ΤΙ ΤΑΥΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟΝ;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΙ ΤΑΥΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟΝ;"

Transcript

1 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΙ ΤΑΥΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟΝ; ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΣΑΜΠΟΥΚΟΣ ΑΜ.: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΔΡΟΥΛΙΔΑΚΗΣ, ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ 30 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2008

2 «Αφού μελετήσετε προσεκτικά τα κεφάλαια 1 και 2 του διδακτικού εγχειριδίου σας Ο Δραματικός Λόγος από τον Αισχύλο ως τον Μένανδρο και τις ενότητες 1-6 των Παράλληλων Κειμένων, να αναλύσετε εκείνες τις πτυχές των θρησκευτικών τελετών προς τιμήν του θεού Διονύσου, οι οποίες άσκησαν σημαντική επίδραση στη γένεση και στη σταδιακή διαμόρφωση του αττικού θεάτρου.» 1

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η ΑΠΑΡΧΗ ΚΑΙ ΟΙ ΕΟΡΤΕΣ...4 ΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΡΕΛΚΟΜΕΝΑ...8 ΤΡΙΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΙΟΝΥΣΟΣ ΚΑΙ Ο ΜΥΘΟΣ...10 ΕΠΙΛΟΓΟΣ...12 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 Γενομένη δ οὖν ἀπ ἀρχῆς αὐτοσχεδιαστικῆς καὶ αὐτὴ καὶ ἡ κωμῳδία, καὶ ἡ μὲν ἀπὸ τῶν ἐξαρχόντων τὸν διθύραμβον, ἡ δὲ ἀπὸ τῶν τὰ φαλλικὰ ἃ ἔτι καὶ νῦν ἐν πολλαῖς τῶν πόλεων διαμένει νομιζόμενα κατὰ μικρὸν ηὐξήθη προαγόντων ὅσον ἐγίγνετο φανερὸν αὐτῆς καὶ πολλὰς μεταβολὰς μεταβαλοῦσα ἡ τραγῳδία ἐπαύσατο, ἐπεὶ ἔσχε τὴν αὑτῆς φύσιν. Καὶ τό τε τῶν ὑποκριτῶν πλῆθος ἐξ ἑνὸς εἰς δύο πρῶτος Αἰσχύλος ἤγαγε καὶ τὰ τοῦ χοροῦ ἠλάττωσε καὶ τὸν λόγον πρωταγωνιστεῖν παρεσκεύασεν τρεῖς δὲ καὶ σκηνογραφίαν Σοφοκλῆς. Ἔτι δὲ τὸ μέγεθος ἐκ μικρῶν μύθων καὶ λέξεως γελοίας διὰ τὸ ἐκ σατυρικοῦ μεταβαλεῖν ὀψὲ ἀπεσεμνύνθη, τό τε μέτρον ἐκ τετραμέτρου ἰαμβεῖον ἐγένετο. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον τετραμέτρῳ ἐχρῶντο διὰ τὸ σατυρικὴν καὶ ὀρχηστικωτέραν εἶναι τὴν ποίησιν, λέξεως δὲ γενομένης αὐτὴ ἡ φύσις τὸ οἰκεῖον μέτρον εὗρε μάλιστα γὰρ λεκτικὸν τῶν μέτρων τὸ ἰαμβεῖόν ἐστιν σημεῖον δὲ τούτου, πλεῖστα γὰρ ἰαμβεῖα λέγομεν ἐν τῇ διαλέκτῳ τῇ πρὸς ἀλλήλους, ἑξάμετρα δὲ ὀλιγάκις καὶ ἐκβαίνοντες τῆς λεκτικῆς ἁρμονίας. Ἔτι δὲ ἐπεισοδίων πλήθη. Καὶ τὰ ἄλλ ὡς ἕκαστα κοσμηθῆναι λέγεται ἔστω ἡμῖν εἰρημένα πολὺ γὰρ ἂν ἴσως ἔργον εἴη διεξιέναι καθ ἕκαστον. Περὶ Ποιητικῆς (1449a 1-30) Ἀριστοτέλους 3

5 ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η ΑΠΑΡΧΗ ΚΑΙ ΟΙ ΕΟΡΤΕΣ Το αρχαίο ελληνικό δράμα, χάρη σε μια σύνθεση στοιχείων διαφόρων λογοτεχνικών ειδών, όπως του ομηρικού έπους, της χορικής λυρικής ποίησης και του ιάμβου, διακρίθηκε σε κορυφαία μορφή πνευματικής έκφρασης, αξιώνοντας την έλξη και την προτίμηση στο μέγιστο βαθμό. Η καινοφανής θεατρική αναπαράσταση μύθων ενώπιον πολυπληθούς συγκέντρωσης, μετατρέπει το λαό από ακροατήριο σε φιλοθεάμον κοινό, ενώ η εξέλιξη του νέου αυτού είδους διαθέτει τη διονυσιακή λατρεία ως πυρήνα της. Προσπαθώντας λοιπόν να επισημάνουμε τα ίχνη της τελετουργίας και των σχετικών με το Διόνυσο μύθων στα χαρακτηριστικά της δραματικής ποίησης, είναι πρόδηλη η ανάγκη διερεύνησης των προθεατρικών σταδίων του δράματος και της εξέλιξής του. Μία από τις σημαντικότερες πηγές στην έρευνα της προϊστορίας των δραματικών ειδών αποτελούν οι μαρτυρίες της Ποιητικής του Αριστοτέλη, ο οποίος δυο αιώνες μετά την απαρχή της τραγωδίας και αφού η δραματική φλέβα έχει ήδη στερέψει, επιχειρεί να θεμελιώσει θεωρητικά το ποιητικό αυτό είδος. 1 Ο αρχαίος φιλόσοφος υποστηρίζει ότι η τραγωδία προήλθε αυτοσχεδιαστικά από τους κανονάρχες του διθυράμβου, τους εξάρχοντες και ότι εξελίχθηκε ακολουθώντας μορφές παρόμοιες με το σατυρικό δράμα. Ο διθύραμβος λοιπόν, ως κοινή αρχή της τραγωδίας και του σατυρικού δράματος που μεταλλάχθηκε συγχρόνως αλλά όχι με ταυτόσημο τρόπο, εξηγεί ικανοποιητικά τη στενή ειδολογική τους σχέση, υποδηλώνοντας γενετική συγγένεια. 2 Φανερώνει όμως και τη γηγενή σχέση με τη διονυσιακή λατρεία, αφού οι διθύραμβοι ανήκαν σε αυτήν, ως κύκλιοι χοροί, μουσικοχορευτικά λατρευτικά άσματα τα οποία εκτελούσαν προς τιμή του θεού, ομάδες ανδρών και ομάδες αγοριών από τις δέκα φυλές, που διαγωνίζονταν μεταξύ τους. 3 Με παρόμοιο συλλογισμό η άποψη του φιλοσόφου ότι η κωμωδία καταγόταν από τα φαλλικά τραγούδια, συνδέει μέσω των παλαιών αυτών τελετών γονιμότητας και αυτό το δραματικό είδος με τις διονυσιακές τελετές. 4 Αφήνοντας τις θεωρίες γέννησης των δραματικών ειδών που εγείρουν πλήθος προβληματισμών και διαφορετικών απόψεων στους μελετητές, είναι σαφέστατα πιο αποτελεσματικό να εντοπίσουμε όσες θρησκευτικές εκφάνσεις και δη διονυσιακές, άφησαν το αποτύπωμά τους στην ώριμη φάση του δράματος της κλασικής Αθήνας, την περίοδο δηλαδή που οι γνώσεις μας είναι περισσότερες και ικανές για αυτόν το σκοπό. Άλλωστε πέρα από τη θρησκευτική καταγωγή του αρχαίου δράματος, ο δεσμός ανάμεσα στο Διόνυσο και τη δραματική ποίηση αποτελούσε αυτονόητο γεγονός για τους Έλληνες. Έτσι στην κλασική Αθήνα, κάθε δραματική παράσταση, παρότι λειτουργεί ως δημόσιο και αστικό θέαμα, είναι συνάμα και αναπόσπαστο μέρος μιας 1 Vernant J.-P. & Vidal-Naquet P., Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τ. Α, µτφρ. Γεωργούδη Στέλλα, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1988, σ Lesky A., Η τραγική ποίηση των αρχαίων Ελλήνων, τ. Α, µτφρ. Χουρµουζιάδης Ν., εκδ. Μορφωτικό Ίδρυµα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1987, σσ Baldry H.C., Το τραγικό θέατρο στην αρχαία Ελλάδα, µτφρ. Χριστοδούλου Γ.-Χατζηκώστα Λιάνα, εκδ. Καρδαµίτσα, Αθήνα 1992, σ Green R. & Handley E., Εικόνες από το αρχαίο Ελληνικό θέατρο, µτφρ. Μάντζιου Μαίρη, εκδ. Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2003, σ.22. 4

6 θρησκευτικής εορτής. Αποτελούσε μια χρονική στιγμή στο τελετουργικό της διονυσιακής λατρείας, ένα από τα συστατικά στοιχεία του πολύπλοκου ιερουργικού συνόλου, εξαιρετικά δημοφιλές και σημαίνον. Στα πλαίσια λοιπόν δυο μεγάλων θρησκευτικών εορτών, στα Διονύσεια ἐν ἄστει και στα Λήναια, αφιερωμένων στη λατρεία του Διονύσου, του κατεξοχήν θεού της δραματικής τέχνης, διεξάγονται οι δραματικοί αγώνες. Εκεί και μόνο εκεί μπορούσε κάποιος να παρακολουθήσει θέατρο, με το δραματικό θέαμα στενά συνδεδεμένο με τις υπόλοιπες τελετουργίες. 5 Στα Μεγάλα Διονύσια, τα ἐν ἄστει, για τα οποία διαθέτουμε και περισσότερες πληροφορίες, έχουμε τρεις ίσως και τέσσερεις πομπές, με πρώτη τη μεταφορά του ειδώλου του θεού από το τέμενός του κάτω από την Ακρόπολη στις Ελευθερές, όπου πραγματοποιούσαν θυσία σε βωμό και έψελναν ύμνους. Ακολουθεί η εἰσαγωγή, η επιστροφή του ειδώλου υπό το φως των πυρσών στην πόλη, ως ανάμνηση της αλλοτινής άφιξης του θεού και αναπαράσταση της εισαγωγής και εγκαθίδρυσης της διονυσιακής λατρείας στην αρχαία Αθήνα, τελετουργία που πιθανότατα ανάγεται στην αρχαιότατη περίοδο της εορτής. 6 Με αυτή την τελετουργία διασφαλίζεται η παρουσία του θεού και την επόμενη μέρα ακολουθεί χαρμόσυνη πομπή εντός της πόλης, όπου συμμετέχει ενεργά μεγάλο τμήμα του λαού, συνοδεία χορών και σατιρικών τραγουδιών, με προσφορές που μεταφέρονται σε χρυσά κάνιστρα και τους εορταστές να κρατούν τεράστιους φαλλούς, οδηγώντας έναν ταύρο και άλλα ζώα για θυσία στο ναό του Διονύσου του Ελευθερέα. Εκεί, στον περίβολο του θεάτρου, καταλήγει η μακριά φάλαγγα για να ακολουθήσουν οι δραματικοί αγώνες ως αποκορύφωση των εορτών, με την πρώτη μέρα αφιερωμένη στο διθύραμβο, το κατεξοχήν εορταστικό τραγούδι του Διονύσου. 7 Στο τελετουργικό αυτό πλαίσιο που περιλάμβανε ύμνους, θυσίες και πομπές, αναγνωρίζεται η αναπαράσταση του ιδρυτικού μύθου της διονυσιακής λατρείας, ως περιεχόμενο των πρωτοτραγικών δρώμενων. Τα μουσικοχορευτικά άσματα, που συνόδευαν την τελετή ξενισμού 8 του θεού, μετατέθηκαν από την προκαταρκτική πομπή ως πομπικός διθύραμβος, σε στάσιμο διθύραμβο στο βωμό, για να διαχωριστούν με την πάροδο του χρόνου από τις θυσιαστήριες τελετές, λαμβάνοντας το σχήμα συνομιλίας ενός υποκριτή σε απαγγελία και ενός αδόμενου χορού. 9 Θα ακολουθήσει ο Θέσπης, ο πρώτος που δίδαξε δράμα, αποσπώντας τον υποκριτή από το χορό, δίνοντάς του ρόλο στη δράση, για να μορφώσει έτσι σύμφωνα με την παράδοση την πρώτη τραγική παρουσίαση και να κερδίσει το βραβείο στους παλαιότερους επίσημους οργανωμένους αγώνες στην Αθήνα. 10 Από εκείνο το σημείο ο 5 Vernant J.-P. & Vidal-Naquet P., Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τ. Β, µτφρ. Τάττη Αριάδνη, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1991, σσ Seaford R., Ανταπόδοση και τελετουργία, µτφρ. Λιάπης Β., εκδ. Μορφωτικό Ίδρυµα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2003, σσ Baldry H.C., ό.π., σσ Η τελετή του ξενισµού συµβόλιζε την αναβίωση της φιλοξενίας που προσφέρθηκε σε µια θεότητα κατά την πρώτη επίσηµη υποδοχή της και αποτελούσε κοινή πρακτική στον ελληνικό χώρο ως επαναπροσφερόµενη τιµητική υποδοχή στο παρόν. 9 Sourvinou-Inwood C., «Αθηναϊκή Θρησκεία και Αρχαία Ελληνική Τραγωδία» στο Αρχαία Ελληνική Τραγωδία : Θεωρία και πράξη, επιµ. Μαρκαντωνάτος, Α. & Τσαγγάλης Χ., µτφρ. Καβουλάκη Αθηνά, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2008, σσ Sommerstein A. H., Αρχαίο ελληνικό δράµα και δραµατουργοί, µτφρ. Χρήστου Αρετή, εκδ. Μεταίχµιο, Αθήνα 2007, σ.21. 5

7 δρόμος προς την πλήρως ανεπτυγμένη μορφή της τραγωδίας είναι ξεκάθαρος και ίσως να μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί προδιαγεγραμμένος. Με την πάροδο των χρόνων το παλαιό τελετουργικό μέρος των εορτών συρρικνώνεται από το όλο και αυξανόμενο ενδιαφέρον για εκείνες τις εκδηλώσεις όπου η αναπαράσταση μετουσιώνεται σε δράμα. Αυτό το ενδιαφέρον φανερώνεται και στην αθρόα συγκέντρωση των πολιτών για να ενημερωθούν σχετικά με τα δρώμενα, συγκέντρωση που θα εξελιχθεί εντέλει τον 5 ο αιώνα στον προάγωνα, όταν πριν από την έναρξη των δραματικών αγώνων το κοινό παρακολουθεί τους εορταστικά ντυμένους και στεφανωμένους συντελεστές των παραστάσεων να ενημερώνουν σχετικά με τις υποθέσεις των έργων τους. 11 Παρόλα αυτά, τα μεταβαλλόμενα στοιχεία των πρωτοτραγικών φάσεων παρέμεναν πάντα τελετουργικές εκφάνσεις στις οποίες συμμετείχε ενεργά ο πληθυσμός και μάλιστα σε πάνδημη μορφή, τόσο μέσα από τη φυλετική οργάνωση στο διαγωνιστικό δραματικό μέρος, όσο και με τους παλλαϊκούς πανηγυρικούς εορτασμούς στους δρόμους της πόλης. Οι άνδρες και οι έφηβοι που συμμετείχαν στους χορούς και των τριών ειδών ήσαν απλοί πολίτες που δεν άνηκαν σε μια ξεχωριστή επαγγελματική τάξη, ούτε κατείχαν κάποια θεατρική εξειδίκευση, ενώ προέρχονταν από διάφορα σημεία του κοινωνικού φάσματος. Η επιλογή μάλιστα των διαγωνιζομένων στο διθύραμβο βάση της νέας φυλετικής οργάνωσης της πόλης, υποκρύπτει την επιθυμία του πολιτειακού παράγοντα να χρησιμοποιήσει τη διονυσιακή λατρεία και το δραματικό διαγωνισμό για να ενισχύσει και να παγιώσει τις νέες πολιτειακές δομές. Ομοίως και οι κριτές προκύπτουν από τους πολίτες, επιλεγμένοι πάλι μέσα από τη φυλετική διάθρωση. Αξιοπρόσεκτη ήταν και η συμμετοχή των υπόλοιπων κατοίκων της Αθήνας, ενός μεγάλου πλήθους θεατών που αποδίδοντας τιμή στο θεό που όλοι αγαπούσαν, εορταστικά ενδεδυμένοι, λάμβαναν μέρος στις εορταστικές εκδηλώσεις, ενώ παρακολουθούσαν με προσήλωση και ζήλο τις παραστάσεις αναγνωρίζοντάς τες ως κάτι εξαιρετικό και σημαντικό. Η συνεύρεση λοιπόν της κοινωνίας κάτω από αυτές τις συνθήκες ανέπτυσσε την αίσθηση της ομαδικής ταυτότητας και της υπερηφάνειας του συνόλου. 12 Οι τραγικές παραστάσεις του 5 ου αιώνα άλλωστε δεν εκλαμβάνονταν ως τελετουργία μόνο γιατί ήταν μέρος της εορτής του Διονύσου, πλαισιωμένες από ένα τελετουργικό, αλλά γιατί και οι ίδιες ήταν τελετουργικές παραστάσεις. Την παραπάνω θέση υποστηρίζουν τόσο η παρουσία θεών και άλλων θρησκευτικών στοιχείων στη δραματική θεματολογία, στοιχεία που δεν παύουν να αποτελούν μέρος της θρησκευτικής πραγματικότητας των θεατών, όσο και η διττή ταυτότητα του χορού. Ο τραγικός χορός πέρα από την κυρίαρχη ταυτότητα που κατέχει στο πλαίσιο του μυθικού κόσμου του δράματος, αναγνωρίζεται και ως τελετουργική ομάδα Αθηναίων πολιτών που εκπροσωπώντας την πόλη, συμμετέχουν σε μια τελετή προς τιμήν του Διονύσου. Η αντίληψη για αυτή την λειτουργία της χορείας, της σύμφυσης δηλαδή τραγουδιού και χορού στη δραματική έκφραση, καταδεικνύει ότι η τελετουργία διαπερνά πέρα ως πέρα τα δραματικά είδη και περισσότερο 11 Baldry H.C., ό.π., σ Στο ίδιο, σ.46. 6

8 ξεκάθαρα την τραγωδία. 13 Δεν είναι τυχαία άλλωστε η τέλεση θυσιών πριν από τις παραστάσεις και ο ραντισμός του θεάτρου και των θεατών εν είδει εξαγνισμού και κάθαρσης με το αίμα του θυσιασθέντος χοίρου. 14 Ούτε είναι συμπτωματική η αφιέρωση στο Διόνυσο της μάσκας που χρησιμοποιούσε ο υποκριτής, κρεμώντας την μετά την παράσταση από το επιστύλιο του ναού, που βρισκόταν ακριβώς κάτω από το θέατρο. Η συνήθεια θεωρήθηκε συν τω χρόνω τμήμα των εορτασμών για τους νικητές του διαγωνισμού και συνοδεύτηκε από την αφιέρωση και του χορηγικού τρίποδα. Άραγε αυτή η παράδοση της ευχαριστήριας προσφοράς της μάσκας από τον υποκριτή δεν αποτελεί το συμβολικό πέρασμά του από την τελετουργία πίσω στη φυσιολογική κοινωνία; 15 Η σχέση τραγωδίας και διονυσιακής λατρείας αντικατοπτρίζεται και στις προσπάθειες να εντοπιστεί η ετυμολογία της λέξης τραγωδία είτε ως τραγούδι που έψαλαν κατά τη θυσία τράγου, είτε ως άσμα με βραβείο τον τράγο, είτε από το χορό αντρών με στολή τράγου. Έναν τράγο που μάλλον παραμένει άφαντος παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες να σχετισθεί με τους σάτυρους. 16 Κατά αναλογία η ετυμολογία της λέξης κωμωδίας ως τραγούδι του κωμού, μιας θορυβώδους πομπής μεθυσμένων ανδρών που την χαρακτηρίζουν οι προσβολές, ο χλευασμός, η τολμηρή βωμολοχία και η σάτιρα, αποτελεί μονόδρομο που μας οδηγεί στη λατρεία του Διονύσου, του αγαπημένου θεού που κυριεύει με το ζυμωμένο χυμό του σταφυλιού, το συναισθηματικό κόσμο των ανθρώπων. 17 Η κωμωδία άργησε να ενταχθεί στο πρόγραμμα των Μεγάλων Διονυσίων αφού είχε διατηρήσει για πολύ καιρό την αρχική αυτοσχεδιαστική της μορφή στην παλιά κοιτίδα της, τα Λήναια, χωρίς να χρειάζεται κρατική επιχορήγηση. Ακόμα και μετά την εισαγωγή της στα εν άστει Διονύσια, συνεχίζει να κυριαρχεί στην εορτή του Διονύσου στο Λήναιο, σε μια γιορτή που είναι αφιερωμένη στον οργιαστικό Διόνυσο και της οποίας το όνομα συνδέεται με τη σπάνια λέξη ληναί που δηλώνει τις Βάκχες, τις Μαινάδες που συντροφεύουν το θεό. 18 Η κωμωδία λοιπόν δεσπόζει στα Λήναια, την εορτή που έχει υπ ευθύνη του ο άρχων βασιλέας, ο κατεξοχήν αρμόδιος άρχοντας για θρησκευτικά θέματα. Η πομπή αυτής της αγροτικής εορτής με τον πανηγυρικό της χαρακτήρα, τα άσεμνα τραγούδια, τα γεμάτα αισχρόλογα πειράγματα και τους ελάχιστα ευπρεπείς χορούς, με τα φαλλικά άσματα που τιμούν τη γονιμότητα και τη βλάστηση, δίνει το έναυσμα για τη κωμωδία προσδιορίζοντάς την σε σημαντικό βαθμό. Από τους αυτοσχεδιασμούς του αγροτικού ποιητή που υπό τη γενική έξαψη της κρασοκατάνυξης ξεσπά σε σατιρικά πειράγματα και σε βωμολοχίες οδηγώντας σε εκρήξεις γέλιου και από τα τολμηρά άσματα και τους αστεϊσμούς των χαροκόπων, περνάμε στο ιαμβικό στοιχείο της προσωπικής σάτιρας και της λοιδορίας, που αποτελεί 13 Sommerstein A. H., ό.π., σσ Blume H.-D., Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο, µτφρ. Ιατρού Μαρία, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυµα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2002, σ Green J.R., Το θέατρο στην Αρχαία Ελληνική Κοινωνία, µτφρ. Πάντα Μαρία, εκδ. Έλλην, Αθήνα 2000, σ Lesky A., ό.π., σσ Sommerstein A. H., ό.π., σσ Blume H. D., ό.π., σσ

9 βασικό γνώρισμα της παλαιάς κωμωδίας. 19 Σε αυτά τα στοιχεία οφείλει λοιπόν τη σύνδεσή της με το Διόνυσο, διατηρώντας μια εντονότερη σχέση από αυτή που έχει η τραγωδία μαζί του, μια επαφή που δεν τη χάνει ούτε όταν αποκτά τη δραματική της φόρμα, αφού ο ποιητής συνεχίζει να εκμεταλλεύεται δημιουργικά αυτόν το συσχετισμό. 20 Αναγνωρίζουμε λοιπόν στα χορικά της κωμωδίας τα ίχνη των φαλλικών τραγουδιών, ενώ στα διαλογικά μέρη της συναντάμε τις επιρροές της πομπείας, τις αισχρολογίες και τα σκωπτικά πειράγματα που αντάλλασσαν, ο λαός που παρακολουθούσε την εορταστική πομπή και οι συμμετέχοντες στον κωμό ανεβασμένοι στις γιορτινά στολισμένες και γεμάτες άνθη άμαξες. ΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΡΕΛΚΟΜΕΝΑ Αφήνοντας τις γιορτές στα πλαίσια των οποίων λαμβάνουν χώρα οι δραματικοί αγώνες, ας προσεγγίσουμε τον ίδιο το χώρο στον οποίο εξελίσσεται το δραματικό θέαμα. Οι διονυσιακές γιορτές ταίριαξαν με το ιερό τέμενος του Διονύσου Ελευθερέα στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης. Αυτός ο τόπος αποτέλεσε και τον αρχικό πυρήνα του διονυσιακού θεάτρου, αφού μέσα στον ιερό περίβολο αναπτύχθηκε σταδιακά από τον 6 ο π.χ. αιώνα, το υπαίθριο πάντα, θεατρικό κτίσμα. 21 Η χωροταξική αυτή συνάφεια προσδίδει ιερότητα στο θεατρικό χώρο που μπορεί να φαντάζει περίεργη στα δικά μας μάτια, αλλά για τον αρχαίο θεατή ήταν απολύτως σύννομη. Έτσι στο κέντρο του αρχαιότερου τμήματος του διονυσιακού θεάτρου, της κυκλικής ορχήστρας στην οποία αναγνωρίζουμε τα ίχνη των κύκλιων διθυραμβικών χορών, υψωνόταν ένας πέτρινος θυσιαστήριος βωμός, η θυμέλη. Γύρω από αυτήν ελισσόταν ο χορός, ενώ συχνά στην τραγωδία αποτελεί και το σημείο εκτέλεσης τελετουργιών που η δραματική αναπαράσταση του μύθου απαιτεί. Επίσης στο μέσο της πρώτης σειράς του κοίλου, στις τιμητικές θέσεις που η πόλη επιφυλάσσει για τα πρόσωπα που υπογράμμιζαν το πολιτικό αλλά και το θρησκευτικό μεγαλείο της γιορτής, υπήρχε θρόνος, θαυμαστά σκαλισμένος, για τον ιερέα του Διονύσου. 22 Η επιλογή του Ελευθερέα ως προστάτη της δραματικής ποίησης μπορεί να ευνοήθηκε από το γεγονός ότι εορταζόταν την άνοιξη, ή γιατί ο χώρος λατρείας του ήταν κατάλληλος γεωφυσικά επιτρέποντας λόγω της χαμηλής πλαγιάς του λόφου, τη θέαση σε μεγάλο πλήθος, προστατεύοντάς το συγχρόνως από τους τσουχτερούς βόρειος ανέμους. 23 Γεγονός όμως παραμένει εντέλει ότι στη διάρκεια της εορτής του, προς τιμήν του και ενώπιον του αγάλματός του, σε ένα ειδικά διαμορφωμένο χώρο που περιλαμβάνει βωμό και βρίσκεται μέσα στα όρια του ιερού του, παρουσία του ιερέα του, εκτυλίσσεται ένα θέαμα που έχει όλα τα λογοτεχνικά χαρακτηριστικά αλλά ταυτόχρονα εικονοποιεί τη δράση, χρησιμοποιώντας ένα μύθο που συχνά εξετάζει 19 Cornford F. M., Η αττική κωµωδία, µτφρ. Ζενάκος Λ., εκδ.. Παπαδήµα, Αθήνα 1972, σσ.40, Cartledge P., Ο Αριστοφάνης και το Θέατρο του Παραλόγου, µτφρ. Ταχµαζίδου Μαίρη, εκδ. Ενάλιος, Αθήνα 2006, σ Blume H. D., ό.π., σ Vernant & Vidal-Naquet, ό.π., τ. Β, σ Seaford R., ό.π., σ

10 θρησκευτικά ζητήματα και μια ομάδα προσώπων που όπως ήδη είδαμε ενεργεί και τελετουργικά. 24 Συνεχίζοντας με την εξέταση της σκευής, θα αναγνωρίσουμε στη χρήση της μάσκας βαθιές θρησκευτικές ρίζες που μπορούν να εναρμονισθούν θαυμάσια με τη διονυσιακή λατρεία. Η χρήση προσωπείων σε θρησκευτικές τελετές είναι δεδομένη πολύ πριν από την υποτιθέμενη αρχή του δραματικού είδους. Με τη βοήθεια του προσωπείου, ο άνθρωπος μεταμορφώνεται κυριευμένος από τη μαγεία της δαιμονικής δύναμης που προσπαθεί να παραστήσει. Σε αυτό το φαινόμενο που ονομάζεται έκσταση, ριζώνει η αληθινή τέχνη της δραματικής παράστασης. 25 Διατηρώντας τα ίχνη της μαγικής της προέλευσης, η μάσκα αποκτά αισθητικό ρόλο και εξασφαλίζει σε κάθε συντελεστή της παράστασης, τη δυνατότητα να υποδυθεί πολλαπλές ταυτότητες. Ο υποκριτής υποχρεωμένος να αλλάξει αρκετούς και διαφορετικούς ρόλους σε ελάχιστο χρόνο, δανείζεται τη μάσκα που αρχικά προοριζόταν μόνο για λατρευτική χρήση και εκμεταλλεύεται το αυταπόδεικτο πλεονέκτημά της. Στη λατρεία του Διονύσου η χρήση μάσκας είναι οικεία όπως οικεία είναι και η εμπειρία έκστασης που βίωναν οι ακόλουθοι του θεού, όταν βακχεύοντας έχαναν την προσωπικότητά τους. Αξιοπρόσεκτη είναι και η λειτουργία της μάσκας ως συνεχής ορατή υπόμνηση για τους θεατές της πλασματικής φύσης των θεατρικών γεγονότων αλλά και η υποδόρια υπόμνηση της τελετουργικής φυσιογνωμίας της αναπαράστασης του μύθου. 26 Όπως το προσωπείο, έτσι και η ενδυμασία παραπέμπει συχνά στη διονυσιακή λατρεία. Το τραγικό ένδυμα, ένα ρούχο με εορταστική μεγαλοπρέπεια, είναι στην ουσία ποδήρης χιτώνας με μακριά μανίκια σε ποικιλία χρωμάτων. Πίσω από τη χρήση αυτού του ειδικού ενδύματος διακρίνεται η ανάγκη ικανοποίησης των σκηνικών απαιτήσεων αλλά δεν μπορεί να αγνοηθεί και η πιθανότατη σχέση του με το Διόνυσο. Συχνά μελετητές το αναγνωρίζουν ως το τυπικό ένδυμα του θεού ή παραλλαγή ιερατικής αμφίεσης, δάνειο που μετασχημάτισαν οι ποιητές για τις θεατρικές ανάγκες. Ο κόθορνος άλλωστε, η μαλακή ευλύγιστη και μονοκόμματη μπότα με θρακική προέλευση, που στερούταν σόλα και χωρούσε αδιακρίτως στο δεξί και στο αριστερό πόδι, αναγνωρίζεται ως τυπική χαρακτηριστική υπόδηση του Διονύσου. Η χρήση του δε στην τραγωδία προσθέτει άλλο ένα διονυσιακό ίχνος στη δραματουργία. 27 Τέλος η σκευή του σατυρικού χορού, όπως μας έχει διασωθεί από τις αγγειογραφίες απαρτίζεται από κοντή σκελέα, συχνά τριχωτή, να φέρει πάντα ουρά αλόγου και υπερμεγέθη διεγερμένο φαλλό, ενώ το προσωπείο διαθέτει μαύρη γενειάδα, φαλάκρα, αιχμηρά αυτιά και κοντόχοντρη πλακουτσωτή μύτη. Η συγκεκριμένη ένδυση αλλά και τα ιδιαίτερα δύσμορφα χαρακτηριστικά είναι προφανές ότι παραπέμπουν στους σάτυρους, τους μόνιμους συντρόφους του θεού που ανήκουν εξορισμού στο περιβάλλον του. 28 Στην κωμωδία εξάλλου οι παραφουσκωμένες κοιλιές και τα 24 Sourvinou-Inwood C., ό.π., σ Lesky A., ό.π., σ Easterling P.E., «Ένα θέαµα προς τιµήν του ιόνυσου» στο Οδηγός για την Αρχαία Ελληνική Τραγωδία: Από το Πανεπιστήµιο του Καίµπριτζ, επιµ. Easterling P.E., µτφρ. Βαλάκας Κώστας Ρόζη Λίνα, εκδ. Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2007, σσ Blume H. D., ό.π., σσ , Sommerstein A. H., ό.π., σ.61. 9

11 ευτραφή οπίσθια που διακρίνονται στα κουστούμια των υποκριτών, μας υπενθυμίζουν ότι ο Διόνυσος παρά την τρυφερότητα που τον χαρακτηρίζει, αποκαλείται και κοιλαράς, ενώ είναι εξαιρετικά κωμικό το θέαμα που δημιουργεί η εντυπωσιακή γέμιση με το ξυλοκόπημα στην κοιλιά του. 29 Ως διονυσιακός αντικατοπτρισμός μπορεί να αναγνωρισθεί επίσης η κατά κανόνα χρήση του αυλού στις τραγωδίες, μουσικού οργάνου που παιζόταν κανονικά στις θυσίες. Σε αντίθεση με τη λύρα που συνδέεται με τον Απόλλωνα, ο αυλός είχε ιδιαίτερη θέση στη λατρεία του Βάκχου με τον ήχο του να γεννά φαιδρότητα και μανιακή διάθεση. 30 Ακόμα και η στέψη του ποιητή και του χορηγού που νίκησαν στο δραματικό διαγωνισμό με στεφάνι κισσού συνδέεται σαφέστατα με το Διόνυσο, αφού ο οργιαστικός κισσός αποτελούσε μαζί με το αμπέλι το ιερό φυτό του. 31 ΤΡΙΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΙΟΝΥΣΟΣ ΚΑΙ Ο ΜΥΘΟΣ Ο Διόνυσος θεός του κρασιού και της θαυματουργικής του ιδιότητας, της άγριας φύσης και της γονιμότητας, της έκστασης και του χορού, της μεταμφίεσης και της μυστηριακής μύησης, ήταν πρωτίστως μια αμφίσημη αλλά γοητευτική θεότητα, ένας ισχυρός καταλύτης της απελευθερωτικής αλλαγής της προσωπικότητας. Ήταν ο θεός του θεάτρου που λειτουργούσε είτε ως συντελεστής της παράστασης, είτε ως μεσολαβητής για την επιτέλεσή της. Η αμοιβαία επενέργεια των διαφορετικών όψεων του θεού δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ισχυρό κίνητρο για τη μιμητική μορφή του νέου λογοτεχνικού είδους. Μέσα στην παράσταση ο Διόνυσος είναι παρών στο κρασί, στον ήχο του αυλού, στη χορεία και στην αμφίεση, με τη μορφή του χορευτή αλλά και του χορηγού, του υποκριτή αλλά και του θεατή. Η διττή εικόνα του ως κορυφαίο μέλος του χορού αλλά και ως υπέρτατου θεατή, αντανακλά τη δυναμική που έχει το δραματικό θέαμα να δημιουργεί μια σχέση αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους ηθοποιούς και το κοινό, με τρόπο αντίστοιχο αυτού των διονυσιακών μυστηρίων. 32 Ας μη λησμονούμε ότι ο συγκεκριμένος θεός αποτελούσε μια αντιφατική μορφή του ελληνικού πάνθεου. Είναι ο ξένος θεός με τα έντονα βαρβαρικά χαρακτηριστικά, που δεν μπορεί να συλληφθεί με ορθολογικά κριτήρια. Ο θεός της ετερότητας, αυτός που αντιπροσωπεύει την άρνηση, το αντίθετο, σε κάθε τι που θεωρείται κοινώς αποδεκτό σημείο αναφοράς. Ενσαρκώνει λοιπόν χαρακτηριστικά στοιχεία της τραγωδίας, η οποία όπως είναι πλέον ευρέως αποδεκτό, αφορά την αναίρεση της δομής, με την υπέρβαση των ορίων και τη σύγχυση των διαφορών, με την αμφισημία και την αλληλεπίδραση ασυμβίβαστων αντιθέσεων. 33 Ο σκοπός άλλωστε της λατρείας του Διονύσου, που φέρνει τον άνθρωπο σε άμεση επαφή με την ετερότητα του θείου, είναι ακριβώς το να γίνει κανείς άλλος, είτε βυθιζόμενος στο βλέμμα του θεού, είτε γενόμενος ένα με αυτόν μέσα από τη μιμητική επικοινωνία. Η εφεύρεση της δραματικής ποίησης, του λογοτεχνικού είδους που παρουσιάζει στη σκηνή το 29 Blume H. D., ό.π., σ Seaford R., ό.π., σ Baldry H.C., ό.π., σ Easterling P.E., ό.π., σ Seaford R., ό.π., σ

12 φαντασιακό σαν να είναι πραγματικό, δεν μπορεί λοιπόν να συμβεί παρά μόνο μέσα στα πλαίσια της λατρείας του Διονύσου, θεού των ψευδαισθήσεων, της σύγχυσης και του αδιάκοπου συγχρωτισμού ανάμεσα στην πραγματικότητα και τα φαινόμενα, ανάμεσα στην αλήθεια και τη φαντασίωση. 34 Ο τρανσβεστισμός άλλωστε είναι ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο που παρατηρείται με τη γέννηση του δράματος, από τη στιγμή που οι θηλυκοί ακόλουθοι του θεού στο σατυρικό θίασο παριστάνονται από άντρες, έως στις ώριμες μορφές του είδους όπου η υπόκριση όλων των ρόλων ανδρικών και γυναικείων γίνεται αποκλειστικά από άρρενες. Ένα στοιχείο που θα ήταν αδιανόητο αν δεν υπήρχε το πρότυπο του τελετουργικού τρανσβεστισμού, που ως αναγνωρισμένο συστατικό της μυητικής τελετουργίας γυμνώνει τον μυούμενο από την πρότερη ταυτότητά του για να αποκτήσει νέα. Αυτό το στοιχείο είναι επαρκώς τεκμηριωμένο στη διονυσιακή λατρεία και απόλυτα ταιριαστό στο Διόνυσο που είναι ο ίδιος θηλυπρεπής, ακόμα και τρανσβεστικός. 35 Η μεταμφίεση λοιπόν ανδρών σε γυναίκες, ξεκινά στην αναπαράσταση διονυσιακών μύθων κατά τα πρόδρομα στάδια της τραγωδίας, όταν μεταμφιέζονται οι χορευτές σε μαινάδες για να συνεχισθεί με τον ανδρικό χορό και τους άνδρες ηθοποιούς να προσλαμβάνουν διάφορες ταυτότητες, και θηλυκές, στην απόδοση πλέον μη διονυσιακών μύθων. Πράγματι από θεματική άποψη το δράμα ακολούθησε σύντομα τη δική του πορεία έχοντας απομακρυνθεί από το λατρευτικό τραγούδι, συμπεριλαμβάνοντας όλο και εκτενέστερα αφηγηματικά μέρη με μυθολογικό χαρακτήρα. Οι πρόδρομες μορφές της τραγωδίας μπορεί να προέρχονταν από τη διονυσιακή λατρεία με τράγους και την αναπαράσταση διασκεδάσεων με σατύρους, αλλά αυτό αποτέλεσε μόνο την ευκαιρία, την ιδέα για την ανάμειξη χορικών ασμάτων και διαλόγων. Από εκεί και πέρα, με την αποφασιστική επίδραση του έπους, η θεματολογία διευρύνθηκε πέρα από τους διονυσιακούς μύθους. Έτσι στην ώριμη μορφή του δράματος είναι όχι μόνο δύσκολο να εντοπιστεί σχέση ανάμεσα στους διονυσιακούς μύθους και στα αναπαριστώμενα στην ορχήστρα και στο λογγείο, αλλά κάποιες φορές απουσιάζει ολότελα από τη θεατρική αναπαράσταση οποιαδήποτε αναφορά σε θεϊκή δράση. Βέβαια ο δεσμός με τη λατρεία εξακολούθησε να υφίσταται αλλά υποκρύπτεται πλέον στον αγωνιστικό χαρακτήρα των θεατρικών παραστάσεων. 36 Το στοιχείο του ανταγωνισμού που μπορεί να φαντάζει άσχετο σήμερα, στην αρχαιότητα κυριαρχούσε σε πολλές πλευρές του ελληνικού βίου, ακόμα και στις θρησκευτικές. Στοιχείο που είναι έντονο σε όλες τις παραστάσεις αφού αυτές τελούνταν στο πλαίσιο ενός δραματικού διαγωνισμού, ενώ είναι παρόν και στην τέχνη, ακόμα και στις λατρευτικές εορτές του αρχαίου ελληνικού κόσμου, όπως το αναγνωρίζουμε στην πιο ξεκάθαρη μορφή του, στους αθλητικούς αγώνες που είναι πάντα ενταγμένοι στο πρόγραμμα θρησκευτικών εορτών ως τελετουργικά γεγονότα Vernant & Vidal-Naquet, ό.π., τ. Β, σσ Seaford R., ό.π., σσ Blume H. D., ό.π., σσ.31, Sommerstein A. H., ό.π., σ

13 Κι ενώ η θεματολογία του δράματος, καθώς επίσης και ο τρόπος που τη διαπραγματεύονται οι ποιητές στην κλασική Αθήνα, μοιάζουν εξαιρετικά ακατάλληλα για να συμπεριληφθούν σε μια λατρεία αφιερωμένη στο θεό που ταυτίζεται με τη διασκέδαση, μπορούμε ακόμα και εκεί να διακρίνουμε έναν, έστω και αχνό, αντικατοπτρισμό της διονυσιακής θεολογίας. Αυτό συμβαίνει λόγω του τυπικού σχήματος δράσης που κυριαρχεί στην τραγωδία. Η αυτοκαταστροφή της άρχουσας οικογένειας, μέσω μιας στρέβλωσης της τελετουργίας, μιας αμαρτίας που στην αρχαιότητα έχει την έννοια της λάθους επιλογής, του σφάλματος, αποβαίνει εντέλει λυτρωτική για ολόκληρη την πόλη. Στην ουσία αυτό το στερεότυπο αναγνωρίζεται ως έκφραση του μοτίβου της ίδρυσης της διονυσιακής λατρείας, όπου η άρνηση της εισαγωγής της προκαλεί καταστροφή στην πόλη, ώσπου μετά την τίσι να ακολουθήσει η αποδοχή του θεού που τελικά αποδεικνύεται επωφελής για τους πολίτες. Με δεδομένη λοιπόν την ομοιότητα μεταξύ της τραγωδίας και της ηρωολατρείας, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η πρώτη αποτελεί μετεξέλιξη της δεύτερης. Η ηρωολατρεία ως εκ τούτου μαζί με τη διονυσιακή λατρεία είναι δύο από τα ρεύματα που συνενώθηκαν για να δημιουργήσουν την τραγωδία και αν είναι παράτολμο να υποστηρίξουμε ότι αυτές είναι οι βασικότερες συνιστώσες στη διαμόρφωση του δράματος, δεν είναι καθόλου άστοχο να τις αναγνωρίσουμε ως τις περισσότερο ευδιάκριτες. 38 ΕΠΙΛΟΓΟΣ Το θέατρο περιλάμβανε μια τάση φυγής, τόσο ως θρησκευτική γιορτή στην οποία ένα άτομο τιμάται και ενώνεται με το θεό, όσο και ως μια εκδήλωση όπου το άτομο πήγαινε ως θεατής στην παράσταση και στην πορεία ταυτιζόταν με την πράξη στη σκηνή. Δεν αποτελούσε την αγαπημένη διασκέδαση των λίγων, αλλά μια κορυφαία πολιτειακή και θρησκευτική εκδήλωση για ολόκληρη την κοινότητα, εντυπωσιακή, με επιδεικτικά στοιχεία, πλούσια σε τελετές, επιχορηγούμενη από ιδιωτικούς πόρους αλλά και από το δημόσιο ταμείο, με την ενεργή συμμετοχή εκατοντάδων προσώπων και παρακολουθούμενη από πολλές χιλιάδες. Η λαμπρή χρησιμοποίηση του προφορικού λόγου, ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της γεμάτης ζωντάνια δημόσιας, κοινωνικής, πολιτικής και θρησκευτικής ζωή των αρχαίων Αθηναίων. Αν λοιπόν το έπος προέκυψε από την απαγγελία μπροστά σε ευωχούμενους ευγενείς και σε πλήθη εορταστών, η ρητορεία από τον πολιτικό αντίλογο στην εκκλησία του δήμου και στα δικαστήρια, ο φιλοσοφικός διάλογος από τις συζητήσεις στην αγορά και στην παλαίστρα, το δράμα απορρέει από τη δύναμη που ασκεί η αναπαράσταση, το θέαμα της μίμησης, της δράσης που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια των θεατών. Πίσω από αυτή την έλξη στέκεται ο Διόνυσος, ένας θεός που η άπιαστη μορφή του, εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο το παιγνίδι της θεατρικής ψευδαίσθησης. Ένας θεός που από την εμφάνισή του έως και σήμερα, διαθέτει κατεξοχήν την ικανότητα να διαφεύγει ενώ αντιστέκεται σε όλες τις επίμονες προσπάθειες των επιστημόνων να τον συλλάβουν. 38 Seaford R., ό.π., σσ.24,

14 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Baldry Harold C., Το τραγικό θέατρο στην αρχαία Ελλάδα, μτφρ. Χριστοδούλου Γιώργο -Χατζηκώστα Λιάνα, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα Blume Horst-Dieter, Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο, μτφρ. Ιατρού Μαρία, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα Cartledge Paul, Ο Αριστοφάνης και το Θέατρο του Παραλόγου, μτφρ. Ταχμαζίδου Μαίρη, εκδ. Ενάλιος, Αθήνα Cornford Francis Mac Donald, Η αττική κωμωδία, μτφρ. Ζενάκος Λ., εκδ. Δ. Παπαδήμα, Αθήνα Easterling Patricia E., «Ένα θέαμα προς τιμήν του Διόνυσου» στο Οδηγός για την Αρχαία Ελληνική Τραγωδία: Από το Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ, επιμ. Easterling Patricia E., μτφρ. Βαλάκας Κώστας Ρόζη Λίνα, εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2007, σσ Green John Richard, Το θέατρο στην Αρχαία Ελληνική Κοινωνία, μτφρ. Πάντα Μαρία, εκδ. Έλλην, Αθήνα Green Richard & Handley Eric, Εικόνες από το αρχαίο Ελληνικό θέατρο, μτφρ. Μάντζιου Μαίρη, εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο Lesky Albin, Η τραγική ποίηση των αρχαίων Ελλήνων, τ. Α, μτφρ. Χουρμουζιάδης Νίκος, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα Seaford Richard, Ανταπόδοση και τελετουργία, μτφρ. Λιάπης Βάϊος, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα Sommerstein Alan H., Αρχαίο ελληνικό δράμα και δραματουργοί, μτφρ. Χρήστου Αρετή, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα Sourvinou-Inwood Christiane, «Αθηναϊκή Θρησκεία και Αρχαία Ελληνική Τραγωδία» στο Αρχαία Ελληνική Τραγωδία : Θεωρία και πράξη, επιμ. Μαρκαντωνάτος, Ανδρέας & Τσαγγάλης Χρήστος, μτφρ. Καβουλάκη Αθηνά, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2008, σσ Vernant Jean-Pierre & Vidal-Naquet Pierre, Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τ. Α, μτφρ. Γεωργούδη Στέλλα, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα Vernant Jean-Pierre & Vidal-Naquet Pierre, Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τ. Β, μτφρ. Αριάδνη Τάττη, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ»

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» 1 Β Λυκείου: 1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» ( σύμφωνα με τις ερωτήσεις αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας) α ) Tο δράμα 1) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. Το δράμα 1. Τι είναι το δράμα και ποια στοιχεία χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό από προγενέστερες μορφές ποίησης; ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σχολικό βιβλίο σελίδα 9: «Το δράμα είναι μια σύνθετη στους θεατές». 2. Από πού προήλθε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30 ΘΕΜΑ 9 ον οφοκλέους, Αντιγόνη, στ. 82-99. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. 2. Να εντοπίσετε στο παρακάτω κείμενο δύο ανακρίβειες και στη θέση τους να γράψετε το σωστό.

Διαβάστε περισσότερα

2o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΙΩΑΝ.ΡΕΝΤΗ Σχολικό Έτος : 2011-2012 ΤΑΞΗ Α3 Μάθημα : Τεχνολογία

2o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΙΩΑΝ.ΡΕΝΤΗ Σχολικό Έτος : 2011-2012 ΤΑΞΗ Α3 Μάθημα : Τεχνολογία 2o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΙΩΑΝ.ΡΕΝΤΗ Σχολικό Έτος : 2011-2012 ΤΑΞΗ Α3 Μάθημα : Τεχνολογία ΑΤΟΜΙΚΟ ΕΡΓΟ Της μαθήτριας : Τζούπη Αναστασίας ΤΙΤΛΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Αρχαίο Θέατρο Καθηγητής : ΗΡ. ΝΤΟΥΣΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ-ΕΝΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ - ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ. 1.1 Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης)

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ - ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ. 1.1 Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ - ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 1. Το δράµα - Η τραγωδία - Το αρχαίο θέατρο 1.1 Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) α) Το δράµα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΤΑΞΗ: Α3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΟΝΟΜ/ΜΟ : ΠΕΠΠΑΣ ΦΟΙΒΟΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή... σελ. 3 Νεκρικές Μάσκες... σελ. 4 Θεατρικές Μάσκες... σελ. 4 Εορταστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Το Θέατρο του Διονύσου (νότια κλιτύς της Ακρόπολης) (από τον 6ο π.χ. αιώνα μέχρι σήμερα)

Το Θέατρο του Διονύσου (νότια κλιτύς της Ακρόπολης) (από τον 6ο π.χ. αιώνα μέχρι σήμερα) 1 Το Θέατρο του Διονύσου (νότια κλιτύς της Ακρόπολης) (από τον 6ο π.χ. αιώνα μέχρι σήμερα) Το θέατρο του Διόνυσου στην Ακρόπολη των Αθηνών ως αρχιτεκτονικό κτίσμα οφείλει την δημιουργία του στην λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου. Ευριπίδη ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου. Ευριπίδη ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου Ευριπίδη ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρχαία Ελληνικά για την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. ΤΕΧΝΕΣ ΙΙ:ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ 1 η Γραπτή Εργασία Ακαδημ. Έτους 2008-2009 ΘΕΜΑ: «Ο ρόλος και η σημασία της μουσικής στην αρχαία Ελλάδα όπως αντλούνται

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στοιχεία εκπαιδευτικού Ονοματεπώνυμο: Μαρκαντωνάτος Δημήτρης Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Ειδικότητα: Φιλόλογος E-mail: dmark@acn.gr, dmark@sch.gr Τίτλος μαθήματος: Οι θεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Ο διάλογος είτε προέρχεται από ένα πρόσωπο είτε από περισσότερα-ασκεί την ψυχή του ακροατή έντονη παιδευτική επίδραση, όπως άλλωστε όλα τα συνταρακτικά συμβάντα. Αυτός σε αντίθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Πώς σου φαίνεται ο τρόπος με τον οποίο προβάλλονται σήμερα;...

ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Πώς σου φαίνεται ο τρόπος με τον οποίο προβάλλονται σήμερα;... ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ Μπαίνοντας στην εξωτερική είσοδο του μουσείου κοίταξε γύρω σου τον περιβάλλοντα χώρο. 1. Τι σου κάνει περισσότερο εντύπωση;... 2. Πώς σου φαίνεται η εξωτερική όψη του Μουσείου;...

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013 ΔΗΜΟΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΑΒΒΑΤΟ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2013, ώρα 20:30 «Ο Καραγκιόζης Πειρατής» ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2013, ώρα 21:30 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ με θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου ΘΕΜΑ: Τριτοβάθμια εκπαίδευση και Επαγγελματική αποκατάσταση Επιμέρους θέμα: Καλλιτεχνικές σπουδές στη ζωγραφική στο θέατρο στη μουσική και επαγγελματική αποκατάσταση ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 22/05/2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 22/05/2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 22/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Α1. Ο Διονύσιος Σολωμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1.Μετάφραση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές

Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές Μουσείο Σχολείο Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές Με τον όρο εκπαιδευτική μουσειοσκευή ονομάζουμε μια «βαλίτσα» που περιέχει ένα σύνολο από ποικίλα υλικά, τα οποία έχουν επιλεχθεί, σχεδιαστεί και κατασκευαστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ 21-24 Mαρτίου ΦΕΣΤΙΒΑΛ 21 Mαρτίου παγκόσμια ήμερα κουκλοθέατρου

ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ 21-24 Mαρτίου ΦΕΣΤΙΒΑΛ 21 Mαρτίου παγκόσμια ήμερα κουκλοθέατρου τίο υ αρ ια σμ ΘΕΑ ΤΟ 2 ήμ 1-2 ερ 4 Ρ α κ Mα ου ρτ Υ κλο ίου θέ ατ ρ ου ΚΛΟ ΚΟΥ γκό πα ΣΤΙ Β 21 ΑΛ M ΦΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Είναι τεράστια η χαρά, η τιμή και η συγκίνηση που μου δίνεται η ευκαιρία,

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: http://hassanakos.blogspot.com.es/2011/12/17.html (16/10/2013) http://www.asda.gr/hgianniris/senario.htm (16/10/2013)

Πηγή: http://hassanakos.blogspot.com.es/2011/12/17.html (16/10/2013) http://www.asda.gr/hgianniris/senario.htm (16/10/2013) A.K. 0280 Επώνυμο Μελησσινός Όνομα Ιάσων Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα Τόπος γεννήσεως Ημερομηνία γεννήσεως Ημερομηνία θανάτου Βιογραφικά στοιχεία Προσωπογραφίες Μόνιμη εγκατάσταση Ημερομηνίες ενασχόλησης

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου. Ευριπίδη. Kύκλωψ. Εισαγωγή στο αρχαίο δράμα

YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου. Ευριπίδη. Kύκλωψ. Εισαγωγή στο αρχαίο δράμα YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου Ευριπίδη Kύκλωψ Εισαγωγή στο αρχαίο δράμα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Ευριπίδη Kύκλωψ. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008 Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008 ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ - ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ 19-09-2007 Συγκέντρωση γονέων με την παιδοψυχολόγο του σταθμού. Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ I ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΟΡΝΗΛΙΑ ΧΑΤΖΗΑΣΛΑΝΗ, ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΪΜΑΡΑ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Η σχολική χρονιά 2009-2010 ξεκίνησε για τον Τομέα Ενημέρωσης και Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΤΙΚΗ ΚΩΜΩΔΙΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. (8 διδακτικές περίοδοι) ΠΡΩΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΜΩΔΙΑ

ΑΤΤΙΚΗ ΚΩΜΩΔΙΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. (8 διδακτικές περίοδοι) ΠΡΩΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΜΩΔΙΑ ΑΤΤΙΚΗ ΚΩΜΩΔΙΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Συγγραφή: Κυριάκος Τοφαρίδης, Θεατρολόγος Εποπτεία: Σπύρος Αντωνέλλος, ΕΜΕ (8 διδακτικές περίοδοι). ΠΡΩΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΜΩΔΙΑ ΘΕΜΑ: Μια πρώτη γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡΜΑΚΟΛΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 14/3/2014 1 Ο ΗΛΙΟΣ ΜΑΣ Ο Ήλιος είναι ένα άστρο, όμοιο με τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρος Καθηγήτρια της Κλασικής Φιλολογίας iopapad@helit.duth.gr

ΙΩΑΝΝΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρος Καθηγήτρια της Κλασικής Φιλολογίας iopapad@helit.duth.gr ΙΩΑΝΝΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρος Καθηγήτρια της Κλασικής Φιλολογίας iopapad@helit.duth.gr Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Πανεπιστημιούπολη ΤΚ 69100 τηλ.: +30-25310-39947 φαξ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις για την κοινωνική ένταξη των μεταναστών στο Δήμο Συκεών

Δράσεις για την κοινωνική ένταξη των μεταναστών στο Δήμο Συκεών Αντιδημαρχία Κοινωνικής Πολιτικής Δράσεις για την κοινωνική ένταξη των μεταναστών στο Δήμο Συκεών Α-ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΛΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ 2006-2010 Ο Δήμος Συκεών επιδιώκοντας να συμβάλει στην ισότιμη κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1 Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό, (πράγματι όλοι κάνουν τα πάντα

Διαβάστε περισσότερα

Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο

Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο Η Χωριστή Δράμας και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Η Αναγεννηθείσα Μακεδονία ή απλά ο Σύλλογος όπως για χάρη συντομίας τον αποκαλούν οι Χωριστιανοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΑΥΚΕΙΟΥ (27 /5/2004)

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΑΥΚΕΙΟΥ (27 /5/2004) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΑΥΚΕΙΟΥ (27 /5/2004) Α'. ΚΕΙΜΕΝΟ Ὀδυσσέας Ἐλύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριῶ χρονῶ Πού θά 'θελα νά σέ υἱοθετήσω Νά

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εκδήλωση της Δομής Ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ.

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Η Ιαπωνία είναι µια από τις ισχυρότερες βιοµηχανικές χώρες και µαζί µε άλλες αποτελούν σήµερα µια ισχυρή βιοµηχανική και εµπορική ζώνη που ανταγωνίζονται τις Η.Π.Α και την Ευρώπη.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas. ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.gr Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό Πχ. έτος ίδρυσης, ιδρυτές ιστορικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική παιδεία και μουσικά όργανα στην Αρχαία Ελλάδα

Μουσική παιδεία και μουσικά όργανα στην Αρχαία Ελλάδα Μουσική παιδεία και μουσικά όργανα στην Αρχαία Ελλάδα Νικόλαος Μπρας Κατασκευαστής μουσικών οργάνων την Αρχαία Ελλάδα η μουσική μεσουράνησε νωρίτερα από τις άλλες καλές τέχνες, στην αποκαλούμενη αρχαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 6 ΑΝΟΙΓΜΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΥ 12 ΦΙΛΟΙ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 17 ΧΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΣ ΣΕΛΙΔΑ 28 ΑΠΟΡΡΗΤΟ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ & ΑΛΛΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 40

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 6 ΑΝΟΙΓΜΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΥ 12 ΦΙΛΟΙ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 17 ΧΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΣ ΣΕΛΙΔΑ 28 ΑΠΟΡΡΗΤΟ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ & ΑΛΛΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 40 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 6 ΑΝΟΙΓΜΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΥ 12 ΦΙΛΟΙ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 17 ΧΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΣ ΣΕΛΙΔΑ 28 ΑΠΟΡΡΗΤΟ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ & ΑΛΛΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 40 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΜΑΔΩΝ ΚΑΙ ΣΕΛΙΔΩΝ 64 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΡΕΧΘΕΙΟΥ

ΟΙ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΡΕΧΘΕΙΟΥ 6ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ν. ΙΩΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ : 2 Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ΕΛ. ΣΑΡ Η ΟΙ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΡΕΧΘΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΩΝ : ΒΑΡΑΜΠΟΥΤΗ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΕΛΗ ΣΤΕΛΛΑΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 Ο β κύκλος του διήμερου καλλιτεχνικού, βιωματικού σεμιναρίου «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΣΙΝΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 1. 1. ΠΑΡΤΥ ΜΑΣΚΕ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΙΚΡΟΥΣ ΜΑΣ ΦΙΛΟΥΣ Κυριακή 10 Μαρτίου και ώρα 10:30 το πρωί παρτυ μασκέ για τους μικρούς μας φίλους

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

A. Πετρίδης. Η ὄψις στην Ποιητική του Αριστοτέλη

A. Πετρίδης. Η ὄψις στην Ποιητική του Αριστοτέλη Η ὄψις στην Ποιητική του Αριστοτέλη Ο Αριστοτέλης συμπεριλαμβάνει την ὄψιν στα έξι κατὰ ποιόν μέρη της τραγωδίας (μῦθος, ἦθος, λέξις, ὄψις, διάνοια, μέλος). Λόγω της πυκνότητας που χαρακτηρίζει το ύφος

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. ΛΥΣΙΑΣ, Υπέρ Μαντιθέου: Εισαγωγή (σ.σ. 9-13, 15-20) Εισαγωγή (σ.σ. 79-80) Πρωτότυπο Κείμενο 1-3, 4-8, 9-13, 18-19, 20-21 2. ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, Υπέρ της Ροδίων

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 «Οἱ μὲν πολλοὶ ἐπαινοῦσι τὸν προσθέντα Ο Περικλής, όμως, διαφωνεί. τῷ νόμῳ τὸν λόγον τόνδε» Γιατί; 1. «ἐμοὶ δὲ ἀρκοῦν ἂν ἐδόκει εἶναι ἀνδρῶν ἀγαθῶν ἔργῳ γενομένων

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική

Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική Σχολική Χρονιά2007-08 Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική Καθηγήτρια: Αντωνία Φοράρη Αντωνία Φοράρη 1 I. Η Μουσική στην Αρχαιότητα A. Έχουν διασωθεί μόνο ιστορικά ευρήματα που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. Ε.Λ.Π. 31 «ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ» ΘΕΜΑ 2 ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2007-2008 «Αφού μελετήσετε προσεκτικά τις ενότητες 3.2. και 3.3 του διδακτικού εγχειριδίου σας Ο Δραματικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο εργασίας της ΣΤ τάξης 2012-2013. Η Ταραντέλα (Tarantella)

Σχέδιο εργασίας της ΣΤ τάξης 2012-2013. Η Ταραντέλα (Tarantella) Τσούμας Θανάσης Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής Η Ταραντέλα (Tarantella) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκεκριμένη πρόταση υλοποίησης σχεδίου εργασίας στο πλαίσιο του μαθήματος της Φυσικής Αγωγής στην ΣΤ τάξη δεν έγινε τυχαία,

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα