ΤΙ ΤΑΥΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟΝ;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΙ ΤΑΥΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟΝ;"

Transcript

1 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΙ ΤΑΥΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟΝ; ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΣΑΜΠΟΥΚΟΣ ΑΜ.: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΔΡΟΥΛΙΔΑΚΗΣ, ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ 30 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2008

2 «Αφού μελετήσετε προσεκτικά τα κεφάλαια 1 και 2 του διδακτικού εγχειριδίου σας Ο Δραματικός Λόγος από τον Αισχύλο ως τον Μένανδρο και τις ενότητες 1-6 των Παράλληλων Κειμένων, να αναλύσετε εκείνες τις πτυχές των θρησκευτικών τελετών προς τιμήν του θεού Διονύσου, οι οποίες άσκησαν σημαντική επίδραση στη γένεση και στη σταδιακή διαμόρφωση του αττικού θεάτρου.» 1

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η ΑΠΑΡΧΗ ΚΑΙ ΟΙ ΕΟΡΤΕΣ...4 ΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΡΕΛΚΟΜΕΝΑ...8 ΤΡΙΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΙΟΝΥΣΟΣ ΚΑΙ Ο ΜΥΘΟΣ...10 ΕΠΙΛΟΓΟΣ...12 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 Γενομένη δ οὖν ἀπ ἀρχῆς αὐτοσχεδιαστικῆς καὶ αὐτὴ καὶ ἡ κωμῳδία, καὶ ἡ μὲν ἀπὸ τῶν ἐξαρχόντων τὸν διθύραμβον, ἡ δὲ ἀπὸ τῶν τὰ φαλλικὰ ἃ ἔτι καὶ νῦν ἐν πολλαῖς τῶν πόλεων διαμένει νομιζόμενα κατὰ μικρὸν ηὐξήθη προαγόντων ὅσον ἐγίγνετο φανερὸν αὐτῆς καὶ πολλὰς μεταβολὰς μεταβαλοῦσα ἡ τραγῳδία ἐπαύσατο, ἐπεὶ ἔσχε τὴν αὑτῆς φύσιν. Καὶ τό τε τῶν ὑποκριτῶν πλῆθος ἐξ ἑνὸς εἰς δύο πρῶτος Αἰσχύλος ἤγαγε καὶ τὰ τοῦ χοροῦ ἠλάττωσε καὶ τὸν λόγον πρωταγωνιστεῖν παρεσκεύασεν τρεῖς δὲ καὶ σκηνογραφίαν Σοφοκλῆς. Ἔτι δὲ τὸ μέγεθος ἐκ μικρῶν μύθων καὶ λέξεως γελοίας διὰ τὸ ἐκ σατυρικοῦ μεταβαλεῖν ὀψὲ ἀπεσεμνύνθη, τό τε μέτρον ἐκ τετραμέτρου ἰαμβεῖον ἐγένετο. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον τετραμέτρῳ ἐχρῶντο διὰ τὸ σατυρικὴν καὶ ὀρχηστικωτέραν εἶναι τὴν ποίησιν, λέξεως δὲ γενομένης αὐτὴ ἡ φύσις τὸ οἰκεῖον μέτρον εὗρε μάλιστα γὰρ λεκτικὸν τῶν μέτρων τὸ ἰαμβεῖόν ἐστιν σημεῖον δὲ τούτου, πλεῖστα γὰρ ἰαμβεῖα λέγομεν ἐν τῇ διαλέκτῳ τῇ πρὸς ἀλλήλους, ἑξάμετρα δὲ ὀλιγάκις καὶ ἐκβαίνοντες τῆς λεκτικῆς ἁρμονίας. Ἔτι δὲ ἐπεισοδίων πλήθη. Καὶ τὰ ἄλλ ὡς ἕκαστα κοσμηθῆναι λέγεται ἔστω ἡμῖν εἰρημένα πολὺ γὰρ ἂν ἴσως ἔργον εἴη διεξιέναι καθ ἕκαστον. Περὶ Ποιητικῆς (1449a 1-30) Ἀριστοτέλους 3

5 ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η ΑΠΑΡΧΗ ΚΑΙ ΟΙ ΕΟΡΤΕΣ Το αρχαίο ελληνικό δράμα, χάρη σε μια σύνθεση στοιχείων διαφόρων λογοτεχνικών ειδών, όπως του ομηρικού έπους, της χορικής λυρικής ποίησης και του ιάμβου, διακρίθηκε σε κορυφαία μορφή πνευματικής έκφρασης, αξιώνοντας την έλξη και την προτίμηση στο μέγιστο βαθμό. Η καινοφανής θεατρική αναπαράσταση μύθων ενώπιον πολυπληθούς συγκέντρωσης, μετατρέπει το λαό από ακροατήριο σε φιλοθεάμον κοινό, ενώ η εξέλιξη του νέου αυτού είδους διαθέτει τη διονυσιακή λατρεία ως πυρήνα της. Προσπαθώντας λοιπόν να επισημάνουμε τα ίχνη της τελετουργίας και των σχετικών με το Διόνυσο μύθων στα χαρακτηριστικά της δραματικής ποίησης, είναι πρόδηλη η ανάγκη διερεύνησης των προθεατρικών σταδίων του δράματος και της εξέλιξής του. Μία από τις σημαντικότερες πηγές στην έρευνα της προϊστορίας των δραματικών ειδών αποτελούν οι μαρτυρίες της Ποιητικής του Αριστοτέλη, ο οποίος δυο αιώνες μετά την απαρχή της τραγωδίας και αφού η δραματική φλέβα έχει ήδη στερέψει, επιχειρεί να θεμελιώσει θεωρητικά το ποιητικό αυτό είδος. 1 Ο αρχαίος φιλόσοφος υποστηρίζει ότι η τραγωδία προήλθε αυτοσχεδιαστικά από τους κανονάρχες του διθυράμβου, τους εξάρχοντες και ότι εξελίχθηκε ακολουθώντας μορφές παρόμοιες με το σατυρικό δράμα. Ο διθύραμβος λοιπόν, ως κοινή αρχή της τραγωδίας και του σατυρικού δράματος που μεταλλάχθηκε συγχρόνως αλλά όχι με ταυτόσημο τρόπο, εξηγεί ικανοποιητικά τη στενή ειδολογική τους σχέση, υποδηλώνοντας γενετική συγγένεια. 2 Φανερώνει όμως και τη γηγενή σχέση με τη διονυσιακή λατρεία, αφού οι διθύραμβοι ανήκαν σε αυτήν, ως κύκλιοι χοροί, μουσικοχορευτικά λατρευτικά άσματα τα οποία εκτελούσαν προς τιμή του θεού, ομάδες ανδρών και ομάδες αγοριών από τις δέκα φυλές, που διαγωνίζονταν μεταξύ τους. 3 Με παρόμοιο συλλογισμό η άποψη του φιλοσόφου ότι η κωμωδία καταγόταν από τα φαλλικά τραγούδια, συνδέει μέσω των παλαιών αυτών τελετών γονιμότητας και αυτό το δραματικό είδος με τις διονυσιακές τελετές. 4 Αφήνοντας τις θεωρίες γέννησης των δραματικών ειδών που εγείρουν πλήθος προβληματισμών και διαφορετικών απόψεων στους μελετητές, είναι σαφέστατα πιο αποτελεσματικό να εντοπίσουμε όσες θρησκευτικές εκφάνσεις και δη διονυσιακές, άφησαν το αποτύπωμά τους στην ώριμη φάση του δράματος της κλασικής Αθήνας, την περίοδο δηλαδή που οι γνώσεις μας είναι περισσότερες και ικανές για αυτόν το σκοπό. Άλλωστε πέρα από τη θρησκευτική καταγωγή του αρχαίου δράματος, ο δεσμός ανάμεσα στο Διόνυσο και τη δραματική ποίηση αποτελούσε αυτονόητο γεγονός για τους Έλληνες. Έτσι στην κλασική Αθήνα, κάθε δραματική παράσταση, παρότι λειτουργεί ως δημόσιο και αστικό θέαμα, είναι συνάμα και αναπόσπαστο μέρος μιας 1 Vernant J.-P. & Vidal-Naquet P., Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τ. Α, µτφρ. Γεωργούδη Στέλλα, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1988, σ Lesky A., Η τραγική ποίηση των αρχαίων Ελλήνων, τ. Α, µτφρ. Χουρµουζιάδης Ν., εκδ. Μορφωτικό Ίδρυµα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1987, σσ Baldry H.C., Το τραγικό θέατρο στην αρχαία Ελλάδα, µτφρ. Χριστοδούλου Γ.-Χατζηκώστα Λιάνα, εκδ. Καρδαµίτσα, Αθήνα 1992, σ Green R. & Handley E., Εικόνες από το αρχαίο Ελληνικό θέατρο, µτφρ. Μάντζιου Μαίρη, εκδ. Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2003, σ.22. 4

6 θρησκευτικής εορτής. Αποτελούσε μια χρονική στιγμή στο τελετουργικό της διονυσιακής λατρείας, ένα από τα συστατικά στοιχεία του πολύπλοκου ιερουργικού συνόλου, εξαιρετικά δημοφιλές και σημαίνον. Στα πλαίσια λοιπόν δυο μεγάλων θρησκευτικών εορτών, στα Διονύσεια ἐν ἄστει και στα Λήναια, αφιερωμένων στη λατρεία του Διονύσου, του κατεξοχήν θεού της δραματικής τέχνης, διεξάγονται οι δραματικοί αγώνες. Εκεί και μόνο εκεί μπορούσε κάποιος να παρακολουθήσει θέατρο, με το δραματικό θέαμα στενά συνδεδεμένο με τις υπόλοιπες τελετουργίες. 5 Στα Μεγάλα Διονύσια, τα ἐν ἄστει, για τα οποία διαθέτουμε και περισσότερες πληροφορίες, έχουμε τρεις ίσως και τέσσερεις πομπές, με πρώτη τη μεταφορά του ειδώλου του θεού από το τέμενός του κάτω από την Ακρόπολη στις Ελευθερές, όπου πραγματοποιούσαν θυσία σε βωμό και έψελναν ύμνους. Ακολουθεί η εἰσαγωγή, η επιστροφή του ειδώλου υπό το φως των πυρσών στην πόλη, ως ανάμνηση της αλλοτινής άφιξης του θεού και αναπαράσταση της εισαγωγής και εγκαθίδρυσης της διονυσιακής λατρείας στην αρχαία Αθήνα, τελετουργία που πιθανότατα ανάγεται στην αρχαιότατη περίοδο της εορτής. 6 Με αυτή την τελετουργία διασφαλίζεται η παρουσία του θεού και την επόμενη μέρα ακολουθεί χαρμόσυνη πομπή εντός της πόλης, όπου συμμετέχει ενεργά μεγάλο τμήμα του λαού, συνοδεία χορών και σατιρικών τραγουδιών, με προσφορές που μεταφέρονται σε χρυσά κάνιστρα και τους εορταστές να κρατούν τεράστιους φαλλούς, οδηγώντας έναν ταύρο και άλλα ζώα για θυσία στο ναό του Διονύσου του Ελευθερέα. Εκεί, στον περίβολο του θεάτρου, καταλήγει η μακριά φάλαγγα για να ακολουθήσουν οι δραματικοί αγώνες ως αποκορύφωση των εορτών, με την πρώτη μέρα αφιερωμένη στο διθύραμβο, το κατεξοχήν εορταστικό τραγούδι του Διονύσου. 7 Στο τελετουργικό αυτό πλαίσιο που περιλάμβανε ύμνους, θυσίες και πομπές, αναγνωρίζεται η αναπαράσταση του ιδρυτικού μύθου της διονυσιακής λατρείας, ως περιεχόμενο των πρωτοτραγικών δρώμενων. Τα μουσικοχορευτικά άσματα, που συνόδευαν την τελετή ξενισμού 8 του θεού, μετατέθηκαν από την προκαταρκτική πομπή ως πομπικός διθύραμβος, σε στάσιμο διθύραμβο στο βωμό, για να διαχωριστούν με την πάροδο του χρόνου από τις θυσιαστήριες τελετές, λαμβάνοντας το σχήμα συνομιλίας ενός υποκριτή σε απαγγελία και ενός αδόμενου χορού. 9 Θα ακολουθήσει ο Θέσπης, ο πρώτος που δίδαξε δράμα, αποσπώντας τον υποκριτή από το χορό, δίνοντάς του ρόλο στη δράση, για να μορφώσει έτσι σύμφωνα με την παράδοση την πρώτη τραγική παρουσίαση και να κερδίσει το βραβείο στους παλαιότερους επίσημους οργανωμένους αγώνες στην Αθήνα. 10 Από εκείνο το σημείο ο 5 Vernant J.-P. & Vidal-Naquet P., Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τ. Β, µτφρ. Τάττη Αριάδνη, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1991, σσ Seaford R., Ανταπόδοση και τελετουργία, µτφρ. Λιάπης Β., εκδ. Μορφωτικό Ίδρυµα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2003, σσ Baldry H.C., ό.π., σσ Η τελετή του ξενισµού συµβόλιζε την αναβίωση της φιλοξενίας που προσφέρθηκε σε µια θεότητα κατά την πρώτη επίσηµη υποδοχή της και αποτελούσε κοινή πρακτική στον ελληνικό χώρο ως επαναπροσφερόµενη τιµητική υποδοχή στο παρόν. 9 Sourvinou-Inwood C., «Αθηναϊκή Θρησκεία και Αρχαία Ελληνική Τραγωδία» στο Αρχαία Ελληνική Τραγωδία : Θεωρία και πράξη, επιµ. Μαρκαντωνάτος, Α. & Τσαγγάλης Χ., µτφρ. Καβουλάκη Αθηνά, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2008, σσ Sommerstein A. H., Αρχαίο ελληνικό δράµα και δραµατουργοί, µτφρ. Χρήστου Αρετή, εκδ. Μεταίχµιο, Αθήνα 2007, σ.21. 5

7 δρόμος προς την πλήρως ανεπτυγμένη μορφή της τραγωδίας είναι ξεκάθαρος και ίσως να μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί προδιαγεγραμμένος. Με την πάροδο των χρόνων το παλαιό τελετουργικό μέρος των εορτών συρρικνώνεται από το όλο και αυξανόμενο ενδιαφέρον για εκείνες τις εκδηλώσεις όπου η αναπαράσταση μετουσιώνεται σε δράμα. Αυτό το ενδιαφέρον φανερώνεται και στην αθρόα συγκέντρωση των πολιτών για να ενημερωθούν σχετικά με τα δρώμενα, συγκέντρωση που θα εξελιχθεί εντέλει τον 5 ο αιώνα στον προάγωνα, όταν πριν από την έναρξη των δραματικών αγώνων το κοινό παρακολουθεί τους εορταστικά ντυμένους και στεφανωμένους συντελεστές των παραστάσεων να ενημερώνουν σχετικά με τις υποθέσεις των έργων τους. 11 Παρόλα αυτά, τα μεταβαλλόμενα στοιχεία των πρωτοτραγικών φάσεων παρέμεναν πάντα τελετουργικές εκφάνσεις στις οποίες συμμετείχε ενεργά ο πληθυσμός και μάλιστα σε πάνδημη μορφή, τόσο μέσα από τη φυλετική οργάνωση στο διαγωνιστικό δραματικό μέρος, όσο και με τους παλλαϊκούς πανηγυρικούς εορτασμούς στους δρόμους της πόλης. Οι άνδρες και οι έφηβοι που συμμετείχαν στους χορούς και των τριών ειδών ήσαν απλοί πολίτες που δεν άνηκαν σε μια ξεχωριστή επαγγελματική τάξη, ούτε κατείχαν κάποια θεατρική εξειδίκευση, ενώ προέρχονταν από διάφορα σημεία του κοινωνικού φάσματος. Η επιλογή μάλιστα των διαγωνιζομένων στο διθύραμβο βάση της νέας φυλετικής οργάνωσης της πόλης, υποκρύπτει την επιθυμία του πολιτειακού παράγοντα να χρησιμοποιήσει τη διονυσιακή λατρεία και το δραματικό διαγωνισμό για να ενισχύσει και να παγιώσει τις νέες πολιτειακές δομές. Ομοίως και οι κριτές προκύπτουν από τους πολίτες, επιλεγμένοι πάλι μέσα από τη φυλετική διάθρωση. Αξιοπρόσεκτη ήταν και η συμμετοχή των υπόλοιπων κατοίκων της Αθήνας, ενός μεγάλου πλήθους θεατών που αποδίδοντας τιμή στο θεό που όλοι αγαπούσαν, εορταστικά ενδεδυμένοι, λάμβαναν μέρος στις εορταστικές εκδηλώσεις, ενώ παρακολουθούσαν με προσήλωση και ζήλο τις παραστάσεις αναγνωρίζοντάς τες ως κάτι εξαιρετικό και σημαντικό. Η συνεύρεση λοιπόν της κοινωνίας κάτω από αυτές τις συνθήκες ανέπτυσσε την αίσθηση της ομαδικής ταυτότητας και της υπερηφάνειας του συνόλου. 12 Οι τραγικές παραστάσεις του 5 ου αιώνα άλλωστε δεν εκλαμβάνονταν ως τελετουργία μόνο γιατί ήταν μέρος της εορτής του Διονύσου, πλαισιωμένες από ένα τελετουργικό, αλλά γιατί και οι ίδιες ήταν τελετουργικές παραστάσεις. Την παραπάνω θέση υποστηρίζουν τόσο η παρουσία θεών και άλλων θρησκευτικών στοιχείων στη δραματική θεματολογία, στοιχεία που δεν παύουν να αποτελούν μέρος της θρησκευτικής πραγματικότητας των θεατών, όσο και η διττή ταυτότητα του χορού. Ο τραγικός χορός πέρα από την κυρίαρχη ταυτότητα που κατέχει στο πλαίσιο του μυθικού κόσμου του δράματος, αναγνωρίζεται και ως τελετουργική ομάδα Αθηναίων πολιτών που εκπροσωπώντας την πόλη, συμμετέχουν σε μια τελετή προς τιμήν του Διονύσου. Η αντίληψη για αυτή την λειτουργία της χορείας, της σύμφυσης δηλαδή τραγουδιού και χορού στη δραματική έκφραση, καταδεικνύει ότι η τελετουργία διαπερνά πέρα ως πέρα τα δραματικά είδη και περισσότερο 11 Baldry H.C., ό.π., σ Στο ίδιο, σ.46. 6

8 ξεκάθαρα την τραγωδία. 13 Δεν είναι τυχαία άλλωστε η τέλεση θυσιών πριν από τις παραστάσεις και ο ραντισμός του θεάτρου και των θεατών εν είδει εξαγνισμού και κάθαρσης με το αίμα του θυσιασθέντος χοίρου. 14 Ούτε είναι συμπτωματική η αφιέρωση στο Διόνυσο της μάσκας που χρησιμοποιούσε ο υποκριτής, κρεμώντας την μετά την παράσταση από το επιστύλιο του ναού, που βρισκόταν ακριβώς κάτω από το θέατρο. Η συνήθεια θεωρήθηκε συν τω χρόνω τμήμα των εορτασμών για τους νικητές του διαγωνισμού και συνοδεύτηκε από την αφιέρωση και του χορηγικού τρίποδα. Άραγε αυτή η παράδοση της ευχαριστήριας προσφοράς της μάσκας από τον υποκριτή δεν αποτελεί το συμβολικό πέρασμά του από την τελετουργία πίσω στη φυσιολογική κοινωνία; 15 Η σχέση τραγωδίας και διονυσιακής λατρείας αντικατοπτρίζεται και στις προσπάθειες να εντοπιστεί η ετυμολογία της λέξης τραγωδία είτε ως τραγούδι που έψαλαν κατά τη θυσία τράγου, είτε ως άσμα με βραβείο τον τράγο, είτε από το χορό αντρών με στολή τράγου. Έναν τράγο που μάλλον παραμένει άφαντος παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες να σχετισθεί με τους σάτυρους. 16 Κατά αναλογία η ετυμολογία της λέξης κωμωδίας ως τραγούδι του κωμού, μιας θορυβώδους πομπής μεθυσμένων ανδρών που την χαρακτηρίζουν οι προσβολές, ο χλευασμός, η τολμηρή βωμολοχία και η σάτιρα, αποτελεί μονόδρομο που μας οδηγεί στη λατρεία του Διονύσου, του αγαπημένου θεού που κυριεύει με το ζυμωμένο χυμό του σταφυλιού, το συναισθηματικό κόσμο των ανθρώπων. 17 Η κωμωδία άργησε να ενταχθεί στο πρόγραμμα των Μεγάλων Διονυσίων αφού είχε διατηρήσει για πολύ καιρό την αρχική αυτοσχεδιαστική της μορφή στην παλιά κοιτίδα της, τα Λήναια, χωρίς να χρειάζεται κρατική επιχορήγηση. Ακόμα και μετά την εισαγωγή της στα εν άστει Διονύσια, συνεχίζει να κυριαρχεί στην εορτή του Διονύσου στο Λήναιο, σε μια γιορτή που είναι αφιερωμένη στον οργιαστικό Διόνυσο και της οποίας το όνομα συνδέεται με τη σπάνια λέξη ληναί που δηλώνει τις Βάκχες, τις Μαινάδες που συντροφεύουν το θεό. 18 Η κωμωδία λοιπόν δεσπόζει στα Λήναια, την εορτή που έχει υπ ευθύνη του ο άρχων βασιλέας, ο κατεξοχήν αρμόδιος άρχοντας για θρησκευτικά θέματα. Η πομπή αυτής της αγροτικής εορτής με τον πανηγυρικό της χαρακτήρα, τα άσεμνα τραγούδια, τα γεμάτα αισχρόλογα πειράγματα και τους ελάχιστα ευπρεπείς χορούς, με τα φαλλικά άσματα που τιμούν τη γονιμότητα και τη βλάστηση, δίνει το έναυσμα για τη κωμωδία προσδιορίζοντάς την σε σημαντικό βαθμό. Από τους αυτοσχεδιασμούς του αγροτικού ποιητή που υπό τη γενική έξαψη της κρασοκατάνυξης ξεσπά σε σατιρικά πειράγματα και σε βωμολοχίες οδηγώντας σε εκρήξεις γέλιου και από τα τολμηρά άσματα και τους αστεϊσμούς των χαροκόπων, περνάμε στο ιαμβικό στοιχείο της προσωπικής σάτιρας και της λοιδορίας, που αποτελεί 13 Sommerstein A. H., ό.π., σσ Blume H.-D., Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο, µτφρ. Ιατρού Μαρία, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυµα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2002, σ Green J.R., Το θέατρο στην Αρχαία Ελληνική Κοινωνία, µτφρ. Πάντα Μαρία, εκδ. Έλλην, Αθήνα 2000, σ Lesky A., ό.π., σσ Sommerstein A. H., ό.π., σσ Blume H. D., ό.π., σσ

9 βασικό γνώρισμα της παλαιάς κωμωδίας. 19 Σε αυτά τα στοιχεία οφείλει λοιπόν τη σύνδεσή της με το Διόνυσο, διατηρώντας μια εντονότερη σχέση από αυτή που έχει η τραγωδία μαζί του, μια επαφή που δεν τη χάνει ούτε όταν αποκτά τη δραματική της φόρμα, αφού ο ποιητής συνεχίζει να εκμεταλλεύεται δημιουργικά αυτόν το συσχετισμό. 20 Αναγνωρίζουμε λοιπόν στα χορικά της κωμωδίας τα ίχνη των φαλλικών τραγουδιών, ενώ στα διαλογικά μέρη της συναντάμε τις επιρροές της πομπείας, τις αισχρολογίες και τα σκωπτικά πειράγματα που αντάλλασσαν, ο λαός που παρακολουθούσε την εορταστική πομπή και οι συμμετέχοντες στον κωμό ανεβασμένοι στις γιορτινά στολισμένες και γεμάτες άνθη άμαξες. ΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΡΕΛΚΟΜΕΝΑ Αφήνοντας τις γιορτές στα πλαίσια των οποίων λαμβάνουν χώρα οι δραματικοί αγώνες, ας προσεγγίσουμε τον ίδιο το χώρο στον οποίο εξελίσσεται το δραματικό θέαμα. Οι διονυσιακές γιορτές ταίριαξαν με το ιερό τέμενος του Διονύσου Ελευθερέα στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης. Αυτός ο τόπος αποτέλεσε και τον αρχικό πυρήνα του διονυσιακού θεάτρου, αφού μέσα στον ιερό περίβολο αναπτύχθηκε σταδιακά από τον 6 ο π.χ. αιώνα, το υπαίθριο πάντα, θεατρικό κτίσμα. 21 Η χωροταξική αυτή συνάφεια προσδίδει ιερότητα στο θεατρικό χώρο που μπορεί να φαντάζει περίεργη στα δικά μας μάτια, αλλά για τον αρχαίο θεατή ήταν απολύτως σύννομη. Έτσι στο κέντρο του αρχαιότερου τμήματος του διονυσιακού θεάτρου, της κυκλικής ορχήστρας στην οποία αναγνωρίζουμε τα ίχνη των κύκλιων διθυραμβικών χορών, υψωνόταν ένας πέτρινος θυσιαστήριος βωμός, η θυμέλη. Γύρω από αυτήν ελισσόταν ο χορός, ενώ συχνά στην τραγωδία αποτελεί και το σημείο εκτέλεσης τελετουργιών που η δραματική αναπαράσταση του μύθου απαιτεί. Επίσης στο μέσο της πρώτης σειράς του κοίλου, στις τιμητικές θέσεις που η πόλη επιφυλάσσει για τα πρόσωπα που υπογράμμιζαν το πολιτικό αλλά και το θρησκευτικό μεγαλείο της γιορτής, υπήρχε θρόνος, θαυμαστά σκαλισμένος, για τον ιερέα του Διονύσου. 22 Η επιλογή του Ελευθερέα ως προστάτη της δραματικής ποίησης μπορεί να ευνοήθηκε από το γεγονός ότι εορταζόταν την άνοιξη, ή γιατί ο χώρος λατρείας του ήταν κατάλληλος γεωφυσικά επιτρέποντας λόγω της χαμηλής πλαγιάς του λόφου, τη θέαση σε μεγάλο πλήθος, προστατεύοντάς το συγχρόνως από τους τσουχτερούς βόρειος ανέμους. 23 Γεγονός όμως παραμένει εντέλει ότι στη διάρκεια της εορτής του, προς τιμήν του και ενώπιον του αγάλματός του, σε ένα ειδικά διαμορφωμένο χώρο που περιλαμβάνει βωμό και βρίσκεται μέσα στα όρια του ιερού του, παρουσία του ιερέα του, εκτυλίσσεται ένα θέαμα που έχει όλα τα λογοτεχνικά χαρακτηριστικά αλλά ταυτόχρονα εικονοποιεί τη δράση, χρησιμοποιώντας ένα μύθο που συχνά εξετάζει 19 Cornford F. M., Η αττική κωµωδία, µτφρ. Ζενάκος Λ., εκδ.. Παπαδήµα, Αθήνα 1972, σσ.40, Cartledge P., Ο Αριστοφάνης και το Θέατρο του Παραλόγου, µτφρ. Ταχµαζίδου Μαίρη, εκδ. Ενάλιος, Αθήνα 2006, σ Blume H. D., ό.π., σ Vernant & Vidal-Naquet, ό.π., τ. Β, σ Seaford R., ό.π., σ

10 θρησκευτικά ζητήματα και μια ομάδα προσώπων που όπως ήδη είδαμε ενεργεί και τελετουργικά. 24 Συνεχίζοντας με την εξέταση της σκευής, θα αναγνωρίσουμε στη χρήση της μάσκας βαθιές θρησκευτικές ρίζες που μπορούν να εναρμονισθούν θαυμάσια με τη διονυσιακή λατρεία. Η χρήση προσωπείων σε θρησκευτικές τελετές είναι δεδομένη πολύ πριν από την υποτιθέμενη αρχή του δραματικού είδους. Με τη βοήθεια του προσωπείου, ο άνθρωπος μεταμορφώνεται κυριευμένος από τη μαγεία της δαιμονικής δύναμης που προσπαθεί να παραστήσει. Σε αυτό το φαινόμενο που ονομάζεται έκσταση, ριζώνει η αληθινή τέχνη της δραματικής παράστασης. 25 Διατηρώντας τα ίχνη της μαγικής της προέλευσης, η μάσκα αποκτά αισθητικό ρόλο και εξασφαλίζει σε κάθε συντελεστή της παράστασης, τη δυνατότητα να υποδυθεί πολλαπλές ταυτότητες. Ο υποκριτής υποχρεωμένος να αλλάξει αρκετούς και διαφορετικούς ρόλους σε ελάχιστο χρόνο, δανείζεται τη μάσκα που αρχικά προοριζόταν μόνο για λατρευτική χρήση και εκμεταλλεύεται το αυταπόδεικτο πλεονέκτημά της. Στη λατρεία του Διονύσου η χρήση μάσκας είναι οικεία όπως οικεία είναι και η εμπειρία έκστασης που βίωναν οι ακόλουθοι του θεού, όταν βακχεύοντας έχαναν την προσωπικότητά τους. Αξιοπρόσεκτη είναι και η λειτουργία της μάσκας ως συνεχής ορατή υπόμνηση για τους θεατές της πλασματικής φύσης των θεατρικών γεγονότων αλλά και η υποδόρια υπόμνηση της τελετουργικής φυσιογνωμίας της αναπαράστασης του μύθου. 26 Όπως το προσωπείο, έτσι και η ενδυμασία παραπέμπει συχνά στη διονυσιακή λατρεία. Το τραγικό ένδυμα, ένα ρούχο με εορταστική μεγαλοπρέπεια, είναι στην ουσία ποδήρης χιτώνας με μακριά μανίκια σε ποικιλία χρωμάτων. Πίσω από τη χρήση αυτού του ειδικού ενδύματος διακρίνεται η ανάγκη ικανοποίησης των σκηνικών απαιτήσεων αλλά δεν μπορεί να αγνοηθεί και η πιθανότατη σχέση του με το Διόνυσο. Συχνά μελετητές το αναγνωρίζουν ως το τυπικό ένδυμα του θεού ή παραλλαγή ιερατικής αμφίεσης, δάνειο που μετασχημάτισαν οι ποιητές για τις θεατρικές ανάγκες. Ο κόθορνος άλλωστε, η μαλακή ευλύγιστη και μονοκόμματη μπότα με θρακική προέλευση, που στερούταν σόλα και χωρούσε αδιακρίτως στο δεξί και στο αριστερό πόδι, αναγνωρίζεται ως τυπική χαρακτηριστική υπόδηση του Διονύσου. Η χρήση του δε στην τραγωδία προσθέτει άλλο ένα διονυσιακό ίχνος στη δραματουργία. 27 Τέλος η σκευή του σατυρικού χορού, όπως μας έχει διασωθεί από τις αγγειογραφίες απαρτίζεται από κοντή σκελέα, συχνά τριχωτή, να φέρει πάντα ουρά αλόγου και υπερμεγέθη διεγερμένο φαλλό, ενώ το προσωπείο διαθέτει μαύρη γενειάδα, φαλάκρα, αιχμηρά αυτιά και κοντόχοντρη πλακουτσωτή μύτη. Η συγκεκριμένη ένδυση αλλά και τα ιδιαίτερα δύσμορφα χαρακτηριστικά είναι προφανές ότι παραπέμπουν στους σάτυρους, τους μόνιμους συντρόφους του θεού που ανήκουν εξορισμού στο περιβάλλον του. 28 Στην κωμωδία εξάλλου οι παραφουσκωμένες κοιλιές και τα 24 Sourvinou-Inwood C., ό.π., σ Lesky A., ό.π., σ Easterling P.E., «Ένα θέαµα προς τιµήν του ιόνυσου» στο Οδηγός για την Αρχαία Ελληνική Τραγωδία: Από το Πανεπιστήµιο του Καίµπριτζ, επιµ. Easterling P.E., µτφρ. Βαλάκας Κώστας Ρόζη Λίνα, εκδ. Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2007, σσ Blume H. D., ό.π., σσ , Sommerstein A. H., ό.π., σ.61. 9

11 ευτραφή οπίσθια που διακρίνονται στα κουστούμια των υποκριτών, μας υπενθυμίζουν ότι ο Διόνυσος παρά την τρυφερότητα που τον χαρακτηρίζει, αποκαλείται και κοιλαράς, ενώ είναι εξαιρετικά κωμικό το θέαμα που δημιουργεί η εντυπωσιακή γέμιση με το ξυλοκόπημα στην κοιλιά του. 29 Ως διονυσιακός αντικατοπτρισμός μπορεί να αναγνωρισθεί επίσης η κατά κανόνα χρήση του αυλού στις τραγωδίες, μουσικού οργάνου που παιζόταν κανονικά στις θυσίες. Σε αντίθεση με τη λύρα που συνδέεται με τον Απόλλωνα, ο αυλός είχε ιδιαίτερη θέση στη λατρεία του Βάκχου με τον ήχο του να γεννά φαιδρότητα και μανιακή διάθεση. 30 Ακόμα και η στέψη του ποιητή και του χορηγού που νίκησαν στο δραματικό διαγωνισμό με στεφάνι κισσού συνδέεται σαφέστατα με το Διόνυσο, αφού ο οργιαστικός κισσός αποτελούσε μαζί με το αμπέλι το ιερό φυτό του. 31 ΤΡΙΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ο ΙΟΝΥΣΟΣ ΚΑΙ Ο ΜΥΘΟΣ Ο Διόνυσος θεός του κρασιού και της θαυματουργικής του ιδιότητας, της άγριας φύσης και της γονιμότητας, της έκστασης και του χορού, της μεταμφίεσης και της μυστηριακής μύησης, ήταν πρωτίστως μια αμφίσημη αλλά γοητευτική θεότητα, ένας ισχυρός καταλύτης της απελευθερωτικής αλλαγής της προσωπικότητας. Ήταν ο θεός του θεάτρου που λειτουργούσε είτε ως συντελεστής της παράστασης, είτε ως μεσολαβητής για την επιτέλεσή της. Η αμοιβαία επενέργεια των διαφορετικών όψεων του θεού δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ισχυρό κίνητρο για τη μιμητική μορφή του νέου λογοτεχνικού είδους. Μέσα στην παράσταση ο Διόνυσος είναι παρών στο κρασί, στον ήχο του αυλού, στη χορεία και στην αμφίεση, με τη μορφή του χορευτή αλλά και του χορηγού, του υποκριτή αλλά και του θεατή. Η διττή εικόνα του ως κορυφαίο μέλος του χορού αλλά και ως υπέρτατου θεατή, αντανακλά τη δυναμική που έχει το δραματικό θέαμα να δημιουργεί μια σχέση αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους ηθοποιούς και το κοινό, με τρόπο αντίστοιχο αυτού των διονυσιακών μυστηρίων. 32 Ας μη λησμονούμε ότι ο συγκεκριμένος θεός αποτελούσε μια αντιφατική μορφή του ελληνικού πάνθεου. Είναι ο ξένος θεός με τα έντονα βαρβαρικά χαρακτηριστικά, που δεν μπορεί να συλληφθεί με ορθολογικά κριτήρια. Ο θεός της ετερότητας, αυτός που αντιπροσωπεύει την άρνηση, το αντίθετο, σε κάθε τι που θεωρείται κοινώς αποδεκτό σημείο αναφοράς. Ενσαρκώνει λοιπόν χαρακτηριστικά στοιχεία της τραγωδίας, η οποία όπως είναι πλέον ευρέως αποδεκτό, αφορά την αναίρεση της δομής, με την υπέρβαση των ορίων και τη σύγχυση των διαφορών, με την αμφισημία και την αλληλεπίδραση ασυμβίβαστων αντιθέσεων. 33 Ο σκοπός άλλωστε της λατρείας του Διονύσου, που φέρνει τον άνθρωπο σε άμεση επαφή με την ετερότητα του θείου, είναι ακριβώς το να γίνει κανείς άλλος, είτε βυθιζόμενος στο βλέμμα του θεού, είτε γενόμενος ένα με αυτόν μέσα από τη μιμητική επικοινωνία. Η εφεύρεση της δραματικής ποίησης, του λογοτεχνικού είδους που παρουσιάζει στη σκηνή το 29 Blume H. D., ό.π., σ Seaford R., ό.π., σ Baldry H.C., ό.π., σ Easterling P.E., ό.π., σ Seaford R., ό.π., σ

12 φαντασιακό σαν να είναι πραγματικό, δεν μπορεί λοιπόν να συμβεί παρά μόνο μέσα στα πλαίσια της λατρείας του Διονύσου, θεού των ψευδαισθήσεων, της σύγχυσης και του αδιάκοπου συγχρωτισμού ανάμεσα στην πραγματικότητα και τα φαινόμενα, ανάμεσα στην αλήθεια και τη φαντασίωση. 34 Ο τρανσβεστισμός άλλωστε είναι ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο που παρατηρείται με τη γέννηση του δράματος, από τη στιγμή που οι θηλυκοί ακόλουθοι του θεού στο σατυρικό θίασο παριστάνονται από άντρες, έως στις ώριμες μορφές του είδους όπου η υπόκριση όλων των ρόλων ανδρικών και γυναικείων γίνεται αποκλειστικά από άρρενες. Ένα στοιχείο που θα ήταν αδιανόητο αν δεν υπήρχε το πρότυπο του τελετουργικού τρανσβεστισμού, που ως αναγνωρισμένο συστατικό της μυητικής τελετουργίας γυμνώνει τον μυούμενο από την πρότερη ταυτότητά του για να αποκτήσει νέα. Αυτό το στοιχείο είναι επαρκώς τεκμηριωμένο στη διονυσιακή λατρεία και απόλυτα ταιριαστό στο Διόνυσο που είναι ο ίδιος θηλυπρεπής, ακόμα και τρανσβεστικός. 35 Η μεταμφίεση λοιπόν ανδρών σε γυναίκες, ξεκινά στην αναπαράσταση διονυσιακών μύθων κατά τα πρόδρομα στάδια της τραγωδίας, όταν μεταμφιέζονται οι χορευτές σε μαινάδες για να συνεχισθεί με τον ανδρικό χορό και τους άνδρες ηθοποιούς να προσλαμβάνουν διάφορες ταυτότητες, και θηλυκές, στην απόδοση πλέον μη διονυσιακών μύθων. Πράγματι από θεματική άποψη το δράμα ακολούθησε σύντομα τη δική του πορεία έχοντας απομακρυνθεί από το λατρευτικό τραγούδι, συμπεριλαμβάνοντας όλο και εκτενέστερα αφηγηματικά μέρη με μυθολογικό χαρακτήρα. Οι πρόδρομες μορφές της τραγωδίας μπορεί να προέρχονταν από τη διονυσιακή λατρεία με τράγους και την αναπαράσταση διασκεδάσεων με σατύρους, αλλά αυτό αποτέλεσε μόνο την ευκαιρία, την ιδέα για την ανάμειξη χορικών ασμάτων και διαλόγων. Από εκεί και πέρα, με την αποφασιστική επίδραση του έπους, η θεματολογία διευρύνθηκε πέρα από τους διονυσιακούς μύθους. Έτσι στην ώριμη μορφή του δράματος είναι όχι μόνο δύσκολο να εντοπιστεί σχέση ανάμεσα στους διονυσιακούς μύθους και στα αναπαριστώμενα στην ορχήστρα και στο λογγείο, αλλά κάποιες φορές απουσιάζει ολότελα από τη θεατρική αναπαράσταση οποιαδήποτε αναφορά σε θεϊκή δράση. Βέβαια ο δεσμός με τη λατρεία εξακολούθησε να υφίσταται αλλά υποκρύπτεται πλέον στον αγωνιστικό χαρακτήρα των θεατρικών παραστάσεων. 36 Το στοιχείο του ανταγωνισμού που μπορεί να φαντάζει άσχετο σήμερα, στην αρχαιότητα κυριαρχούσε σε πολλές πλευρές του ελληνικού βίου, ακόμα και στις θρησκευτικές. Στοιχείο που είναι έντονο σε όλες τις παραστάσεις αφού αυτές τελούνταν στο πλαίσιο ενός δραματικού διαγωνισμού, ενώ είναι παρόν και στην τέχνη, ακόμα και στις λατρευτικές εορτές του αρχαίου ελληνικού κόσμου, όπως το αναγνωρίζουμε στην πιο ξεκάθαρη μορφή του, στους αθλητικούς αγώνες που είναι πάντα ενταγμένοι στο πρόγραμμα θρησκευτικών εορτών ως τελετουργικά γεγονότα Vernant & Vidal-Naquet, ό.π., τ. Β, σσ Seaford R., ό.π., σσ Blume H. D., ό.π., σσ.31, Sommerstein A. H., ό.π., σ

13 Κι ενώ η θεματολογία του δράματος, καθώς επίσης και ο τρόπος που τη διαπραγματεύονται οι ποιητές στην κλασική Αθήνα, μοιάζουν εξαιρετικά ακατάλληλα για να συμπεριληφθούν σε μια λατρεία αφιερωμένη στο θεό που ταυτίζεται με τη διασκέδαση, μπορούμε ακόμα και εκεί να διακρίνουμε έναν, έστω και αχνό, αντικατοπτρισμό της διονυσιακής θεολογίας. Αυτό συμβαίνει λόγω του τυπικού σχήματος δράσης που κυριαρχεί στην τραγωδία. Η αυτοκαταστροφή της άρχουσας οικογένειας, μέσω μιας στρέβλωσης της τελετουργίας, μιας αμαρτίας που στην αρχαιότητα έχει την έννοια της λάθους επιλογής, του σφάλματος, αποβαίνει εντέλει λυτρωτική για ολόκληρη την πόλη. Στην ουσία αυτό το στερεότυπο αναγνωρίζεται ως έκφραση του μοτίβου της ίδρυσης της διονυσιακής λατρείας, όπου η άρνηση της εισαγωγής της προκαλεί καταστροφή στην πόλη, ώσπου μετά την τίσι να ακολουθήσει η αποδοχή του θεού που τελικά αποδεικνύεται επωφελής για τους πολίτες. Με δεδομένη λοιπόν την ομοιότητα μεταξύ της τραγωδίας και της ηρωολατρείας, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η πρώτη αποτελεί μετεξέλιξη της δεύτερης. Η ηρωολατρεία ως εκ τούτου μαζί με τη διονυσιακή λατρεία είναι δύο από τα ρεύματα που συνενώθηκαν για να δημιουργήσουν την τραγωδία και αν είναι παράτολμο να υποστηρίξουμε ότι αυτές είναι οι βασικότερες συνιστώσες στη διαμόρφωση του δράματος, δεν είναι καθόλου άστοχο να τις αναγνωρίσουμε ως τις περισσότερο ευδιάκριτες. 38 ΕΠΙΛΟΓΟΣ Το θέατρο περιλάμβανε μια τάση φυγής, τόσο ως θρησκευτική γιορτή στην οποία ένα άτομο τιμάται και ενώνεται με το θεό, όσο και ως μια εκδήλωση όπου το άτομο πήγαινε ως θεατής στην παράσταση και στην πορεία ταυτιζόταν με την πράξη στη σκηνή. Δεν αποτελούσε την αγαπημένη διασκέδαση των λίγων, αλλά μια κορυφαία πολιτειακή και θρησκευτική εκδήλωση για ολόκληρη την κοινότητα, εντυπωσιακή, με επιδεικτικά στοιχεία, πλούσια σε τελετές, επιχορηγούμενη από ιδιωτικούς πόρους αλλά και από το δημόσιο ταμείο, με την ενεργή συμμετοχή εκατοντάδων προσώπων και παρακολουθούμενη από πολλές χιλιάδες. Η λαμπρή χρησιμοποίηση του προφορικού λόγου, ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της γεμάτης ζωντάνια δημόσιας, κοινωνικής, πολιτικής και θρησκευτικής ζωή των αρχαίων Αθηναίων. Αν λοιπόν το έπος προέκυψε από την απαγγελία μπροστά σε ευωχούμενους ευγενείς και σε πλήθη εορταστών, η ρητορεία από τον πολιτικό αντίλογο στην εκκλησία του δήμου και στα δικαστήρια, ο φιλοσοφικός διάλογος από τις συζητήσεις στην αγορά και στην παλαίστρα, το δράμα απορρέει από τη δύναμη που ασκεί η αναπαράσταση, το θέαμα της μίμησης, της δράσης που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια των θεατών. Πίσω από αυτή την έλξη στέκεται ο Διόνυσος, ένας θεός που η άπιαστη μορφή του, εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο το παιγνίδι της θεατρικής ψευδαίσθησης. Ένας θεός που από την εμφάνισή του έως και σήμερα, διαθέτει κατεξοχήν την ικανότητα να διαφεύγει ενώ αντιστέκεται σε όλες τις επίμονες προσπάθειες των επιστημόνων να τον συλλάβουν. 38 Seaford R., ό.π., σσ.24,

14 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Baldry Harold C., Το τραγικό θέατρο στην αρχαία Ελλάδα, μτφρ. Χριστοδούλου Γιώργο -Χατζηκώστα Λιάνα, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα Blume Horst-Dieter, Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο, μτφρ. Ιατρού Μαρία, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα Cartledge Paul, Ο Αριστοφάνης και το Θέατρο του Παραλόγου, μτφρ. Ταχμαζίδου Μαίρη, εκδ. Ενάλιος, Αθήνα Cornford Francis Mac Donald, Η αττική κωμωδία, μτφρ. Ζενάκος Λ., εκδ. Δ. Παπαδήμα, Αθήνα Easterling Patricia E., «Ένα θέαμα προς τιμήν του Διόνυσου» στο Οδηγός για την Αρχαία Ελληνική Τραγωδία: Από το Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ, επιμ. Easterling Patricia E., μτφρ. Βαλάκας Κώστας Ρόζη Λίνα, εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2007, σσ Green John Richard, Το θέατρο στην Αρχαία Ελληνική Κοινωνία, μτφρ. Πάντα Μαρία, εκδ. Έλλην, Αθήνα Green Richard & Handley Eric, Εικόνες από το αρχαίο Ελληνικό θέατρο, μτφρ. Μάντζιου Μαίρη, εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο Lesky Albin, Η τραγική ποίηση των αρχαίων Ελλήνων, τ. Α, μτφρ. Χουρμουζιάδης Νίκος, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα Seaford Richard, Ανταπόδοση και τελετουργία, μτφρ. Λιάπης Βάϊος, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα Sommerstein Alan H., Αρχαίο ελληνικό δράμα και δραματουργοί, μτφρ. Χρήστου Αρετή, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα Sourvinou-Inwood Christiane, «Αθηναϊκή Θρησκεία και Αρχαία Ελληνική Τραγωδία» στο Αρχαία Ελληνική Τραγωδία : Θεωρία και πράξη, επιμ. Μαρκαντωνάτος, Ανδρέας & Τσαγγάλης Χρήστος, μτφρ. Καβουλάκη Αθηνά, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2008, σσ Vernant Jean-Pierre & Vidal-Naquet Pierre, Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τ. Α, μτφρ. Γεωργούδη Στέλλα, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα Vernant Jean-Pierre & Vidal-Naquet Pierre, Μύθος και τραγωδία στην αρχαία Ελλάδα, τ. Β, μτφρ. Αριάδνη Τάττη, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ»

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» 1 Β Λυκείου: 1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» ( σύμφωνα με τις ερωτήσεις αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας) α ) Tο δράμα 1) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. Το δράμα 1. Τι είναι το δράμα και ποια στοιχεία χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό από προγενέστερες μορφές ποίησης; ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σχολικό βιβλίο σελίδα 9: «Το δράμα είναι μια σύνθετη στους θεατές». 2. Από πού προήλθε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΕΥΡΥΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ (ΕΙΣΑΓΩΓΗ)

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΕΥΡΥΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ (ΕΙΣΑΓΩΓΗ) Η ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΥΠΙΔΗ ΑΡΧΑΙΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΕΥΡΥΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ (ΕΙΣΑΓΩΓΗ) Είδη αρχαίου ποιητικού λόγου 1. Επική ποίηση : Γεωμετρική εποχή (1100-800 π.χ) 2. Λυρική ποίηση : Αρχαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30 ΘΕΜΑ 9 ον οφοκλέους, Αντιγόνη, στ. 82-99. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. 2. Να εντοπίσετε στο παρακάτω κείμενο δύο ανακρίβειες και στη θέση τους να γράψετε το σωστό.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΉ ΛΑΤΡΕΊΑ ΣΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΉ ΠΡΆΞΗ

ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΉ ΛΑΤΡΕΊΑ ΣΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΉ ΠΡΆΞΗ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΉ ΛΑΤΡΕΊΑ ΣΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΉ ΠΡΆΞΗ Συντονισμός έργου: Μαρία Λαγογιάννη, Δρ Αρχαιολόγος Σουζάνα Χούλια-Καπελώνη, Αρχαιολόγος Σχεδιασμός περιεχομένου - γενική επιμέλεια: Έλενα Μπαζίνη, Αρχαιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τραγωδία. Πρόδρομοι. Καταγωγή. Τραγωδία 1

Τραγωδία. Πρόδρομοι. Καταγωγή. Τραγωδία 1 Τραγωδία 1 Τραγωδία Η τραγωδία είναι δραματικό είδος που εμφανίστηκε στην Αρχαία Ελλάδα. Ο φιλόσοφος Αριστοτέλης στο έργο του Περί Ποιητικής, δίνει τον εξής ορισμό της τραγωδίας: Ἐστὶν οὖν τραγωδία μίμησις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π. ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7 Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ 2013-2014 Περιεχόμενα: Α Τι φορούσαν στα συμπόσια οι άντρες; Τι φορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ - ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ. 1.1 Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης)

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ - ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ. 1.1 Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ - ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 1. Το δράµα - Η τραγωδία - Το αρχαίο θέατρο 1.1 Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) α) Το δράµα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

2o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΙΩΑΝ.ΡΕΝΤΗ Σχολικό Έτος : 2011-2012 ΤΑΞΗ Α3 Μάθημα : Τεχνολογία

2o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΙΩΑΝ.ΡΕΝΤΗ Σχολικό Έτος : 2011-2012 ΤΑΞΗ Α3 Μάθημα : Τεχνολογία 2o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΙΩΑΝ.ΡΕΝΤΗ Σχολικό Έτος : 2011-2012 ΤΑΞΗ Α3 Μάθημα : Τεχνολογία ΑΤΟΜΙΚΟ ΕΡΓΟ Της μαθήτριας : Τζούπη Αναστασίας ΤΙΤΛΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Αρχαίο Θέατρο Καθηγητής : ΗΡ. ΝΤΟΥΣΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ-ΕΝΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Παῦσαι, πρὶν ὀργῆς εἰσορᾷς θεούς; Μονάδες 30

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Παῦσαι, πρὶν ὀργῆς εἰσορᾷς θεούς; Μονάδες 30 ΘΕΜΑ 0 ον οφοκλέους, Αντιγόνη, στ. -294 ἄνδρες μόλις φέροντες ἐρρόθουν ἐμοί κρυφῇ, κάρα σείοντες οὐδ ὑπὸ ζυγῷ. Να μεταφραστεί το τμήμα: Παῦσαι, πρὶν ὀργῆς εἰσορᾷς θεούς; 2. Ποια ήταν η σχέση του οφοκλή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΤΑΞΗ: Α3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΟΝΟΜ/ΜΟ : ΠΕΠΠΑΣ ΦΟΙΒΟΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή... σελ. 3 Νεκρικές Μάσκες... σελ. 4 Θεατρικές Μάσκες... σελ. 4 Εορταστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΘΡΗΣΚΕΊΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΘΡΗΣΚΕΊΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΘΡΗΣΚΕΊΑΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ? ΠΑΡΕΛΘΟΝ vs. ΠΑΡΟΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ (σύµφωνα µε J. Rudhardt,

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΑΙΘΟΥΣΕΣ ΕΞ/ΝΟ Υπ./ Επ. ΕΥΤΕΡΑ 27/1 Αγγλικά Ι Β1, Β2, Βσ 1 ο (επιλ) Ι ΑΣΚΩΝ (Επιτηρητές) Σπηλιοπούλου Χορολογία στον χορό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Περίεργος, αλήθεια, μου φαίνεται αυτός ο συλλογισμός; Θα πρέπει λοιπόν να φορέσουμε μάσκα για να βγάλουμε τον πραγματικό μας εαυτό;

Περίεργος, αλήθεια, μου φαίνεται αυτός ο συλλογισμός; Θα πρέπει λοιπόν να φορέσουμε μάσκα για να βγάλουμε τον πραγματικό μας εαυτό; Σάββατο, 8 Μαρτίου 2008 Με μια μάσκα ξεχνιέμαι... «Οι Απόκριες είναι η μοναδική μας ευκαιρία μέσα στο χρόνο να βγάλουμε προς τα έξω τον πραγματικό μας εαυτό, γι' αυτό θα πρέπει να προσέξουμε καλά τι μάσκα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΗΒΑΙΩΝ

ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΗΒΑΙΩΝ ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΗΒΑΙΩΝ Ελάτε να γιορτάσουμε μαζί τις Απόκριες στο Δήμο Θηβαίων με Βλάχικο Γάμο, Γιορτή της Φασολάδας, Κιθαιρώνεια, Γαϊτανάκι και Κούλουμα!!!! Πολλές και ποικίλου ενδιαφέροντος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης

Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών «Σοφοκλέους Αντιγόνη: πρώτα βήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η υφαντική τέχνη στο αρχαίο δράμα 1

Η υφαντική τέχνη στο αρχαίο δράμα 1 1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΩΝ ΟΡΕΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΥΦΑΝΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΚΟΥ 1-17/11/12 Μανώλης Γ. Ανδρουλιδάκης, δρ. Φ-ΕΑΠ Η υφαντική τέχνη στο αρχαίο δράμα 1 Μέλος Π.τ.Ο. 9-11-12 Το θέμα της κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΪΚΗ ΚΡΗΤΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΪΚΗ ΚΡΗΤΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΪΚΗ ΚΡΗΤΗ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣΚΡΑΤΟΥΣ. Η θρησκεια του εκει

Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣΚΡΑΤΟΥΣ. Η θρησκεια του εκει Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣΚΡΑΤΟΥΣ. Η θρησκεια του εκει 11ος - 8ος π.χ. αιώνας: Δημιουργία πόληςκράτους Η δημιουργία της "πόλης-κράτους" ως αποτέλεσμα "επανάστασης δομών" που οδηγούν σε τεχνικές, οικονομικές

Διαβάστε περισσότερα

Β1. Ποια είναι η δομή του συλλογισμού, με τον οποίο ο Αριστοτέλης ορίζει την πόλη ως την τελειότερη μορφή κοινωνίας;

Β1. Ποια είναι η δομή του συλλογισμού, με τον οποίο ο Αριστοτέλης ορίζει την πόλη ως την τελειότερη μορφή κοινωνίας; 1 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ 2013 ΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι μια κοινότητα και κάθε κοινότητα έχει συσταθεί

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου. Ευριπίδη ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου. Ευριπίδη ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρχαία Ελληνικά για την Γ τάξη Γυμνασίου Ευριπίδη ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρχαία Ελληνικά για την

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Το Θέατρο του Διονύσου (νότια κλιτύς της Ακρόπολης) (από τον 6ο π.χ. αιώνα μέχρι σήμερα)

Το Θέατρο του Διονύσου (νότια κλιτύς της Ακρόπολης) (από τον 6ο π.χ. αιώνα μέχρι σήμερα) 1 Το Θέατρο του Διονύσου (νότια κλιτύς της Ακρόπολης) (από τον 6ο π.χ. αιώνα μέχρι σήμερα) Το θέατρο του Διόνυσου στην Ακρόπολη των Αθηνών ως αρχιτεκτονικό κτίσμα οφείλει την δημιουργία του στην λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Από τη μαγεία του παραμυθιού στην πλάνη της μαγείας (κεφ.35) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση ΠΗΓΕΣ 1 2 Φύλλο εργασίας:1 Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση 1) Ο Ηρακλής πρώτος, κατά την παράδοση, έφερε την -- -- -- -- -- -- -- -- στο χώρο της Ολυμπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Σημείωμα για την χαρτογράφηση 2. Παραστασιογραφία Εθνικού Θεάτρου 2004 2010 3. Παραστασιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 12: ΘΥΣΙΕΣ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΙΣΡΑΗΛ Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2006-2007

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2006-2007 Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2006-2007 ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ - ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ 27/09/2006 Επίσκεψη των γονέων των παιδιών του νηπιαγωγείου στο σταθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΚΙΓΙΑΖ ΑΡΧΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΣΥΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΜΑΚΙΓΙΑΖ

ΘΕΜΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΚΙΓΙΑΖ ΑΡΧΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΣΥΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΜΑΚΙΓΙΑΖ ΘΕΜΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΚΙΓΙΑΖ ΑΡΧΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΣΥΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΜΑΚΙΓΙΑΖ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Από την αρχαιότητα ως σήμερα το θέατρο δεν έπαψε να συγκινεί και να μαγεύει το κοινό. Σε ολόκληρο τον κόσμο

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο Ιερό τοπικής λατρείας αφιερωμένο στον θεό Κάβιρο (γενειοφόρο θεό με στεφάνι κισσού στο κεφάλι και κάνθαρο στο χέρι υπόσταση του Διονύσου) και το Θεό Παίδα (θεϊκό παιδί

Διαβάστε περισσότερα

8 λύκειο Πατρών 2012-2013. Ερευνητική εργασία τάξης Α:Πώς εκφράζεται η τέχνη μέσα από την πίστη στην Αρχαία Ελλάδα. Γλαρού Άννα Genius

8 λύκειο Πατρών 2012-2013. Ερευνητική εργασία τάξης Α:Πώς εκφράζεται η τέχνη μέσα από την πίστη στην Αρχαία Ελλάδα. Γλαρού Άννα Genius 8 λύκειο Πατρών 2012-2013 Ερευνητική εργασία τάξης Α:Πώς εκφράζεται η τέχνη μέσα από την πίστη στην Αρχαία Ελλάδα Γλαρού Άννα Genius ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ Θέατρο : Περίληψη του αρχαίου ελληνικού θεάτρου Τα μέρη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. ΤΕΧΝΕΣ ΙΙ:ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ 1 η Γραπτή Εργασία Ακαδημ. Έτους 2008-2009 ΘΕΜΑ: «Ο ρόλος και η σημασία της μουσικής στην αρχαία Ελλάδα όπως αντλούνται

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΕΘΟΔΟΣ: Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΚΟΙΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΩΝ ΜΕΡΟΣ Α: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΟΥ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της διδακτικής ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Τίτλος Ημερομηνία και διάρκεια Περιγραφή Άλλοι Θεοί της 1 Φεβρουαρίου 2014 Ποιοι άλλοι θεοί και ήρωες υπήρξαν αντικείμενο λατρείας στην Ακρόπολη της θεάς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Μετάφραση Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη-κράτος είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (πράγματι

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η καταγραφή και ανάδειξη των τοπικών προϊόντων Η μελέτη παραγωγής, συντήρησης, μεταποίησης, τυποποίησης, διακίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου ΘΕΜΑ: Τριτοβάθμια εκπαίδευση και Επαγγελματική αποκατάσταση Επιμέρους θέμα: Καλλιτεχνικές σπουδές στη ζωγραφική στο θέατρο στη μουσική και επαγγελματική αποκατάσταση ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Φωτογραφίες από τον Σύλλογο εν Αθήναι Βονιτσάνων & αρχείο Γιώργου Μπελεσιώτη

Φωτογραφίες από τον Σύλλογο εν Αθήναι Βονιτσάνων & αρχείο Γιώργου Μπελεσιώτη Φωτογραφίες από τον Σύλλογο εν Αθήναι Βονιτσάνων & αρχείο Γιώργου Μπελεσιώτη 1 Στην Βόνιτσα υπάρχει το έθιμο του Αχυρένιου Γληγοράκη το οποίο αναβιώνει κάθε Καθαρά Δευτέρα στην πόλη της Βόνιτσας. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ 2 μαθήματα πριν την ανάλυση της τραγωδίας του Σοφοκλή«Οιδίποδας Τύραννος» Προϋπoθέσεις: Οι μαθητές: 1)Να γνωρίζουν το περιεχόμενο της συγκεκριμένης τραγωδίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 8 Παρωδία Ι: Θεωρητική προσέγγιση Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 8 «Βατραχομυομαχία»: Σχέδιο του Γιώργου

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΘΕ ΣΑΒΒΑΤΟ, 1 Μ.Μ.

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΘΕ ΣΑΒΒΑΤΟ, 1 Μ.Μ. ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΘΕ ΣΑΒΒΑΤΟ, 1 Μ.Μ. Τίτλος Ο ναός της Αθηνάς Νίκης: ένα στολίδι στην είσοδο της Ημερομηνία και διάρκεια 25 Οκτωβρίου Περιγραφή Ο ναός της Αθηνάς Νίκης, εντυπωσιακή εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΟΝΟΜΑ: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΡΤΖΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Η λέξη θέατρο προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά και αρχικά σήμαινε σύνολο θεατών. Αργότερα, πήρε τη σημασία του τόπου

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικεία πρόσωπα και χοροί στις Χοηφόρους του Αισχύλου, στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή και στην Ηλέκτρα του Ευριπίδη

Γυναικεία πρόσωπα και χοροί στις Χοηφόρους του Αισχύλου, στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή και στην Ηλέκτρα του Ευριπίδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΏΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΟ «ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ» Ν α τ α λ ί α Μ η ν ι ώ τ η Μεταπτυχιακή φοιτήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Γάμος Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε παραδόσεις και έθιμα. Παρόλα αυτά, η γαμήλια τελετή παραμένει ίδια στο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34 ΘΕΜΑ:Η περιγραφή του ενταφιασμού των Αθηναίων που σκοτώθηκαν τον πρώτο χρόνο του Πελοποννησιακού πολέμου Tα στάδια της διαδικασίας της επιτάφιας τελετής στην

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Υπεύθυνος Καθηγητής: Σ. Γυφτόπουλος Σπουδάστριες: Χ. Τζοβλά, Χ. Χαρατσάρη Το θέατρο αποτελεί μια επικοινωνιακή

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Ρόδος, µια Πόλη Τέχνης και Πολιτισµού Ο Πολιτισµός ήταν πάντα ένα αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωή στην Ρόδο. Ο Δήµος Ροδίων οργανώνει καθ όλη την διάρκεια της χρονιάς, µε έµφαση στους

Διαβάστε περισσότερα