γκρι συνεκτικά-ψαμμιτικά, ασβεστοψαμμίτες με πιθανή προέλευση τα Μέγαρα. Εικόνα 6: Τεμάχη εξορυγμένου γρανίτη όγκου 3-4 κυβικών μέτρων από τα περίχωρα της Μαδρίτης, Ισπανία. Εικόνα 7α&β: Τεφρομέλας και καστανός ανδεσίτης ως δομικός λίθος στο αρχαίο τείχος της Μήλου, περιοχή Τρυπητής. Σε νησιά όπως η Μυτιλήνη, η Μήλος, η Κίμωλος, η Αίγινα, η Νίσυρος και αλλού, σκούρα σκληρά ηφαιστειακά αλλά και ανοιχτόχρωμοι, μαλακότεροι τόφφοι έχουν χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή οικιών, τειχών, πύργων και άλλων οικοδομημάτων. Πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι, όπως η ορεία κρύσταλλος, ο αμέθυστος, ο κορναλίνης, ο ίασπις, ο αχάτης, χρησιμοποιήθηκαν στην αρχαιότητα για την κατασκευή κοσμημάτων, σφραγιδόλιθων και αγγείων. Η μακροσκοπική διάκριση των κοινών λίθων γίνεται με τα ακόλουθα κριτήρια: Οι ασβεστόλιθοι /δολομίτες- και μερικά μάρμαρα είναι λεπτόκοκκα πετρώματα και χαράσσονται εύκολα με αιχμηρά εργαλεία σιδήρου. Οι λίθοι αυτοί διαφοροποιούνται μεταξύ τους ανάλογα με το πορώδες, την κρυσταλλικότητα και τη λάμψη. Τα δολομιτικά μάρμαρα είναι περισσότερο εύθραυστα, γι αυτό στιλβώνονται δυσκολότερα και φθείρονται γρηγορότερα. Μια κατηγορία μαρμάρων είναι τα χονδροκρυσταλλικά στα οποία είναι δυνατή η παρατήρηση σχετικά μεγάλων κρυστάλλων. 13

16 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους Οι σχιστόλιθοι και τα μάρμαρα διακρίνονται ανάλογα με τη σχιστότητα και την ποικιλία των ορυκτών. Όταν τα αργιλο-πυριτικά ορυκτά αφθονούν [συνήθως χλωρίτης], το μάρμαρο παίρνει χρώμα πράσινο, τεφροπράσινο έως σταχτί. Συχνά τα ορυκτά αυτά συγκεντρώνονται σε παράλληλες ζώνες δημιουργώντας χρωματιστές ταινίες εναλλασσόμενες με λευκές. Τότε το μάρμαρο αυτό ονομάζεται σιπολλίνης (εκ του ιταλικού cipollino = κρεμμυδάκι). Οι ψαμμίτες και τα κροκαλοπαγή πετρώματα διακρίνονται μακροσκοπικά ανάλογα με την κοκκομετρία και τη σύσταση. Οι πυριτόλιθοι και οι οψιανοί ανάλογα με το χρώμα και τον κογχώδη θραυσμό. Τέλος, οι ανδεσίτες και οι ρυόλιθοι (λάβες) ανάλογα με το χρώμα τους και την υφή τους. Ο επιστημονικός χαρακτηρισμός των υλικών, καθώς και η δυνατότητα έρευνας για την προέλευσή τους, επιτυγχάνεται σήμερα με εργαστηριακές αναλύσεις και δοκιμές, όπως: Μικρο-παλαιοντολογική- στρωματογραφική πετρογραφική αναγνώριση (Light Microscopy) ορυκτολογικός προσδιορισμός (X-Ray Diffraction), χημική ανάλυση (AAS-XRF-ICP), μέτρηση τεχνικών χαρακτηριστικών όπως το πορώδες, η περατότητα, η κοκκομετρία, η υπέρυθρη ακτινοβολία (IR), η θερμοφωταύγεια (Cathodo-luminescence), το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (SEM), τη διαφορική θερμική ανάλυση (DTA), το στερεοσκόπιο (BM). Η εκμετάλλευση των αρχαίων λατομείων γινόταν με τους ακόλουθους τρόπους: α) επιφανειακά κλιμακωτά, ώστε η τομή του πετρώματος να προχωρεί κλιμακηδόν προς τα έσω, και β) με υπόγειες στοές που προχωρούσαν σε μεγάλο μήκος και υποστηρίζονταν κατά αποστάσεις από πεσσούς προς αποφυγήν της κατάπτωσης της οροφής ή από ελαφρώς χαμηλωμένους θόλους Γνωστά αρχαία υπαίθρια λατομεία στην Αττική είναι εκείνα του λευκού μαρμάρου της Πεντέλης, του υπόλευκου ταινιωτού μαρμάρου Υμηττού, του κυανόφαιου ασβεστόλιθου της Ελευσίνας, του αρουραίου λίθου του Χαϊδαρίου-Αιγάλεω και Καισαριανής, καθώς και του ακτίτη λίθου-κογχυλιάτη λίθου- πωρόλιθου του Πειραιά και της βόρειας Αίγινας. ιάσπαρτα μεγάλα, μικρά ή τοπικής σημασία λατομεία διαφόρων φάσεων εκμετάλλευσης είναι διεσπαρμένα σε όλη της Αττική. Ο μέλας δομικός λίθος των ελφών εξορύχτηκε από τα παρακείμενα λατομεία του Προφήτη Ηλία, μια και ο επιχώριος λίθος, αν και έχει την ίδια σύσταση, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί, λόγω του κατακερματισμού των στρωμάτων, εξαιτίας τεκτονικών αιτίων. Τους δομικούς λίθους στην αρχαία Ολυμπία συνιστούν ο κογχυλιάτης λίθος, ο μαύρος ασβεστόλιθος και ο πωρόλιθος. Στα επιφανειακά αλλά και στα υπόγεια λατομεία (π.χ. στον λόφο των Γυψάδων στην Κνωσό) εξορυσσόταν τη Μινωική περίοδο γύψος, ο οποίος έχει εντοπισθεί και σε αρχιτεκτονικά μέλη εντός (Εικόνα 8) και εκτός Κρήτης, όπως στον αρχαιολογικό χώρο των Μυκηνών και της Τίρυνθας, ενώ ο λεγόμενος Λαβύρινθος -ένα δαιδαλώδες υπόγειο λατομείο- βρίσκεται στην περιοχή της Γόρτυνας, από τον οποίο, σύμφωνα με τις έως τώρα μετρήσεις φαίνεται ότι εξορύσσονταν πωρόλιθος. Εικόνα 8: Αγ. Τριάδα Φαιστού, εσωτερική επένδυση οικοδομήματος με πλάκες γύψου (1550 π.χ.). 14

17 Κίσαμος, 25-29/8/ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Στο νησί της Σάμου υπάρχουν από την εποχή του Πολυκράτη (6 ος αι. π.χ.), επιφανειακές και υπόγειες εξορύξεις αλλεπάλληλων στρωμάτων πυριτικού ασβεστόλιθου και πωρόλιθου στους Αγιάδες και την Χώρα [Εικόνα 9]. Στα υπόγεια λατομεία μαρμάρου της Πάρου πραγματοποιείτο από την αρχαιότητα λατόμευση του περίφημου «λυχνίτη λίθου». Εκτός Ελλάδας πασίγνωστα είναι τα λατομεία των Συρακουσών, τα οποία μέσα από τις σελίδες της Θουκυδίδου Ιστορίας συνδέθηκαν με την πανωλεθρία των Αθηναίων στη Σικελική εκστρατεία ( π.χ.), [Εικόνα 10]. Εικόνα 9: Υπόγεια αρχαία ορυχεία πυριτικού ασβεστόλιθου και πωρόλιθου στους Αγιάδες της Σάμου (αρχαϊκής περιόδου). Εικόνα 10: Άποψη των υπόγειων αρχαίων λατομείων ασβεστολίθου των Συρακουσών Η μελέτη των δομικών, πολύτιμων και ημιπολύτιμων λίθων στοχεύει στην απόκτηση γνώσης σχετικά με τη φύση των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν στην αρχαιότητα για δομικούς, διακοσμητικούς και αισθητικούς λόγους. Είναι πολλές φορές ενδιαφέρων ο συσχετισμός τους με υλικά που τους αντικατέστησαν στους νεώτερους χρόνους. Η συστηματική μελέτη των υλικών δομής μιας περιοχής αποκαλύπτει την εγγύτητα των λατομικών χώρων με τον τόπο προορισμού τους, τα δίκτυα του εμπορίου (χερσαία ή θαλάσσια), την οικονομική κατάσταση της πολιτικής αρχής ή ιδιωτικής πρωτοβουλίας που χρηματοδότησε ένα έργο. Ιδίως για τους αρχαιολόγους είναι χρήσιμο να γνωρίζουν τρόπους αναγνώρισης των υλικών δομής στα αρχαία μνημεία. Η επιλογή σωστών υλικών για τη συντήρηση και αποκατάσταση μνημείων είναι αναγκαία, καθώς προϋποθέτει καλή γνώση των μηχανισμών, των παραγόντων, του βαθμού και της ταχύτητας διάβρωσης, αφού τα μνημεία μετά την αποκάλυψή τους εκτίθενται σε διάφορες ατμοσφαιρικές συνθήκες και δέχονται επίδραση από τη θάλασσα και τις ακραίες θερμοκρασίες. Η επαρκής γνώση όσον αφορά στη σωστή ονοματολογία διευκολύνει επίσης την πληρέστερη περιγραφή των ανασκαφικών ευρημάτων και των μουσειακών εκθεμάτων. Επιπρόσθετα, η λεπτομερής καταγραφή των διαφορετικών, πιθανά, δομικών υλικών σε ένα συγκεκριμένο μνημείο, ή στο σύνολο ενός αρχαιολογικού χώρου, οδηγεί σε ευρύτερες περιγραφές των εκθεμάτων, αλλά και σε διαφορετικές θεωρήσεις ήδη υπαρχουσών θεωριών, προς όφελος των επισκεπτών, αλλά και της επιστήμης γενικότερα. Παράδειγμα, η Ρωμαϊκή αγορά των Αθηνών, στην οποία η υτική Πύλη είχε κατασκευασθεί αποκλειστικά από λευκό μάρμαρο Πεντέλης τον 1 ο π.χ. αιώνα, ενώ η Ανατολική πύλη που κατασκευάσθηκε περίπου 200 χρόνια μετά, έχει κατασκευασθεί κυρίως από μάρμαρο Υμηττού. Οι λόγοι μπορεί να είναι απλά αισθητικοί, αλλά και τεχνικοί ή/και οικονομικοί, και θα πρέπει να διερευνηθούν με κάθε δυνατό μέσο. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Dermitzakis M.D., TsipouraVlachou M., Stamatakis M.G. (1988). Petrological and geological study on the building material from the underground pit of Gortys area, Crete Island. In: Marinos P. and Koukis G. eds, The engineering geology of ancient works, monuments and historical sites (Preservation and Protection), Balkema, Rotterdam 1990, V.4, Γεωργιάδου- ικαιούλια Ε., Σταµατάκης Μ., ερµιτζάκης Μ. (1995). Συµβολή στη γνώση της γεωλογίας των κυριοτέρων ορυκτών πρώτων υλών της νήσου Κρήτης. Ζ ιεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Τόµος A, σ Σταµατάκης Μ., Τριανταφύλλου M. & Μ. ερµιτζάκης. (1998). Ορυκτολογικές και γεωχηµικές αναλύσεις αρχαιολογικών ευρηµάτων. Αρχαιολογικό Συµπόσιο στη µνήµη.ρ. Θεοχάρη Η προϊστορική έρευνα στην Ελλάδα και οι Προοπτικές της: Θεωρητικοί και µεθοδολογικοί προβληµατισµοί. Θεσσαλονίκη-Καστοριά, Νοεµβρίου Τόµος Πρακτικών, σελ

18 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους Pomoni-Papaioannou F., Stamatakis M.G. and Dermitzakis M.D. (2000). Sedimentological study of building and decorative stones of Neogene limestone from the islands of Crete and Kefallinia. Comparison with Malta Stone. Mineral Wealth, N 114, p Zambetakis-Lekkas A., Provia C., Stamatakis M.G. & V. Adamopoulou. (2001). The contribution of biostratigraphy to the identification of the origin of building stones used in the past. An example of the Delphi Quarries. Proceedings of the 8 th Euroseminar on Microscopy Applied to Building Materials, V 1, p (Anall. Geol. Des Pays Hellen. Special Edition 2003). Ζαµπετάκη-Λέκκα A., Σταµατάκης M. & Α. Προβιά. (2002). H βιοστρωµατογραφία σηµαντικό βοήθηµα στην αρχαιολογική έρευνα. Προστασία αρχαίων λατοµείων ως πολύτιµων µνηµείων της ιστορίας µας. Ο οµικός Λίθος στα µνηµεία, ιεπιστηµονική Ηµερίδα, 9 Νοεµβρίου 2001, Αθήνα. Υπουργείο Αιγαίου, Τόµος Πρακτικών, σελ Zambas I., Stamatakis M.G., Cooper F., Themelis P. & C. Zambas (2007). Characterization of mortars used for the construction of Saithidai Heroon podium (1 st century AD) in ancient Messene, Peloponnesus, Greece. Presented in 10 th Euroseminar on Microscopy applied to building materials, June 2125, 2005, Paisley Scotland. Materials Characterization 58, Dermitzakis M.D., TsipouraVlachou M., Stamatakis M.G. (1988). Petrological and geological study on the building material from the underground pit of Gortys area, Crete Island. In: Marinos P. and Koukis G. eds, The engineering geology of ancient works, monuments and historical sites (Preservation and Protection), Balkema, Rotterdam 1990, V.4, Stamatakis M.G. (1988). Building stones from the ancient quarries of Agiades area, Samos Island, Greece. In: Marinos P. and Koukis G. Eds, The engineering geology ancient works, monuments and historical sites (Preservation and Protection), Balkema, Rotterdam 1990, V. 4, Γεωργιάδου- ικαιούλια Ε., Σταµατάκης Μ., ερµιτζάκης Μ. (1995). Συµβολή στη γνώση της γεωλογίας των κυριοτέρων ορυκτών πρώτων υλών της νήσου Κρήτης. Ζ ιεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Τόµος A, σ Higgins M.D. & Higgins R A geological companion to Greece and the Aegean. Gerald Duckworth & Co. Publications, London, 240pp. M.Andreadaki-Blasaki,The country of Khania through its monuments,from the prehistoric period to roman times,ministry of Culture, Archeological Receipts Fund,Athens,1997, 76 σελ. J. Pitton de Tournefort,Ταξίδι στην Κρήτη και τις νήσους του αρχιπελάγους , από το έργο Relation d'un voyage du Levant,Paris 1717,(μτφ.Μάκης και Μυρτώ Απέργη),Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης,Ιδρυτική δωρεά Παγκρητικής Ενώσεως Αμερικής, Ηράκλειο, 2003, 525 σελ. Ε.Μέλαινα (ψευδ.marie Esperance von Schartz),Περιηγήσεις στην Κρήτη ,με 14 τοπιογραφίες του Joseph Winckler και έναν χάρτη της Κρήτης (μτφ.μυλωνάκη Ι.), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ιδρυτική δωρεά Παγκρητικής Ενώσεως Αμερικής, Ηράκλειο, 2008, 506 σελ. R.Pashley, Ταξίδια στην Κρήτη, Τόμος Α' [246 σελ.] και Β' [265 σελ.] (μτφ. άφνη Γ.Γόντικα),Σύνδεσμος, Τ.Ε..Κρήτης. Ηράκλειο, 1994 J.H. Sterba, M. Foster, M. Bichler, Ch. Vasilatos & M. G. Stamatakis Analytical identificatino of a single source pumice from Greek shores and ancient sites in the Levant. Hellenic Journal of Geosciences, V. 45, p N. Symeonidis, D. Papanikolaou & M. Dermitzakis Field guide to the Neogene of Crete. Publications of the Department of Geology & Paleontology, University of Athens, series A, No 32, 32pp. T.A.B. Spratt Ταξίδια και έρευνες στην Κρήτη του 1850 [Μετάφραση Μ. Ψιλάκη] Τόμος Α [453σελ. και Β [ 408 σελ.] Εκδόσεςι Καρμάνωρ, Ηράκλειο Κρήτης. Β. Νινιού-Κινδελή ΑΠΤΕΡΑ. Πολύπτυχο, ΥΠΠΟ-ΚΕ' ΕΠΚΑ, Αρχαιολογικός χώρος Απτερας, ήμος Σούδας, Χανιά. 16

19 Κίσαμος, 25-29/8/ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ρ. Σεραφείμ Ε. Πούλος, Αναπλ. Καθηγητής, Τµήµα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών 1. Εισαγωγή Η θαλάσσια στάθμη δεν είναι σταθερή αλλά συνεχώς αυξομειώνεται ανάλογα με την παλίρροια, τα κύματα και τις μετεωρολογικές συνθήκες. Όμως, οι μεγαλύτερου εύρους (πολλών δεκάδων μέτρων) αλλά και χρονικής διάρκειας (χιλιάδες εκατομμύρια χρόνια) αυξομειώσεις της θαλάσσιας στάθμης προκαλούνται από ευρύτερες κλιματικές ή/και γεωλογικές αλλαγές. Για την μελέτη των μεταβολών της θαλάσσιας στάθμης (σε παγκόσμια κλίμακα) χρησιμοποιούμε τούς όρους ευστατισμό, που αναφέρεται στην απόλυτη αλλαγή της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας, η οποία εξαρτάται κυρίως από: (1) την ποσότητα (όγκο) του διαθέσιμου νερού, που καθορίζεται πρωτίστως από κλιματικές παραμέτρους και (2) την χωρητικότητα της ωκεάνιας (παγκόσμιας) λεκάνης, όπως αυτή διαμορφώνεται από γεω-δυναμικούς παραμέτρους (π.χ. κίνηση τεκτονικών πλακών). Το επίπεδο της θαλάσσιας στάθμης καθορίζεται σε σχέση με τη παρακείμενη χέρσο, ενώ ως αλλαγή της θαλάσσιας στάθμης είναι η μέτρηση της σχετικής μετατόπισης της θέσης των δυο επιπέδων (θάλασσας και χέρσου), οι οποίες συμπίπτουν με την κατακόρυφη και οριζόντια μετατόπιση της ακτογραμμής. Έτσι, η αλλαγή της θαλάσσιας στάθμης (ΑΘΣ) είναι το συνδυαστικό αποτέλεσμα των παραμέτρων του ευστατισμού (Ε), της ισοστασίας (Ι) 1 και τεκτονισμού (Τ). ΑΘΣ = Ε + Ι + Τ Ο ευστατισμός (Ε) διαμορφώνεται από τις επιμέρους συνιστώσες: (α) του παγετω-ευστατισμού (Ε π ) που σχετίζεται με το λιώσιμο των παγετώνων, (β) του γεω-ευστατισμού (Ε Γ ) που διαμορφώνεται από τις αλλαγές του γεωειδούς λόγω της αυξομείωσης του όγκου του νερού των ωκεανών, (γ) του δυναμικού ευστατισμού (Ε ) που διαμορφώνεται από τη δυναμική έκφραση τοπικών μετεωρολογικών, υδρολογικών και ωκεανογραφικών παραγόντων, (δ) του περιστροφικού ευστατισμού (Ε Ρ ) που διαμορφώνεται από την προσαρμογή της διεύθυνσης του άξονα περιστροφής της γης στις παγετώδεις και μεσοπαγετώδεις περιόδους (Mörner, 1996 & 2000).. Άρα: Ε = Ε Π + Ε Γ + Ε Δ + Ε Ρ Η ισοστασία (Ι) επίσης αποτελείται από δυο συνιστώσες: (α) την υδρο-ισοστασία (Ι Υ ) που προκαλείται από την βύθιση των λεκανών λόγω της αυξανόμενης ποσότητας νερού που δέχονται και (β) την παγετική-ισοστασία (Ι Π ) που προκαλείται από την ελαστική παραμόρφωση της επιφάνειας της γης, λόγω της χωρικής εξάπλωσης και του όγκου (βάρους) των καλυμμάτων πάγου. Άρα: Ι = Ι Υ + Ι Π Τέλος, η παράμετρος του τεκτονισμού (Τ) είναι σημαντική σε τεκτονικά ενεργές περιοχές, όπως είναι οι ζώνες σύγκλισης των τεκτονικών πλακών. O Fairbridge (1983) ανάλογα με την χρονική διάρκεια της εκδήλωσης των μεταβολών της θαλάσσιας στάθμης, τις κατέταξε σε τρεις κλίμακες: (α) μακράς διάρκειας ( χρόνια), (β) μέσης διάρκειας ( χρόνια) και (γ) μικρής διάρκειας ( χρόνια). Η μεγάλης χρονικής διάρκειας ( χρόνια) μεταβολές σχετίζονται με την δράση γεωλογικών φαινομένων, όπως είναι η διάνοιξη των ωκεανών (αλλαγή του όγκου των ωκεάνιων λεκανών), η έντονη ηφαιστειακή δράση (φαινόμενο θερμοκηπίου λόγω της αύξηση του CO 2 στην ατμόσφαιρα) και ευρύτερες κλιματικές αλλαγές του πλανήτη (μείωση ποτάμιων απορροών και παροχής ιζημάτων), που προκάλεσαν εκτεταμένες αυξομειώσεις στην παγκόσμια θαλάσσια στάθμη που διήρκεσαν εκατομμύρια χρόνια. Έτσι από γεωλογικές καταγραφές υψηλές 1 Με τον όρο ισοστασία αναφερόμαστε στη γεωλογία στην βαρυτική ισορροπία μεταξύ της λιθόσφαιρας και της υποκείμενης ασθενόσφαιρας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την επίπλευση των λιθοσφαιρικών πλακών σε υψόμετρο που εξαρτάται από το πάχος και τη πυκνότητά τους. 17

20 Θερινό σχολείο με θέμα Υλικά δομής των αρχαίων & Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ. Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους θαλάσσιες στάθμες είχαμε κατά το Ορδοβίσιο, Σιλούριο, εβόνιο Ιουρασικό, Κρητιδικό και στην αρχή του Τριαδικού (Οpen University, 1989). Οι μέσης χρονικής διάρκειας ( χρόνια) αλλαγές της θαλάσσιας στάθμης προκαλούνται κυρίως από κλιματικές αλλαγές που συνδέονται με την εκδήλωση παγετώδων/μεσοπαγετώδων περιόδων. Στην διάρκεια δε των περιόδων αυτών, η δέσμευση ή η αποδέσμευση του νερού πάνω στις ηπείρους αφενός προκαλεί την πτώση ή την άνοδο της θαλάσσιας στάθμης και αφετέρου την φόρτιση ή την αποφόρτιση του ηπειρωτικού φλοιού. Τέλος, οι μεταβολές μικρής χρονικής διάρκειας ( χρόνια) οφείλονται σε μικρότερης διάρκειας και έντασης κλιματικές αλλαγές που συνήθως εμπεριέχουν και την ανθρωπογενή παρέμβαση. Πέραν της αστρονομικής παλίρροιας, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι μετεωρολογικές μεταβολές που συνδυάζονται με αλλαγές στο κυματικό καθεστώς, στην θαλάσσια κυκλοφορία. Σχετική αλλαγή θαλάσσιας στάθμης Για την περιγραφή και την μελέτη των απόλυτων μεταβολών της θαλάσσιας στάθμης χρησιμοποιείται ο όρος, μέση θαλάσσια στάθμη (mean sea level) που εκφράζει τον μέσον όρο των αλλαγών της θαλάσσιας στάθμης για μια δεδομένη χρονική περίοδο (συνήθως τα 20 χρόνια). Ενώ για την αλλαγή της θαλάσσιας στάθμης σε σχέση με το παράκτιο ανάγλυφο σε μια δεδομένη περιοχή χρησιμοποιείται ο όρος σχετική αλλαγή της θαλάσσιας στάθμης (relative sea level change), εκφράζοντας την δυναμική σχέση μεταξύ του ευστατισμού και της τοπικής ισοστασίας (Σχήμα 1.1). Σχετική ανύψωση της θαλάσσιας στάθμης έχουμε όταν: (α) έχουμε ευστατική ανύψωση σε συνδυασμό με έλλειψη ισοστατικών κινήσεων ή με παράλληλη ισοστατική βύθιση ή ακόμη και με ισοστατική ανύψωση μικρότερου ρυθμού από αυτόν του ευστατισμού (β) ισοστατική βύθιση με έλλειψη ευστατισμού (γ) αρνητικός ευστατισμός που συνδυάζεται όμως με μια ταχύτερη ισοστατική βύθιση. Σχετική μείωση της θαλάσσιας στάθμης έχουμε όταν: (α) έχουμε ευστατική μείωση σε συνδυασμό με έλλειψη ισοστατικών κινήσεων ή με παράλληλη ισοστατική ανύψωση ή ακόμη και με ισοστατική βύθιση μικρότερου ρυθμού από αυτόν του ευστατισμού (β) ισοστατική ανύψωση με έλλειψη ευστατισμού (γ) θετικός ευστατισμός που συνδυάζεται όμως με μια ταχύτερη ισοστατική ανύψωση. Σταθερή κατάσταση της θαλάσσιας στάθμης (stillstand) έχουμε όταν: (α) έχουμε ευστατική ανύψωση με παράλληλη και ίσου ρυθμού ισοστατική ανύψωση (β) έλλειψη ευστατικών και ισοστατικών κινήσεων (γ) ευστατική μείωση με παράλληλη και ίσου ρυθμού ισοστατική βύθιση Σχήμα 1.1. Γραφική απεικόνιση της σχέσης μεταξύ ευστατικών και ισοστατικών μεταβολών, ως παράγοντες που διαμορφώνουν αφενός την σχετική μεταβολή της θαλάσσιας στάθμης και αφετέρου την ανάδυση και κατάδυση των ακτών (πηγή: Haslet, 2000) 18

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΟΨΙΑΝΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΠΥΡΙΤΟΛΙΘΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΜΑΡΙΝΑ ΓΛΥΠΤΑ ΕΡΜΗΣ ΑΠΌ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ MΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9, 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ, ΑΘΗΝΑ NATIONAL TECHNICAL

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΚΤΕΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ, Ρ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ, ΠΑΝ/ΜΙΟ CAMBRIDGE ΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΟΥ Γ ΚΠΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΙΓΜΕ 2003 2008: «Ολοκληρωμένη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Αλκιβιάδης Μπάης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας Τμήμα Φυσικής - Α.Π.Θ. Πρόσφατη εξέλιξη της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ένα φυσικό φαινόµενο µε ευεργετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων. Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων. Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού ΠΜΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού Εορτασμός Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς «Κρίσεις: συνέχειες

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑΔΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑ ΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας.

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας. ii. Μορφές Διάβρωσης 1. Μορφές Κυψελοειδούς Αποσάθρωσης-Tafoni Ο όρος Tafoni θεσπίστηκε ως γεωμορφολογικός από τον A. Penck (1894), εξαιτίας των γεωμορφών σε περιοχή της Κορσικής, που φέρει το όνομα αυτό.

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Ο Ελλαδικός χώρος µε την ευρεία γεωγραφική έννοια του όρου, έχει µια σύνθετη γεωλογικοτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση

Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση Ορυκτά - πετρώματα Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση Πετρώματα είναι οι μεγάλες μονάδες υλικών, που αποτελούν το στερεό συνεκτικό σύνολο από ένα ανακάτωμα

Διαβάστε περισσότερα

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' ''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' Ο Σεπτέμβριος ως μεταβατικός μήνας από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ιδιαίτερα το πρώτο δεκαήμερο,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες 4/3/2009 Ενημερωτική Ημερίδα «Υπάρχουσα κατάσταση και προοπτικές εξυγίανσης της παράκτιας ζώνης και του βυθού στον Κόλπο της Ελευσίνας» Η έννοια της ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιας ζώνης & Το παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΙΓΜΕ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΙΓΜΕ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΙΓΜΕ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ από ρ Μυρσίνη Βαρτή Ματαράγκα Γεωλόγος-Πετρολόγος ΙΓΜΕ Μεσογείων 70, Αθήνα 11527 e-mail: myrsini@igme.gr Πρόλογος Μας είναι πολύ γνωστό ότι

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όρια εδάφους και βράχου όλα τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών (4) Αλλαγές μεταβολές του γεωϋλικού με το χρόνο Αποσάθρωση: αλλοίωση (συνήθως χημική) ορυκτών

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ Z ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΟΥΡΛΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ, ΑΠΘ (e-mail: tsourlos@lemnos.geo.auth.gr) ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ Μελετά

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

Stratigraphy Στρωματογραφία

Stratigraphy Στρωματογραφία Stratigraphy Στρωματογραφία τι είναι η στρωματογραφία? είναι ο κλάδος της γεωλογίας που ασχολείται με την μελέτη των στρωμένων πετρωμάτων στον χώρο και στο χρόνο. branch of geology dealing with stratified

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας"

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. Φυσική της Λιθόσφαιρας ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7 Καθ. Αναστασία Κυρατζή Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας" 1 Εισαγωγή Υπόθεση της Μετάθεσης των ηπείρων Wegener 1912 Υπόθεση της Επέκτασης του θαλάσσιου πυθµένα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Κ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ, Δρ. Μ. ΠΑΤΡΩΝΗΣ

Δρ. Κ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ, Δρ. Μ. ΠΑΤΡΩΝΗΣ ΣΗΜΑΝΣΗ CE ΓΙΑ ΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΑΠΟ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΛΙΘΟΣ (ΙΓΜΕ) Δρ. Κ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ, Δρ. Μ. ΠΑΤΡΩΝΗΣ Ι.Γ.Μ.Ε., Διεύθυνση Κοιτασματολογίας, Τμήμα Μαρμάρων και Αδρανών Υλικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ 4. Πετρολογία Διδάσκων: Μπελόκας Γεώργιος Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

2Bparks Διεθνές Εκπαιδευτικό Σεμινάριο 23 & 24 Οκτωβρίου, 2012, Αθήνα, Ελλάδα

2Bparks Διεθνές Εκπαιδευτικό Σεμινάριο 23 & 24 Οκτωβρίου, 2012, Αθήνα, Ελλάδα 2Bparks Διεθνές Εκπαιδευτικό Σεμινάριο 23 & 24 Οκτωβρίου, 2012, Αθήνα, Ελλάδα Στο πλαίσιο του έργου 2Bparks, φιλοξενήθηκε το διήμερο Διεθνές Εκπαιδευτικό Σεμινάριο, το οποίο είχε σαν αντικείμενο την περιβαλλοντική

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δομή Μαθήματος

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δομή Μαθήματος ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δομή Μαθήματος 1. Εισαγωγή στην Επιχειρησιακή Ωκεανογραφία (Ε.Ω.) Έννοιες Ε.Ω., Εξέλιξη Ε.Ω, Οικονομικά μεγέθη, Εφαρμογές Ε.Ω Παραδείγματα 2. Η τεχνολογική συνιστώσα της Ε.Ω.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η γνωριμία με τα σημαντικότερα γεγονότα που

Διαβάστε περισσότερα

Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ

Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, 2011 Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ Καλιούχος Άστριος ή Πλαγιόκλαστο Χαλαζίας Βιοτίτης ή Κεροστίλβη + Μοσχοβίτης (όχι με Κεροστλίβη) + Μαγνητίτης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ Δημήτριος Μπίτζιος Δρ. Κοιτασματολόγος, ΙΓΜΕ ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ: ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΙΦΕΡΟΥΝ ΧΗΜΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΓΡΑΦΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΑΛΙΡΡΟΙΩΝ

ΥΔΡΟΓΡΑΦΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΑΛΙΡΡΟΙΩΝ ΥΔΡΟΓΡΑΦΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΑΛΙΡΡΟΙΩΝ Σύντομος Οδηγός ΑΘΗΝΑ 2008 Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Η Υδρογραφική Υπηρεσία διατηρεί δίκτυο μόνιμα εγκατεστημένων παλιρροιογράφων

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα

Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) Επικεφαλής: Καθηγητής κ. Χρήστος Σ. Zerefos, Πρόεδρος του ΝΟΑ Αθήνα, Ιούνιος 2009

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο)

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο) Ν. ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ- ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: Φυσική Κλιματολογία (Χ. Σαχσαμάνογλου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή: Η σεισμικότητα μιας περιοχής χρησιμοποιείται συχνά για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις τεκτονικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα εκεί. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΩΝ Το 1844 ο Γάλλος επιστήμονας Dufrenoy χαρακτήρισε το ορυκτό που μελετήθηκε το 1821 απο το Γάλλο χημικός Berthier στο χωριό Les Baux, της Ν. Γαλλίας ως

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Συνοπτική παρουσίαση του Εργαστηρίου Υδρογεωλογίας του Τμήματος Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Διαστημικός καιρός. Αποτελεί το σύνολο της ηλιακής δραστηριότητας (ηλιακός άνεμος, κηλίδες, καταιγίδες, εκλάμψεις, προεξοχές, στεμματικές εκτινάξεις ηλιακής μάζας) που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Δορυφορικές μετρήσεις στο IR. Θεωρητική θεώρηση της τηλεπισκόπισης της εκπομπήςτηςγήινηςακτινοβολίαςαπό δορυφορικές πλατφόρμες. Μοντέλα διάδοσης της υπέρυθρης ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου 2014 Βασικές έννοιες και αρχές της τουριστικής βιομηχανίας/ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ. Στερεά σώματα, ποικίλων σχημάτων και

ΔΟΜΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ. Στερεά σώματα, ποικίλων σχημάτων και ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ Α. Δομικοί λίθοι Β. Αδρανή υλικά Γ. Συνδετικά υλικά - Κονιάματα ΔΟΜΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ Στερεά σώματα, ποικίλων σχημάτων και διαστάσεων. Κανονικού ή ακανόνιστου σχήματος, αλλά γενικά επιδιώκεται μια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών...

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών... ΜΕΡΟΣ 1 1. Γεωλογείν περί Σεισμών....................................3 1.1. Σεισμοί και Γεωλογία....................................................3 1.2. Γιατί μελετάμε τους σεισμούς...........................................

Διαβάστε περισσότερα

8ο Πανελλήνιο Συμποσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 657

8ο Πανελλήνιο Συμποσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 657 8ο Πανελλήνιο Συμποσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 657 ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΛΙΩΝ ΚΟΚΚΙΝΟ ΛΙΜΑΝΑΚΙ ΚΑΙ ΜΑΡΙΚΕΣ (ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΑΦΗΝΑΣ) ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΖΩΝΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

4. ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

4. ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ Κεφάλαιο 4: Τεχνική συµπεριφορά πετρωµάτων 4.1 4. ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ 4.1 ΓΕΝΙΚΑ Στα επόµενα γίνεται παρουσίαση της τεχνικής συµπεριφοράς των πετρωµάτων, που συνήθως αναπτύσσονται στον Ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Ανάλυσης. Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης

Μέθοδοι Ανάλυσης. Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης Μέθοδοι Ανάλυσης Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης Πετρογραφία (λεπτές τομές) Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο Σάρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας.

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» OdyKouk@gmail.com Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΧΕΙ ΜΝΗΜΗ : ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΧΕΙ ΜΝΗΜΗ : ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ 1. Εισαγωγή ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΧΕΙ ΜΝΗΜΗ : ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Γεωργία Τζόουνς Βαρθάλη Εκπαιδευτικός Β Βάθμιας Εκπαίδευσης jonesvarth@yahoo.gr Το ότι το νερό έχει μνήμη είναι μια θεωρία που αναπτύχθηκε από το Γάλλο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» http://www.hydromentor.uth.gr/ Συντονιστής: Αθανάσιος Λουκάς, Καθηγητής Επιστ. Υπεύθυνος: Νικήτας Μυλόπουλος, Αν. Καθηγητής Εργαστήριο Υδρολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Υπηρεσίες και προϊόντα υποστήριξης προληπτικού σχεδιασμού αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών μετά την πυρκαγιά 3 ο Συμμετοχικό Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ. πηγή:nasa - Visible Earth

ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ. πηγή:nasa - Visible Earth ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ πηγή:nasa - Visible Earth ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Παγετώδης δράση Οι παγετώνες καλύπτουν σήµερα το 1/10 περίπου της γήινης επιφάνειας. Η δράση των παγετώνων, αποτέλεσε ένα σηµαντικό µορφογενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΩΤΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΣΤΑΘΜΗΣ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΩΤΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΣΤΑΘΜΗΣ 9 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 2009 - Πρακτικά, Τόμος Ι ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΩΤΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΣΤΑΘΜΗΣ Αλεξανδράκης Γ. 1, 2, Καρδιτσά Α. 1, 2, Πούλος Σ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ Αδρανή υλικά είναι τα διαβαθμισμένα, ορυκτής ή βιομηχανικής προέλευσης υλικά, που χρησιμοποιούνται είτε με κάποιο συγκολλητικό μέσο (για παρασκευή κονιαμάτων, σκυροδεμάτων κλπ.)

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω i Περίληψη Η περιοχή που εξετάζεται βρίσκεται στην νήσο Κω, η οποία ανήκει στο νησιωτικό σύµπλεγµα των ωδεκανήσων και εντοπίζεται στο νοτιοανατολικό τµήµα του Ελλαδικού χώρου. Ειδικότερα, η στενή περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΑΠΣ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Κασταλία Σύστηµα στοχαστικής προσοµοίωσης υδρολογικών µεταβλητών

Κασταλία Σύστηµα στοχαστικής προσοµοίωσης υδρολογικών µεταβλητών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών Πόρων, Υδραυλικών και Θαλάσσιων Έργων Κασταλία Σύστηµα στοχαστικής προσοµοίωσης υδρολογικών µεταβλητών. Κουτσογιάννης Α. Ευστρατιάδης Φεβρουάριος 2002 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

FloReTo Μοντέλο εκτίμησης ζημιών πλημμυρικών φαινομένων

FloReTo Μοντέλο εκτίμησης ζημιών πλημμυρικών φαινομένων ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ FloReTo Μοντέλο εκτίμησης ζημιών πλημμυρικών φαινομένων Επιστημονικός Υπεύθυνος Επίκ. Καθηγήτρια MSc Δρ. Δρ. Νίκη Ευελπίδου Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. AUT/LHTEE Εισαγωγή (1/3) Για 1-2 αιώνες, δηλ. ένα ελάχιστο κλάσμα της παγκόσμιας ιστορίας, καίμε μέσα σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Καθ. Γεώργιος Χαραλαμπίδης ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου εισαγωγή η παρουσίαση φιλοδοξεί να είναι µια παρουσίαση του µουσείου από την πλευρά του επισκέπτη, χωρίς να έχουµε µιλήσει µε τους αρµόδιους για τις προθέσεις και τους στόχους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα