Κοινή Γνώμη, Δημοσκοπήσεις και Κοινωνική έρευνα: επιστημολογικές αντιθέσεις και «πολιτικά παιχνίδια»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κοινή Γνώμη, Δημοσκοπήσεις και Κοινωνική έρευνα: επιστημολογικές αντιθέσεις και «πολιτικά παιχνίδια»"

Transcript

1 Κοινή Γνώμη, Δημοσκοπήσεις και Κοινωνική έρευνα: επιστημολογικές αντιθέσεις και «πολιτικά παιχνίδια» 1. Εισαγωγή Tον Οκτώβριο του 2004 κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα, με αρκετά χρόνια καθυστέρηση, ένα σημαντικό βιβλίο της διεθνούς βιβλιογραφίας με αντικείμενο τις έρευνες κοινής γνώμης και τις δημοσκοπήσεις, αλλά και τους τρόπους χρήσης και πρόσληψής τους. Πρόκειται για την εργασία του γάλλου κοινωνιολόγου Patrick Champagne, Faire l opinion. Le nouveau jeu politique (Champagne P., 1990 και 2004). Το βιβλίο αυτό εντάσσεται σε ένα ευρύτερο θεωρητικό ρεύμα, το οποίο έχει ασκήσει ήδη από τη δεκαετία του 60 στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ μια συστηματική και σε αρκετά σημεία εύστοχη κριτική, τόσο στα επιστημολογικά και θεωρητικά όρια των δειγματοληπτικών ερευνών κοινής γνώμης όσο και στη χρήση των τελευταίων στο σύγχρονο πολιτικό και επικοινωνιακό σύστημα. Το θεωρητικό αυτό ρεύμα αναπτύσσει τις παρεμβάσεις του σε δύο κεντρικούς άξονες. Ο πρώτος άξονας είναι περισσότερο «πολιτικός». Ασκεί, θα λέγαμε, μία πολιτική κριτική στο φαινόμενο του τριγωνικού συμπλέγματος «Πολιτική Εξουσία / Μέσα Επικοινωνίας (Media) / Ινστιτούτα ερευνών κοινής γνώμης δημοσκοπήσεων» που λειτουργεί στις σύγχρονες δημοκρατίες της «επαγγελματικής πολιτικής», καθώς και στο αποτέλεσμα που έχει η σύζευξη αυτή στην παραγωγή ενός συγκεκριμένου είδους «κοινωνικής επιστήμης». Ο δεύτερος άξονας είναι καθαρά «επιστημολογικός». Ασκεί κριτική στις μεθοδολογίες, τα όρια, τις αντιφάσεις και τα «παράδοξα» των ερευνών κοινής γνώμης και των δημοσκοπήσεων. Η κατάληξη της κριτικής αυτής συνοψίστηκε στη γνωστή φράση-θέση του Pierre Bourdieu «η κοινή γνώμη δεν υπάρχει» (Bourdieu P., 1973). Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό στοιχείο της κριτικής του ρεύματος αυτού είναι ότι αντιλαμβάνεται τους δύο αυτούς άξονες σε οργανική μεταξύ τους σχέση. Γι αυτό το λόγο αναλύονται και εξελίσσονται ενιαία, παράλληλα. Το θεσμικό σύμπλεγμα γεννά και αναπαράγει μια ιδιότυπη «επιστήμη», η «επιστήμη» αυτή νομιμοποιεί το θεσμικό σύμπλεγμα. Είναι δύο αλληλοσυνδεόμενες διαδικασίες. Το ρεύμα αυτό επιχειρεί να καταρρίψει την υποτιθέμενη στεγανότητα (ή τυχαιότητα) των δύο διαδικασιών και, συνεπώς, μας βάζει να σκεφτούμε πάνω στη σχέση τους. Με αυτή την έννοια οι παρατηρήσεις που κάνει και τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει δεν αποτελούν μόνο μια κριτική της «εφαρμοσμένης κοινωνιολογίας», αλλά και αναπτύσσουν ένα πεδίο κριτικής της σύγχρονης πολιτικής και των διαδικασιών της, εντάσσονται δηλαδή στο χώρο της «κριτικής πολιτικής επιστήμης». Συγκροτούν μια στάση ιδεολογικο-πολιτικής κριτικής στο σημερινό σύστημα οργάνωσης των σχέσεων εξουσίας. Για λόγους οικονομίας αυτού του κειμένου θα ασχοληθούμε --μόνον προς στιγμήν και καθαρά για τεχνικούς λόγους-- με τους δύο άξονες χωριστά, χρησιμοποιώντας και το παράδειγμα της ελληνικής περίπτωσης. 2. Το σύγχρονο επικοινωνιακό σύστημα και η γέννηση μιας νέας «επιστήμης». Οι δημοσκοπήσεις (polls / sondages), αλλά και ευρύτερα οι έρευνες κοινής γνώμης (public opinion / opinion publique), αποτελούν ένα φαινόμενο της σύγχρονης δημοκρατίας. Έχουν αναχθεί σε οργανικό, πλέον, τμήμα του πολιτικού ανταγωνισμού και των επικοινωνιακών του λειτουργιών. Ήδη από τη δεκαετία του 70 σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με προεξάρχουσα τη Γαλλία, παρατηρήθηκε μια τεράστια άνθηση

2 του φαινομένου, γεγονός που συμβάδισε με τη σταδιακή αναβάθμιση του πολιτικού και οικονομικού ρόλου των Μέσων Ενημέρωσης. Το τελικό αποτέλεσμα της άνθησης αυτής είναι, όπως εύστοχα έχει επισημάνει ο Loic Blondiaux (1998), είναι η κοινή γνώμη να ισοδυναμεί με τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων. Στην Ελλάδα ειδικότερα η άνθηση των (πολιτικών κατά βάση) δημοσκοπήσεων είναι φαινόμενο της τελευταίας δεκαετίας (Βερναρδάκης Χρ., 2005). Αρχίζει να κάνει σχετικά έντονη την παρουσία του περίπου στις αρχές της δεκαετίας του 90, γνωρίζει όμως μεγάλη άνθηση κυρίως μετά το Ουσιαστικά η δημόσια παρουσία τους ταυτίζεται με την «ανακάλυψή» τους από τα ιδιωτικά ραδιοτηλεοπτικά Μέσα και οφείλεται στη διείσδυση και ανάπτυξη των ιδιωτικών γραφείων ερευνών. Οι δημοσκοπήσεις, αλλά και ευρύτερα οι έρευνες κοινής γνώμης, καθιερώνονται ως αναπόσπαστο στοιχείο της δημόσιας ζωής, γίνονται αντικείμενο ιδιαίτερου σχολιασμού στα ΜΜΕ και πολλές φορές υποκαθιστούν την πολιτική αντιπαράθεση και επιχειρηματολογία. Αν και το αποτέλεσμα είναι περίπου το ίδιο, μεταξύ της ευρωπαϊκής και της ελληνικής εμπειρίας υπάρχει μια αξιοσημείωτη διαφορά. Στη μεν πρώτη, η ανάδυση του φαινομένου συντελέστηκε στο έδαφος μιας ισχυρής και γόνιμης ακαδημαϊκής και πανεπιστημιακής παράδοσης στην κοινωνική και πολιτική έρευνα. Το επιστημονικό περιβάλλον λειτουργούσε μέσα σε ένα πλαίσιο προηγούμενης ερευνητικής δεοντολογίας, γεγονός που ουσιαστικά επηρέασε πολλές φορές την ποιότητα των ερευνών, αλλά και την κουλτούρα των ερευνητών που αισθάνονταν το βάρος ενός αυστηρού πλαισίου. Στην ελληνική περίπτωση αντίθετα, η απουσία μακράς επιστημονικής ερευνητικής παράδοσης, σοβαρών υποδομών και δημόσιων (πανεπιστημιακών και ερευνητικών) θεσμών, γιγάντωσε τον ιδιωτικό τομέα των πολιτικών δημοσκοπήσεων με τρόπο απότομο και, κυρίως, θεσμικά ανεξέλεγκτο. Οι δημοσκοπήσεις, οι έρευνες γνώμης, αλλά και ευρύτερα η κοινωνική και πολιτική έρευνα, ακόμα και με την «ακαδημαϊκή» της προσέγγιση, εξελίχτηκε στην Ελλάδα, σε μεγάλο βαθμό, αφενός μεν με χρονική υστέρηση αφετέρου δε (κυρίως) στο πλαίσιο ενός ιδιωτικού τομέα χωρίς προϊστορία. Η διαδικασία αυτή συντελέστηκε σχεδόν ταυτόχρονα με την αναβάθμιση του πολιτικού και ιδεολογικού ρόλου των ΜΜΕ, καθώς και της συγκέντρωσης οικονομικής δύναμης στα χέρια των ιδιοκτητών τους. Η παράλληλη αυτή ανάπτυξη βρίσκεται στη ρίζα του ευρύτερου φαινομένου της συγχώνευσης ΜΜΕ και (πολιτικών) δημοσκοπήσεων (Champagne P., 1990, 2004), το οποίο ακριβώς επειδή συντελείται στην Ελλάδα εν απουσία δομημένου επιστημονικού και δεοντολογικού περιβάλλοντος έχει ως συνέπεια να πολλαπλασιάζονται τα επιστημονικώς και πολιτικώς «παράδοξα» (κατάχρηση δημοσκοπήσεων και ερευνών γνώμης, πολιτικές αντιπαραθέσεις επί τη βάσει των ερμηνειών δημοσκοπήσεων -- δηλαδή ευθεία και άμεση πολιτικοποίησή τους, διαχωρισμός των δημοσκοπήσεων σε «πολιτικώς ορθές» και «μη-ορθές», κλπ.). Η ανάπτυξη (άνθηση) των δημοσκοπήσεων και των ερευνών κοινής γνώμης είναι στις σύγχρονες δημοκρατίες, σε γενικές γραμμές, αποτέλεσμα τριών (αλληλοεξαρτώμενων) κοινωνικο-πολιτικών και θεσμικών εξελίξεων: α) του σταδιακού μετασχηματισμού των πολιτικών κομμάτων από φορείς κοινωνικής αντιπροσώπευσης σε φορείς νομιμοποίησης-διαμεσολάβησης κρατικών πολιτικών. Ειδικότερα για τα σύγχρονα κόμματα διακυβέρνησης, η κυριαρχία της «νομιμοποιητικής» πλευράς πάνω στην «αντιπροσωπευτική» είναι σχεδόν απόλυτη, με άμεσα αποτελέσματα την εξάρτησή τους από το κράτος, τη γραφειοκρατικοποίησή τους και την (επακόλουθη) υποβάθμιση του ρόλου και της λειτουργίας της μαζικής

3 οργάνωσης/συμμετοχής. Εντέλει, τη διαμόρφωση ενός συστήματος «επαγγελματικής πολιτικής» που στηρίζεται άμεσα σ αυτό το νέο πολιτικό-κρατικό μόρφωμα του «cartel party» (Katz R. και Mair P., 1995, Mair P., 1995, Σπουρδαλάκης Μ., 2003). Στην Ελλάδα, η διαδικασία αυτή εξελίσσεται με αυξανόμενους ρυθμούς κατά τη δεκαετία του 90 και βρίσκεται ουσιαστικά στη ρίζα του φαινομένου της σύγκλισης των βασικών πολιτικών και οργανωτικών χαρακτηριστικών των κομμάτων διακυβέρνησης. β) του διευρυμένου ρόλου των ΜΜΕ ως μηχανισμών άρθρωσης, υποστήριξης και διαμεσολάβησης πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων. Στη χώρα μας ιδιαίτερα, οι απαρχές του φαινομένου ανάγονται στο 1989 και στην καθιέρωση της ιδιωτικής τηλεόρασης, η οποία έχει το χαρακτηριστικό να βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγκλισης συμφερόντων πολλών και διαφορετικών επιχειρηματικών χώρων. γ) της διευρυνόμενης κρίσης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και των θεσμών της προς όφελος της εκτελεστικής εξουσίας, αλλά και των μηχανισμών εξάρτησης της τελευταίας από τις οικονομικές δυνάμεις. Το φαινόμενο αυτό που ο Ν. Πουλαντζάς έχει αποκαλέσει «αυταρχικό κρατισμό» και ο Λ. Φεραγιόλι «συγκαταθετική δημοκρατία», έχει συντελέσει στο να αποκοπεί ένας διαρκώς διευρυνόμενος χώρος λήψης πολιτικών αποφάσεων από κάθε διαδικασία πολιτικού, κοινοβουλευτικού και κοινωνικού ελέγχου. Η κρίση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας έχει υλικά χαρακτηριστικά, αλλά και υλικά αποτελέσματα. Έχει οδηγήσει σε κρίση νομιμοποίησης τα κόμματα, τα συνδικάτα και εν γένει τις κοινωνικές-αντιπροσωπευτικές οργανώσεις, έχει αναβαθμίσει την πολιτική επιρροή των «ομάδων πίεσης», έχει αναγάγει το lobbying σε βασική λειτουργική διαδικασία στο εσωτερικό της δομής της εξουσίας. Η σταδιακή μείωση του ενδιαφέροντος για την πολιτική καθώς και της (ευρύτερης) πολιτικής συμμετοχής, είναι εκφράσεις αυτής ακριβώς της διαδικασίας. Οι εξελίξεις αυτές έχουν σαφώς επιδράσει στη λειτουργία των κομμάτων, η οποία έχει διαμορφωθεί πλέον στη βάση των όρων και των διαδικασιών της «επαγγελματικής πολιτικής». Όσο περισσότερο οι παραπάνω διεργασίες εδραιώνονται στο κοινωνικό σώμα και στο πολιτικό σύστημα τόσο περισσότερο προβάλλει ως ανάγκη για τους «επαγγελματίες της πολιτικής» η ανακάλυψη και χρήση χρήσιμων «εργαλείων», τόσο για την προσέγγιση (εκτίμηση) των κοινωνικών-πολιτικών τάσεων όσο και για την επικοινωνιακή χρήση των πρωτογενών κοινωνικών βουλήσεων. Σε αυτό το πλαίσιο αναπτύχθηκαν, πέραν των πολιτικών και κοινωνικών δημοσκοπήσεων, η πολιτική επικοινωνία και διαφήμιση, αλλά και τα ποικιλώνυμα «γραφεία συμβούλων» στα οποία επί της ουσίας έχει ανατεθεί ένα μεγάλο κομμάτι του σχεδιασμού, της υλοποίησης και της παρακολούθησης των κρατικών πολιτικών. Σε τελική ανάλυση, η διαδικασία της μετάθεσης πολιτικών καθηκόντων στους «ειδικούς» έχει συντελέσει στην εμβάθυνση του φαινομένου της «ιδιωτικοποίησης της δημοκρατίας». Σ αυτό το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο, οι δημοσκοπήσεις αλλά και ευρύτερα οι έρευνες «κοινής γνώμης», άρχισαν να αποκόπτονται σταδιακά από την πραγματική επιστημονική τους μήτρα που είναι η κοινωνική (κοινωνιολογική) και πολιτική έρευνα στη βάση, ταυτόχρονα, της θεωρητικής συγκρότησης υποδειγμάτων και της συλλογής-ανάλυσης (και) στατιστικών δεδομένων, και να ανάγονται σε «τεχνικές κοινωνικού σχολιασμού» και δυνάμει μηχανισμό πολιτικής χειραγώγησης. Η πρακτική αυτή γέννησε και ένα νέο τύπο «επαγγελματία», τον «πολιτολόγο»,

4 διαμεσολαβητή επί της ουσίας της «νέας επιστήμης» στην κοινωνία μέσω των media 1. Στην Ελλάδα, όπως προείπαμε, το φαινόμενο αυτό, που στην ευρωπαϊκή και αμερικανική δημόσια ζωή εμφανίστηκε ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 60, έκανε την εμφάνισή του στις αρχές της δεκαετίας του 90 και μορφοποιήθηκε μετά το Η χρονική περίοδος δεν είναι βεβαίως τυχαία. Σχετίζεται με δύο αυτόνομες στην εξέλιξή τους διαδικασίες, που καταλήγουν όμως σ ένα κοινό αποτέλεσμα, την ανάδειξη και κυριαρχία του ιδιωτικού τομέα στο χώρο της «κοινωνικής-πολιτικής έρευνας». Η πρώτη διαδικασία σχετίζεται με την ολοένα και αυξανόμενη παρεμβατική πολιτική τάση των ΜΜΕ. Η τάση αυτή τροφοδότησε τις ιδιωτικές επιχειρήσεις ερευνών, θα μπορούσε μάλιστα κανείς να προσθέσει ότι σε ένα σημαντικό βαθμό διαμόρφωσε αυτήν την αγορά. Ο ιδιωτικός τομέας των ερευνών και η συνακόλουθη συγκρότηση του επαγγέλματος του «πολιτολόγου», δυνάμωσε, ίσως όχι τόσο οικονομικά όσο από άποψη ευρύτερης επιρροής και αναγνώρισης, όταν βρήκε στις επιχειρήσεις των ΜΜΕ έναν πρόθυμο και ευάλωτο στη γοητεία των δημοσκοπήσεων πελάτη. Η δεύτερη διαδικασία έχει σχέση με το είδος της διακυβέρνησης της χώρας, κυρίως μετά τα μέσα της δεκαετίας του 90. Η διακυβέρνηση, ως στρατηγική διαχείρισης πολιτικών, αρχίζει να μεταθέτει ολοένα και περισσότερο το βάρος της από την «παραδοσιακή» πολιτική των μεγάλων κεντρικών στόχων των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων («Ένταξη στην ΕΟΚ », «Αλλαγή ») στην εκπόνηση και παρακολούθηση συγκεκριμένων ανά τομέα διακυβέρνησης και υπουργείο «πολιτικών» (policies). Η διαδικασία αυτή όμως παράγει την ανάγκη ύπαρξης και ενσωμάτωσης, εκτός των άλλων, και ισχυρών ερευνητικών δεδομένων και εργαλείων. Ως εκ τούτου ανοίγεται ένα νέο όσο και αχανές ερευνητικό πεδίο, που ελλείψει ισχυρής δημόσιας επιστημονικής παράδοσης και ερευνητικών θεσμών, καλύπτεται από τον ιδιωτικό τομέα: έρευνες δημογραφικών στατιστικών, έρευνες για την εγκληματικότητα, για την αγορά εργασίας και τις ανάγκες της, για τη διείσδυση των νέων τεχνολογιών, για τις πολιτιστικές πρακτικές, για τις πολιτικές και τους θεσμούς υγείας, για την τοπική αυτοδιοίκηση, είναι μερικά μόνον από τα πεδία στα οποία ο δημόσιος τομέας άρχιζε να εμφανίζει ισχυρά γνωστικά ελλείμματα και στην ουσία να τα «παραχωρεί» στον ιδιωτικό τομέα 2. Με την εξέλιξη αυτή, οι ιδιωτικές εταιρείες και οι «πολιτολόγοι» αρχίζουν, ξεκινώντας από την πρακτική των ερευνών γνώμης και των δημοσκοπήσεων, να υποκαθιστούν όχι μόνο τα πολιτικά κόμματα, αλλά και τη δημόσια διοίκηση. Ο ιδιωτικός τομέας, ανεπαρκώς καταρτισμένος λόγω απουσίας ισχυρής εκπαιδευτικής παράδοσης και υποδομών, αδύναμος οικονομικά για τη χρηματοδότηση ερευνών μεγάλης έκτασης, αλλά περιβεβλημένος με το κύρος μιας «νέας δημόσιας αυθεντίας», αναλαμβάνει να συγκροτήσει και να διαχειριστεί «εθνικές στατιστικές» και, συνακόλουθα, «εθνικές πολιτικές». 1 «Η λέξη πολιτολόγος ουσιαστικά δημιουργήθηκε από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης περί τα τέλη της δεκαετίας του 60, για να δηλώσει τους νέους αυτούς ειδήμονες της πολιτικής επιστήμης, που έρχονταν να σχολιάσουν στην τηλεόραση ή στο ραδιόφωνο, τις δημοσκοπήσεις που είχαν διενεργήσει με αφορμή τις εκλογές [ ] Η ονομασία είναι κάτι που επιβλήθηκε έξωθεν, από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης» (Grunberg, G., Mémoire d estimateur, Politix, 5: 49, περιέχεται στο Champagne P., 2004: ). 2 Είναι χαρακτηριστική ακόμα και η υστέρηση της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας (ΕΣΥΕ) στην επεξεργασία της Απογραφής του 1991, η οποία παρέμεινε ανολοκλήρωτη έως τις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Για το λόγο αυτό, η εισαγωγή σε Η/Υ των δεδομένων της Απογραφής του 2001 (data entry), διενεργηθείσα ούτως ή άλλως με τεράστια προβλήματα και ελλείψεις, ανατέθηκε με δημόσιο διαγωνισμό σε ιδιωτικές εταιρείες.

5 Αν η συγκρότηση λοιπόν ενός νέου ιδιωτικού τομέα βρέθηκε στο επίκεντρο της ανάπτυξης των δημοσκοπήσεων, η σχέση των τελευταίων με τα ΜΜΕ ήταν αυτή που διαμόρφωσε και σταθεροποίησε τη νέα κατάσταση πραγμάτων. Όπως προαναφέρθηκε, οι ιδιωτικές εταιρείες ερευνών βρήκαν στα ΜΜΕ ένα καλό πελάτη, που τους εξασφάλιζε, τουλάχιστον, δημόσια προβολή και ισχυρής έντασης διαφήμιση. Τα Μέσα από την πλευρά τους βρήκαν στις δημοσκοπήσεις έναν απρόσμενο σύμμαχο στη νέα οικονομικο-πολιτική λειτουργία τους: κατάφερναν να έχουν από τις δημοσκοπήσεις την απαραίτητη γι αυτά «εσωτερική ενημέρωση» ως προς τις πολιτικές, και όχι μόνον, τάσεις, ταυτόχρονα δε μπορούσαν να διαχειριστούν αυτήν την «εσωτερική πληροφόρηση» ως μέσον πολιτικής πίεσης. Τέλος, η εμφάνιση δημοσκοπήσεων και ερευνών πήρε κατακλυσμιαία μορφή, επεκτάθηκε δε σε όλα τα ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Η συγχώνευση αυτή ΜΜΕ και πολιτικών κυρίως- δημοσκοπήσεων, όπως σε όλες τις χώρες του κόσμου, έτσι και στην Ελλάδα δημιούργησε στην ουσία μια καινούργια «πολιτική επιστήμη», το αντικείμενο της οποίας θα μπορούσε να προσδιοριστεί στην «επικοινωνιακή χρήση κοινωνικών δεδομένων». Η «επιστήμη» αυτή χρησιμοποιεί ως νομιμοποιητική βάση την εξέλιξη των τεχνικών συλλογής και ανάλυσης δεδομένων (δειγματοληπτικό πλαίσιο, συγκρότηση ερωτηματολογίου, μέθοδοι στατιστικής ανάλυσης) και πάνω σ αυτόν προσδιορίζει ένα «νέο επιστημονικό αντικείμενο»: τη δημοσιογραφική πρωτογενή προσέγγιση της κοινωνίας και την «κατανόησή» της με όρους καταγραφικής-επιφανειακής ανάλυσης. Με άλλα λόγια, το παραγόμενο προϊόν των διαφόρων δημοσκοπήσεων και ερευνών κοινής γνώμης που εμφανίζονται τις περισσότερες φορές στα ΜΜΕ δεν είναι «ουδέτερο», αλλά φορέας μιας συγκεκριμένης «επιστημονικής» πρακτικής και κοινωνικής αντίληψης. Αν αποδομήσει κανείς τα χαρακτηριστικά της θα επισημάνει τα εξής: α) οι έρευνες αυτές υπακούουν κυρίως στις ιδιαίτερες επιταγές της δημοσιογραφίας ή της πολιτικής και όχι απαραίτητα στις επιταγές για γνώση ενός αντικειμένου. Διεξάγονται σε εξαιρετικά περιορισμένα χρονικά όρια στοχεύοντας στην άμεση επικαιρότητα και στην αποτύπωση της συγκυρίας. Στόχος είναι η καταγραφή της «κοινής γνώμης» και όχι η ερμηνεία της γνώμης. β) τα πολιτικά, ιδεολογικά, πολιτισμικά δεδομένα της κοινωνίας δεν αντιμετωπίζονται ως εκφράσεις κοινωνικών σχέσεων, αλλά ως «ειδησεογραφικά στοιχεία». Έτσι, π.χ., ο Τύπος ή η Τηλεόραση «ανακαλύπτουν» ότι στην κοινωνία υπάρχει «ρατσισμός», «εθνικισμός», «κρίση της πολιτικής», «ανασφάλεια», «εγκληματικότητα», «άγχος για την ανεργία», «χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών», κλπ. Η δημοσκόπηση ή η έρευνα κοινής γνώμης το επιβεβαιώνει «επιστημονικά». Με τον τρόπο αυτό ανακαλύπτεται από τα Μέσα μια εύκολη και νομιμοποιημένη, καθότι ουδέτερη και αδιαμφισβήτητη, ειδησεογραφική «πηγή». γ) Η «επιστημονική» νομιμοποίηση παρέχει την ευχέρεια στο Μέσον να επιβάλλει ουσιαστικά τη δική του «ατζέντα» στη δημόσια ζωή, να «νομιμοποιήσει» τις δικές του πολιτικές κατευθύνσεις ή να «απονομιμοποιήσει» άλλες, να υποβοηθήσει κάποια πολιτικά πρόσωπα ή να ακυρώσει κάποια άλλα. Μέσω των δημοσκοπήσεων οι πολιτικές παρεμβάσεις των Μέσων έγιναν τα τελευταία χρόνια άμεσες και έφτασαν στο σημείο να υποκαταστήσουν τα θεσμικά και συντεταγμένα όργανα της πολιτείας. Έχουν τη δυνατότητα να «πυροδοτήσουν» οποιαδήποτε παρέμβαση στην πολιτική ζωή, «επιβάλλοντας» ένα πλαίσιο πολιτικών κινήσεων, πάντοτε με την «έγκριση της κοινωνίας». Απέναντι στη νομιμοποίηση των πολιτικών δυνάμεων μέσω των εκλογών οργανώνεται (αντιπαραβάλλεται) η νομιμοποίηση της πολιτικής κατεύθυνσης των ΜΜΕ μέσω της («άμεσης») δημοκρατίας των δημοσκοπήσεων. Ενίοτε οι δύο νομιμοποιήσεις λειτουργούν και συμπληρωματικά η μία της άλλης.

6 δ) Τέλος, η δυνατότητα αυτή ασκείται και με αντίστροφο τρόπο: αποκρύπτοντας ενίοτε από την κοινωνία απόψεις και τάσεις που δεν συμφέρουν την κεντρική πολιτική κατεύθυνση του Μέσου. Με άλλα λόγια, η «κοινή γνώμη» είναι αξιοποιήσιμη είδηση τότε και μόνον όταν είναι σε παράλληλη πορεία με την πολιτική κατεύθυνση του Μέσου. Η εμπειρία του «μοντάζ» αποδεικνύεται πολλαπλώς χρήσιμη: από μία έρευνα κοινής γνώμης επιλέγεται και παρουσιάζεται εκείνο το τμήμα ή τα τμήματα που «πρέπει» να δημοσιοποιηθούν και μάλιστα με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Όμως το πρόβλημα των ερευνών κοινής γνώμης και των δημοσκοπήσεων δεν εξαντλείται στη σχέση τους με τα ΜΜΕ. Δεν μπορεί προφανώς να αγνοηθεί --κάθε άλλο μάλιστα-- ο παράγων της πολιτικής εξουσίας (κόμματα, δημόσια διοίκηση, υπουργεία, οργανισμοί, τοπική αυτοδιοίκηση), ο οποίος, άλλωστε, όπως προαναφέρθηκε, έχει συντελέσει στην ανάπτυξη των ιδιωτικών γραφείων ερευνών και δημοσκοπήσεων. Η πρόσληψη των δημοσκοπήσεων από τον πολιτικό παράγοντα έχει αρκετές αναλογίες με αυτήν των ΜΜΕ. Οι δημοσκοπήσεις χρησιμοποιούνται ή εκλαμβάνονται ως «πηγή αντικειμενικής ενημέρωσης» για τις τάσεις και τις διαθέσεις της κοινωνίας, χρησιμοποιούνται ως αποδεικτικό στοιχείο της κοινωνικής αποδοχής της ασκούμενης πολιτικής ή της αποδοχής του προσώπου που την ασκεί, αποτελούν «οδηγό πολιτικών ενεργειών» και, τεμαχίζονται κατά τμήματα ανάλογα με το πολιτικό συμφέρον του κόμματος ή του προσώπου που τις έχει διενεργήσει 3. Η πρακτική αυτή γενικεύθηκε όταν στις πολιτικές δημοσκοπήσεις άρχισαν να διερευνούνται και ιδιαίτερα ζητήματα, όπως οι δημοτικότητες πολιτικών και κομματικών στελεχών, οι αξιολογήσεις υπουργών, οι αποδοχές πολιτικών που σχετίζονταν με πρόσωπα, οι επιλογές προσώπων για δημόσια αιρετά αξιώματα, όπως η δημαρχία ή η νομαρχία. Η διερεύνηση παρόμοιων ζητημάτων έχει διευρύνει τα τελευταία χρόνια τον κύκλο των λεγόμενων «ιδιωτικών δημοσκοπήσεων», δημοσκοπήσεων δηλαδή που διενεργούνται για ατομικό λογαριασμό πολιτικών προσώπων, και οι οποίες, όταν και αν κριθεί απαραίτητο διαρρέονται επιλεκτικά στον Τύπο. Ο τελευταίος στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται κοινή συναινέσει ως «όχημα» για την επικοινωνιακή προβολή των αποτελεσμάτων της έρευνας, δηλαδή την επικοινωνιακή προώθηση και προβολή των άμεσα ενδιαφερομένων. Η διαδικασία αυτή ολοκληρώνει την τριγωνική σχέση που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ ΜΜΕ-Πολιτικής Εξουσίας (κομμάτων, κράτους και πολιτικών στελεχών) και ιδιωτικών εταιρειών δημοσκοπήσεων και η οποία βασίζεται στη συντήρηση χειραγωγικών μηχανισμών επηρεασμού της πολιτικής διαδικασίας και της κοινωνίας. Οι ιδιωτικές εταιρείες ερευνών είναι πριν απ όλα καπιταλιστικοί θεσμοί, που (φυσιολογικά ως τέτοιοι) αποσκοπούν στη διεύρυνση της θέσης τους στην αγορά και στην αύξηση των κερδών τους. Δεν πρόκειται για επιστημονικούς μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς που θα ιεραρχούσαν απαραιτήτως τη δεοντολογία και την ανθρωπιστική αξία της προώθησης της γνώσης και της επιστημονικής έρευνας στις προτεραιότητές τους. Τα ΜΜΕ με τη σειρά τους αντιλαμβάνονται την πολιτική ή κοινωνική δημοσκόπηση και τα επιμέρους στοιχεία της ως «δέσμη ειδήσεων», την οποία και προσαρμόζουν στην πολιτική τους γραμμή, είτε προβάλλοντας είτε αποκρύπτοντας δεδομένα αναλόγως των στόχων τους. 3 Όπως εύστοχα έχει σημειώσει ο P. Bourdieu, κατά το γνωστό ρητό της Εκκλησίας «Ο Θεός είναι μαζί μας», οι πολιτικοί και τα κόμματα έχουν εισάγει το «Η κοινή γνώμη είναι μαζί μας», ώστε να πείσουν για την ορθότητα των απόψεών τους (Bourdieu P., 1990).

7 Η πολιτική εξουσία, τέλος, (κόμματα, πολιτικοί, κλπ.) την αντιλαμβάνεται ως υποκείμενο που «σκέφτεται», «ιεραρχεί», «επιλέγει», «αποφασίζει», της προσδίδει δηλαδή μεταφυσικές ιδιότητες και τη «δαιμονοποιεί». Αν η (πολιτική-κοινωνική) δημοσκόπηση «συμφέρει» δημοσιοποιείται, προβάλλεται, αναπαράγεται, διαρρέεται, αν όχι κατηγορείται και συκοφαντείται Υπάρχει «κοινή γνώμη»; Τα μεθοδολογικά όρια των ερευνών γνώμης Όλα τα παραπάνω στοιχεία οδηγούν αναπόφευκτα στο δεύτερο άξονα, το καθαρά επιστημολογικό πεδίο της κριτικής στην ίδια την έννοια της «κοινής γνώμης». Τα ερωτήματα πολλά: Υπάρχει «κοινή γνώμη»; Υπάρχει «μία κοινή γνώμη» ή περισσότερες; Υπάρχει «κοινή γνώμη» ή «κυρίαρχη (στερεοτυπική) ιδεολογία»; Και αν υπάρχει, τι ορίζει-οριοθετεί αυτήν την «κοινή γνώμη»; Τα όρια των ερευνών κοινής γνώμης και των δημοσκοπήσεων έχουν επισημανθεί πολλές φορές, τόσο από τον χώρο της πολιτικής επιστήμης όσο και από αυτόν της κοινωνιολογίας. Θα μπορούσαν να συνοψιστούν εν συντομία στα εξής: στις έρευνες κοινής γνώμης οι απαντήσεις εξαρτώνται από τον τρόπο που διατυπώνονται οι ερωτήσεις και, εξίσου σημαντικό, από τον τρόπο που γίνονται κατανοητές από τον κάθε ατομικό ερωτώμενο (Grémy J.-P., 1992 και 1993). Έχουν αξία μόνο για τη στιγμή (περίοδο) που λαμβάνονται, μη διεκδικώντας έτσι χαρακτήρα γενικών αξιωμάτων. Επιπλέον, δεν έχει ο καθένας (ή δεν μπορεί να έχει) απαραιτήτως γνώμη για όλα τα ζητήματα, ή και αν έχει, δεν έχει απαραιτήτως ανάγκη να την εκφράσει δημοσίως. Τόσο ο Pierre Bourdieu (1973) στην Γαλλία όσο και ο Philippe Converse (1964, 1970, 1975) στις ΗΠΑ, αλλά και πιο πρόσφατα ο John Zaller (1992), ασχολήθηκαν συστηματικά στις εργασίες τους με τα προβλήματα αυτά, υποστηρίζοντας --και αρθρώνοντας με αυτόν τον τρόπο τις κριτικές τους στην κουλτούρα των τρεχουσών δημοσκοπήσεων και των επινοήσεών τους, αλλά και δουλεύοντας πάνω στα αποτελέσματά τους (κι αυτό είναι σημαντικό, διότι δεν αγνόησαν το έστω και υπό αμφισβήτηση υλικό τους)-- ότι η «δημόσια μαζική γνώμη» είναι πολλές φορές ελάχιστα πληροφορημένη για τα ζητήματα που της τίθενται υπόψιν και πολλές φορές επιρρεπής σε εύκολες μεταβολές, οι δυνατότητες αιτιολόγησης των γνωμών της είναι συχνότατα ασθενείς και, εντέλει, οι συλλεγείσες γνώμες μέσω των δημοσκοπήσεων είναι σε αρκετές περιπτώσεις επιφανειακές, ασύνδετες, ασταθείς. Ο Converse ειδικότερα τις ονόμασε «non-attitudes» (μη-στάσεις). Ο Bourdieu, από τη μεριά του, οδηγήθηκε με τις εργασίες του στην αμφισβήτηση των τριών βασικών «αξιωμάτων» που διαπερνούν την κουλτούρα των δημοσκοπήσεων 4 Η αιτία της πρακτικής αυτής εκ μέρους πολλών πολιτικών και κομμάτων βρίσκεται στη λανθασμένη επιστημονικώς αντίληψη ότι οι πολιτικές δημοσκοπήσεις «επηρεάζουν» ή «καθορίζουν» τις τάσεις του εκλογικού σώματος. Εξ ου και η απόλυτη υποταγή τους στα ΜΜΕ, τα οποία στην ουσία εκλιπαρούν είτε να δημοσιοποιήσουν είτε να αποσιωπήσουν μια πολιτική δημοσκόπηση. Η ιστορία της εκλογικής κοινωνιολογίας ωστόσο, από τον Lazarsfeld και τους ερευνητές του Μίσιγκαν έως τον Michelat έχει αποδείξει ότι η εκλογική συμπεριφορά διαμορφώνεται σε βάθος χρόνου και συγκροτείται μέσα σε κοινωνικά περιβάλλοντα που δεν αλλάζουν εύκολα και άμεσα (Mayer Ν. κ.ά., 2005). Επιπλέον, όπως έχουν δείξει οι νεότερες έρευνες της πολιτικής συμπεριφοράς, οι όποιες επιδράσεις των δημοσκοπήσεων δεν είναι προς μία κατεύθυνση, αλλά προς περισσότερες. Έτσι, π.χ., η δημοσιοποίηση ότι το Α κόμμα προηγείται στην πρόθεση ψήφου ενδέχεται να δημιουργήσει τάση μεγαλύτερης υποστήριξης σε αυτό (bandwagon effect), ενδέχεται ωστόσο και να δημιουργήσει, αντίστροφα, ρεύμα αντι-συσπείρωσης στο κόμμα που ακολουθεί (underdog effect).

8 και των ερευνών γνώμης: α) «όλος ο κόσμος μπορεί να έχει γνώμη», β) «υπάρχει μια (άτυπη) συμφωνία-συναίνεση πάνω στον τρόπο που τίθενται οι ερωτήσεις (καταλαβαίνουμε δηλαδή όλοι/ες με το ίδιο τρόπο την ερώτηση που μας τίθεται)», γ) «όλες οι γνώμες είναι ισοδύναμες --σε ένα πληθυσμό ταξικά, κοινωνικά και πολιτισμικά ετερόκλητο». Στο δρόμο του Converse και του Bourdieu ακολούθησε ο Champagne. Επικέντρωσε την κριτική του στο είδος των συλλεγομένων πληροφοριών από τις έρευνες γνώμης, διατυπώνοντας την άποψη ότι οι συγκεκριμένες έρευνες δεν συγκεντρώνουν στην ουσία «γνώμες», αλλά «απαντήσεις» σε ερωτήματα γνώμης που μπορεί βεβαίως και να αντιστοιχούν σε πραγματικές γνώμες, ανάλογα με τις κοινωνικές ομάδες και τα θέματα που θίγονται. Οι δημοσκοπήσεις κατά τον Champagne, δεν επιδιώκουν τόσο να συγκεντρώσουν πραγματικές γνώμες όσο να συγκεντρώσουν σε κάθε ερώτημα ένα μέγιστο ποσό απαντήσεων ώστε να μπορούν να κάνουν λόγο για «κοινή γνώμη». Κατ αυτόν τον τρόπο, συνεχίζει τη συλλογιστική του, η «κοινή γνώμη» που μετρούν οι έρευνες αυτές είναι το στατιστικό άθροισμα των ιδιωτικών γνωμών που κοινοποιούνται. Γνωμών στατικών, μέσα από την προκωδικοποίηση των απαντήσεων, γνωμών που επιλέγεται από τους ερωτώμενους να δημοσιοποιηθούν, ακριβώς γιατί και ο πληθυσμός που επιλέγει να εκφράσει τη γνώμη του δεν είναι ο γενικός πληθυσμός, αλλά ένα ιδιαίτερο υποσύνολό του που προβαίνει σε μια πολιτική πράξη, έχει δηλαδή διαφορετικές εξ ορισμού αξίες, τάσεις και προδιαθέσεις, γνωμών, τέλος, χρωματισμένων ή φορτισμένων ιδεολογικά-ψυχολογικά, ακριβώς γιατί μέρος του πληθυσμού που επιλέγει να εκφράσει τη γνώμη του «μιλά» πολλές φορές με τρόπο που συσκοτίζει την πραγματική του γνώμη ή αντίληψη (Noelle-Neumann El., 1974 και 1977). Η συνολική αυτή κριτική συναντά επί της ουσίας και από ένα άλλο δρόμο, τη σημαντική διάκριση που θεμελίωσε ο Thurstone, και συνέχισαν πολλοί κοινωνιολόγοι και πολιτικοί επιστήμονες στην Ευρώπη και στην Αμερική, ανάμεσα στις έννοιες της γνώμης/αντίληψης (opinion) και της στάσεως (attitude) (Τhurstone L., 1928, Μιχαλοπούλου Κ., 2002). Η διάκριση αυτή στάθηκε καθοριστική για την ανάπτυξη και εξέλιξη δύο διαφορετικών δρόμων-προσεγγίσεων, δύο διαφορετικών (επιστημολογικών) ερευνητικών στρατηγικών στην εμπειρική κοινωνική έρευνα. Η πρώτη (opinion) προσπαθεί να εκτιμήσει το ποσοστό του πληθυσμού της έρευνας που δηλώνει ότι συμφωνεί με μια συγκεκριμένη γνώμη που τίθεται υπόψη του. Η δεύτερη (attitude) υπολογίζει τις απαντήσεις των ερωτώμενων στο σύνολο των ερωτήσεων ως ολότητα. Στην πρώτη περίπτωση το ενδιαφέρον εστιάζεται στην απαρίθμηση των ερωτώμενων που δήλωσαν υπέρ ή κατά μιας γνώμης (που τους τίθεται υπόψη βεβαίως μέσω της «επεξεργασμένης» και πιθανόν όχι αμερόληπτης λογικής του ερευνητή). Στη δεύτερη περίπτωση το ενδιαφέρον εστιάζεται στο να συνδυαστούν οι απαντήσεις που έδωσε ο ερωτώμενος, έτσι ώστε να διαπιστωθεί η τοποθέτησή του σε μια κλίμακα συμπεριφοράς/στάσης. Είναι η διαφορά μεταξύ του να ρωτάς «γνώμες» ή (και) να «μετράς στάσεις». Να καταγράφεις «γνώμες» ή (και) να προσδιορίζεις «συμπεριφορές». H πρώτη κατεύθυνση είναι αυτή που δείχνουν οι περισσότερες δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται συχνά στον Τύπο. Βεβαίως, δεν είναι όλες οι έρευνες που δημοσιεύονται της ίδιας κατηγορίας και λογικής. Η χρήση όμως της έρευνας που επιβάλλεται από τη λογική του Μέσου τις κάνει πολλές φορές να «φαίνονται» ή έστω να λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο. Η δεύτερη κατεύθυνση είναι αυτή που διανοίχτηκε από τον Thurstone, τον Stoetzel (ιδρυτή το 1938 ενός από τα μεγαλύτερα ινστιτούτα μελέτης της κοινής γνώμης, του IFOP), τον Michelat και πολλούς

9 πολιτικούς επιστήμονες και κοινωνιολόγους. Ειδικότερα, ο Michelat, ο οποίος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τις κλίμακες μέτρησης του εθνικισμού, της θρησκευτικότητας και της ταξικότητας της ψήφου, καθώς και με τις επιδράσεις τους στην πολιτική-εκλογική συμπεριφορά, συνεισέφερε σημαντικές γνώσεις στη σύγχρονη πολιτική θεωρία, εκκινώντας, ακριβώς, από τα εργαλεία της δειγματοληπτικής εμπειρικής έρευνας στη βάση του δομημένου ερωτηματολογίου (Michelat G. και Thomas J.-P., 1962, Michelat G. και Simon M., 1977). Υπάρχει βεβαίως και ένα κρίσιμο τελευταίο ερώτημα: είναι οι δύο κατευθύνσεις απολύτως διακριτές; Συνιστούν ένα απόλυτα οριοθετημένο δίπολο ερευνητικής πρακτικής; Είναι βέβαιον ότι «καθαρές» κατευθύνσεις δεν υπάρχουν. Ακόμα και μια απολύτως «μεροληπτική» - επιφανειακή έρευνα γνώμης μπορεί να δώσει χρήσιμες γνωστικές πληροφορίες σε πολλά επίπεδα. Και αντίστροφα, ακόμα και μια απολύτως επιστημονικά δομημένη προσπάθεια προσδιορισμού στάσεων, δεν αποκλείεται να εμπεριέχει σπέρματα αναπαραγωγής στερεοτυπικών απόψεων. Αλλά και η αποτύπωση των στερεοτύπων, των «επιφανειακών» δηλαδή γνωμών, είναι αρκετά χρήσιμη στην πολιτική και κοινωνική έρευνα. Άλλωστε, πολλές σύγχρονες έρευνες ξεκινώντας από την προσπάθεια σε βάθος ελέγχου της μπουρντιερικής κριτικής στις έρευνες γνώμης, έδειξαν ότι δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι κοινωνίες, κυρίως αυτές με υψηλό μορφωτικό και πολιτιστικό δείκτη, έχουν διαμορφωμένες και συνεκτικές εντέλει στάσεις και συμπεριφορές σε μια σειρά από ζητήματα, γεγονός που έχει οδηγήσει στη διαπίστωση ότι σε τελική ανάλυση «η κοινή γνώμη σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχει» (Rivière E. και Martelli-Banégas D., 2002, Μayer N., 2002) και απαιτεί, συνεπώς, διερεύνηση των προσδιοριστικών όρων, μηχανισμών και συνθηκών που την έχουν διαμορφώσει. Βιβλιογραφικές αναφορές Ελληνικές Βερναρδάκης Χρ. (2005), «Η αυτορρύθμιση στις εφαρμοσμένες κοινωνικές επιστήμες. Το παράδειγμα των πολιτικών δημοσκοπήσεων», στο συλλογικό τόμο Αυτορρύθμιση, Σειρά: Δίκαιο και Κοινωνία στον 21 ο αιώνα, Πρόλογος Γ. Παπαδημητρίου, Αθήνα-Θεσσαλονίκη: Σάκκουλας, σελ Mayer N. κ.ά. (2005), Εκλογική Συμπεριφορά. Ιστορικές Διαδρομές και Μοντέλα Ανάλυσης, Αθήνα: Σαββάλας. Μιχαλοπούλου Κ, (2002). Κλίμακες Μετρήσεως Στάσεων, Αθήνα: Οδυσσέας. Σπουρδαλάκης Μ. (2003), «Το κομματικό φαινόμενο: Εξέλιξη και συγκυρία», στο Τσάτσος Δ. και Κοντιάδης Ξ. (επιμ.), Το μέλλον των πολιτικών κομμάτων, Αθήνα: Παπαζήσης, σελ Τσάτσος Δ. και Κοντιάδης Ξ. (2003, επιμ.), Το μέλλον των πολιτικών κομμάτων, Αθήνα: Παπαζήσης. Ξενόγλωσσες Apter D. (1964, dir.), Ideology and Discontent, New York: Free Press. Bourdieu P. (1973), L opinion publique n existe pas, στο Les Temps Modernes, No 378, σελ Blondiaux L. (1998), La fabrique de l opinion Une Histoire Sociale des Sondages, Paris: Seuil (Science Politique). Champagne P. (1990), Faire l opinion. Le nouveau jeu politique, Paris: Minuit (ελληνική έκδοση [2004]: H κατασκευή της κοινής γνώμης. Το νέο πολιτικό παιχνίδι, πρόλογος Ν. Παναγιωτόπουλος, Αθήνα: Πατάκης). Converse Ph. (1964), The nature of belief systems in mass publics, στο Apter D. (dir.), Ideology and Discontent, New York: Free Press, σελ Converse Ph. (1970), Attitudes and non-attitudes: continuation of a dialogue, στο Tufte E. (dir.), The Quantitative Analysis of Social Problems, Mass: Addison-Wesley, σελ Converse Ph. (1975), Public Opinion and Voting Behavior, στο Greenstein F.I. Polsby N.W (Hrsg.) Handbook of Political Science, Vol. 4, Reading: Addison Wesley, σελ

10 Grémy J.-P. (1992), La formulation des questions d enquête: son effet sur les réponses, στο Ludovic, L. (dir), La qualité de l information dans les enquêtes, Paris: Dunod, σελ Greenstein F.I. Polsby N.W (Hrsg.) Handbook of Political Science, Vol. 4, Reading: Addison Wesley. Grémy J.-P. (1993), Questions et réponses: quelques résultats sur les effets de la formulation des questions dans les sondages, στο Sociétés contemporaines, Νο 16, σελ Grünberg G., Mayer N. και Sniderman P. (2002, dir), La démocratie à l épreuve. Une nouvelle approche de l opinion des Français, Paris: Presses de Sciences Po. Katz R. και Mair P. (1995), Changing models of party organization and party democracy. The Emergence of the Cartel Party, στο Party Politics, Vol.I, Νο 1, σελ Ludovic L. (1992, dir), La qualité de l information dans les enquêtes, Paris: Dunod. Μair P. (1995), Political Parties, Popular Legitimacy and Public Privilege, στο West European Politics, Vol. 18, No 3, July, σελ Mayer N. (2002), La consistence des opinions, στο La démocratie à l épreuve. Une nouvelle approche de l opinion des Français, Paris: Presses de Sciences Po, σελ Μichelat G. και Thomas J.-P. (1962), Dimensions du nationalisme, Paris. Μichelat G. και Simon M. (1977), Classe, Religion et Comportement Politique, Paris: PFNSP Editions Sociales. Noelle-Neumann El. (1974), The Spiral of Silence: A Theory of Public Opinion, στο Journal of Communication, 24, σελ Noelle-Neumann El. (1977), Turbulences in the Climate of Opinion. Methodological Applications of the Spiral of Silence Theory, στο Public Opinion Quarterly, 41 (2), σελ Rivière E. και Martelli-Banégas D. (2002), Pour un usage apaisé des sondages, στο La démocratie à l épreuve. Une nouvelle approche de l opinion des Français, Paris: Presses de Sciences Po, σελ Thurstone L. (1928, ανατ. 1959), Attitudes can be Measured, στο The Measurement of Attitudes, University of Chicago Press, σελ Tufte E. (1970, dir.), The Quantitative Analysis of Social Problems, Mass: Addison-Wesley. Zaller J. (1992), The Nature and Origins of Mass Opinion, New York: Cambridge University Press.

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ Θεµατικός Άξονας: Κλασικές και σύγχρονες τυπολογίες των πολιτικών κοµµάτων 1. Κόµµα Μαζών βιβλιογραφία, εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πανεπιστήμιο Αιγαίου ΕΝΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Τμήμα Τίτλος Απόφοιτου: Αντικείμενο του τμήματος: Κατευθύνσεις (εφόσον υπάρχουν) Διάρκεια Σπουδών: Προφίλ υποψήφιου μαθητή Κοινωνιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα: Δημοσκοπήσεις ΧΑΛΙΚΙΑΣ ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Η κατηγοριοποίηση των θεμάτων της ΤΡΑΠΕΖΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ στο μάθημα της ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ έγινε με βάση την τρέχουσα πορεία της ύλης στο μάθημα, αλλά και με βάση τη ροή της ύλης,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών

Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών Οι εκλογές της 17 ης Ιουνίου έκλεισαν ένα μεγάλο πολιτικό κύκλο, επιβεβαιώνοντας τις ραγδαίες ανακατατάξεις στο κομματικό σύστημα.

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19291 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2.11.2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Μανιαδάκη Πόπη Α Παρ. 1 η : Η αμφισβήτηση της κριτικής στάσης του τηλεθεατή και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ 105108 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ. 17-21 Οκτωβρίου 2014

ΕΡΕΥΝΑ 105108 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ. 17-21 Οκτωβρίου 2014 ΕΡΕΥΝΑ 105108 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ 1.222 ενήλικοι με δικαίωμα ψήφου 17-21 Οκτωβρίου 2014 As an ESOMAR Member, I comply with the ICC/ESOMAR International Code of Marketing and Social Research Practice 2 από 16 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009 ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009 Στην Ελλάδα η έρευνα για την «Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και την Υπεύθυνη Κατανάλωση» σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε για 5 η φορά

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α

Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2012 Α. Το κείμενο αναφέρεται στη σχέση του τύπου με τη δημοκρατία. Κατά το συγγραφέα, ο τύπος πρέπει να είναι αμερόληπτος,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών στα πλαίσια της εκδήλωσης What s Next Κεφαλαιοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο της πρόσφατης επίσκεψης του Πρωθυπουργού στην Washington 23 Μαρτίου 2010 Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08)

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) (συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) Φ.Κ.: ας επιστρέψουμε τώρα στο μεγάλο θέμα της ημέρας σε παγκόσμια κλίμακα, της Αμερικάνικές προκριματικές εκλογές. Πήραμε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ :

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Παιδαγωγικής Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής Ακαδημαϊκό έτος: 2014-2015

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ METAΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τίτλος μαθήματος Εξάμηνο Εισαγωγή στην Πολιτική Επιστήμη Υπεύθυνος Μαθήματος Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα»

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» Τα θέματά μας Γιατί «μεθοδολογία εκπαιδευτικής έρευνας» για εσάς; Ποιους τομείς είναι δυνατόν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα»

ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα» ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα» Παράμετρος Λυκείου Κοκκινοχωρίων: «Η απαξίωση των νέων απέναντι στους θεσμούς» Συντονιστές παραμέτρου:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ... Cities for Peace and Democracy in Europe Ε Ρ Ε ΤΟΠΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Υ Ν Α με την υποστήριξη Ιανουάριος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...6

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Université de Paris Dauphine Ινστιτούτο Διπλωματίας Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ Παστιάδης Γεώργιος Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Διδάκτορας Παιδαγωγικού Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη τού Βασίλη Μαγγίνα Κοινοβουλευτικού Εκπροσώπου Ν.Δ. στη «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»

Συνέντευξη τού Βασίλη Μαγγίνα Κοινοβουλευτικού Εκπροσώπου Ν.Δ. στη «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ» Συνέντευξη τού Βασίλη Μαγγίνα Κοινοβουλευτικού Εκπροσώπου Ν.Δ. στη «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ» 1.Ερώτηση: Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος της κυβερνητικής πλευράς. Εύκολος κοινοβουλευτικός ρόλος; Απάντηση: Ρόλος εξαιρετικά

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι επιπτώσεις της τεχνολογίας επικοινωνιών. www.learner.gr. Τεχνολογία Επικοινωνιών

Κεφάλαιο 3. Οι επιπτώσεις της τεχνολογίας επικοινωνιών. www.learner.gr. Τεχνολογία Επικοινωνιών Κεφάλαιο 3 Οι επιπτώσεις της τεχνολογίας επικοινωνιών 1 Αξιολόγηση της Τεχνολογίας Αξιολόγηση της τεχνολογίας (technology assessment ) Ονομάζεται η μελέτη και ο προσδιορισμός του συνόλου των αποτελεσμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ

ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΟΧΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ...είναι να διερευνηθεί κατά πόσο γίνεται χρήση των Social Media στο πολιτικό μάρκετινγκ στην Ελλάδα και ποια είναι η σχέση της χρήσης αυτών των μέσων με την πολιτική συμπεριφορά... Συγκεκριμένα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ. ΟΔΗΓΙΑ Αριθμ.5 /06.05.2014

ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ. ΟΔΗΓΙΑ Αριθμ.5 /06.05.2014 ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΟΔΗΓΙΑ Αριθμ.5 /06.05.2014 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Σήμερα ημέρα Τρίτη 06 Μαΐου 2014 και ώρα 11:00 το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης συνήλθε σε συνεδρίαση, στην οποία παρέστησαν

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με την Ευρώπη και η στάση της κοινής γνώμης γύρω από το ζήτημα «Ευρώπη» είναι τόσο παλιά όσο και η συγκρότηση της ΕΟΚ στα τέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια για την «Εθνική έρευνα για τα ΜΜΕ»

Σχόλια για την «Εθνική έρευνα για τα ΜΜΕ» Σχόλια για την «Εθνική έρευνα για τα ΜΜΕ» Του καθηγητή Στέλιου Παπαθανασόπουλου, Προέδρου του Τμήματος Επικοινωνίας και Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλους του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Οπτικοακουστικών

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Ευχαριστίες Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αποδώσω τις ευχαριστίες μου σε όσους βοήθησαν με τον τρόπο τους στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Αρχικά, θα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1 η : ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (ΜΜΕ)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1 η : ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (ΜΜΕ) ΕΝΟΤΗΤΑ 1 η : ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (ΜΜΕ) ΟΡΙΣΜΟΙ ΜΜΕ: Τα σύγχρονα μέσα μετάδοσης οπτικών και ακουστικών μηνυμάτων, πληροφοριών και πολιτιστικών προϊόντων που απευθύνονται στις μεγάλες μάζες των ανθρώπων.

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΛΙΤΗΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΛΙΤΗΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Πανελλαδικής Έρευνας Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΛΙΤΗΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Απρίλιος 2007 Ταυτότητα Έρευνας Πανελλαδική Τηλεφωνική έρευνα με χρήση δομημένου ερωτηματολογίου Ημερομηνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα επισκόπησης (Survey research) «H διάσταση του φύλου στην Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα (European Social Survey)»

Έρευνα επισκόπησης (Survey research) «H διάσταση του φύλου στην Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα (European Social Survey)» Έρευνα επισκόπησης (Survey research) «H διάσταση του φύλου στην Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα (European Social Survey)» Μάριος Βρυωνίδης Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου ΜΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Εισαγωγή στην Αρχειονομία 1 ο Μάθημα Μια πρώτη ματιά... Κοινωνία της Πληροφορίας Η Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται ως η εποχή της πληροφορίας.

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 5: Σχεδιασμός και Oργάνωση του Ερωτηματολογίου (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση»

«Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση» Η Αναπτυξιακή Σύμπραξη «Κοινωνική Σύμπραξη στο Ν. Κυκλάδων» σας καλωσορίζει στην Ημερίδα: «Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση» 23 Οκτωβρίου 2015 Πνευματικό Κέντρο Ιερού Μητροπολιτικού Ναού Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων «Η Εκπαίδευση είναι ένα από τα πιο σηµαντικά µέσα για Ενδυνάµωση των γυναικών µε τη Γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 9: Συμμετοχική Παρατήρηση (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014 Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Βασικότερος και παράλληλα αναπόφευκτος κίνδυνος όλων των κοινωνιών αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού. Για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου

Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου στη Συνέντευξη Τύπου για παρουσίαση του αναθεωρημένου Οδηγού για τα ΜΜΕ, 3 Ιουλίου 2015 Αγαπητοί συνεργάτες Λειτουργοί

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

διακυβέρνησηςστην στηνελληνική κοινωνία Σταύρος Ιωαννίδης

διακυβέρνησηςστην στηνελληνική κοινωνία Σταύρος Ιωαννίδης Ηκρίσηκαιτοπρόβληµατης διακυβέρνησηςστην στηνελληνική κοινωνία Σταύρος Ιωαννίδης Τοκεντρικό κεντρικόπρόβληµασήµερα Το πιεστικό ερώτηµα που εγείρεται σήµερα δεν είναι η ορθή οικονοµική πολιτική, αλλά κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα