Φωτογραφίζω τη γειτονιά μου: Η εικόνα της πόλης στα παιδιά μέσης σχολικής ηλικίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φωτογραφίζω τη γειτονιά μου: Η εικόνα της πόλης στα παιδιά μέσης σχολικής ηλικίας"

Transcript

1 Φωτογραφίζω τη γειτονιά μου: ΓΑΡΥΦΑΛΛΙΑ ΚΑΤΣΑΒΟΥΝΙΔΟΥ Αρχιτέκτων Α.Π.Θ., SMΑrchS M.I.T., Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Υπότροφος «Ηράκλειτος ΙΙ» Περίληψη Οι γνώσεις και γνώμες των πολιτών για το αστικό περιβάλλον δεν αποκτώνται ξαφνικά με την ενηλικίωση αλλά σχηματοποιούνται σταδιακά, ξεκινώντας από πολύ μικρή ηλικία. Η σημασία του τόπου όπου μεγαλώνουν τα παιδιά δεν μπορεί να υπερτονιστεί: ως πηγή εμπειριών για το παιδί, το περιβάλλον είναι ο τρίτος δάσκαλος, μετά από την οικογένεια και το σχολείο. Από την άλλη, ο τόπος στην κοινωνική του διάσταση, όπως βιώνεται μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, επηρεάζει τη σχέση μιας ολόκληρης γενιάς με την αστική δομή. Η παρούσα έρευνα δεν εστιάζεται τόσο στη μελέτη της σχέσης ατόμου-χώρου από τη σκοπιά της αναπτυξιακής ψυχολογίας, όσο στη δεύτερη, κοινωνιολογική και ανθρωπολογική, εκδοχή αυτής της σχέσης. Ενδιαφέρεται επίσης για το αν αυτή η ερμηνεία μπορεί να καθοδηγήσει και έναν αναστοχασμό πάνω στην πρακτική του αστικού και πολεοδομικού σχεδιασμού. Για τη διερεύνηση της εικόνας της πόλης στα παιδιά από μια πολεο-κοινωνιολογική σκοπιά, το δοκίμιο αυτό βασίζεται στην κλασική βιβλιογραφία περί εικόνας της πόλης και δεσίματος με τον τόπο (Lynch, Tuan). Χαρακτηριστικό είναι ότι στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου του The image of the city, ο Kevin Lynch, μεταξύ των ερωτημάτων με τα οποία κρίνει ότι θα μπορούσε να συνεχιστεί η μελέτη της «εικόνας της πόλης», είναι και το «πώς ένα παιδί αναπτύσσει την εικόνα που έχει για τον κόσμο; Πώς παρόμοιες εικόνες μπορούν να διδαχτούν ή να μεταδοθούν; Ποιες μορφές είναι οι καταλληλότερες για την ανάπτυξη εικόνων;». Έχοντας ως υπόβαθρο τις απόψεις του Lynch, η έρευνα «δανείζεται» από τη θεωρία αυτή την αναγωγικότητα που αποδίδει στις γνώμες των ερευνούμενων, προκειμένου να σχηματιστεί μια συλλογική εικόνα. Θεωρητική αφετηρία για την ανάλυση είναι η έννοια του «αξιόμνηστου» όπως το ορίζει ο de Certeau, ο οποίος, μιλώντας για τους ενήλικους, μάς θυμίζει ότι, πέρα από τη λειτουργικιστική τάξη του αστικού χώρου, για τους χρήστες η πόλη καθίσταται κατοικήσιμη γιατί περιέχει, έστω μικρά, τμήματα, «ρωγμές», που αφήνουν περιθώρια για παιχνίδι είναι αυτό που ονομάζει Spielraum. Η εισήγηση εξετάζει το υλικό επιτόπιας έρευνας φωτογραφίες και σχόλια που παρήγαγαν παιδιά μέσης σχολικής ηλικίας (8-12 ετών) όταν κλήθηκαν να φωτογραφίσουν τη γειτονιά τους, στην πόλη της Βέροιας. Οι παρατηρήσεις των παιδιών βασίζονται στην εμπειρία της πόλης μέσω των πρακτικών στον αστικό χώρο, ο οποίος, ζωντανεμένος από τη θεμελιώδη τάση τους για παιχνίδι, είναι για τα παιδιά ένα εκτεταμένο, απλωμένο στον αστκό ιστό Spielraum. Από την άλλη, ο αστικός χώρος δεν είναι ουδέτερος στην παρουσίασή του: ήδη τα παιδιά στη σχολική εκπαίδευση αλλά και ευρύτερα, στο habitus της ελληνικής κοινωνίας, έρχονται σε επαφή με προσχηματισμένες εικόνες και έννοιες σχετικά με την πόλη. Μια τεκμηριωτική προσέγγιση όπως αυτή στόχο έχει να δείξει, από το ίδιο το υλικό, την συλλογική «εικόνα» του δημόσιου αστικού χώρου, όπως μας παρουσιάζεται από τους ίδιους τους χρήστες του, τα παιδιά. Η αστική πραγματικότητα βιωμένη στην καθημερινότητα, απεκδυόμενη της αισθητικοποίησης και των ιδεολογιών που συχνά τη συνοδεύουν, αναδύεται διάφανα βίαιη και ανορθολογική, και ταυτόχρονα στον αντίποδα της τουριστικά προωθούμενης «εικόνας» της πόλης, που πολύ λίγο αφορά τους καθημερινούς χρήστες της. Λέξεις κλειδιά: παιδιά, εικόνα της πόλης, παιχνίδι, φωτογραφία, γειτονιά

2 1. Εισαγωγή Στην ταινία «Το Βερολίνο είναι στη Γερμανία», ο Μάρτιν Σουλτς, πολίτης της Ανατολικής Γερμανίας που καταδικάστηκε σε φυλάκιση λίγους μήνες πριν από την πτώση του Τείχους, αποφυλακίζεται έντεκα χρόνια μετά. Στα πρώτα λεπτά της ταινίας παρακολουθούμε τον ήρωα να επιστρέφει στο δραματικά αλλαγμένο νέο Βερολίνο, ένα μεγάλο εργοτάξιο χαμένος, αποπροσανατολισμένος, περιπλανιέται στην πόλη που του ήταν τόσο οικεία και τώρα είναι τόσο ξένη, ώσπου κοιτώντας από το παράθυρο του ξενοδοχείου όπου εγκαθίσταται, ένα χαμόγελο σχηματίζεται για πρώτη φορά στο πρόσωπό του: στον ορίζοντα της πόλης, βλέπει τον πύργο τηλεπικοινωνιών της Αλεξάντερπλατς, το σύμβολο του Ανατολικού Βερολίνου. [εικ. 1] Εικόνα 1. Η αφίσα της ταινίας «Το Βερολίνο είναι στη Γερμανία», σκηνοθεσία Χάνες Στορ (2001), βραβείο κοινού στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου. Πηγή: ανασυρμένο στις Η ταύτιση του ήρωα της ταινίας με το τοπόσημο της πόλης μάς θυμίζει την περιγραφή του Combray, του μικρού χωριού η ανάμνηση του οποίου συνδέεται με την παιδική ηλικία του ήρωα, στο πρώτο μέρος του έργου Σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου του Μαρσέλ Προυστ («Από τη μεριά του Σουάν»): «Το Κομπραί, από μακριά, δέκα λεύγες ένα γύρω, όπως το βλέπαμε όταν φτάναμε με το τραίνο την τελευταία βδομάδα πριν απ το Πάσχα, δεν ήταν παρά μια εκκλησία που συνόψιζε την πόλη, την αντιπροσώπευε, μιλούσε για την πόλη και για λογαριασμό της απ τα μάκρη» (Προυστ, 1913/2002: 50). Από το καμπαναριό του Κομπραί για τον Μ., αφηγητή του μυθιστορήματος του Προυστ, έως τον πύργο της Αλεξάντερπλατς για τον πρωταγωνιστή της ταινίας, η δύναμη των τοπόσημων της πόλης ξεπερνά την ίδια τη φυσικότητα του κτηρίου-αντικειμένου: πέρα από την αναγνωρισιμότητά τους ως σύμβολα της πόλης, δίνουν στους κατοίκους της την ενστικτώδη ικανοποίηση ότι κινούνται σε μια πόλη που τους είναι οικεία. Όπως πολύ ποιητικά γράφει ο Μισέλ ντε Σερτώ, «η ανάμνηση είναι απλώς και μόνο ένας περαστικός γοητευτικός πρίγκιπας, που ξυπνάει κάποια στιγμή τις Ωραίες Κοιμωμένες των ιστοριών μας δίχως λόγια. Εδώ ήταν ένας φούρνος εκεί έμενε η κυρα-ντυπυί. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι οι βιωμένοι τόποι είναι σαν παρουσίες απουσιών» (Ντε Σερτώ, 1980/2010: 273). Και δεν υπάρχει ίσως τίποτα πιο δραματικό από την επιστροφή στη γενέθλια πόλη (πραγματική επίσκεψη, μετά από χρόνια απουσίας όπως στην περίπτωση του Σουλτς, ή

3 νοερή επιστροφή, με τη μορφή αναμνήσεων από την παιδική ηλικία, όπως στην περίπτωση του ήρωα του Bildungroman του Προυστ) για να βιώσει κανείς αυτά τα συναισθήματα δεσίματος με την πόλη που προκαλούν τα ίδια της τα κτήρια και η τοπογραφία της. 2. Παιδιά και πόλη: ψυχολογικές, γεωγραφικές και πολεοδομικές έρευνες Η σχέση χώρου παιδιών έχει υπάρξει αντικείμενο μελέτης για διάφορους επιστημονικούς κλάδους, με εξέχοντα εκείνον της αναπτυξιακής ψυχολογίας, στη θεωρία της οποίας το περιβάλλον έχει εξαιρετική σημασία στην εξέλιξη διανοητική, συναισθηματική, κοινωνική των παιδιών η ίδια η συγκρότηση της αντίληψης που έχουν για τον κόσμο προέρχεται από τις εμπειρίες και τη διάδρασή τους με τον άμεσο φυσικό κόσμο που τα περιβάλλει. Από τη δεκαετία του 1920 ακόμη, όταν το ενδιαφέρον του για την επιστημολογία (δηλ. το πώς αποκτιέται η γνώση) έστρεψε τον Jean Piaget στην παρατήρηση των παιδιών, ένα από τα καθοριστικά συμπεράσματά του ήταν ότι η κατασκευή της πραγματικότητας στο παιδί συμβαίνει μέσω της σωματικής του διάδρασης με τα αντικείμενα (Piaget, 1926/1971). Παράλληλα με τον Piaget, και άλλοι πρωτοπόροι ψυχολόγοι, όπως ο Kurt Lewin (1925) και ο Lev Vygotsky (1935/1994) απέδωσαν μεγάλη βαρύτητα στο ρόλο του περιβάλλοντος για την ανάπτυξη του παιδιού. Οι ψυχολογικές αυτές θεωρίες βρήκαν το κατεξοχήν πεδίο εφαρμογής τους στην παιδαγωγική και έχουν επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό τις εκπαιδευτικές μεθόδους που πλέον εφαρμόζονται σήμερα, με κορυφαίο ίσως παράδειγμα εκείνο της περιοχής του Ρέτζιο Εμίλια, της ιταλικής πόλης που είναι διεθνώς γνωστή για την εκπαιδευτική της προσέγγιση. Στο σχολικό σύστημα του Ρέτζιο Εμίλια, που εμπνεύστηκε και θεμελίωσε ο παιδαγωγός Loris Malaguzzi, με σαφείς επιρροές από την Πιαζετιανή θεωρία, το ίδιο το περιβάλλον του σχολείου σχεδιάζεται για να λειτουργεί ως «τρίτος δάσκαλος» και για την επίτευξη συγκεκριμένων σκοπών, όπως π.χ. την ποιότητα των κοινωνικών επαφών που συμβαίνουν στο σχολείο (Edwards et al, 1998). Στην παρούσα έρευνα το περιβάλλον συγκεκριμενοποιείται ως ο αστικός χώρος και είναι αυτή η διακεκριμένη σχέση παιδιών-πόλης που αποτελεί το αντικείμενό της, εντασσόμενο σε μια γεωγραφική, παρά ψυχολογική και παιδαγωγική, προσέγγιση. Από τη σκοπιά της γεωγραφίας, το ενδιαφέρον για την παιδική ηλικία εμφανίζεται κατά τη δεκαετία του Τότε δημοσιεύονται θεμελιακά κείμενα, όπως τα βιβλία του γεωγράφου Yi-Fu Tuan (1974 & 1977), στα οποία αναλύει την έννοια της «τοποφιλίας» ως μια σχέση που αποκτά το ειδικό της βάρος στη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Για να απαντήσουμε σε ερωτήματα όπως «τι εικόνα για την πόλη έχει ένα παιδί» ή «ποια είναι τα αισθήματα που έχει για το αστικό περιβάλλον», αναμφισβήτητα οι πιο αξιόπιστοι μάρτυρες είναι τα ίδια τα παιδιά. Ο Tuan υποστηρίζει ότι αν ρωτήσουμε έναν ενήλικο να επιστρέψει νοερά στην παιδική του ηλικία και να μας απαντήσει σ αυτά τα ερωτήματα βάσει του τι θυμάται, τα αποτελέσματα συνήθως είναι απογοητευτικά (Τuan, 1977: 19) ιδιαίτερα για την πρώτη παιδική ηλικία, τα τοπία φαίνεται να έχουν σβήσει, με εξαίρεση κάποια (συναισθηματικά) ορόσημα που είναι και τοπόσημα μαζί: η πρώτη μέρα στο σχολείο, το πάρκο με την κούνια απ όπου έπεσε και τραυματίστηκε, κλπ. Όμως, από την ηλικία των έξι - οκτώ χρόνων και έπειτα, οι εμπειρίες των τόπων συνοδεύουν σταθερά τα παιδιά μέχρι την ενηλικίωση, καθώς, μετά το πρώτο, εγωκεντρικό στάδιο ανάπτυξης, το ενδιαφέρον τους για το καθημερινό περιβάλλον συνεχώς αυξάνεται ιδιαίτερα στη μέση σχολική ηλικία, στην προεφηβεία, τα παιδιά, έχοντας ανεξαρτησία κινήσεων, συνδέονται με τον τόπο μέσω της εξερεύνησης και ελεύθερης περιπλάνησής τους μέσα σ αυτόν, χωρίς τους αντικειμενικούς περιορισμούς που υπάρχουν στη δράση τους σε μικρότερες ηλικίες. Γι αυτό και, όσον αφορά το αστικό

4 περιβάλλον, οι γεωγράφοι εντοπίζουν τη μέση παιδική ηλικία ως την πιο καθοριστική για την έρευνα πάνω στη σχέση χώρου παιδιών (Jones και Cunningham, 1999). Στον τομέα της αστικής θεωρίας, είναι ενδεικτικό ότι τα πρώτα κείμενα που αφορούν τα παιδιά στην πόλη γράφονται από κοινωνικούς σχολιαστές μάλλον (Jacobs, 1967 Ward, 1977) παρά επαγγελματίες πολεοδόμους ή θεωρητικούς της πόλης. Είχαν ωστόσο προηγηθεί, ήδη από τη δεύτερη δεκαετία του εικοστού αιώνα, σε σχεδιαστικό και προγραμματικό επίπεδο ενδιαφέρουσες παιδοκεντρικές πρακτικές, όπως τα σχέδια των οικιστικών συγκροτημάτων της «Κόκκινης Βιέννης», υποδειγματικά ως προς την ενσωμάτωση κοινόχρηστων χώρων για τα παιδιά (Blau, 1999), στα πλαίσια μιας κοινωνικής στροφής στο σχεδιασμό των πόλεων. Παρόλα αυτά, μια διατυπωμένη θεωρία για τη σχέση πόλης-παιδιών έλειπε πριν από την εμφάνιση της κριτικής του μοντέρνου κινήματος, όπως αυτή πήρε μορφή από την ομάδα Team Χ. Ιδρυτικό μέλος της ομάδας, ο Aldo van Eyck, έστρεψε από νωρίς το ενδιαφέρον του στο ζήτημα της σχέσης παιδιών, αρχιτεκτονικής και πόλης από το 1947, σχεδίασε και υλοποίησε πάνω από 800 παιδικές χαρές, που μετέτρεψαν το μεταπολεμικό Άμστερνταμ σε έναν αστικό παράδεισο για τα παιδιά, που θα θυμούνται για πάντα οι γενιές που έπαιξαν σ αυτές (Lefaivre & de Roode, 2002) [εικ. 2], ενώ με κείμενα όπως «Το παιδί, η πόλη και ο καλλιτέχνης» εκφράζει την πίστη ότι η αληθινή φύση της αρχιτεκτονικής βρίσκεται στα παιδιά, γιατί μόνο αυτά έχουν γνήσια άποψη του κόσμου, που τους επιτρέπει να αναγνωρίζουν τα αληθινά προβλήματα και τις ανάγκες των ανθρώπων (van Eyck, 1962/2008). Εικόνα 2. Η παιδική χαρά στο Transvaalplein (1950, φωτογραφία του 1952), μία από τις 800 περίπου παιδικές χαρές που σχεδίασε ο Aldo van Eyck στο Άμστερνταμ. Πηγή: Lefaivre L., & de Roode, 2002: 91. Στο ίδιο πλαίσιο αυτό του πολεοδομικού ουμανισμού θα τοποθετούσαμε το πρώτο, ίσως, θεωρητικό πολεοδομικό πόνημα στο οποίο συναντάμε την κατηγορία «παιδιά» ως μία από τις ομάδες που έχουν εμπειρία της πόλης και μία κοινή περιβαλλοντική εικόνα γι αυτήν: είναι το κλασικό βιβλίο του Kevin Lynch Η εικόνα της πόλης (1960). Για να απαντήσει στο ερευνητικό του ερώτημα τού ποια είναι η περιβαλλοντική εικόνα που έχουν για την πόλη τους οι κάτοικοι τριών αμερικανικών μεγαλουπόλεων (Βοστώνη, Τζέρσεϊ Σίτυ, Λος Άντζελες), ο Lynch και οι συνεργάτες του απέδωσαν γραφικά το υλικό που συγκέντρωσαν από προφορικές συνεντεύξεις με τους συμμετέχοντες, κωδικοποιώντας την αντιληπτική θεώρηση του αστικού χώρου με βάση τα πέντε στοιχεία (τις διαδρομές, κόμβους, όρια, περιοχές και τοπόσημα), που κατά τον Lynch αποδίδουν τα φυσικά χαρακτηριστικά της πόλης. Η ανάλυση των σκαριφημάτων αυτών χρησίμευσε τόσο για μια σύνθεση των απόψεων με στόχο την περιγραφή μιας γενικής, συλλογικής εικόνας της πόλης, αλλά και για τη σύγκριση των περιβαλλοντικών εικόνων των τριών πόλεων μεταξύ τους. Πρόκειται σαφώς για μια μεθοδολογία που θα συναντήσουμε τις επόμενες δεκαετίες

5 με παραλλαγές να εφαρμόζεται στις έρευνες της περιβαλλοντικής ψυχολογίας, όπου το σκαρίφημα, ο «νοητικός χάρτης», ως παραγόμενος από τον ίδιο τον ερευνώμενο, θα χρησιμοποιηθεί για να διερευνηθεί η σχέση του παιδιού με το περιβάλλον. Εικόνα 3. Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του βιβλίου του Kevin Lynch, The Image of the City (1960). Αυτό ήταν άλλωστε ένα ερώτημα και για τον ίδιο τον Lynch, ο οποίος σημειώνει στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου (που στο εξώφυλλό του έχει ένα παιδικό σχέδιο [εικ. 3]) ότι θα τον ενδιέφερε πολύ να εξετάσει το «πώς ένα παιδί αναπτύσσει την εικόνα που έχει για το περιβάλλον, πώς αυτή η εικόνα μπορεί να διδαχθεί και να αποδοθεί» (Lynch, 1960: 156) αλλά, και σε σχεδιαστικό επίπεδο, «ποιες μορφές (πόλης) είναι κατάλληλες» για την ανάπτυξη ισχυρής περιβαλλοντικής εικόνας. Η εξερεύνηση της σχέσης παιδιών πόλης ενδιέφερε εξαιρετικά τον Lynch, αφού τη συνέχισε σε όλη του τη ζωή. Αν και πολύ λιγότερο γνωστή από το εμβληματικό Η εικόνα της πόλης, ίσως το σημαντικότερο έργο του είναι η μακρόχρονη έρευνα που έκανε στα πλαίσια προγράμματος της UNESCO για τις περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες μεγαλώνουν τα παιδιά ανά τον κόσμο (Lynch, 1977). Ακόμη, ως καθηγητής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασσαχουσέττης (ΜΙΤ), επί σειρά ετών ζητούσε από τους φοιτητές κάθε χρονιάς να του περιγράψουν αναμνήσεις από τα περιβάλλοντα της παιδικής τους ηλικίας, υλικό που μόνο εν μέρει δημοσίευσε (Lynch & Lukashok, 1956/1995). Πιστός στον πολεοδομικό ουμανισμό, ο Λυντς θεωρούσε ως μέτρο όλων των σχεδίων για τις πόλεις τον άνθρωπο έγραψε χαρακτηριστικά στο δοκίμιο του με τίτλο «Θεωρία της αστικής μορφής», πως «ένας πολεοδόμος γνωρίζει ότι το τελικό κίνητρο για τη δουλειά του είναι το ανθρώπινο αποτέλεσμα, και θα πρέπει να είναι καλά προσγειωμένος, για παράδειγμα, στη σχέση μεταξύ πυκνότητας και ανάπτυξης των παιδιών στην κοινωνία μας» (Lynch & Rodwin, 1958/1995: 359). Στο πλαίσιο της ελληνικής πόλης, όπου ο πολεοδομικός σχεδιασμός ως επιστήμη κατ εξαίρεση μόνο εφαρμόστηκε ουσιαστικά, πόσο μάλλον να έλαβε υπόψη τις ανάγκες των παιδιών, φωνές όπως του Lynch, ηχεί, βέβαια, εντελώς ουτοπική. 3. Συγκροτώντας την έρευνα πεδίου Μια αναζήτηση της περιβαλλοντικής εικόνας που έχουν τα παιδιά για τη γειτονιά τους μάς φέρνει αντιμέτωπους με μεθοδολογικές απορίες. Πρώτα, σχετικά με τη χρήση των νοητικών χαρτών και κατά πόσον είναι πραγματικά ένα δόκιμο εργαλείο μεθόδου για την

6 διερεύνηση της αντίληψης που έχουν για τον αστικό χώρο. Αν ζητήσουμε από ένα παιδί μια ζωγραφιά ή σκίτσο της γειτονιάς του, το προϊόν θα είναι μια αναπαράσταση της «νοητικής εικόνας» που έχει το παιδί για το περιβάλλον του, όμως μεταξύ των δύο «εικόνων», της νοητικής και της ζωγραφικής απεικόνισης, μεσολαβούν σημαντικοί παραμορφωτικοί παράγοντες: καταρχήν, οι δεξιότητες του παιδιού στη σχεδίαση και τη ζωγραφική σύνθεση δεξιότητες που το εκπαιδευτικό σύστημα δεν φροντίζει καθόλου να αναπτύξουν τα παιδιά ακόμη, οι περιορισμοί της ζωγραφικής απεικόνισης ως μέσο για να αποδώσει κανείς μια σύνθετη πραγματικότητα, μεγάλης (φυσικής) κλίμακας και τέλος, οι «εργαστηριακές» συνθήκες που ουσιαστικά επικρατούν μέσα στη σχολική ή οποιαδήποτε άλλη αίθουσα, η έλλειψη άμεσης, συγχρονικής εμπειρίας του περιβάλλοντος που τα παιδιά καλούνται να ανακαλέσουν στη μνήμη και να απεικονίσουν από μνήμης. Κατά δεύτερο λόγο, ο προβληματισμός έχει να κάνει με την ιδιαίτερα στενή σχέση που έχουν τα παιδιά με το περιβάλλον τους, η οποία διαφέρει από την αντίστοιχη των ενηλίκων ως προς το βαθμό προσωπικής τους εμπλοκής. Τα παιδιά, βιολογικά, θα λεγε κανείς, προγραμματισμένα να μαθαίνουν μέσα από την εμπειρία, βιώνουν τους τόπους της καθημερινότητάς τους μέσα από την ενεργό δράση στο, ούτως ή άλλως, πλούσιο σε ερεθίσματα αστικό περιβάλλον άρα η ζωγραφική ή σχεδιαστική απεικόνιση μόνο εν μέρει μπορεί να αποτελέσει αναπαράσταση της πολυεπίπεδης, συγχρονικής εμπειρίας της πόλης. Η έμφαση στη δράση έναντι της θέασης δεν σημαίνει ότι τα παιδιά δεν παρατηρούν την πόλη ή δεν έχουν μνήμες των φυσικών της χαρακτηριστικών το ποια στοιχεία της πόλης εντυπώνονται στα παιδιά και συνδέονται με τις μνήμες τους είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς: τι κάνει ένα μέρος «αξιόμνηστο»; Ο ντε Σερτώ ορίζει ως «αξιόμνηστους», τους χώρους της πόλης που είναι «κατοικήσιμοι», δηλαδή τμήματά της που έχουν ξεφύγει από το κανονιστικό πλαίσιο του ρασιοναλισμού και δημιουργούν αφηγήματα, ιστορίες, μύθους (ντε Σερτώ, 2010: 270). Ακριβώς αυτόν τον χώρο ονομάζει Spielraum, δηλ. χώρο που αφήνει περιθώριο για παρέκκλιση από την τεχνοδομή της πόλης, που υπαγορεύει σε κάθε τμήμα της μια λειτουργία και τους χρήστες της μια συγκεκριμένη, λειτουργιστική συμπεριφορά. Το επιχείρημα του ντε Σερτώ συνδέεται με τα παιδιά που ζουν στην πόλη: θα μπορούσαμε να εικάσουμε ότι τα τμήματα της πόλης που για τα παιδιά της πόλης παράγουν μύθους, αφηγήσεις, είναι εκείνοι οι τόποι με τους οποίους τα παιδιά συνδέονται μέσα από παιγνιώδεις χωρικές πρακτικές. Ο ίδιος, άλλωστε, κάνει τη σύνδεση αμέσως στη συνέχεια, στο κεφάλαιο «Παιδική ηλικία και μεταφορά τόπων» (ό.π.: ). Όλη η εμπειρία της παιδικής ηλικίας δεν είναι παρά ένα πέρασμα, μια μεταφορά στον άλλο, και αυτό κάνει το παιδί με το παιχνίδι, το κατεξοχήν χαρακτηριστικό της παιδικής ηλικίας: το παιδί που παίζει με την εικόνα του εαυτού του μπροστά στον καθρέφτη επιτελεί με το παιχνίδι του και μια χωρική πρακτική. Μεγαλώνοντας, το πεδίο για το παιδί εκτείνεται ολοένα και περισσότερο και, από τον καθρέφτη της βρεφικής ηλικίας, φτάνει στη μέση παιδική ηλικία να αγκαλιάσει όλη την πόλη. Ξαναγυρνώντας επομένως στον αστικό χώρο, μπορούμε να πούμε ότι για το παιδί η πόλη ως περιβαλλοντική εικόνα δεν εγγράφεται ούτε ως μωσαϊκό λειτουργικά προσδιορισμένων χώρων, ούτε ως μια σειρά μορφολογικών εικόνων προσδιορισμένων αισθητικά, αλλά ως Spielraum, ως ο τόπος που εγχαράσσεται από τις χωρικές του πρακτικές, τις πρακτικές του παιχνιδιού. 4. Ανάλυση του υλικού της έρευνας πεδίου Για τη διερεύνηση της συγκρότησης της εικόνας της πόλης, πραγματοποιήθηκε επιτόπια έρευνα, με υποκείμενα ογδόντα ένα παιδιά μέσης σχολικής ηλικίας (οκτώ έως δώδεκα

7 ετών) που ζουν στη Βέροια, και φοιτούν σε πέντε διαφορετικά δημοτικά σχολεία, του κέντρου και των περιοχών νέοτερης επέκτασης της πόλης. 1 Υλικό της έρευνας αποτελούν οι φωτογραφίες (1220 συνολικά) που παρήγαγαν τα παιδιά όταν κλήθηκαν να φωτογραφίσουν τους ανοικτούς αστικούς χώρους «που έχουν σημασία για τα ίδια», κάθε μία από τις οποίες συνοδεύεται από το γραπτό σχόλιο του παιδιού που την τράβηξε. Σε αντίθεση με τη ζωγραφική αναπαράσταση, τα προβλήματα της οποίας αναλύσαμε παραπάνω, η φωτογραφία είναι μέθοδος τεκμηριωτική για τον Ρολάν Μπαρτ (1980/1983), η Φωτογραφία από μόνη της είναι μια εικόνα χωρίς κώδικα: στη γένεσή της, η δύναμή της αφορά μόνο τη «διαπιστωτική της ικανότητα», είναι το «τεκμήριο της αυθεντικότητας». Η φωτογραφία συνοδεύεται από τον λόγο του παιδιού: τα γραπτά αυτά σχόλια δεν είναι οι «λεζάντες» των φωτογραφιών, αλλά είναι εξίσου σημαντικά με τις εικόνες. Είναι η ακρόαση (μέσω της ανάγνωσης) της «φωνής» του παιδιού, «φωνή» με την έννοια που της δίνει ο Mikhail Bakhtin (1981) ως «ομιλούσα υποκειμενικότητα»: ο λόγος που έρχεται να ακουστεί ταυτόχρονα με το «τι μάς λέει η φωτογραφία». Τα παιδιά, καταρχήν και καθοριστικά δράστες, δεν φωτογραφίζουν το αστικό τοπίο ως «θεωροί» της αστικής πραγματικότητας: «το παιδί δεν έχει μάθει ακόμα να σκηνοθετεί τον κόσμο σε θέαμα και τον εαυτό του σε θεατή» (Πολίτη, 2011: 111). Η εικόνα της πόλης δεν είναι διακριτή από την εμπειρία της, και οι πιο αξιόμνηστες εμπειρίες των παιδιών συνδέονται με τους χώρους της καθημερινότητας. Από τις φωτογραφίες τους, η συλλογική εικόνα της πόλης αποτυπώνεται ως ένα μωσαϊκό από τους ανοιχτούς χώρους, δημόσιους (πεζοδρόμια, δρόμοι, διαμορφωμένοι χώροι πρασίνου, αδιαμόρφωτοι, υπολειμματικοί χώροι) και ημιδημόσιους (πυλωτές, πίσω αυλές) της γειτονιάς. Αυτό δεν οφείλεται στην περιορισμένη ακτίνα ελεύθερης δράσης που χαρακτηρίζει μικρότερες ηλικίες: καθώς βρίσκονται στη μέση παιδική και προεφηβική ηλικία, και στο περιβάλλον μιας μεσαίας σε μέγεθος πόλης όπως η Βέροια, η δυνατότητα να επισκέπτονται τόπους της πόλης απομακρυσμένους από τη γειτονιά τους υπάρχει, ωστόσο είναι το άμεσο περιβάλλον, σε εγγύτητα με το σπίτι, που αποτυπώνεται στις φωτογραφίες τους, όπως άλλωστε έχει διαπιστωθεί από ανάλογες έρευνες (Rasmussen & Smidt, 2003). Εικόνα 4. Το άμεσο περιβάλλον του παιδιού ως αξιόμνηστο. Φωτογραφία και γραπτό σχόλιο της Ανθής, 12 ετών. Ανθή, 12 1 Είναι το προϊόν μιας έρευνας πεδίου στα πλαίσια διδακτορικής διατριβής με τίτλο «Το κτισμένο περιβάλλον, το παιχνίδι και η ανάπτυξη του παιδιού στην ελληνική πόλη» που εκπονείται από τη γράφουσα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. H παρούσα έρευνα έχει συγχρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο - ΕΚΤ) και από εθνικούς πόρους μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ) Ερευνητικό Χρηματοδοτούμενο Έργο: Ηράκλειτος ΙΙ, Επένδυση στην κοινωνία της γνώσης μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

8 Ένα κορίτσι φωτογραφίζει μια νεόκτιστη πολυκατοικία της γειτονιάς της [εικ. 4] και εξηγεί ότι αυτό είναι ένα μέρος με το οποίο συνδέεται συναισθηματικά: ήταν αλάνα και εκεί έπαιζε με τα παιδιά της περιοχής. Είναι μια από τις πολλές φωτογραφίες που υποδεικνύουν ότι οι αξιόμνηστοι χώροι για τα παιδιά δεν έχουν τα λειτουργικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά που, αντικειμενικά, χαρακτηρίζουν τα τοπόσημα, κι αυτό ισχύει για τη μεγάλη πλειονότητα των παιδιών που ζουν στις γειτονιές εκτός κέντρου. Μέσα στο ασαφές αντιληπτικό σύνολο των περιοχών επέκτασης, όπου ουσιαστική δομή και οργανωμένος δημόσιος χώρος δεν υπάρχει, παρά ό,τι προκύπτει από μια ατελείωτη επανάληψη του μοντέλου της πολυκατοικίας με αντιπαροχή [εικ. 5], οι χώροι αποκτούν ιδιαιτερότητα, γίνονται αφηγήσιμοι μόνο μέσω των χωρικών πρακτικών των παιδιών, που μπορεί να αναφέρονται και (ή μόνο) στο παρελθόν του παιδιού, μπορεί απλώς να ξυπνούν τις «ιστορίες δίχως λόγια», όπως γράφει ο ντε Σερτώ, της καθημερινής ζωής. Εικόνα 5. Το άμεσο περιβάλλον του παιδιού ως αδιάφορο. Φωτογραφία και γραπτό σχόλιο του Μάρκου, 12 ετών. Μάρκος, 12 Στις γειτονιές του κέντρου, από την άλλη, όπου τα παιδιά ζουν σε εγγύτητα με τα καθιερωμένα τοπόσημα και τους επίσημους δημόσιους χώρους της πόλης, είναι ενδιαφέρον πώς, και πάλι, η δική τους υποκειμενικότητα αποτυπώνεται στις φωτογραφίες και τα σχόλια. Η πληθώρα φωτογραφιών που αφορούν αγάλματα και μνημεία είναι χαρακτηριστικές αυτής της προσωπικής προσέγγισης. Παραδείγματος χάριν, στις φωτογραφίες που δείχνουν τον ανδριάντα του Καρατάσου, ήρωα του 1821, ο οποίος σηματοδοτεί με την παρουσία του έναν από τους ελεύθερους χώρους πρασίνου στο κέντρο της πόλης, τα σχόλια αφορούν την προσωπική πρόσληψη: ο ανδριάντας, «σύμβολο μιας επετείου» σ ένα παιδί προκαλεί συναισθήματα («όταν πήρα αυτή τη φωτογραφία, ένιωσα κάτι για το έθνος», γράφει) για άλλα παιδιά, είναι το σύμβολο που συγκεντρώνει τα παιδιά της γειτονιάς γύρω του, θυμίζοντάς μας και πάλι το καμπαναριό του Κομπραί, που προσελκύει τα σπίτια του χωριού «σαν βοσκοπούλα τις προβατίνες της» (Προυστ, 1913/2002: 51). Ένα άλλο άγαλμα (επίσης ανδριάντας) χρησιμεύει ως αντικείμενο παιχνιδιού: «Μου αρέσει να σκαρφαλώνω σ αυτό», γράφει το παιδί που τον φωτογραφίζει. [εικ. 6] Εικόνα 6. Το άγαλμα του «αντάρτη», τοπόσημο στο πάρκο της Εληάς. Φωτογραφία και γραπτό σχόλιο της Εφης, 10 ετών. Έφη, 10

9 Τα παιδιά που ζουν στο κέντρο της πόλης αποτυπώνουν στις φωτογραφίες τους τις συλλογικές καθημερινές πρακτικές στο δημόσιο χώρο της πόλης. Είναι ενδιαφέρον να δούμε αν σχετίζονται οι γνώμες τους, όπως τουλάχιστον αποτυπώνονται στην έρευνα πεδίου, με τις γνώσεις και απόψεις σχετικά με την αστική ζωή που τους μαθαίνει το σχολείο. Μια τέτοια σύγκριση δεν γίνεται από εκπαιδευτική σκοπιά ενδιαφέρει περισσότερο ως ένα πρίσμα αντικειμενικοποίησης των διαθέσεων της κοινωνίας που είναι πιθανό να μένουν «μασκαρεμένες», σε μια κυκλική διαδικασία αναπαραγωγής. Όπως έχει αναλύσει ο Πιέρ Μπουρντιέ, η διαδικασία εγχάραξης γνώσεων και επιβολής αξίας είναι ο κατεξοχήν ρόλος του σχολικού θεσμού στα πλαίσια της έξης (habitus) της κοινωνίας (Μπουρντιέ 1979/2009) η σχέση που έχει η ενήλικη κοινωνία με την πόλη, δεν μπορεί παρά να αντκατοπτρίζεται στη σχολική ύλη, που με τη σειρά της επηρεάζει την αντίστοιχη σχέση που θα έχουν τα παιδιά, ως ενήλικοι πια. Από τη μελέτη των σχολικών εγχειριδίων, προκύπτει ότι για λόγους που σίγουρα δεν είναι άσχετοι με τη θέση που κατέχει η αρχιτεκτονική και η πολεοδομία στη γενική κουλτούρα, τα παιδιά μαθαίνουν ελάχιστα περί αρχιτεκτονικής και ότι, στα λίγα που διδάσκονται, η πόλη παρουσιάζεται κυρίως ως μια προβληματική μορφή οργανωμένης κατοίκησης, βυθισμένη στις περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις (ατμοσφαιρική ρύπανση, έλλειψη πρασίνου) και την κοινωνική αποξένωση. Τα πρότυπα του χωριού, από την άλλη, ή της προβιομηχανικής πόλης, με την παραδοσιακή γειτονιά, παρουσιάζεται ως «ιδανική» μορφή κατοίκησης, αν και ανέφικτη πια (Κατσαβουνίδου, 2011). 2 Δείγμα της σύγχυσης που μεταδίδεται στα παιδιά είναι ότι, από την άλλη, η αστυφοβία δεν παύει να συνδυάζεται με μια έξαρση περηφάνειας για την πόλη ως φορέα και μάρτυρα ιστορίας. Ακόμη και στο μάθημα της Γεωγραφίας (!) της Ε τάξης, δηλ. την πρώτη χρονιά που διδάσκεται στο Δημοτικό Σχολείο, πριν ακόμη από την εμπέδωση βασικών γνώσεων (π.χ. των γεωγραφικών όρων ή στοιχειώδους γεωγραφίας της χώρας), τα παιδιά διδάσκονται σε ειδική ενότητα για την «μακραίωνη ιστορία της χώρας μας». Αυτή η σύγχυση κοντολογίς, η μετάδοση επιστημονικών γνώσεων ταυτόχρονα με ιδεολογήματα έχει επηρεάσει τις γενιές που αποφοίτησαν από τα ελληνικά σχολεία τις μεταπολεμικές δεκαετίες, και μέσω της τρέχουσας σχολικής ύλης θα επηρεάζει τις επόμενες. Η φωτογραφική έρευνα έχει όμως ως υποκείμενα τα ίδια τα παιδιά, στα οποία η διαδικασία ενσωμάτωσης στην έξη της κοινωνίας είναι σε εξέλιξη αλλά δεν έχει ολοκληρωθεί από το υλικό της εμπειρικής έρευνας, τις εικόνες και τις φωνές των παιδιών, προκύπτει ότι η επιρροή της εκπαίδευσης βρίσκει αντίσταση στον φύσει πραγματισμό των παιδιών, στην αδιαμεσολάβητη γνώση τους για το περιβάλλον μέσω της καθημερινής πράξης, της άμεσης εμπειρίας. Ο Piaget, με σαφή επιρροή από τον Καντ, κωδικοποίησε τη διαδικασία της ερμηνείας των εμπειριών που προσλαμβάνει το παιδί από τις αισθήσεις ανάγοντάς την στο μικρότερο δυνατό «οικοδομικό λίθο» της νόησης, το «σχήμα» (schema): το «σχήμα» μπορεί ν αναφέρεται σε ένα μοτίβο συμπεριφοράς, μια απλή, στοιχειώδη νοητική εικόνα, ή σε μια μορφή οργάνωσης της σκέψης. Τα «σχήματα» κατανόησης του κόσμου δεν είναι σταθερά: συνεχώς μεταβάλλονται, εξαρτώμενα από τις εμπειρίες. Τα παιδιά της έρευνας, μαθητές πέμπτης και έκτης τάξης, διδάσκονται, από το Νηπιαγωγείο ακόμη, ότι το περιβάλλον είναι το υπέρτατο αγαθό, ότι οι άνθρωποι πρέπει να προστατεύουμε τα ιστορικά κτήρια. Όμως, οι γνώσεις αυτές αντιπαρατίθενται και 2 Σίγουρα αυτή δεν είναι η μόνη παραδοξότητα που πιθανά θα συναντήσει κανείς στα βιβλία, απόρροια μιας κατά βάση επιστημολογικής σύγχυσης η ελληνική εκπαίδευση φαίνεται να κινείται στον αντίποδα της λογικής, εμπιστευόμενη περισσότερο τις «απαντήσεις» που δίνει η θεωρία παρά την επιστημονική τεκμηρίωση, που βέβαια εμπεριέχει τη διατύπωση αποριών και αμφιβολιών, και ξεκινά από τα ίδια τα πράγματα όπως είναι παρατηρήσιμα από μόνα τους.

10 συγκρίνονται με τα «σχήματα» που συγκροτεί το παιδί από τις εμπειρίες του. Ας θυμίσουμε ότι η έρευνα γίνεται στη Βέροια, μια ιστορική πόλη βυζαντινές εκκλησίες, αρχαιολογικοί χώροι, οθωμανικά λουτρά και κτήρια λαϊκής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής συνυπάρχουν μέσα στο σύγχρονο ιστό της. Δεν ξαφνιάζει, επομένως, ότι τα παιδιά φωτογραφίζουν τους ιστορικούς τόπους της πόλης αλλά το ότι οι παρατηρήσεις τους σχετικά με αυτούς (οι εικόνες και τα σχόλιά τους) δεν είναι αναμάσημα των μεγαλοστομιών περί σπουδαιότητας της ιστορίας κλπ. Παρατηρούν τις αρχαίες επιτύμβιες στήλες να έχουν μετατραπεί σε επιφάνειες για γκράφιτι, ότι σε επαφή με τους πετρόκτιστους τοίχους των μνημείων είναι σταθμευμένα τα αυτοκίνητα [εικ. 7]: ο ίδιος ο χώρος, στις πράξεις των ανθρώπων που τον χρησιμοποιούν, καταδεικνύει την κενότητα των ιδεολογικών θεωριών όταν οι κοινωνικές πρακτικές ουσιαστικά αντιτίθενται σ αυτές. Εικόνα 7. Φωτογραφία και σχόλιο του Στέργιου, 12 ετών: Πεζοδρόμιο στην οδό Λουτρού, σε επαφή με εξωτερική τοιχοποιία μνημείου της πόλης (πρόκειται για τους Δίδυμους Λουτρώνες, οθωμανικό κτήριο του 16 ου αιώνα, πιθανολογούμενο έργο του αρχιτέκτονα Σινάν). Στέργιος, 12 Στις φωτογραφίες των παιδιών δεν υπάρχει ιδεοληψία: υπάρχει ορθολογική σκέψη, απορία μπροστά στο παράλογο, όπως λ.χ. όταν φωτογραφίζουν μεγάλα άκτιστα οικόπεδα στο κέντρο της ασφυκτικά πυκνοδομημένης πόλης και αναρωτιούνται γιατί ο χώρος αυτός να μην χρησιμοποιείται, ή το απροσπέλαστο των εσωτερικών των οικοδομικών τετραγώνων, ή τη δέσμευση των ισογείων (πάλι) για στάθμευση. Κρίσεις καθαρά αισθητικές δεν θα συναντήσουμε στις τεκμηριωτικές φωτογραφίες των παιδιών. Ακόμη κι όταν το αστικό τοπίο που φωτογραφίζουν έχει ξεκάθαρα αρνητικό αισθητικό πρόσημο στα μάτια του μέσου ενηλίκου, τα σχόλια των παιδιών αφορούν άλλες ιδιότητές του: οι εικόνες της άναρχης στάθμευσης και κατάληψης του δημόσιου χώρου είναι δηλωτικές όχι της «ασχήμιας» ή της «ανομίας» αλλά της αναζήτησης αίτιου-αιτιατού («δεν βρίσκουν πού να παρκάρουν, γι αυτό ανεβαίνουν στο πεζοδρόμιο») και της απώλειας, της στένωσης του χώρου που άλλως θα ήταν διαθέσιμος για περπάτημα, για παιχνίδι, για κίνηση («τα αυτοκίνητα μάς εμποδίζουν στο παιχνίδι μας»). [εικ. 8] Εικόνα 8. Φωτογραφία και σχόλιο της Σπυριδούλας, 12 ετών. Σπυριδούλα, 12

11 Για τα παιδιά του κέντρου της πόλης αυτή είναι η πιο καθοριστική εμπειρία, η βία οπτική και λειτουργική που υφίστανται από το ιδιωτικό αυτοκίνητο: οι φωτογραφίες δείχνουν την εικόνα που έχουν από μια πόλη κατειλημμένη από τα αυτοκίνητα, και την προσπάθειά τους να κινηθούν σ ό,τι έχει απομείνει ελεύθερο. Τα παιδιά δεν εμποδίζονται τόσο από την κίνηση των αυτοκινήτων (όπως θα περίμενε κανείς), όσο τη στάθμευσή τους: αυτή την παράλογη σπατάλη αδόμητου χώρου από ακίνητα, μη χρησιμοποιούμενα κατά το 95% του χρόνου οχήματα (Estevan et.al., 2009). Το αξιόμνηστο, λοιπόν, στην πόλη για τα παιδιά δεν αναφέρεται στις αισθητικοποιημένες ιδιότητές του, ούτε και εν τέλει επηρεάζεται από τον άγονο περιβαλλοντισμό της εκπαίδευσης: η ματιά των παιδιών στην πόλη δεν μοιάζει με το «θαμπό, διχασμένο βλέμμα μας» (Πολίτη, 1993/2011: 111). Τα παιδιά μάς δείχνουν ότι η πόλη που βιώνουν είναι η πόλη που βρίσκεται σε διάσταση μεταξύ «εικόνας» και πραγματικότητας όπου τα ιδεολογήματα έχουν μείνει να αιωρούνται πάνω από το ανεφάρμοστο, όπου το Spielraum όπως το ορίζει ο ντε Σερτώ είναι υπερβολικά περιορισμένο, πραγματικά σε μέγεθος ρωγμής, σε μια αστική πραγματικότητα σε αληθινή κρίση, στην οποία, δυστυχώς, η πολεοδομία ως επιστήμη έχει ελάχιστα ν ανταπαντήσει. Πρακτικές και θεωρήσεις όπως του Lynch ή του van Eyck ή του Δημήτρη Πικιώνη (για να θυμηθούμε τον Παιδικό Κήπο της Φιλοθέης) απέμειναν χωρίς συνέχεια, «μνημεία» της κοινωνικής στροφής που σημειώθηκε κατά τη δεκαετία του Πολύ γρήγορα, με την εμφάνιση του μεταμοντερνισμού, η πολεοδομία θα χάσει τον πολεμικό της χαρακτήρα. Ειδικά όσον αφορά την ελληνική πόλη, αυτές οι διεθνείς εξελίξεις την προλαβαίνουν στη μέση ουσιαστικά, στην αρχή μιας διαδρομής προς τον εκμοντερνισμό, που έτσι κι αλλιώς, μόνον κατ ευφημισμό εφαρμόστηκε: πέρα από μια μιμητική μορφολογική αισθητική και κτηριακή τυπολογία, οι πόλεις στην Ελλάδα ανοικοδομήθηκαν στον αντίποδα του μοντέρνου, που είχε στην καρδιά της φιλοσοφίας του τη μέριμνα, σε πολεοδομικό επίπεδο, για την εξασφάλιση δημόσιων ανοιχτών χώρων, το προβάδισμα του συλλογικού έναντι του ατομικού. Σήμερα, τα παιδιά, «σαν καναρίνια σε ορυχείο», μάς δείχνουν την αληθινή κατάσταση της μέσης ελληνικής πόλης: καμία πρόβλεψη ή πρόνοια για το παιδί ως χρήστη, σχεδιαστική μονοτονία και οπτική βία (γκράφιτι, απορρίμματα) στις «παιδικές χαρές», ανεξέλεγκτη, χωρίς όρια, κυριαρχία των οχημάτων, στους δρόμους αλλά και τα πεζοδρόμια και τους ανοικτούς χώρους. Εξαίρεση αποτελούν οι λιγοστοί χώροι με θετικό πρόσημο που θα συναντήσουμε σε κάθε πόλη (για τη Βέροια, είναι οι πεζόδρομοι, το ποτάμι, το πάρκο της Ελιάς, αλλά και πολύ πιο περιορισμένοι χώροι όπως οι στενές ελεύθερες επιφάνειες γύρω από τις πολλές μικρές εκκλησίες που είναι διάσπαρτες στην πόλη). Είναι ό,τι έχει περισσέψει από την ιδιότυπη τεχνοδομή της ελληνικής πόλης, που, για να παραφράσσουμε τον ντε Σερτώ, ανέτρεψε τον ρασιοναλισμό της δυτικής πόλης η οποία τουλάχιστον, μέσα στη λειτουργικιστική της οργάνωση, αναγνωρίζει και οριοθετεί, «ιδρυματοποιημένους», έστω, παρ όλα αυτά ικανούς ελεύθερους χώρους αφήνοντας στην ιδιωτική πρωτοβουλία να δημιουργήσει μια καθημερινή αστική πραγματικότητα, όπου η πρωταρχική ανθρώπινη ανάγκη, η ανάγκη για χώρο - και αναφερόμαστε πάντα στο δημόσιο χώρο υπονομεύτηκε συστηματικά σε σημείο παραλογισμού. Βιβλιογραφία Estevan Α., et.al. (2009) Πόλη και αυτοκίνητο, Αθήνα: Νησίδες. Κατσαβουνίδου Γ., (2011) Εκπαιδεύοντας πολίτες: η αρχιτεκτονική και η πόλη στα σχολικά εγχειρίδια του Δημοτικού Πρακτικά 10 ου Πανελλήνιου Αρχιτεκτονικού Συνεδρίου, Αθήνα. Μπαρτ Ρ., (1980/1983) Ο φωτεινός θάλαμος, Αθήνα: Κέδρος.

12 Μπουρντιέ Π., (1979/2009) Η διάκριση: Κοινωνική κριτική της καλαισθητικής κρίσης, Αθήνα: Πατάκης. Ντε Σερτώ Μ., (1980/2010) Επινοώντας την καθημερινή πρακττική: η πολύτροπη τέχνη του πράττειν, Αθήνα: Σμίλη. Πολίτη Τ., (1993/2011) Το παιχνίδι του κόσμου, το παιχνίδι της ποίησης και ο παίκτης Εντευκτήριο, Δεκέμβριος 2011 (εκτός σειράς), σσ Προυστ, Μ. (1913/2002) Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο: Ι. Από τη μεριά του Σουάν, μετ. Παύλος Ζάννας, Αθήνα: Βιβλιοπωλείο της Εστίας. Ξενόγλωσση Bakhtin M.M., (1975/1981) The Dialogic Imagination, Austin: University of Texas Press. Blau E., (1999) The Architecture of Red Vienna , Cambridge, MΑ: MIT Press. Edwards C., L. Gandini & G. Forman, (επ.) (1998) The Hundred Languages of Children: The Reggio Emilia Approach- Advanced Reflections, Greenwich, CT: Ablex. van Eyck A., (1962/2008), Writings. Vol. 2: The Child, the city and the artist: An essay on architecture; The in-between realm, Amsterdam: Sun Publishers. Jacobs J., (1961/1993) The death and life of great American cities, New York: The Modern Library. Jones M., & C. Cunningham, (1999) The expanding worlds of middle childhood στο Teather E.K. (επ.), Embodied Geographies; Spaces, Bodies, and Rites of Passage, London & New York: Routledge, pp Lefaivre L., & I. de Roode, (επ.) (2002) Aldo van Eyck: The playgrounds and the city. Rotterdam: NAi Publishers. Lewin K., (1925) The child and the field forces, 11:11 min., ανασυρμένο από το διαδίκτυο στις Lynch K., & Α. Lukashok, (1956/1995) Some Childhood Memories of the City στο Banerjee T., & M. Southworth (επ.), City sense and city design: writings and projects of Kevin Lynch, Cambridge, MA: MIT Press, pp Lynch K., & Rodwin L., (1958/1995) A theory of urban form στο Banerjee T., & M. Southworth, (επ.), ό.π., pp Lynch K., (1960), The image of the city, Cambridge, MA: MIT Press. Lynch K., (1977) Growing up in cities: Studies of the spatial environment of adolescence in Cracow, Melbourne, Mexico City, Salta, Toluca, and Warszawa, Cambridge, MA.: MIT Press. Piaget J., (1926/1971), The child s conception of the world, London: Routledge & Kegan Paul. Rasmussen K., & S. Smidt, (2003) Children in the neighborhood: The neighborhood in the children στο Christensen P., & Μ. O Brien (επ.), Children in the City: Home, Neighborhood and the Community, London: RoutledgeFalmer, σσ Tuan Y.-F., (1974) Topophilia: a study of environmental perception, attitudes, and values, Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. Tuan Y.-F., (1977) Space and place; the perspective of experience, Minneapolis & London: University of Minnesota Press. Vygotsky L., (1935/1994) The role of the environment στο van der Veer R., & J. Valsiner (επ.), The Vygotsky Reader, Oxford & Cambridge: Blackwell. Ward C. (1978), The child in the city, New York: Pantheon Books.

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Από τα πρακτικά του 11 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Αρχιτεκτόνων (σε ηλεκτρονική μορφή / cd), το πρόγραμμα και η πλήρης εισήγηση με τίτλο

Από τα πρακτικά του 11 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Αρχιτεκτόνων (σε ηλεκτρονική μορφή / cd), το πρόγραμμα και η πλήρης εισήγηση με τίτλο Από τα πρακτικά του 11 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Αρχιτεκτόνων (σε ηλεκτρονική μορφή / cd), το πρόγραμμα και η πλήρης εισήγηση με τίτλο «Προετοιμάζοντας πολίτες: Η πόλη και η αρχιτεκτονική μέσα από τα σχολικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Τέρατα της αρχαίας Ελλάδας Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 64ο Νηπιαγωγείο Αθηνών

ποδράσηη Τέρατα της αρχαίας Ελλάδας Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 64ο Νηπιαγωγείο Αθηνών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 64ο Νηπιαγωγείο Αθηνών Τέρατα της αρχαίας Ελλάδας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου-Ορισμός Οι μελέτες πεδίου αναφέρονται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες των μαθητών/τριών που πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Athens by sound. Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008. Δελτίο Τύπου

Athens by sound. Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008. Δελτίο Τύπου Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008 Δελτίο Τύπου Athens by sound Αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο το κτισμένο. Αρχιτεκτονική συγκροτούν όλες οι ποιότητες του χώρου υλικές και άυλες. Η ατμόσφαιρα, οι ήχοι, οι μυρωδιές,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ομάδα Εικαστικής Αγωγής 2014 Σκιαγραφώντας το σχολείο/τη γειτονιά μου Τάξεις: Γ Στ Περιγραφή ενότητας: Οι μαθητές/τριες καταγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Παρατηρήσεις επί της πρότασης/μελέτης Γενικές 1. Η μελέτη δεν έχει τη δομή ούτε μίας οικονομοτεχνικής ή επιχειρησιακής μελέτης αλλά ούτε και

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Το σκίτσο: μέσο διερεύνησης - ερμηνείας - έκφρασης τεχνική και αποτέλεσμα Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγητρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π.

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15. Μαΐου 2005. Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15. Μαΐου 2005. Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15 Μαΐου 2005 Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ Η αξιοποίηση της βιομηχανικής κληρονομιάς στην ιστορική εκπαίδευση Ιστορική

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική»

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ «Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης» Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Αρχιτεκτόνων Καθηγητής Μιχαήλ Ε. Νομικός «Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης 2ο Γυμνάσιο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού Εδώ κι εκεί Εγώ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Κινηματογράφος και Φωτογραφίες:

Κινηματογράφος και Φωτογραφίες: Κινηματογράφος και Φωτογραφίες: ακόμα και με μια απλή ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ μπορείς: να φτιάξεις μια προσεκτική «οπτική καταγραφή», δηλαδή μια σειρά από φωτογραφίες πουν περιγράφουν ένα γεγονός (όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ Ν.Α.Π. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΥΝΤΟΜΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ

ΟΜΑΔΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ Ν.Α.Π. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΥΝΤΟΜΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ Ν.Α.Π. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΥΝΤΟΜΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ Φωτογραφίες στο μάθημα της Γεωγραφίας (Γνωρίζω τον κόσμο μου) ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΤΟΤΕ

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΤΟΤΕ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΤΟΤΕ Στόχος(οι): Να ενημερωθούν οι μαθητές για τις ταξιδιωτικές συνήθειες της δικής τους γενιάς αλλά και των προηγούμενων, από τη σκοπιά των διανυόμενων αποστάσεων, της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ Δρ. ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ Κ. ΣΠΑΝΑΚΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ-ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΚΠ65 Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Τι είναι η τριγωνοποίηση; Ποια είδη τριγωνοποίησης υπάρχουν; Πώς να επιλέξουμε το κατάλληλο είδος; Τι μας προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 10 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη www.kpe-thess.gr www.facebook.com/kpethess Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Χ. Αθανασίου - Ε. Παπαδημητρίου - Ν. Ριφάκη - Γ. Σλαυκίδης Π. Τσολακίδου - Γ. Υφαντής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Διάλεξη 7α: Νοητικοί Χάρτες Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου Ευανθία Μιχαηλίδου Στόχος εκπαίδευσης Κατανόηση γεωγραφικού χώρου Οπτική αντίληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα